Đại Nam thực lục tập 4 part 8 pot

Vua chuan cho b¢ Binh nghi dinh : pbam cac h~ng HnhaKinh va angoai cacdnh khOng cu la gian binh hay m¢ binh, n€u duang t~i ngii, dugc tin cha my ch€t,thi cho phep trinh nguai coi quan, l

Sai Ll,1c b<) chQn cir nguai lam duqc chuc thOng phcin, kinh lich, mbi chuc

1 nguai

Quan dnh Quang Nam tAu noi : "Van mi~u cua dnh d\lllg axii CAu NgM, bi

nuac sOng Truang Giang xoi la, xin dm ve dai Thanh Chiem sang sua cao rao" (CAuNgM, Thanh Chiem deu la ten xii, thu<)c huy~n Dien PhUc) Vua chuan y 1m tAu.Ten gi~c tr6n aNam Dinh, nguy' xung tien phong, la Hoang XuADKhAm, namngoai cho be lfi den dOn D~i DOng, Tuyen Quang, hqp dang vm bQn gi~c B<>,biquan quAn danh tan; den dAy, KhAm len lUt tr6n ve chUa Phcip Hoa ahuy~n ThQXuemg, Ha N<)i T6ng d6c D~ng Van Thiem phcii binh bat duqc, gi~t di Thuang 50quan tien cho ngum t6 cao

B6 chinh Ha TInh, Cae Hiiu Dqc, tAu noi : "VAng thee An chi~u, thuc thu m<)t

nira thue dA"t,thu~ dinh trong h~t, cM nen thu, cM nen giam, hem bil kern, chua du

5 thanh Ngoai nhil'ng xii, thOn nao lua ru<)ng bi t6n h~i, duqc tha ho~c giam thue diiqua 5 thanh, c<)ng vm cM dii du 5 thanh, con nhiing cM dii tha thue ma chua du 5thanh, xin cling khOng nen tha tMm nita ROi chieu thee xii thOn nao, lua khOng bithuang t6n, dem s6 con l~i dang tha do ma tha cho, mm co th~ vira du cai s6 5thanh dang phai thu trong toan h~t"

Vua dl,1rAng: "Truac kia, co An chieu tha giam 5 thanh, qua 1m ban cua b<)diidl,1cho thOng tri l~i, Y nghla tuang dii ro rang V~y ma dnh Ha rmh m<)t mqc lA"yt6ng s6 5 thanh phai thu trong toan h~t, r6i dem cM dii tha thu~ chua du 5 thanhban xin khOng nen tha them nita, den nbi trong do co chb 10 thanh chi tha duqc 1,nhu th~ trai vm ycua dl,1van va 1m ban cua b<).V~y truyen chi nghiem qua.Va l~i,vi~c nay co quan h~ den An di~n, cfut cho dADta duqc thqc sq huang em B<>ban thuthue hay tha thue deu phai du 5 thanh la noi d~i khai ve toan s6 Thang truac b<)H<)dii ban l~i ve phAD s6 thu~ khoa dinh dien nen tha, nen thu acac dia phuemg, n~uh~t nao duqc ban em tha giam dii du 5 thanh ho~c qua the r6i, khOng cfut ban, conh~t nao chua du 5 thanh, xin dem cai s6 nen tha giam va nen thu chia lam 10thanh, r6i tha giam 5 thanh, trung thu 5 thanh Trong do, n~u co neri g~p tai n~n,dii co chi duqc mien thu~ tit 6 thanh tra len, thi s6 phai thu, IetA"tnhien, khOngbAng s6 duqc tha, thi cu chieu Iephai ma lam cho 6n thoa cling khOng sac dAu V~y

ma cAu n~, khOng thOng nhu th~, chang hoa ra chi co tieng la tha giam, ma khOngduqc thqc sq tha giam do sac ?Nay chuan cho thOng dl,1di cac dia phucmg : xet cacxii thOn thu<)c h~t, neu trong 10 thanh dii duqc tha tit 5 thanh tra len thi thOi ; neuchua du 5 thanh thi tha them cho du 5 thanh COn nhiing nai nao chua duqc tha giam,

D~ nhi leY - Quyin ClXlV - Thlfc ll!c ve'Thanh 16 Nhiin hoang de'

thi ciing tha giam cho 5 thanh, chu khOng dugc sai Mm nhu Ha Tmh de d€n nbi anthu€khOng thAm khAp d€n ke dum"

Tucmg quan Truang Minh Giang va Tham tan Le D~i Cuang aTrAn Tay chorAng 3 pM Hai Tay, Hai DOng va San PM deu la dia d~u quan trQng xung y€u, xind~t mbi nm m¢t chuc An pM Vua dl,l sai chQn trong thu¢c h~ ai lam n6i vi~c, thitau xin b6 Va ran d~y rAng: "Nhiing pM Ay moi thi€t l~p, chQn dugc nguOi la kh6.NguOi dugc de cu ra d6, khOng nhiing phcii can th~ giii' minh, ma d€n ca nhiingnguOi nba va d~y to theo Mu, n€u khOng giii' gin de lam mAt long nguOi, thi con t¢inao to han nii'a Phcii can th~n d6 !"

Dinh ro dieu l~ ve vi~c Hnh dao ngii Truoc kia, B6chfnh San Tay la Db Huyainh trong t~p tAu thinh an c6 n6i : "Nhiing Ifnh duang aban, mbi khi c6 vi~c nba,thuang tr6n ve, nghe c6 l~nh bAt, mm d€n thU t¢i, d~i khai cu bao theo l~, dugcmien t¢i, quen r6i cho th€ la thuang (Theo l~ tir truoc : Hnh tr6n l~ d~u, bAt dugc,ph~t 100 trugng, sung vao quan ngii ; Mn thu 2, ph~t gOng neu t¢i 2 thang, khi h€th~n, ph~t 100 trugng, sung vao quan ngii ; l~ thu 3, xu giao giam h~u N€u tr6n matrong h~n 100 ngay, t1;lra thu, thi khOng cu la ph~m l~ d~u hay l~ thu hai, deudugc mien t¢i, sung vao quan ngii : qua h~n r6i, l~i h~ cho 100 ngay nii'a, t1;lra thU,dugc giam 2 b~c) V~y xin nen dinh ro l~i dieu cArn de bO cai t~ chgt ra thU t¢i, chgtl~i bO tr6n

Vua chuan cho b¢ Binh nghi dinh : pbam cac h~ng HnhaKinh va angoai cacdnh khOng cu la gian binh hay m¢ binh, n€u duang t~i ngii, dugc tin cha my ch€t,thi cho phep trinh nguai coi quan, lam dan ;aKinh, do b¢ Binh, angoai, do thugng

ty, chuan cho ve que quan, 10vi~c tang, h~n 15 ngay, l~i ve quan ngii N€u vO co, t1;l

ti~n tr6n ma trong h~n 100 ngay ra thU t¢i, ph~ l~ d~u, thi theo l~ cii, cho mient¢i, ph~ Mn thu hai, ph~t 60 trugng ; ph~m l~ thu ba, ph~t 100 trugng ; ph~ l~thu tu, ph~t gOng neu t¢i 2 thang, h€t h~, ph~t 100 trugng, deu dugc sung vao quanngii minh atruoc Ph~m tir l~ thu 5 tra len, phcii giao giam h~u Ke nao twoc diitr6n nhieu l~ ma cai h~ ra thU t¢i con athOi ky truoc khi chua c6 nghi dinh naythi deu mien troy CUll ;con sau d6 n€u l~i tr6n thi tfnh su6t cac Mn dii tr6n tir truocd€n sau ma khep t¢i

Di~n Phl,lng Tien c6 gib Ngay hOrn truoc, lam Ie cao, vua sai hoang trubng tu

la Truang Khanh cOng, d€n lam Ie Truoc kia, hang nam, g~p ngay Ie cao, vua deuthan d€n lam Ie D€n nay, b¢ Utau n6i : "Tra CUll dien l~ HAcTrieu, thi dien Ie nha

Minh: a di¢n Ph\mg Ti~n, ngay sinh, ngay gi6, co t€, dung c6 thuang, lam Mtheetinh trong gia dinh Con dien l¢ nha Thanh, khi gi6 cac vua cac h~u thi hoang d€ y€tnba tam that CJdi¢n Ph\mg Tien, dang huong, lam Ie, d~u kh6ng co nghi ti€t kinh

cao truac mQt ngay L~i tra CJ Gia U thi truac ngay gi6 1 ngay, d~t bai vi bay dO

tha. D€n ngay gi6, sang sam, lam Ie Nhu th€ thi khi truac gi6 mQt ngay ma lam Iecao la tl;lCnuac ta noi thee thoi quen, chu kh6ng co van ban nao chep ro co the khaocUu duqc Nhung lam da IAu, cling la mQt Ie to y trung h~u V~y, d€n ngay lam Iecao do, thi€t nghi n~n phai holing tu d€n kinh cao de cho hqp vm ynghia cua Ie".Vua cho la pMi

D~t them huy¢n Qu€ Son thuQc tinh Quang Nam Truac kia, vua d\l bQ HQ rAng:

"Quang Nam la mQt tinh Ian CJ Nam TNc, tit sau khi thai binh, ruQng dOng ngay mCJ

rQng, sinh nCJ ngay mQt nhi~u Hi¢n nay s6 dinh d€n hon 44000 nghin nguai, ruQng

dat kh6ng kern 140000 mau, so vm cac dia phuong khac thi Ian hon Nhung tit truac d€n nay chi d~t 5 huy¢n, nhiing xa tMn thuQc h~t ke co may tram, dia th€rQng rai nhu th€, co vi~c pMi di l~i kh6ng khoi duang xa ch~ tre Phai co mQtphen sua l~i de cho ti¢n hon V~y ra l~nh quan tinh chi€u trong 2 phil, 5 huy~nthuQc h~t, tuy nai dADcu d6ng hay thua, duang sa xa hay gan, cham chuac d~tthem 1 huy~n cho du 6 huy¢n, m6i phil th6ng h~t 3 huy¢n, va chQn dat, d~t ly'sCJ ;

ban tinh cho thoa dang de tAu l~n" D€n nay, quan tinh tAu xin c~t lay 4 t6ng CJ huy¢n Duy Xuy~n va 1 t6ng CJhuy¢n U Duong (s6 dinh hon 9900 nguai, ruQng da:thon 17700 mau) d~u l~ thuQc phil Thang Hoa Con huy~n Duy Xuy~n d6i thuQc vaophil Di¢n Ban L~i con tru tinh x€p d~t mQi vi~c (Huy¢n d~t 1 tri huy~n, 1 huan d~o,

2 l~i m\lc, 8 tMng l~i, 1 l~ m\lc, 50 thuQc l¢ Huy~n ly' d~tCJ xa Huong L6, hAngnam cap 30 quan ti~n c6ng nhu) Vua y lai tAu

BQ L~i tAu noi : "Truac kia, gi~c Kh6i gAy bi€n, vi~n chuc sau tinh Nam Ky conhiing nguai bi gi~c b~t da tUng nMn chuc cua gi~c Sau, ra dau thu, duqc on chovan lUll l~i lam chuc dich : ho~c theo cac tinh, ho~c thee quADthu d~ hi¢u l\lc Do lad~c An cua mQt thai Nhung xet thee c6ng ngbj, thi bQn chUng dii hOng mat d~i ti€t,

ha n~n bo qua, kh6ng xet hOi ? V~y xin : ke nao dii thang th\l ho~c th\lc th\l thi cachchuc ngay, cho v~ s6 dAn, con ke nao duqc lUll dich ho~c hi~u l\lc, thi phat yang dicac dia phuong Tran TAy, Ha Ti~n, kh6ng bao gia cho thang d\mg nua" Vua cholapMi

Chuiin dinh dien l~ v~ dlin t€ Xa t~c

D¢ nhi ky -Quyln CLXIV - Thlfc l,!-cve'Thanh tif Nhtlll hoeing de'

1 D6 thi! -Vi Thai xii : 1 ngQc khu~ vang ; vi Thai tilc : 1 ngQc khu~ xanh.M6i vi 1 be dlJllgruqu, 3 cai chen, 3 cai ma, 1 hl1co dii thia va khan phU; 1 cai dai,

2 bat c~p, 1 lien vuong, 1 lien tron, 12 cai bi~n(l), 12 cai d~u(2),3 mam thit te, 1gio tron, 1 mam c6 Hai vi ph6i huang, thi cac h~ng dOtho ciing nhu the, duy bOtngQc khue Con be, ma, hU,dai, bat c~p, lien vuong, lien tron va cai d~u deu dung

dO su trang men, ve silc vang, thia b~ng dOng, khan phii b~ng nhieu vang, 4 gocvi~n b~c, cai bien trong n~m thau, gio tron Mng tre, trong hac g6, khan phii btmgdo~n vii mau vang, 4 goc vi~n b~c ; mam dlJllg thit te Mng g6, mam bay c6 ciingMng g6, hinh vuong, trong n~m thiec, d~u ve sitc vang L~i lam them cai bien,cai d~u, lien vuong, lien tron, 4 ban dai, 4 ban bay c6, 1 an Mvan te, 1 manquAn Mng do~n vii mau vang, 1 khan phii 4 goc vien b~c, 2 cay nen Mng thiec,

2 ghe ch~p sq, 2 lQng vang L~i, ch6 tho cac vi ph6i huang va nai chon dO te,truac kia co d~t 15 tan do, thi nay chieu theo ch6 chfnh vi d6i lam mau vang.Cac an ngii sq, tam sq, cay nen, cay den, khi dung den thi l~yatrong kho, chithay d6i che 20cai mam g6 dlJllg xoi san vang, 11man quAn Mng do~n vii mauvang, 7 lQng vang ; 1 b¢ dO u6ng ruqu b~ng thau, anai chon dO te, chuyen lam

dO tho adan sa.

2 Ll ph{{m -d cM chinh vi va cM vi ph6i huang, m6i vi, truac d~t 1 trau, 1

de, 1 lqn, 5 mam xoi, nay d~t them: m6i vi m¢t hat nuac xuyt, 1 bat nuac Iii, 2 batcanh, cai bien cai d~u co dlJllg dO cung 12 thu, lien vuong, lien tron co dlJllg dOcung m6i thu 1 Ll;latho h~ng nMt, 1 t~m, c6 1 mam cac an tho va nai chOndOtethi huang, ruqu, den, nen nhu cii Duyaan mm lam them d~ van te thi d~t 2 caynen h~ng nhOva h~g vila

3 NhflC chltdng - T~u 7 bai : khi rucrc thAn t~u bai "Dien phong", khi cungngQcll;la,tuAnruqu thu nh~t, t~u bai "Hung phong", tuAnruqu thu hai, t~u bai "Tuphong" ; tuAn ruqu cu6i, t~u bai "M~u phong" Khi c~t c6 di, t~u bai "Hoaphong" Khi tien thAn, t~u bai "Dl;lphong" Khi ngo trong nai chon dOte, t~u bai

"Khanh phong" H~ng nam, hai ky xuan teva thu te, kfnh phai d~i thAnlam Ie) B¢ L~i tau trinh ve vi¢c cong trong ky h~ lam vi¢c ciia cac vien phUhuy¢n,cham chuac ban dinh ve sq thuang ph~t, gian ho~c co ban den vi¢c xin giang chuc

d6i di Vua cho rang vi¢c mai IAndAu,d~c bi¢t gia an d6i lam giang lUll.

(I) Bien: dO dan bang tre, gi6ng hlnh cai "cup" co nap, dung dl!llg trai cay hO(ic nem de cung (2)Dq.u :ml)t thu dO tho, ciing gi6ng hlnh cai "cup" co nap, thuang ti¢n bang gO, co chll-m va san th€p, ho~c cAn ngQc, dung dl!llg dO cung nhu tuang, mam va chilt long.

Sai quan bien sOI;UlNgf/c di~p(1). Dung Thugng thu b¢ L~i la Nguyen KimBang sung lam T6ng tai Theo l¢ tru6e, e6 1 Ph6 t6ng tai, dinh tMn eu V¢ uy T6nTh~t Tucrng sung vao Vua n6i : "C6ng vi¢e bien so~n da e6 1 vien d~i tMn ban vanlam T6ng tai la du Tucrng la quan vo, dAll va d\lt, sai lam th€ nao duqe !V~y rut

Mt ehue ~y di" L~i sai bien sOI;Ulban T6n pha(2) Dung thl,1Lang trung b¢ Le, PhanVan Nha, sung lam T6ng toan tu ; Vien ngo~i lang N¢i V\l pM, T6n Th~t M~eh,

sung lam Toan tu D€n khi N gf/C di~p thiio xong, trinh len, e6 nhi~u eM Mm lan,

vua sai eai ehinh ngay Kim Bang bi giang 3 dp

Vien bi each la Hoang Qu6e Di~u, tru6e lam Tu~n phii Thu~n - Khanh, e6 lOitrong vi¢e vO v~, gia ngl,1dan, kieh d¢ng lam eho tM dan gAy bi€n L~i, tru6e khigi~e Man xuAn d¢ng, e6 ten nghieh ph~m la nguyen pMn tri Mai Van Van da tUng

bi m~t t6 eao vm Di~u v~ vi¢e cae' saeh Man lam nhi~u eung ten, ducrng e6 y lamphiin, nhung Di~u kh6ng bilt, tra hOi ngay, d~ gAy nen v\l an quan tr<;>ng.D€n khinghieh Van bi bAt, m6i eung xung ra vi¢e ~y Vua sai TuAll pM Duang Van Phongnghi xu, khep vao tram giam h~u

Ed :nguyen Lanh binh thee lam vi¢e athanh Tr~n TAy la Nguyen Van Hoa vaPh6 lanh binh la Nguyen Van Tmh lam Lanh binh thanh Tr!n TAy ; V¢ uy v¢ Ta v¢dinh Long vo la Hoang Quang Th6ng va V¢ uy H~u v¢ dinh H6 uy la Vii DueTrung lam ph6 lanh binh thanh Tr!n TAy, theo l¢nh pMn phlii eiia Tuoog quan,Tham tan va ~ d6e eoi gift vi¢e e6ng v~ bi~n binh (2 Lanh binh quan thanh Tr!nTAy, d~u tr~t Chanh tam phAm, 2 Ph61anh binh quan d~u tr~t Tong tam phAm)

H¢ ly Tu~n phii Quang Yen U Due D\le tAu n6i : "cae eMu, huy¢n thu¢e h~t

mm d~t ehue lUll quan, xin ehQn nai gAll va ti¢n, thi€t l~p ly' sa, d~t l~i vien va thu¢el¢, e~p eho luang thuoog va ti~n e6ng nhu Vua ehuan eho b¢ L~i nghi dinh l~i d~thi hanh (Huy¢n ly' Yen Hung d~t axa Quynh LAu ; huy¢n ly' Hoa Phong d~taxaYen Khoai; huy¢n ly' Hoanh B6 d~taxii Tri Xuyen; eMu ly' Tien Yen d~taxii HaiLang ; eMu ly' V ~n Ninh d~t axa V ~n xuan MOi huy¢n, mOi eMu, d~u duqe e~peho 100 quan ti~n v~ nhAn e6ng, v~t li¢u va 30 quan v~ ti~n e6ng nhu MOi nha 11~im\le, 4 tMng l~i, 1 l~ m\le, 25 thu¢e l¢ Th6ng l~i va tMng l¢ ehia lam 2 ban L~im\le va tMng l~i, Mng thling, d~u duqe e~p 1 quan ti~n, 1 phuang g~o ; l¢ m\le va

(1) Ngf/C pM: phil ky ghi chep tM h¢ cae d€ vuang trong m"t hQ, c6 khi chep c6 nhihlg net chfnh y€u cua tirng den vua trong m"t trieu dl;li.

(2) Ton phd :(t ~ : dung phiii vi€t la TOng phil* ~ mm dung Thlfc llJc vi trlinh chit

"TOng" la chit huy trieu Nguyen nen mm chep tM Day c6 nghia la : phil ky hQ TOn th4't nha Nguyen.

D~ nhj kY -Quyln CLXIV - ThT!c l,!c ve'Thanh (if Nhiin hoang de'

thu¢c I~ hAng thang, d~u duqc c4p 1 phuang g~o cac nha hQc cua giao quan tuyti~n xAydJ!I1g,m6i ngOinha hQcduqc c~p 80 quan ti~n nhAncOngva v~t li~u).Chia d~t huy~n Minh Linh qQuang Trj lam 2 huy~n Minh Linh va Dja Linh.Tinh h~t ~y th6ng trj 1 phil (Tri~u Phong), 3 huy~n (Hai Lang, Dang Xuang, MinhLinh) Dja the Minh Linh r¢ng han ; dinh, di~n nhi~u g~p b¢i cac huy~n khac Tir

truac, thu¢c phil nha kiem Iy, dUOngdi I~ch xa v~ phia hiiu, tinh the kho kiem coi

duqc An sat quy~n h¢ Iy Tufu1phil, Ha Dang Khoa, tAuxin cAtchia m¢t s6 t6ng valang, d~t them lam huy~n Dja Linh, d6i cho phil nha kiem Iy huy~n Dang Xuang.(Minh Linh co 4 t6ng, 76 xii, thOn,phuOng,trang, va giap, s6 dinh tren 4720 nguOi.,ru¢ng d~t 12081 mau linh, ly sa d~ta xii Dan Du~ Dja Linh co 4 t6ng, 116 xii,thOn,phuOng va giap, s6 dinh tren 5570 nguOi.,ru¢ng dat 11106 mau linh, Iysad~t

axii Ha Thuqng Phil Iy Tri~u Phong d~taxii Ai TiIthu¢c huy~n Dang Xuang).Vua cho la phiii

ChuAndjnh cac h~ng dOng chua akho (h~g dOng do hinh nOi la h~ng nhat.DOngdo Trang Li~t, dAydOng do, dOngyang 2 phfu1kern, tam pMn dOng va dOngnat : h~g nhi DOngdo hinh vung, dOng do Trinh L~, dOng doBfunTuy~n, dOng

do BAuMo, dOng do Quang Nam, kh6i dOng do d¢ng Th~ch Bi thu¢c Lai ChAu,dOngdo Lai Xuang, dOngdo Hung Hoa, dOngdo Thanh Hoa, dOngdo Man Do : lah~g tu)

Dung Vii Ph~m Phac, D6c hQcNam Djnh, lam Tu nghi~p Qu6ctiIgiam

Dung PM v~ uy v~ Ta nhj thu¢c Vii lAmHiiu dl!c, la Vii Phi Giam, lam PM v~

uy v~ Ti~n nhj, thang quy~n sai PM v~ uy v~.Hihl nh~t la Nguyen Van ThuOng lenthl! PM v~ uy v~ Phful vo

Hiiu tham tri b¢ H¢, Vii Duc Khue, tir Ha N¢i di vi~c cOng v~, van cungchuc nhu cii Truac kia, tao thuy~n IInh cha kernakho Kinh den Ha N¢i, cAnthieu nhi~u Vua sai Khue di My cAncOng binhakho Vii Kh6 dem dQvai cAncachi~u trong tinh, trai 3 thang mai lam xong Vua bao N¢i cac rAng Vii Duc Khuelam den quan to, phai di kiem tra dQcAnIa m¢t vi~c nhO,ma I~i ch~m tre nhu the,con vi~c b¢ b~n r¢n thi trut cho nguai khac, khOng doai trOng den, long d~ 4y,thl!c ra the nao !Dang Ie phiii giao cho dinh thAnnghj t¢i, nhung hay xiI nhy ph~t

3 thang luang"

Vua I~i bao Hi~p bi~n D~i hQc s1linh Thuqng thu b¢ H¢ la Nguyen Khoa MinhrAng: "Chuc ph~n My tOi c6t atinh tUOng,ky cang, nhung ciing khOng nen thieuthe th6ng Gfu1dAy,nghe noi khanh hay thAnhanh lam nhihlg vi~c nho, nhu the dii

mat cai the th6ng dl,li thAn, ma ciing khOng tranh khoi cai nl,ln chi tuang vi~c nho

ma luqc qua vi~c Ian Nen ran dieu do !" Khoa Minh cui dAu bai tl,l

Dung Pho v~ uy Trung v~ dinh Tien phong la Nguy~n Van Nghi Iinh chucgiam d6c cOngseP> thu¢c Vii kh6, Tu V\lbe?Binh la Nguy~n Dang Tin sung lam d6ccOng cac slJ V\l.Truac kia, vua tMy cOngsaVii kh6 nhieu vi~c, sai dinh thAn chQn 2,

3 ngum tinh nhanh, gioi giang co the lam n6i d6c cOng, khOng cau n~ hQ la van hay

YO, phAm tr~t va than ph~ tM nao Dinh thAn elr bQn Nghi sung lam Vua y cho.Sai Vii kh6, N¢i V\l pM va cac nha : pham nh~n gill cac dO v~t cua cOng deu dob¢ H¢ saD Il;lCcac gia ca va s6 ml;lc cua cac v~t ay, de phong kiem ke tra xet M¢tkhi co hOi den thl theo tUng khoan, tau ro rang ngay, khOng duqc dun day Ian nhau.ThlJ cap SlJ trung H¢ khoa la Hoang Dii Quang dieu trAn ve t~ hl,li quan ll,li,noi: "cac nguai ll,li dich a cac pM huy~n HAc Ky, a trong m¢t hl,lt, co nhii'ng kecung lang va cung lam vi~canha vai nhau, den han 10 nam, ho~c han 20 nam quenth6i thOng dOng va vet dAy tui Quan cai tri hl,lt ay du mu6n d6i dAn t~ hl,li do,nhung rOi ll,li thang chuc d6i di, VI the dan sq ma chAng dam noi, nen mm co cau

"quan thang chuc, ll,lidich van con" V~y xin do quan dnh gill phep cOng bAng xethl,lch : neu ke nao giao quy~t tham nhiing thl cach di ; nhii'ng ke cung lang ma cunglam am¢t nha dii den 3 nam tralen, va la ngum que atrong hl,lt thl chuyen b6 dinha khac Ll,linlla, nhii'ng tri slJ, ll,liml;lc co trach nhi~m giup do, nhung ket be dangcung ll,lidich de muu l¢, m8i IAn den cOng sathl dung lQng den, xe, ki~u, tiem l~ch6ng d6i vai cac vien pM, huy~n !M¢t khi co bi nen xu6ng, thl chUng xui baybQn tu ll,li,xui gil;lc thuang dan ngfun ngAm lam hl,li.Den ca nhii'ng vi~c bilt Hnh, thuthue, chung ciing nh~n la vi~c chUng duqc tham dlJ, do day, sach nhi~u nhieu cach,cham mut chia nhau Neu co thue thieu, Hnh tr6n thl chUng d6 trach nhi~m cho phu,

huy~n Th~m chi ca vi~c tra xet va xiI an, bQn chUng ciing dlJ vao, nhung khi lam

thanh an d~ len, chi co hQ ten cac vien pM, huy~n, con thl khOng ai ky ten vao donlla Cho nen chUng duqc d~t mlnh angoai vi~c lam V~y xin : rAng nhii'ng khi bAt

Hnh, thu to, xiI an thl nhii'ng ngum theo lam vi~c nhu tri sl!, ll,li dien deu phai ky

ten vao cu6i ban an va dAng sau cac s6 sach ghi ro ai han ai kern trong vi~c bilt Hnh

va thu thue Sau co cOng hay co 18i, deu co phan bi~t trong vi~c thuang cOng hay

xiI t¢i"

Vi~c ay giao xu6ng b¢ Ll,liva b¢ Hlnh h¢i ban HQ cho rAng chuc ph~n ll,lidichtuy nhO, nhung ciing co trach nhi~m thira hanh Neu lay ngum ban quan lam, ll,li

D¢ nit; kj - Quye'n CLXIV - Tlttlc IlfC ve'Thanlt f6Nluin ltoQng de'

cimg lang va cimg nha, ma anha dii lau thl thOng dOng lam vi~c t~ h~i, d6 la tinhth€ tat di d€n th€ Vi~c xin cach bO nhiing ke giao quy~t tham nhung, rut b6 di nhakhac, thl!c la thoa dang hqp lY Duy cac nha 16n nhO d~u c6 an quan va nguai giupvi~c PM huy~n c6 tri Sl!, l~i ml;lc, cung nhu adnh c6 thOng phan, kinh l~ch, baynay chua nghe n6i c6 thOng phan, kinh Ijch nao ti€m Ie, ch6ng d6i vai quan dnh, thlsac tri SlJva l~i ml;lc l~i dam tiem Ie ch6ng d6i vai cac vien pM, huy~n ? Neu c6 kekiem lqi, lam vi~c rieng, muu dO hiep che, thl c6 ng~i gi khong dua vi~c ra h~c taucho ro t¢i Ibi ? Nhung tl! mlnh cung c6 dieu khong ngay thAng, khong cong being,

bQn kia nAm truac duqc cM kern ay, nen mai sinh ra bao nhieu tinh t~ d6 thOi Con

trach ai nfra ? Va l~i, tat ca cong vi~c pM huy~n, bQn tri Sl! va l~i djch deu d~ saikhien Neu g~p vi~c hilt Hnh, thu to, xu an, thl cho chUng phl,l theo thua hanh Neu

ke nao mua may xoay xoa, nhan vi~c quay dan, thl tham h~c d~ trj t¢i, c6 kh6 gi ?Nay l~i mu6n vi~c nao cung cho chUng duqc ky ten, thl c6 khac gi cac quan pM,huy~n ? Ma neu trong d6 c6 ke xau xa, l~i lay ne d~ lam b~y thl chAng hau nhu thas6i de chan de hay sac ? Duy c6 vi~c hOi t¢i, lay cung, lam an, thiia ph~n sl! cila l~idi~n Tu nay, khi quan pM, huy~n ket an, acu6i ban an, nen ghi ro cac ten tri sl!,l~i djch la nhiing ke chuyen bi~n vao d6 Neu c6 nhiing tinh t~ sai lfim them bOtthay d6i gl, thl cu can cu vao d6 ma tra xet

Vua dl,l reing : "Trong t~p tau trlnh ve vi~c bQn l~i djch tiem Ie ch6ng d6i vaicac vien phil huy~n va uc ch€ dan, xui ki~n quan V a l~i, vi~c dung xe, lQng dii c6quy ch€, sac duqc tl! y lam can ? Hu6ng chi, ph~n sl! l~i di~n la tuy thu¢c thuahanh N€u pM, huy~n qua la cong being chinh trl!c, thanh liem, cfin man, thl bQn kia

tat sq va phl;lC,b~n r¢n vi~c cong, khong ranh, chu sac l~i dam cong nhien ti€m Ie,

ch6ng d6i ? Bay nay, sadi c6 tinh t~ ay, deu VI pM huy~n khong c6 nguai gioi manen nbi thOi ! KhOng chfra nguOn nuac ma mu6n cho dong nuac duqc trong, thl lamsac duqc ! Nay chuan cho sat~i, cac d6c, phil, b6, an deu phai thai thuang suc cho thu¢c l~i cac pM huy~n khien chUng biet sq hai cac quan pM huy~n N€u tMy c6

cac tinh t~ kieu cang, uc ch€, giao quy~t, xui ki~n thl l~p tuc phai kiem tra, hilt trjd~ ran nhiing ke dieu ngoan Con ve nhiing vi~c bAt Hnh, thu thu€, xu an, xin cho triSl!, thOng l~i d~u ky ten, khong de cho chung d~t chinh sl! 1 phil, 1 huy~n, cac vi~cdeu trach cu l~i dien thua hanh, neu c6 tinh t~ gi xay ra, hOng dau trj d6, con c6 kh6

gi Neu hilt bQn chUng phiii nhat nhat ky ten vao mQi vi~c, dii khong thanh the th6ng

gi ma ke b~y b~ l~i nhan day d~ quay nhieu, ha chAng phai la gay them m6i t¢ haysac ? Nay, chuan cho : pham nhiing vi~c cong cila cac phil huy~n nhu bilt Hnh, thuthue, xu an, thl cac vien pM, huy¢n deu chia giao cho bQn l~i djch thua h~mh, de

cho c6 chuyen tnich, n~u c6 t¢ hl;ligi khac, thi I~p tuc phai tau h~c, tri tl)i N~u vi¢c

binh, vi¢c thu~ c6 be tn~, thi~u th6n, vi¢c an c6 that th6 v~ vi¢c tha tl)i ho~c bUl)ctl)i, thi chucln cho thuqng ty satl;liI~p tuc dem nhfi'ng ke do pM huy¢n phai lam kia,

phan bi¢t tri tl)i Nhu th~, con 10 gi nhfi'ng ten sau mQt kh6ng bi~t ran sq, nhfi'ng t¢

hl;lidii chua chat kh6ng sua d6i duqc ? Can gi bAt phai ky ten ? COn cac di~u khaccho cu theo nghi ma lam"

Dl;lOquan cua bl) bi~n Ph6 liinh binh S<mTay la Nguy~n Dang Khanh ti~n d~n

Iy' sa huy¢n De Dinh Nguyen Tri sl! Nguy~n Van Can truac dii d6c suat t6ng Iy va

th6 dan chia di nii gi~c, bAt duqc 7 ten phl;lm, chern duqc tren 40 dau gi~c va thu

duqc khi giai dem nl)p Dl;lo binh cua thl! B6 chinh Tran NgQc Lam ti~n d~n Iy' sa

huy¢n VInh Di¢n, Il;lichuyen d~n De Dinh, hl)i vai Nguy~n Dang Khanh T6ng d6c

Le Van Duc duqc tin bao, dem vi¢c tau len Vua d~c cach cho Nguy~n Van can

duqc khai phl;lCnguyen ham Dl)i truang, van Hnh chuc Tri sl! huy¢n De Dinh, theo huy¢n vien lam vi¢c Sau d6 Tran NgQc Lam phai uy nguai dii ra thU la Ma Si

Huynh tim bAt duqc 1 ten tuang gi~c va 6 ten dOng dang BQn dau s6 phan nghich

la N6ng Van Si, N6ng Van Thl;lc tr6n xa, kh6ng c6 t6ng tich gi Li~n rut quan v~ Vua cho rang quan quan di tr~n Ian nay, gi~c dii sq tan truac, dau kh6ng c6 c6ng trl;lng danh gi~t thl!c sl! nhung I~n Il)i gian nan hiem tra ciing c6 chUt c6ng lao.

V~y thuang cho Tran NgQc Lam cung vai Nguy~n Dang Khanh va Hoang TrungH~u d~u duqc gia 1 cap Tir quan v¢ d~n suat dl)i duqc thuang ky II;lCc6 tUng b~ckhac nhau Ma Si Huynh, c6ng kh6ng du chul)c tl)i, phai phat viing Nam Dinh lam

Hnh Ll;lic6 Cai t6ng huy¢n De Dinh la N6ng TInh Hoa, truac kia, dii t6 giac va dan

quan quan d6t gi~t duqc ten dau s6 phan nghich la N6ng Van van, bi dang gi~ccam thU D~n khi gi~c Si, gi~c Thl;lc Il;lik~t be dang quay r6i, cUOp Mc huy¢n DeDinh, TInh Hoa bi chUng gi~t Duc h6i bi~t duqc tinh trl;lng, dem tau Vua thuang,d~c cach truy t~ng Chanh bat phclm thien hl)

THVC LlJC vtTHANH T6 NHAN HOANG Dt

Binh ThAn, Minh M¢nh nam thu 17 [1836], (Thanh D~o Quang nam thu 16),mila xUAn,thang gieng, ngay m6ng 1

D1;1 rAng : "Pham clic quan Kinh, theo l¢ dugc dlJ y€n va thu6ng, n€u ai du6i ten

co ghi bi giang chuc, kh6ng dii tieu chuAn dugc thu6ng, thl gia <1l1thu6ng cho ngAnti~n Phi long Ian va nho m6i thu 1 d6ng"

Thu6ng cho tu Thua Thien tra vao Nam d€n Gia Dinh, tra ra Bilc d€n Ha N¢ig6m 99 tr~m, ti~n va g~o 6 thang tuy thee vi¢c c6ng nhi~u hay it co tUng b~c khacnhau (Thua Thien 6 tr~m, Quang Tri 4 tr~m, Quang Nam 7 tr~m, g6m 17 tr~m, m6ithang m6i tr~m 40 quan ti~n, 30 phu<1l1gg~o Quang Blnh 6 tr~m, Quang Ngai 5tr~m, tr~m Ninh Da thu¢c Ninh Blnh, tr~m Ha Trung thu¢c Ha N¢i, tr~m Gia TAnthu¢c Gia Dinh, g6m 14 tr~m, m6i thang m6i tr~ 35 quan ti~n, 25 phu<1l1gg~o HaTInh 6 tr~m, Ngh¢ An 5 tr~m, Blnh Dinh 6 tr~m, PM Yen 6 tr~m, g6m 23 tr~m,m6i thang m6i tr~m 30 quan ti~n, 20 phu<1l1gg~o Thanh Hoa 5 tr~m, Ninh Blnh 1tr~m, Ha N¢i 5 tr~m, Khanh Hoa 11 tr~m, Blnh Thu~n 16 tr~m, Bien Hoa 5 tr~m,Gia Dinh 2 tr~m, g6m 45 tr~m, m6i thang m6i tr~m 25 quan ti~n, 15 phu<1l1gg~o

Connhihlg tr~m vi¢c it, VI gcin dAy, &c Ky va Nam Ky da yen r6i, d~u kh6ng dugcdlJ) Tu dAy, Mng nam trong 2 dip t€t Ian la Nguyen dan va V~n thq, ban thu6ng,l~y do lam l¢ thuang

ChuAn cho binh lfnh t~i ngii acac h~t trong Kinh va ngoai cac tinh, ke tu m6ng

1 thang gieng d€n cu6i thang 3, he thee l¢ ai chua co ti~n IU<1l1g,ho~c IU<1l1gchuadciy 1 quan thl d~u c~p lien ti€p cho m6i thang dii 1 quan ti~n

Dinh ban thu khi tri~u h¢i cho hoang than dugc t~p phong Truac kia, con

Thi~u Hoa qu~n vuang la Thi~n Khue dugc t~p phong tuac qu~n cOng, ban thu b

tren chanh nhi pham Vua dl;lN¢i cac rfing : "Cho t~p tuac cOng, ban ngQc khue, chi

VI do tlnh anh em, mb r¢ng an dien Va l~i, Thi~n Khue, tu6i con nM, l~i khOng

phiii cho de d~n cOng, ma khi b ban thu tri~u h¢i, l~i b tren d~i than co cOng lao,

tram th~y chua dugc yen long cho lfim Nay cho dUng vao duai b~c chanh nhipham Tit nay, cac hoang than mai dugc phong t~p tuac, h~ co dl;l da cho li~t vao

pham tr~t nao r6i, nhung neu co quan cOng thl chuan cho ban thu dugc b tren pham

tr~t ~y ; neu chi dugc an phong thl ban thu bduai pMm tr~t ~y" Chuan dinh naydugc ghi lam l~

Sai bQn PhO v~ uy Thuy quan la Doan Khac, thg Vien ngo~i lang b¢ H¢ la TranViet Xuang cai quan bi~n binh Thuy quan, dap thuy~n Ian Thanh Loan di GiangLuu Ba co vi~c cOngo

Chuan dinh : tit nay pham binh thuy~n di nuac ngoai nhu cac dia phuang : Quang DOng, Giang Luu Ba, Lii' T6ng, Tieu Tay, dUOng bien hai xa, di v~ tit 6

thang trb len, thl khi xong vi~c trb v~, nhii'ng bi~n binh thuy quiln da di do d~u dugc

cho v~ nghi ngai ; ai que b Blnh Dinh, Quang Ngai, Quang Bloh dugc nghi 1 thang,

ai que bThita Thien, Quang Nam, Quang Tri, dugc nghi OIia thang, het h~n trbl~ihang ngii

Tr~n Tay tuang quan Hnh An - Ha T6ng d6c la Truang Minh Giang va Thamtan Tuan phil la Le D~i Cuang tau noi : "Kho tang An Giang tfch trii' chua dugc d6idao, vi~c chi dung l~i r¢ng, the ma thOc hla trong h~t con duang thu ho~ch V~y xincho nang gia, mua them thoc" Vua y cho L~i sai l~y 3 v~n h¢c bkho Vinh Long, 2v~n h¢c thOcbkho Dinh TUOngchb den, cAp phat cho

Sai D~i ly tg Thieu khanh, Nguy~n Van Nhi, d6ng ly thanh tra N¢i Vl;lphil.Ngay Tan Mao, te xuan huang Vua se minh, sai hoang truang tir la TruOngKhanh cOng te thay

Dinh l~ quan vien trong Kinh va ngoai cac dnh viet chuc ham mlnh vao chuang

sa va cOng van (pham nhii'ng vien do biln chuc kiem lanh nha khac, ho~c kiemquan cOng vi~c 2, 3 nha, ho~c dugc gia ham thl khi tu bao, cOng van d~u viet ca

COn khi dang t~p tau, M sg vi~c quan h~ den nha nao, thl chi viet chuc ham b nha

~y de to ro vi~c mlnh giii' Vien nao neu dugc gia ham thai bao, thieu bilo, tuc la huham, thl trong t~p tau, khOng nen viet vao ; con trong cOng van thl viet th~ng la thaibao, thieu bao Neu dugc gia ham tham tri, b6 chfnh, tuc la thgc ham; pham tronggi~y to phai tau, phai tu, d~u cho viet luOn ca vao Neu dugc gia c~p ky ll;lCho~c bigiang, luu, ciing ghi vao dum ch6 ten mInh)

D¢ nh! leY - Quy€n CLXY - Thlfc ll:lcve'TJuinh t6 Nhdn hoclIlg de'

Cho thJ! Chuang caThan SIkh H~u dinh th6ng ch€ Mai C6ng Ngon d6i quyennnh An tri¢n th6ng ch€ dinh Hung nhu¢

Sai v¢ Hii'u nhi dinh Vii lam, v¢ Phi ky' vi¢n ThU<Jl1gtu di thU Ha N¢i ; H~u v¢dinh Ti~n phong di thU Nam Dinh ; Tien v¢ dinh Than ca di thU Hai Duang ; v¢NhAt thu¢c Hii'u quan Hii'u bao di thU San Tay ; Hii'u v¢ dinh Tien phong di thU BAcNinh Truac kia, chuan dinh hAng nam 2 v¢ Hnh Kinh, 2 v¢ Ngh¢ An, va 1 v¢ ThanhHoa chia di dOn thU5 dnh Vua ngh! cac h~t Ay d~u la dnh lan, mm binh duqc gi~ccUOp, nen c6 tr<;>ngbinh de trAn giu, cho nen mai c6l¢nh nay L~i phai Ta v¢ dinhH6 uy di thU Ninh BInh, Trung v¢ dinh Long vo chia m¢t niia di thU Ngh¢ An, m¢tni'ra di thU Thanh Hoa Bi~n binh ci'r di d6 d~u duqc thuang 1 thang luang an vatien V¢ uy H~u v¢ dinh Tien phong la Nguy~n Van Luqc xin dem theo thu¢c binh

di thU Vua chuan cho chi€u theo toan s6, cAp cho luang thang Khi xong vi¢c congtr<1v~, se l~i thi hanh theo l¢ truac (L¢ dinh : Quan v¢ eArn binh duqc m¢ 6 nguaithu¢c binh, nhung chi c6 4 nguai duqc cAp m6i nguai m6i thang 5 tien va 1 phuangg~o) sAc sai : tir nay, pham cac Quan v¢ <1Kinh M c6 duqc phai di thu, ciing chonhuth€

Di~u Ph6 v¢ uy Tien v¢ dinh H6 uy Nguy~n Hoang Thoa lam PM v¢ uy Hii'uv¢ dinh Tien phong Vua sai b¢ Binh truyen Chi huAn thi Thoa rAng: "Nguai duangtre tu6i, trAm ngh! den cha nguai, Nguyen Hoang Duc, la cong than cua nha nuac,cho nen cAt nhAc nguai khong theo thu b~c Nguai phai dng cam kich va c6 gAnghan len, 10toan bao dap, khong lam sa sut ti€ng nha, duqc nha an nuac mai maioN€u khong ngh! can th~n giu gIn, ma cu ph6ng tung lam can, thl khong nhUng phiiit¢i vai trieu dInh, ma l~i con lam nhl;lc den cha nguai : t¢i to lAm d6 !"

Dinh l~i chuang trlnh cach thuc giang hQc <1T~p thi¢n duOng Giao d~oNguyen Dang Tuan tau n6i : "cac hoang tii hQc <1T~p thi¢n duOng, ti€n, lui, di,dUng phan nhieu chua hqp Ie N€u chi lam nhUng nghi ti€t giang t~p thong thuOng,

sqkh6 thanh duc V~y xin cham chuac quy thuc, chuang trinh nam Minh M¢nhthu 4 (1823) d~t lam dieu l¢ de vi¢c d~y tre duqc dung dAn" Vua y lai tau (M9t : v~ kinh sach de giang d~y, cac sach Ti€u JU!C(1),Tit thu(2), Ngii kinh (3),Chu sti(4)

(1) Tilu ht;Jc:SIkh dung cho cac tro nho, n~i dung dl,lYv~ cac nghi tiet nhu ray nUGc, quet tUGC, thua giri, lui tm., trau d6i dl,loduc cho thieu nhi C6 nhilng IOl,linhu Tilu ht;Jctt;lpchucua Luu Tir Tri"mg dai T6ng vaTiiu ht;Jcvt;lnngilcua La Trl,lch Nam dai Thanh.

(2) Tli thu :b6n sach cua nha Nho :Dt;liht;Jc.Trung dung, Lut;ln ngil Mt;lnh tii.

(3) Ngii kinh: niim kinh cua nha Nho: Dich, Thi Thu, Ll vaXuan tllU.

(4) Chu sii :cac b¢ sir cua Trung Qu6c nhu Sii IcY Tiin Han thu, Ht;luHan thu, C/fU Duung thu Tan Duimg thu, Tuy thu

deu co nghTa ly udn suc cua thcinh hien, chinh sq cac trieu d~i deu co duatrong do.Trong nba hQC,cu dung nhUng sir sach do giang d~y nhu truac.

- Hai : ve thu tq giang d~y, cho tuy thee suc ma hQc t~p Trong cac hoang tir,

tu hoang tir thu 7 d€n hoang tir thu 13, tu6i da hai lan, ma hQc viln da hai th6ng,

nen giang d~y Ttt thu, r6i d€n Ngil kinh, l~i xem them Chu sit. ve Kinh, Truy¢n,

giang d€n thien nao, truac hay giang chinh van, phai dQc th~t thuQc long d~ bi€t rut

lily y nghTa chinh tam, tu than va d~o ly hi€u, de, trung, tin Chusit,thi chi giang ky

sq tich, kh6ng cAn Mt dQc thuQc long Hoang tir thu 15 d€n hoang tir thu 30, tu6i

tuy tre d~i, nhung da hai bi€t hQc t~p, nen giang cho Tie'u lu?c, r6i d€n Ttt thu, d~

bi€t ngAm nghT lai cua thcinh hien Hoang tir thu 31 tra xu6ng, tu6i con tha ilu, nen

giang KIwi tam baDgiam va sach Tie'u lu?cd~ bi€t nhUng nghi ti€t ti€n, lui, Ung d6i, dgi khi Ian han, bily gia mai giang d€n Ttt thu, Ngil kinh, Chusit.

- Ba : ve ngay giang d~y, h~ l~ vAn thee nhu truac Ngay Ie, d~y Truy¢n hay Kinh, truac giang chfnh van (I), r6i d€n ban cM (2) d~ cho sang nghTa ra Ngay Ie,

d~y Chusitcling c6t phan tich cho ro y nghTa Khi giang d~y, n€u co nghTa gi nga,

thi, ve Ttt thu, co Dfli tDemphf:l/f:lc, ve Ngil kinh, co Ngil kinh khdm dinh ; ve Chusit,co Nglf pile cUdnggiam ; tra cUu co cac sach Tlf die;z H€t thiiy deu do NQi cac phcit sach c6ng ra d~ dung tra cUu.

ro d€n dgt 2, thi phiii dQc thuQc long th~t ky bai hQc h6m truac, ng6i ngay ngiin nghe giang, kh6ng dugc di dUng IQn xQn 6n ao Cha cho giang vien giang xong, ai

nily deu dQCl~i vai Mn cho hi~usaqua nghTa sach D6ng h6 cat ro d€n dgt 7, dgt 8,cho deu ve phU D€n chieu, d6ng h6 cat ro d€n dgt 7, deu te tqu hQp l~i nghe giang

va bOi han M~t trai l~n, l~i ve phU

- Niim : ve Ie chau bOi, cac hoang tir tu6i tu 15 tra len, hAng thcing nhAm ngay

17, thee ban thu, Ian lugt vao hau cung Tu ThQ ; nhAm ngay m6ng 1, 11,21, bangay ily deu vao thuang trqc di~n can Chfnh Con tu 14 tu6i tra xu6ng, thee l~thuang, cu hQc t~p NhUng ngay 6, 16,26, sang sam,cac truang sir do NQi cac gmcho the bai d~ dung trong vi~c ti€n len hau vua va lui ve D€n chieu d6ng h6 cat rod€n dgt 6, d~u vilo hau va dem thee sach hQc t~p, cha xem vua co bOi COn s6 nh~t

ky ghi vi~c giang d~y trong ky nay, vAn do cac trubng sir chuy~n nQp cho NQi cac

de luu chieu

(1) Chinh Vlin :viin boo cuaKinh Truy¢n.

(2) Ban chu :chi nhilng 10i chu gilli cua cae tien nho eM y€u IIIcua Chu Hi dOi T6ng.

D¢ nhj ky - Quyln CLXV - TIlI!C l/:lc ve'TMnh 16NMn hoang de'

- Sau :ve vi~c h¢ gia, cac hoang tir duqc thee hAu xe vua di tuan du, thl giangt~p vien, khi di duang thuy, duqc cung ng6i thuyen, khi di duang b¢, duqc cung diduang, sam Mm cung 6, mong de khuyen ngan, gil1p ich

- Bdy :cac bien binh, d6ng b¢c 6 ben cac hoang tir, neu c6 ngubi nao lam tromua vui, bay nhiing vi~c trai Ie,deearn d6 kheu gqi, m¢t khi vi~c phat giac, l~p tactrj t¢i du6i di, chQn ngubi khac thay vao phl;lCdjch Den nhu cuai nglJa, bAn cung la

2 m6n trong ll;lc ngh~, thee c6 hQc, kh6ng the thieu duqc, nhung phiii tit 15 tu6i tr6len mai duqc t~p, ma khi t~p, phiii c6 chuemg trInh, ky h~n Theo nhu truac, m6ithang h~n 3 lan, phiii nhclm vao nhiing ngay m6ng 1, 11, 21 nhan bu6i sang vaohau, den chieu, duqc den ch6 dien t~p voi, t~pcuai 3 lan, kh6ng duqc ng6ng cu6ngphi ph6ng, truac phai do quan thj v~ phai uy, I, 2 van vo trong vi~n Thuqng tathee

di Hoang tir nao chua tUng duqc ban nglJa, kh6ng duqc nu6i rieng Den nhu t~p bAnthl sAp d~t 6 nai tmh mjch, ciing nhclm bu6i chieu Mm ffy, h¢i nhau dien t~p Quanthj v~ truac phai 1 ngubi trong d¢i Kim sang chi bao vi~c bAn, kh6ng duqc m¢tminh cfft len di Mn L~i nil'a, ngay thuang cac hoang tir di nghe giang, thl dung 1truang sir, 1 sull't d¢i, 1 thu l~i thlJc th\l, thee di de ran d~y Iii d6ng b¢c

- Tam : cac hoang tirtit 11 tu6i tr6 len, dii hai Ian deu hQC t~p 6 T~p thi~nduang ;tit 10 tu6i tr6 xu6ng, tu6i con nho, cho phep 6 phU rieng, li~u phai m6i phU

1 giang t~p, ho~c 1 chanh tlJ,ca thee nh~t ky tai giang

- Chin: Truac dii djnh c6 7 giang t~p, 2 chanh tlJ, nay d~t them 3 giang t~p, 2chanh W de gil1p vi~c giang d~y

- M uili :cac b¢ sach c6ng va 1 d6ng h6 cat de 6 nha hQc, chQn trong cac nbahQc Iffy m6i nai m¢t thu¢c l~i, thay phien Ian luqt thuang trlJc, kiem vi~c coi giil' vaghi ch6p vao nh~t ky, s6 sach)

ThlJ Thuqng thu b¢ C6ng, Bui ph6, tit mua d6ng nam ngoai, chang ho lac cOl~i phat, tinh the ngay cang tram trQng, dang sa xin dem chUt hai tan ve que lang,lbi Ie rfft thanh khAn Vua dl;lrAng: "Bui pM duqc uy d\lng dii lau, hem 30 nam vAn

to ra la ngubi thanh liem can mAn Nay tu6i gia, b~nh n~ng, khAn khoan xin ve huu,cMc kh6ng phai VI mu6n cau an, huang nhan Nhung di duang xa, e rAng earn m~ogi6 suemg, con c6 dieu chua ti~n V~ytruac hiiy gia em Iffy cua kho II~ng nhan samCao Ly, phai thj v~ N¢i cac mang ban cho de dieu trj L~i thuang 200 quan tien,

100 phuemg g~o, chb khi ~nh tlnh giam nh€?,se cho Iffy nguyen ham, huu trio COn

mO ao d~i trieu cffptruac, cOng cho dem theo" pM ve r6i, kh6ng bao lau, chet.Vua rll't thuemg x6t, sai chieu theo nguyen phAm, cffp cho tien tufft, l~i thuang them

300 quan tien

CA'tnhilc Han lAm vi¢n Bien tu Le Dang Doanh lam Lang trung b¢ Hl), thiingthl! B6 chinh Quang Tri, hi¢p cimg An sat Ha Dang Khoa, gift A'nquan phOng Tuanphii Tri - Elnh.

Qu~n chUa mrac ChAn L~p la NgQc VAn cung tien phAro v~t dia phuang (500 cAnb~ch d~u khA'u), sai quan Phien noi vaiTrAll TAywang quAn Truang Minh Giang va

Tham tan Le D~i Cuang rAng: "Nguac nha long thuang va an day ciia tri~u dlnh,

dii blnh duqc gi~c Xiem, l~i pMi binh tru phong bao hl), gift cho yen 6n miii mai.V~y xin dAng san v~t dia phuang de t~ an, xin chuyen dAng thay cho de to chUtlong thanh kinh" Bc;>nTruang Minh Giang dem vi¢c tAu len Vua ban khen va saitra l~i Ie v~t da dAng Dl} rAng : "ChAn L~p n6i dOi la t6i con ciia tri~u dinh, vAnkinh can thuy chung Nay chi nen c6 gAng khuyen khich nhau, gill dat, yen dAn,

mai khoi phl} c6ng tri~u dlnh da gAy dl!llg Den nhu Ie nghi phAm v~t chilc kh6ngphai la cai dung de bao dap duqc KM dem 9 nay th6ng dl} cho qu~n chUa va cacquan Phien duqc biet"

PhO lanh binh Gia Dinh la Le Van Ban chet Dung v¢ u9 Nhi V¢ thul)c H~u

bao la Nguyen Van Hl)i lam PhOlanh binh Gia Dinh

B() Hinh lam taphien chep s6 tu bi giam cA'mcr cac dia phuang, co tinh dentren 100, 200 tU

Vua dl} Vi¢n Co m~t rAng: "Lii nay lam vi¢c gian ac, ph~m pMp lu~t, bi kheptl)i den quAn lUll, tram, giao, d~u la nhii'ng ke day rAy tl)i ac Dem giam l~i ml)t noi,kh6ng khoi xay vi¢c 16i th6i BA'ynay nhii'ng an pM ngl}c, vuqt ngl}c thuang thuangxay ra V~y kh6ng tM kh6ng can th~n han nfta Nam ngoai, ky thu thcim kh6ng day

1 phan 3 so vOi nam truac, hau nhu gan duqc giam bOt an ngl}c, rut bo hinh ph~tr6i The sac trong khoang 3, 4 tMng nay, tu giam l~i nhi~u den nhu v~y ? Ke ra,quAn lUll la tu ph~m phai pMt ph6i, an da thanh r6i ma con giam cr ngl}c, thi saccho no phl}c tl)i duqc ? Nhii'ng ph~m nhAn bi gift l~i de d6i chA't,dang nen chieu 19

ma phAn xiI ; neu Cll' nUt nUt giam gift ca l~i thi M kh6ng lam cho an ngl}c l~idQng them? Nay chucin dinh : tinh 1611(Binh Dinh, Ngh¢ An, Thanh Hoa, GiaDinh, Vmh Long, Ha Nl)i, Nam Dinh, Hai Duang, San TAy, HAcNinh), s6 tu giamkh6ng duqc qua 150 ten; tinh vira (Quang Nam, Quang Tri, Quang Elnh, BinhThu~, Ha TInh, Ninh Binh, Dinh Tuang, An Giang, Hung Yen, L~ng San) kh6ngduqc qua 120 ten; tinh nho (Quang Ngiii, PhU Yen, KMnh Hoa, Bien Hoa, HaTien, Quang Yen, Hung Hoa, Thai Nguyen, Tuyen Quang, Cao BAng) kh6ng duqcqua 100 ten Neu g~p nhii'ng an phai tra xet, ma ph~ nhAn va chUng ta co nhi~u,thi kh6ng ng~i gi, Cll'tuy tl)i n~ng hay nhy, chia ra giam gift Neu s6 phai giam giftvuqt qua s6 da dinh, thi tAu ngay dqi Chi"

D~ nhj IcY - Quyei, CLXY - ThLfC /If-Cve'Thanh td Nluin hOQng de'

Rut bOt Twin phil tinh Gia Dinh Dung nguyen Tham tri Iinh Tuan phU la DoanVan PhU quy~n giii Allquan phOng t6ng d6c Long Tuang

Sai 100 bien binh a v¢ Yang thanh, v¢ Giam thanh va phU Thira Thien chiaduang di len pMn nui thugng nguyen de tham do, xet hoi Chuan cho mang nhieuvai hoa, mu6i, ng<;>cchAu gia, cap cho nguOi Man nui de h<;>huang dan ve phia TAyvao th~g day nui Vl;ln Scm NO'idi qua, Mco sach Man nao, nui song hiem tra hay

binh di, duang sa xa hay gan, phong tl;lCt6t hay xau, nguai va v~t dong hay thua, vachim, muong co gi hie'm ll;lthl ve d6 dAng len Sau do, di khong dugc vi¢c gl, ben

sai phl;lt trugng de qua trach.

Sai bien binh hai v¢ Thil h(l Trung va Tien de'n ch6 dat bO kh6ng aphia trang

va ngoai cam dia cac khu t6n lang, cAt pM bl;li r~m, tr6ng nhieu mit, che, th6ng,hl;lntrang 3 nam phai tr6ng dugc hang vl;lncAy Co ai gieo tr6ng ng6, d~u thl cho

dugc huang 19i, cha he't 3 nam, pMi vien de'n kham thl!C, se chAm chucrc dinhngl;lch thue'

Ll;li sai Thira Thien va cac tinh Quang Nam, Quang Ngai, Binh Dinh, Quang

Tri si'ra chiia xe "thuy hoa ky te''', gia luy¢n thu6c sung (cho vao c6i gia bAng suc

nucrc, 5 ngay dem, lay ra, gia bang chay tay, m(lt ngay niia, phO'i thanh thu6csung(l») M6i tinh deu dugc 1 thucrc do thi nghi¢m Chuan dinh : Tir nay h3.ng nam,nh3.m thugng tuAn tMng 2, khbi c6ng gia luy¢n, sang thu, mua ll;lt thl th6i Sau do,truang luy¢n thu6c sung aQuang Ngai, VIxay ra hoa hOl;lD,bien binh co nguai che't

va bi thuO'Dg.cac d6c bi¢n, chuyen bi¢n deu bi ph~lt trugng, cach chuc ; quan tinh

bi giang chuc Ben l~p ral¢ cam de th6ng suc (Vi¢c d6n d6c gia luy¢n [thu6c sung]

aKinh do b(l,angoai do tinh, deu ch<;>npMi 1 quiin v¢ ho~c 1 quan cO',m6i tMngm¢t IAn thay phien dKinh thl de d6c, doan thira, angoai thl quan tinh, lanh binh,cling thay phien nhau de'n nO'ixe "thuy hoa ky te', kiem tra xem xet Sl! qua ll;libenc6i gia, tir coi soc canh giii de'n khieng vac va lau chui, deu phiii ch<;>nlay may

nguai can th~n te' nhi, chuyen cho nhau thay d6i Ll;li, 2 dAu trl;lc xe va bAu dau trl;lc

xe deu phiii dung sAt, gang ma b<;>c; ngay dem xoay chuyen c<;>sat, thuang phai tucridAu de dugc trO'D,nhl;ly va Am am de khoi sinh nong Thu6c sung dUO'Dggia do,cling thuang phai ray nucrc thu6c vao, de cho am, kh6ng nen de cho kh6 qua de'nn6i nay li'radugc. Con truang luy¢n va nO'i tl;lm giii v~t li¢u, phai tr6ng hang raongan ra Trang phl;lm vi gicri hl;lDay, kh6ng dugc chua cat nhiing thu nht; x6p, kh6

no d~ ben li'ra Ngay dem tuy¢t kh6ng dugc th6i nau Quan quAn coi lam deu khong

dugc dem theo li'ra de hUt thu6c Ban dem, m6i xe m(lt h(l chi cho dung den 16ng

(1) Nguyen van la "sai thanh me" (ph<1ithanh gll-0) chung tOi nga chit me (gll-0) la in I~m, nen tll-msua Ill-icho c6 nghia.

bfing mai con hai di¢p ho*c den pha Ie, phai r6t dau cham lua anai khac, d6ngkhoa dn tMn, do vien d6c bi¢n niem phong, danh Mu, r6i sau mm vao treo trong

cM xe Nhan vien t~p nhi;lp va mQi v~t c6 th~ chi;ly va d¢ng deu khong dugc tv ti¢ncho vao Ngoai ph~m vi da giai h~n, b6n M gan xung quanh, ph~n nui atren khongdugc ph6ng hoa d6t co ; b€n song aduai, thuyen be di l~i khong dugc d~u l~i, chamden ho*c th6i nau ad6 L~i, khi giii' luy¢n c6 chuyen cha diem tieu, luu hoang vakhi lam thanh thu6c r6i, dem ve n¢p, thl thuyen cha, adAng mlii, phai dm m¢t baihi¢u, d~ khi thuyen di, thuyen khac trong tMy phai tranh Quan quan trong thuyencling lam carn san, khong dugc dem lua) Li;liVI ch6 xe "thuy hoa ky te'" cua ThiraThien d*t aDoanh Khe thu¢c Hiiu Tr~ch truac da dbi de'n be'n song Li;li BAng (tenxa), nen chulln cho : tir nay, nam nao c6 gia luy¢n thu6c sung thll~p dan abb song,hgp te' Than song L~i BAng va Than thu6c sung Udung Thai lao (l), te' vao thangtrQng xuan, con mie'u Doanh Khe dvng truac thl bo di ngay

Thang Th6ng che' dinh Than caPh~m Hiiu Tam len thv Do th6ng, van ti;lmgiii'

an tri¢n Tien quan, kiem quan nhii'ng Hnh t~p am Hoa danh, Giao duang

Cho nguyen Lanh binh Quang Nam Nguyen Van Lugng thang thl,l Chuang ca,

thv Th6ng che' dinh Than ca. Lugng, m¢t M toi cli khi vua chua len ngoi, la ngubithanh thvc m¢c m~c, nen vua mu6n dung lam to Khi Lugng vao l~y, vua thay giaye'u, buac di kh6 nhQc, khong kham n6i vi¢c theo hau D*c cach cho lay hamChuang ca,lui ve Quang Nam, Hnh quan chuyen giii cong vi¢c tuan phOng 2 thanh

An Hai va Di¢n Hai Con an tri¢n Th6ng che' dinh ThAnca giao cho Ph~m HiiuTam kiem Hnh Lanh binh mai Quang Nam la Tran Eli Vinh l~i rut ve giii' nguyenchuc cli V¢ uy H~u v¢ dinh Long vo

T6ng d6c Ha Ninh, D~g Van Thiem, tau n6i : "5 huy¢n Thanh Liem, BlnhLl,lc, PM Xuyen, Duy Tien va Nam Xang trong h~t, bay nay, to thue' phai theo n¢pkho tinh Va li;li, nhii'ng huy¢n ay cach tinh thanh Hung Yen gAn han, xin d6i n¢p

ve Hung Yen cho ti¢n"

Vua chulln y lbi tau Li;li chulln y lbi ban cua b¢ H¢, pham cong vi¢c coi giii',thu chi, v~n chu~n cua kho tang deu do Ha N¢i phai lam, Hung Yen chi phai bienbinh coi giii ma thOi D*ng Van Thiem ben xin : dvng atrong thanh Hung Yen Ikho tien, 1 kho th6c d~ chua tien va th6c thue' mua h~ dung d~ cap phat ; l~i dvng 1kho a bai song ngoai tinh thanh d~ chua g~o thue' mua dong d~ ti¢n vi¢c chuyenchao COn l¢ thue' huy¢n Kim Bang cling xin dem theo n¢p ad6 cho gan Vua y cho.Bay dan chay Ian achUa Thien Ml,l Kie'n An cong ten Ia Dai, de'n trong coi.Dai ve n6i : "Vi tri d*t adan sada phie'm li;lmve khoa nghi, ma nghia van trong cac

D¢ nhi ky -Quyln CLXY - Thlfc /If-C ve'Thanh (6NJuin hoang de'

sodi¢p cling e6 sai lam, can b~y" Vua n6i : "Bay dan ehay, e6t d~ ti€n pMe ehocae b~e ton thAn da m~t, th€ ma b<;mnguai thua hanh noi theo th6i hii, ti,l sl! eaupMe, li,limUll tinh ki€m an, thl!e dang khinh bi ! Khong k~ vi¢e phao phi eua eong,

la t<;>inha, d€n nhu so,di¢p li,lilam sai, lam ean b~y, tue la khinh nhan ton linh, thl

la t<;>ito" Lien sai quan N<;>ieae la Ha [Tong] Quyen, quan b<;>L~ la D~ng DueThi¢m di d€n ki~m tra xet xem, ba bat va sua d6i Vien ngoi,li lang sung eoi di,loll;letruang la Ngo NgQe Qu9 va bQn nguai ehuyen vi¢e so di¢p, l~ pham, deu bi phi,ltroi, phi,lt truqng e6 phan bi¢t D6ng 19 Ton Th~t Tuang va Nguy~n Due Trinh deu biphi,lt Li,lidl;l sai dem d€n truae cae Hnh vibneri dan ehay, d6t tien gi~y ma, hi,ln d€nngay tandan phai diI 100000 quan (D6ng 19 Bui COng Huyen phai lam truae phai

di Tr~n Tay, nen dung Tuang thay)

Quang Tri m~t mua, dAn kh6 ki€m an Ra l¢nh sai quan dnh phat th6e khoeho vay (hi,lng trang meli nguai 1 Me th6e ; hi,lng Iao va tan t~t meli nguai m<;>tnua h<;>e)

Chuan djnh l¢ ehia d~t eel sung eho eae rinh thanh tu Quang Blnh d€n BlnhThu~n va eae phao dai thu<;>eeae tinh thanh (tmh thanh Quang Blnh : 4 eel tuangquan euang phao, 4 eel phaeh san euang phao, 12 eel h6ng y euang phao, 16 eel quasan d6ng phao, 12 eel truang thanh h6ng y euang phao, 10 eel phaeh san euangphao, 8 eel thanh eong euang phao, t~t ea 66 eel Tinh thanh Quang Tri : 4 eel Mng yeuang phao, 4 eel phaeh san euang phao, 4 eel thanh eong euang phao, 1 eel qua saneuang phao, 9 eel qua san d6ng phao Thanh \'mh Ninh thu<;>eearn L<>: 2 eel Mng

y euang phao, 6 eel phaeh san euang phao, 8 eel qua san d6ng phao, t~t ea 38 eel

Tinh thanh Quang Nam : 1 eel Wang quAn euang phao, 14 eel Mng y euang phao, 5

eel phaeh san euang phao, 16 eel qua san d6ng phao Thanh Di¢n Hai : 2 eel di,liluan

xa thao nghieh wang quan d6ng phao, 10 eel di,liluan xa euang phao, 34 eel qua san d6ng phao, 2 eel di,liluAn xa thao nghieh Wang quan d6ng phao, 26 eel h6ng y euang

phao Thanh An Hai : 6 eel di,li luAn xa thao nghieh tu&1g quan d6ng phao, 21 eelqua san d6ng phao, 24 eel h6ng y euang phao Phao dai Dinh Hai : 7 eel h6ng yeuang phao, 16 eel qua san d6ng phao, t~t ea 184 eel Tinh thanh Quang Ngai : 8 eelh6ng y euang phao, t~t ea 22eel Tinh thanh Blnh Dinh : 1 eel tuang qUAn euangphao, 15 eel Mng y euang phao, 4 eel phaeh san euang phao, 16 eel qua san d6ngphao, t~t ca 36 eel Tinh thanh PM Yen: 10 eel Mng y euang phao, 7 eel phaeh saneuang phao, 12 eel qua san d6ng phao, t~t ca 22 eel(1).Tinh thanh Khanh Hoa: 8 eelMng y euang phao, 4 eel phaeh san euang phao, 10 eel qua san d6ng phao, t~t ca 22

e6 Tinh thanh Blnh Thu~n : 8 e6 h6ng y euang phao, 4 e6 phaeh san euang phao,

10 e6 qua san dOngphao, t~t ea 22 e6)

Tu~n pM Hung Yen Ha Thue Luang m~t phai nguoi do xet duge tlnh hlnh t~h~i eua vien ehue lam vi~eakho (he n¢p 100 h¢e thoe, thl m~t 3 quan ti~n ngo~i l~,l~i phai eho nguoi thir thoe va earn 6ng g~t 1 quan ti~n), Luang tAuxin dem b<;meaitrung va d~ lInh each ehue, khep t¢i, trlrng tri theo lu~t Vua sai truy~n Chi bankhen, thubng 30 quan ti~n eho thu¢e binh dii phai di

Tie'p tl;ledao s6ng Ph6 Lgi Sai Kinh doiin thue 1000 nguoi dAnde'n lam VuathAnde'n xem, thubng chung eho 200 quan ti~n DAnsat~i co nguoi e~y luaa eM

dm neu vaabo s6ng, d~e each ra l~nh ph~t trttgng qua traeh, rOitfnh mau cap tra

20 h¢e thoe De'n khi s6ng dii dao xong, nucrengQt ehliy m~nh, sAceho Kinh doiintruy~n bao dAn trong h~t ~ tuy theo hlnh the' hai ben bo s6ng ma dan nucre vaoru¢ng, l~i lam them ngoi l~eh, tnuang mang, de'n ky nucrem~n dAng len thl dongl~p l~i de 19i eho ngh~ n6ng Thubng gia e~p, ky h;leva ti~n co thu b~e khae nhaueho d6e bi~n HOHl;lUva nhii'ngnguro h¢i bi~n, tuy bi~n

L~i ehuAneho d~t tr~m Thu~n Lan (ahai xii Tri~u Thuy, Duang N6)abo nams6ng [Ph6 Lgi] D~t 2 vien eai tr~m, eho ngo~i uy d¢i trttbng thu¢e pM Thira Thiensung lam va 30 Hnh tr~m, l~y dAnsa t~i sung vao ; e~p eho 2 ehie'e thuy~n, 2 conng\!a, eung vOi bai tr~m, co hi~u, ehu6ng dOng, dao va giao Khi ehuyen d~ e6ngvan ho~e eua e6ng, tir Kinh thanh de'n tr~m thl do duang b¢, tir tr~m de'n eira bienThu~n An thl do duang thuy (Tir Kinh thanh de'n tr~m, [gi~y to] : phi d~ thl 2

chuyln (1) ; t6i khAnthl3 chuyln, 2phan (2) ; khAnvira thl3 chuyln, 8phan ;blnhthuang thl 4chuye;l, 8plui'n.Tir tr~m de'n eira bien Thu~n An, [gi~y to] : phi d~ thl

7 phan ;t6i khAnthl 1 chuyln, 2phan ;khAnvila1 chuyln, 4phan ;blnh thuangthll chuyen, 8plui'n).

C~p quAnphl,leeho cae co binhame Ky, m6i co 500 nguoi, ao qulin m6i thu

360 ehie'e (ao dung vai den lot trong bAngvai do, e6 va tay ao d~u vi~n do~n vii do ;qulin dung vai mau vang) KMng du, ehie'u s6li~u giam, co vi~e thl m~e, v6 s\! thltMi ChuAndinh : 3 nam ll~n d6i

Ngay Quy Miio, duy~t binh Vua sApng\! ra NgQ M6n eoi duy~t thl vila g~pmua ret lu6n m~y ngay, nen sai b¢ Binh va N¢i cae h¢i l~i, diem Hnh

Gia g~oa Kinh su b6ng giam xu6ng PM doiin dem vi~e tAu len Vua baoTrttang Dang Que'aCo m~t vi~n rAng: "TrucredAy,aKinh, ban g~o ra vcrigia h~,the' ma gia g~oangoai van ehua giam xu6ng ; nay co 1, 2 thuy~n g~oaGia Dinh

D¢ nhj kY -Quy€n CDW - Tht!c ll:lcve'Thanh 16 Nluln hoang de'

d€n bu6n ban thi gia g~o b6ng giam, tram lAy lam l~ va nga ChAc r~ng truac kiaban g~o ra, c6 nhi~u nha giau sai nguai di mua, chu kh6ng phai chi c6 dan ngheoth6i dau Ngay Ay, tram thuang sai thi v¢ an m~c gia lam nguOi ngheo, d€n xinmua, phai vien tr6ng thAy lam lfi cfing ban cho V~y thi trong dam Ay c6 sl! tra tr(mcfing kh6 phan bi¢t duqc Nay, khi g~o kern, ma ban ra vm gia h~ la d~CUll gil1pnguOi ngheo, th€ ma ke giau nhan d6 lUng do~n, thl!c dang gi~n !Va, v~ luong thl!ccua dan, tram rAt quan tam, nen muon sai dem so th6c g;;t.ocua nha giau dch trll,luqng tinh nhan khAu,dedii cho an, con thira dem ban Nhung l~isq ke thira hanhl;;t.it~ sl! lam kh6 dan, thi cfing kh6ng phai la chinh sl! tot, cho nen kh6ng thi hanhd6 th6i !"

L~i ken linh 4 tinh : Gia Dinh, Bien Hoa, Vinh Long, Dinh Tuang Truac day,b(>Binh vi thAy solinh hi¢n t~i cua 4 tinh c6 it, nen ban xin theo nhu l¢aAn Giang,

Ha Tien, 5 dinh lAy 1 lam linh, l~i tuy~n d~ gil1p vao vi¢c canh gill Vua sai dinhthan h(>i l;;t.i,dem s6 tuy~n 4 tinh xet ky ng~ch binh va so h(>,tinh d6 d6ng 5 nguailAy 1, lam danh sIkh tau len

Vua d1,1rang: "Quan linh d~ gill nuac, tic thuqng c6 von da c6 r6i Gill trong

nuac, d~p gi~c ngoai, ng~ch binh kh6ng nhieu kh6ng duqc Hoang khao, Th€ t6Cao hoang d€ ta, khi mm aGia Dinh, nhan dan huang U'ngd~u vui lam linh, kh6ngdqi phai tuy~n ll!a BAy gia, sau khi sau tinh Nam Ky trai qua nhi~u Ian binh lira,nhan dan chua sinh t1,1,ma so quan hi¢n c6 con d6ng tai 4 v~n, trong d6 binh d6nggill, ngoai thi di danh gi~c nghich cfing van thira suc Cuoi clIng lAy l~i duqc nghi¢plan, c6 ca phuong Nam Sau khi d~i dinh, Hoang khao ta l~i nghT d€n dan Nam KybAy lau vAt va vinuac,d~c cach cho nghi ngoi ngoai l¢ thuang Cho nen, aKinh thi

3 nguai dan lAy 1 lam linh, ma aNam Ky thi8 nguOi lAy 1, rAt nh~ so vm h;;t.tkhac,duqc yen vui diem tTnh trong 35 nam Tram noi nghi¢p lan, kinh theo phep xua, bAynay cfing chua no ban den ChAng nga hoa binh lau ngay, nguOi ta kh6ng biet denvi¢c binh, nha c6 dAt cat mau mo, dan chUng dan sinh luai bi€ng Them vao d6, kechuyen vi¢c coi gill trAn ngoai, xao lang b6 Mvi¢c vo bi, th~m chi toan thanh trongr6ng, kh6ng linh canh gill, den n6i thU nghich Le Van Kh6i thira co n6i d~y, t\1 t~p

lU hung d6 H6i luong, BAc thu~n, chi c6 vai ch\1c ten ma gill thanh, gi€t quan, nhuvao cM dAt kh6ng nguOi, lam tl!a tre con dlIa ngich, cuoi clIng gay thanh V1,1an Ian

Va bQn gi~c Xiem tham lqi, quen nghTa, doc h€t quan, cu6'p bien cuong, giet h~idan den, quAy roi lang m~c Ngay Ay, trong thanh n€u c6 mAy tram quan, ngoaibien neu c6 vai nghin linh, thil~p tuc gi€t het duqc nghich t~c, vasam trir ti¢t duqcgi~c Xiem, lam gi d€n n6i lira d6m chay lan, dot dan ca canh d6ng ; t6 ki€n d1,1cdelam nuac hau d€n l1,1ttrai ! Xet ra, vi nhieu nguyen do, ma quan it van la cachinh.Nay nghT d€n, dau long, dau no n6i tm !Hi¢n nay, tuy gi~c cu6'p da yen, trong em

ngoai am, nhung co phong bi mai khOng 10, da yen ll;limuon yen han, n€u de hoi

h~n v~ sau, sac bAng dl,t bi chinh don ngay bay gia !" Ben chuan cho b¢ Binh ban,r6i li~n giao xuong cho dinh tMn quy ll;li : 4 tinh Gia Dinh, Bien Hoa, Vinh Long,Djnh Tuang thu¢c Nam Ky theo nhu l~ 2 tinh An Giang, Ha Tien, cu 5 nguai danthi lay 1 sung vao ngl;lch lfnh Khi co nhi~u lfnh thi co tM thay ban nhau, ai clingduqc nghi ngoi Phong thU da thira, sai phai ll;li khOng thi€u, loai hOi tanh chAngdam sinh long xam luqc quay nhieu, gi~c cUOpsac dam ng~m mUll vi~c gi ! Tuy cokho nhQc ngay nay, nhung nuac nha duqc huang cai vui vO cung mai maio Huongchi lay lfnh Nam Ky hao v~ cho dan Nam Ky, ti€ng la gillnuac, thl,tc la gill nha Sosanh vai lfnh Kinh, lfnh trl,tc(I), lfnh ky (2)hAng nam phai di thU, l~n l¢i may nghind~m, d6n thU lau hang han nam, dAng kho nhQc, dAng nhan rOi, khac nhau la th€nao ! Ll;li,dan ky va trl,tc, cu 3 dinh lay 1 lfnh, ru¢ng dat da it,binh lfnh, quan ll;lill;linhi~u, thi dAng nh~\ dAng n~ng ll;likhac nhau la th€ nao ! Va ll;li,cling Ia dan Nam

Ky, ma An Giang va Ha Tien truac day da 5 dinh lay 1, linh vui vai hang ngli, danvui vai xom lang Huong chi 4 tinh Gia Dinh, Bien Hoa, Vmh Long, Dinh Tuang,ru¢ng deu phi nhieu, nhi~u nguai trung nghia, ha ll;lichAng bAng binh va dan 2 tinh

An Giang va Ha Tien hay sac ? Dan ta khOng mat luang tri, luang nang, chAc rAng

ai cling thay nghe, thi nen suy nghi carn khich Tren tir doc, phu, bo, an, duai d€nphil, huy~n, giao quan, nen db dl;ltuyen bo cho long dan tham nhu~n NhUfig t6ng

ly trong dan, nen khuyen bao huang thOn ; nhUfig cha, anh trong dan nen dl;ly dOcon em : yen ph~n minh, gill phap lu~t, ua chu¢ng di~u nghia, sot sAng vi~c cOng,khOng nen tranh n~ng, tim nh~, khOng duqc tron linh, be dat N€u chua lam linh,nghe co l~nh sai phai ma tron ngay, thi phai thee lu~t trj t¢i n~ng, quy€t khOngkhoan tha Ho~c gia phil huy~n t6ng ly tu tinh dung tung giA'ugi€m, khOng lay kegiau co khoe ml;lnh de di~n vao binh ngl;lch, ho~c chua chap nuOi duang linh tron,khOng bAt giai ngay, ho~c muqn catron tranh khOng chju sung dien, ho~c an hoi l¢

ma tha ra, ho~c bia d~t man tra : nhUng moi t~ hl;li ay m¢t khi phat giac, cling setrirng trj n~ng them b~c nlla, quy€t khOng dung tha duqc Lam vi~c cot cho ngl;lchlinh thuang du, thi quan va dan cac nguai d~u duqc huang phuc thai binh, ha chAngd~p lAm sac !"

Khi danh sach tuyen linh dang len, cho d6n b6 thanh cac quan hi~u (Gia Dinh

gian binh mai va cli, tren 6140 nguai, d~t lam 10 co: Gia Trung, Gia Ta, Gia HUll,Gia Tien, Gia H~u, Djnh Trung, Djnh Ta, Dinh HUll, Djnh Tien, Dinh H~u ; 2 thuy

co : Gia Djnh Ta, Gia Djnh HUll Bien Hoa tren 1810 nguai, d~t lam 2 CO : Bien

(1) Tn!c : tue HihJ trge (Quang Tri Quang B1nh) va Tii trge (Quang Nam, Quang Ngai).

(2) Ky : uk HihJ ky (Ha TInh, Ngh~ An, Thanh Hoa) va Tii ky (B1nh Dinh, Phl1 nn, Blnh Thu~, Khanh Hoa).

D¢ nhj kY -Quyln C~ - TllllC ll;tcve'Thanh t6 Nhan hoang de'

Hoa Ta, Bien Hoa HUu ; 2 thuy co : Bien Hoa Ta, Bien Hoa HUu Vinh Long tren

5400 nguai d*t lam 8 co : Vinh Ta, Vmh HUu, Vmh Tien, Vinh H~u, Long Ta,Long HUu, Long Tien, Long H~u ; 2 thuy co : Vmh Long Ta, Vinh Long HUu DinhTuang tren 3570 nguai d*t lam 5 co : Dinh Tuang Trung, Tien, Ta, HUu, H~u ; 2thuy co : Dinh Tuang Ta, HUu Con cae danh s~c truac nhu Gia Ti~p, Bien Long,Vinh Bao, Long Blnh, Dinh Uy, Dinh Vo deu bo ca) GUi cho cac tinh gQi tuy~n,dinh nhilm ngay m6ng I thang 5 phai t~p hqp cho du s6, r6i luu l~i thao dien 1thang Den m6ng I thang 6 chia lam 3 ban, duy co nhfing lfnh duqc phai di tM a

Trfin Tay, Ha Tien thl 6 thang thay phien I Hln Thuang cho tit dlnh thAn den bQn

nguai thita bi~n duqc gia cfip, ky Il;lCva tien, co tUng b~c khac nhau

o Quang Nam, Quang Tri, m¢ binh 2 co co thieu nhieu ChuAn cho cac quantinh can cu vao s6 hi~n t~i, d6n vao lam 4 d¢i co Quang Nam va 3 d¢i co QuangTri Neu thieu thl m¢ them

Dong thuyen hi~u Nam Hung Sai thl,1'Chuang co Thuy quan la Doan Kim coicong vi~c lam

B~t dau dinh thu b~c ban Cung Giai Vua dl;lrilng : "Vuong d~o phai tit chb tri nha truac Cho nen Kinh Djch co que Gia Nhan, Kinh Lico thien N¢i T~c, the thl

trong noi khue phong chinh la nen tang cho mQi phong hoa Xet trong Chu Ii, tit

phi tan tra xu6ng deu co chuc Vl;lphai lam, co chuc nit quan d6ng sir, ghi lai chep

vi~c d~ thu~t giao hoa trong cung ma gay thanh n¢i chinh Tram tit khi len ngoi den

nay, ma r¢ng duang giao hoa van tri, to di~m quy mo thai blnh Vi~c trieu chinhvi~c bien phOng, deu Ian Iuqt tien hanh ca NMn nghI : duc hoa trong cung neu th6ithuan nha, duang 16i nghi Ie n6i ve dang tin Ngoi cM quy (I) trong cung con tr6ngd~ dqi b~c co duc hien, ma chinh sl,1'va nghi Ie trong cung cling nen phan bi~t thub~c d~ to ro tr~t tV Bfiy nay tuy co vi hi~u, nhung cfip b~c chua duqc ro r~t l~m.Nay d*c cach cMm chuac xua nay, d*t ra cach chuc n¢i quan g6m co cUu giai (2).

(Tren nluft giai, d*t m¢t hoang quy phi d~ giup hoang h~u la ngoi chu quy trong cung, gill n¢i chinh cho duqc te chinh Quy phi, hien phi, than phi la nh(ft giai Gia phi, thl;lc phi, hu~ phi la nhj giai Quy tan, hien tan, trang tan la tam giai Duc tan, thl;lc tan, hu~ tan la tu giai An tan, hoa tan, I~ tan la ngii giai My nMn la bat giai Tai nMn la citu giai) D~ cho ngQc cu, ngQc hoang (3)dmg vai ho~ d6 va sir sach cotr~t tv sang to r~ch roi, neu duqc duc hoa nghiem tuc, hoa thu~n

(1)Chuquy: chi nguai vg, co nhi¢m Vl,ltrOng nom vi¢c an u6ng atrong nha.

(2)CUll giai :tir nha't giai Mn cim giai g6m 9 b~c.

(3) Cu, hoang : hai thU ngQc, ngui'ri xua dung de deo lam d6 trang suc Day dung cu va hoang de tugng trung cho phl,l nil quy t(ic.

L~i d~t Llf.c thltr;mg(I) de dinh ro chuc ph~n phiii lam (Thlt9'ng nghi : giii nghi l~, tiet van; Thlt9'ng tran : giii cua bau, cMu ngqc ; Thlt9'ng khi : giii d6 dung, d6 chai ; Thltr;tngphuc : gill chan, n¢m, giu<'mg,man; Thltr;mg thifc : giii thuc an ngon, tra, hoa quii ; Thltqng y : giii mil, giay, ao, xiem Do la Llf-c thltqng) Chia d~t nii quan lam Llf.c dang (2) de giup vi¢c (Ll;lCthuqng quiin sq cung vai tu nghi va tu tran

deu la thl; dang (h~ng dau) Ll;lCthuqng th6ng sq cung vai tu huang va tu khi deu la thu dang (h~ng thu hai) Ll;lc thuqng thira sq cung vai tu y va tu thiing deu la trung dang (h~ng trung) Ll;lCthuqng tuy sq cung vm cac ban quiin ban deu la a dang (h~ng thu) Ll;lCthuqng tong sq cung vm cac ban lanh ban deu la hr.;dang (h~ng duai) Chuc ml;lc cac ban va dau ml;lc cung n6 deu la mr.;tdang (h~ng cu6i) Ban co

8 : ban Thieu Quang, ban Thuy Nh~t, ban Kim Hoa, ban Huang Cam, ban Tu<'mgLoan, ban Nghi Phuqng, ban Tien Que, ban Ngqc Mai) Quy dinh luang Mng nam

va chi phi Mng thang, co tang b~c khac nhau (Hoang quy phi: Mng nam, 1.000

quan tien, 300 phuang g~o ; Nhat giai : Mng nam 500 quan tien, 250 phuang g~o ; Nh; giai : 450 quan tien, 200 phuang g~o ; Tam giai : 400 quan tien, 180 phuang g~o ; Tu giai : 350 quan tien, 140 phuang g~o ; Ngfi giai : 320 quan tien, 120 phuang g~o ; Llf-c giai : 300 quan tien, 100 phuang g~o ; That giai : 280 quan tien,

84 phuang g~o ; Bat giai : 240 quan ti~n, 60 phuang g~o ; Ci£u giai : 180 quan tien,

48 phuang g~o ; ThU dang: m6i thang 6 quan tien, 3 phuang g~o ; Th{( dang: m6i thang 5 quan tien, 2 phuang g~o ; Trung dang : m6i thang 4 quan ti~n, 2 phuang

g~o ;A dang: m6i thang 3 quan tien, 1 phuang g~o trAng ; Hr.;dang: m6i thang 2 quan tien, 1 phuang g~o trAng ; Mr.;tdang: m6i thang 1 quan 5 tien, 1 phuang g~o trAng) L~i chuan dinh l¢ ban phong (Hoang quy phi: dung sach Yang Sau phi (3)

dung sach b~c m~ Yang Chin ta'n(4) cung vai cac ti¢p dlt, quy nhan, my nhan, tai nhan : dung sach b~c Tai nhan kh6ng vao ban thu nao : dung thai tn,lc (5). Nil quan, tir thu dang den hr.;dang: dung long tien trl;lc(6). Mr.;t dang: do b(>truyensAc, dung giay h(>i)

Dung thq Th6ng chanh su Le Van Trung lam Hiiu thi lang b(>Binh Cho TranChan lam Lang trung N(>i Vl;l,l~i thang thq Tii thi lang b(> C6ng, van chuyen gill

(1) L~c thuqllg :sau yeu chu(>ng.

(2) L~c ddng : sau hl;Ulg.

(3) Sliu phi: Quy phi, hien phi, tMn phi, gia phi, th\lc phi, hu~ phi.

(4) Chill tdll :Quy tan, hien tan, trang tan, duc tan, th\lc tan, hu~ tan, an tan, hoa tan, I~ tan.

(5) Thai tr~c :sac phong Mng l\la mau, co tr\lc (nhu kieu tranh boi cua Trung Qu6c xua).

sAc phong bllng giily ve rOng, co tr\lc.

D¢ nhj kY -Quyln CL»!- Th¥c ll:lcve'Thanh 16Nhan hoang de'

vi~c Nl)i Vl;lphil Thang Lang trung, Mly ~n quan phOng Nl)i Vl;lla Nguy~n DAc Trilen th1;lThong chinh su, bi~n ly cong vi~c bl) Binh

VOi : th1;lB6 chinh Cao BAng Vii DTnh, An s,lt Bien Hoa Nguy~n Vi~n Du va

An sat Thai Nguyen Nguy~n Doiin Dan v~ Kinh Dilng An sat L~ng San, gia hamB6 chinh, Tran Huy Phac, lam B6 chinh Cao BAng D6i : th1;lLang trung bl) BinhPh~m Khoi lam th1;lAn sat L~ng San ; th1;lLang trung bl) Hl) Tran NgQc Hai lamth1;lAn sat Bien Hoa ; th1;lLang trung bl) Hinh Vii Duc Quy~n lam th1;lAn satThai Nguyen

Cho : Ph~m Si Ai lam Lang trung b<) L~i, Vii Vinh lam Lang trung b<) Hl),Nguy~n Hii'u T6 lam Lang trung bl) L~, Nguy~n Dang Khoa lam Lang trung b<)Binh, Le Van D~t lam Lang trung bl) Hinh, Vii TrQng D~i lam Lang trung b<)COng,Hoang Kim Dimg lam Vien ngo~i lang b<)Hl), van sung lam Ph6 su CI,lCBao tuy~n.Dilng : Th1;lPM v~ uy Ti~n nUt dinh Vii Him Nguy~n Van DU<1llglam Ph6 v~

uy Di~u Yo D6i b6 nguyen V~ uy Hoan diing Doan Van Stich lam PM v~ uy Ti~nv~ dinh H6 uy

Chuang co Imh Kinh tugng Nh~t v~, tuac Thong CU<1llgnam, U Van Thuy

m~t Thuy trai di tr~n m~c dii lau, chien dich Cam Ll), danh d~p gi~c Xiem, c6 conglao ro r~t Vua r~t thu<1llgtiec, truy t~ng la Th6ng che, thuang 500 quan ti~n, 3 cayg~m Trung Qu6c

H<1ll50 linh Giao Duong acac tinh Nam Ky v~ den Kinh Vua nghT tlnh xanha cua que hU<1llg,thuang cho ao quan va ti~n, sai th1;lDo th6ng Ph~m Hii'u Tamquan linh

Ban bai tho ng1;lche cho trong Kinh va ngoai cac tinh Vua dl,l Nl)i cac rAng:

"Mila xuan nam nay, pMc lanh lien tiep cac tinh tau bao tin mirng gia g~o blnhthuang, trl)m cUOpyen l~ng, tram r~t mirng !NghT den pMc trai ch6ng ch~t, th1;lcla

co co thinh trio Nhung c6t anguai cam quy~n th6ng tri chu khong c6t CJ phap lu~tth6ng trio Long tram con l~y lam 10.Mong rAng toi con trong ngoai d~u sieng nangchuc nghi~p, de d~o thinh tri ngay ml)t tien len th~t t6t Tram ben dem y chinh ~ylam thanh bai tho, cho khAc in son, ban c~p cho cac ~n quan cac nha aKinh va cacd6c phil, b6, anangoai de mQi nguOi d~u biet y tram"

Sai th1;lTh6ng che Mai COng Ngon d6c su~t 200 bi~n binh xay ba h6 ben hii'u,truac lang Thien Thl,l(l).

Quan tinh Hung Yen tau noi : "Dan huy~n D6ng An (6 xii : PM Khe, QuanXuyen, Nghi Xuyen, C6c Dang, Phil Sa, Kinh Khe) trong tinh truac bi va de, W

g~p n~n djch, nen ng~ch Hnh va s6 th6c thue con thieu nhi~u V~y xin CUll chii'acho D~c cach chuan cho b¢ H<) ban : s6 thue thieu, cho chia n<)p lam 3 nam, s6Hnh thieu cho hoan bAt I nam.

Chuan djnh : pharo tr~t cac v¢ thuy quAIl thu<)c cac bao (1) dIng ngang nhuCam binh

Vua cho rtmg quim vien cac v¢ nhi~u ngum mai dugc thang thl;l, n6i chungchua c6 thlJc bO, ben dl;l chuan cho : V¢ uy Nhat v¢ thu<)c Trung bao Nguy~n VanL\JU, V¢ uy Nhat v¢ thu<)c Ti~n bao Doan Van B~t, V¢ uy Nhat v¢ thu<)c Hii'll bao

U Phl;l Khue, V¢ uy Nhj v¢ thu<)c Hii'll bao Nguy~n Van Gia, V¢ uy Bat v¢ Thuy

qUAnNguy~n Van Ky, tat ca d~u do nguyen Tong tam pham, thang thlJ V¢ uy cacv¢ ham Chanh tam pham ThlJ V¢ uy Nhj v¢ thu<)c Ti~n bao Man Van N<)i, donguyen Chanh tu pham, thang thlJ V¢ uy, ham Chanh tam pham ; Ph6 v¢ uy NMtv¢ thu<)c Trung bao Hoang Trj, Ph6 v¢ uy Nhj v¢ thu<)c Trung bao Nguy~n VanLAn, Ph6 v¢ uy Nhj v¢ thu<)c Ti~n bao Nguy~n Lgi, Ph6 v¢ uy NMt v¢ thu<)c Hii'llbao Dinh Van An, Ph6 v¢ uy Nhj v¢ Thuy quAn Nguy~n Van Phap, Ph6 v¢ uy Ci'tuv¢ Thuy quAn Phan C6ng Quy, d~u do nguyen Chanh tu pham, thang thlJ Ph6 v¢ uycac v¢, ham Tong tam pham ThlJ Ph6 v¢ uy Ngl1 v¢ Thuy qUAn Doan LAu, donguyen Tong tu pharo, dugc thang thlJ Ph6 v¢ uy, ham Tong tam pharo

Hit TInh tAu bao mua d6ng nam ngoai, toan h~t dugc yen 6n Vua dl;l r~ng :

"D6i v& tu6'ng cuOpbdnh nguai la Phan 00, Dinh Li¢t dli nhi~u Ian gia h~n na bAt

ma chua dugc dem den d~ lam an Gan dAy, Quang Blnh c6 xay ra Vl;l cuOp, xet rathl dang cUOpphan nhi~u la nguai dnh nguai The la nhii'ng ten t<)iph~m tr6n bdnhnguai chua tru dugc het, den n6i tinh ben bj xam nhi~u cUOp b6c Nay nen chQnphai b<)bi~n den hi¢p dong vOi Quang Blnh, tuan tra na bAt, chu kh6ng dugc chiaranh giOi ma nhln nhau"

Ph6lanh binh Djnh Tubng Nguy~n Viet Trung, tu6i gia, hUlltri.Dung thlJ V¢

uy v¢ H~u nhat dinh Vl1 lAm la T~ Van Linh lam Ph6 lanh binh Djnh Tuang, hamChanh tam pham

XAy dAp hai ba ta, hii'll phfa d6ng cau NglJ Ha Sai thlJ D6 th6ng Ph~ Hii'llTAm coi c6ng vi¢c lam L~i sai dao vet long s6ng, tu thuy quan D6ng Thanh denthuy quan TAyThanh, ch~y dai mlii den cau ~ch H6, h~n d~u phai sAu 3 thuac.B<)Binh tau n6i : "BQn tM ml;lc, tM binh b don bao cac dnh San TAy, HAcNinh, Quang Yen, Hung Hoa, Tuyen Quang, Cao &fig, danh sAc kh6ng nhat tri.V~y xin : pham cac tM ty, th6 hao, d~u do dnh cap cho b~g thf sai, tong ci'tu pham

D~ nhi kj - Quye"n CLJW' - Thl!C l~c vi Thanh ttl NJuin hoang de'

ba h¢ ; con thU h~, th6 dan d6i Ul111 Hnh dOn, van cai quan d6c suat d6ng giit nhu cu.DOn nao yen 6n va c6 c6ng belt dugc t<?iph~m, thi vien ba h<?ay dugc li~u cho khenthuemg L~i, cac dOn tr~i cac h~t khac cung thee l~ ay thi hanh" Vua y cho

B<?C6ng tau n6i : "Cuong gim m~t bien nuoc ta c6 xu (1) Hoang Sa rat la hiemy€u Truoc kia, da phai viSban do ma hinh th€ n6 xa r<?ng,mm chi dugc 1 nO'i,cungchua ro rang HAng nam, nen phai ngum di do xet cho khilp de thu<?cduang bien

Xin tit nam nay tro v~ sau, mOi khi d€n h~ tuAn thang gieng, chQn phai bi~n binh

thuy quan va v~ Giam thanh dap 1 chi€c thuy~n 6, nha.m thugng tmin thang hai thid€n Quang Ngai, belt 2 tinh Quang Ngai, Binh Dinh thue 4 chi€c thuy~n cua dan,huang d~n ra dung xu Hoang Sa KMng cu la dao nao, hon nao, bai cat nao, khithuy~n di d€n, cung xet xem xu ay chi~u dai, chi~u ngang, chi~u cao, chi~u r<?ng,chu vi va nuoc bien b6n ben xung quanh n6ng hay sau, c6 bai ng~m, da ngam haykh6ng, hinh th€ hiem tro, binh di th€ nao, phiii tuang tat do d~c, viSthanh ban dO

L~i, xet ngay khbi hanh, tit ci'ra bien nao ra khO'i, nha.m phuong huang nao di d€n xu

ay, can cu vao thuy~n di, tinh uoc dugc bao nhieu d~m L~i tit xu ay tr6ng vao ba

b€n, d6i thAng vao la tinh h~t nao, phuong huang nao, d6i chenh ch€ch la tinh h~tnao, phuong huang nao, cach ba bien chUng bao nhieu d~m Nhat nhat n6i ro, demv~, dang trinh"

Vua y 1m tau Sai Suat d<?iThuy quan Ph~ Hitu Nh~t dem binh thuy~n di.Chuan cho mang thee 10 cai bai gO, d€n nai d6 dl,ll1glam dau ghi (m6i bai g6 dai 5thuoc, r<?ng5 tac, day I tac, m~t bai khilc nhitng chit "Minh M~nh thu 17.nam Binhthan, Thuy quan Chanh d<?itfUemg suat d<?iPh~m Hitu Nh~t, yang m~nh di Hoang

Sa tr6ng nom do d~c d€n day luu dau de ghi nho" (dich)

Vm : Chuemg cO' sung Lanh binh Ha N<?iDoan Van Ciii va Uinh binh NamDinh Luong Van Lieu v~ Kinh Khi hQ da d€n, vao y€t ki€n, vua nghi' : hQ thuangI~p dugc chi€n c6ng trong vi~c sai phai bilt gi~c, ben thuemg cho ao sa dai, ngilnm6i nguai hai c~p Chuan cho Luong Van Lieu bI~i Kinh de dung, Doan Van CaiI~i v~ chuc cu, thuemg cho 100 quan ti~n

Ban ham Thugng thu cho Tham tri b<?Le la Nguyen Dang Tuan, v~n sung lamthay d~y cac hoang ti'r Dang Tuan theo hau da lau, hQc hanh vao b~c Hio thanh, vuadii d~c bi~t yeu thuong ; I~i thay hoang ti'r, hoang t6n d€n hQc ngay cang nhi~u, nensai d~ ci'r nguai ma minh bi€t c6 the sung chuc giang t~p va chanh tl,T,dgi Chi chQndung

T6ng d6c An - Tmh T~ Quang CI,Ttrong ~p tau thinh an, c6 n6i : "Linh v~ Hoan

vo Ngh~ An c6 60 nguai, que thu<?cHa Tmh xin rut v~ ng~ch Hnh 2 v~ Minh YO,

Duong vo, r6i I~y linh 2 v~ que thti¢<; DOng Thanh d6i "ung cho dil s6" Vua pMbao rAng : "Chi me.')tchuy€n di chuyen mA hai ben cimg c6 lqi ChuAn cho lam ngaynhu 1m xin".

Tu~ phil Thu~ - Khanh IADuong Van Phong trong t~p tAu thinh an c6 n6i :

"DAn trong h~l.tkhOng cham ngM g6c, nhi~u ngum d6ng thuyen theo lam vi~cngQn Trong d6, nhiing thuyen d~i dich, thuyen mien dich vAchinh thuy~n 100 nh6thuac t~c, xA ngang cung vOi I~ trQng tAi, cac thuyen khOng hon kern nhau lAm, th€

mA ng~ch thu€ chinh thuy~n thi tu 3 quan d€n 5 quan, r~t nh¥ so vOi thuy~n d~idich, d€n n6i dAn tr1,lcIgi tranh nhau xO lam thuyen nQ, tranh b6 thuy~n kia Tinhchung trong toan h~t cac h~g thuy~n c6 hon 500 chi€c, th€ mA s6 chinh thuyend€n 440 chi€c V~y xin li¢u tang thu€ len D€n ky thu thu€ bilt ne.')pthay ba.ng g~o,d~t lAm thuang I¢ mai mai L~i, s6 rlJ¢ng b6 hoang tren 680 khoanh vA thira, xinsai phil huy~n sa tllli kham th,!C, xet ai g~n vA ti~n thi c~p deu cho de hQ cAy c~yne.')pthu€"

Vua cho TAo chinh be.')He.')he.')iban, dinh I~i I~ thu€ cua mien dich thuyen, chinh

thuy~n vA thuy~n nan (Thuye'n miln dich : xA ngang tu 7 thuac d€n 7 thuac 5 t~c,

ti~n thu€ truac IAhon 10 quan, nay d6i lam 20 quan ; tu 7 thuac 6 t~c d€n 7 thuac 9t~c, ti~n thu€ truac IAhon 13 quan, nay d6i lam 25 quan ; tu 8 thuac d€n 8 thuac 5t~c, ti~n thu€ wac IA hon 15 quan, nay d6i lam 30 quan ; tu 8 thuac 6 t~c d€n 8thuac 9 t~c, tien thu€ wac IAhon 18 quan, nay d6i lAm 34 quan ; tu 9 thuac d€n 9thuClc 5 t~c, tien thu€ Wac IAhon 20 quan, nay d6i lam 38 quan ; tu 9 thuac 6 t~cd€n 9 thuae 9 ~c, ti~n thu€ truClc1Ahon 24 quan, nay d6i lam 46 quan ; tu 10 thuacd€n 10 thuClc 5 t~c, tien thu€ truOc IA hon 29 quan, nay d6i lam 69 quan ; tu 10thuac 6 t~c d€n 10 thuOc 9 t~c, tien thu€ WClc IAhon 33 quan, nay d6i lam 80 quan ;

tu 11 thuClc d€n 11 thuClc 5 t~c, tien thu€ truac IAhon 38 quan, nay d6i lAm 92 quan ;

tu 11 thuClc 6 t~c d€n 11 thuOc 9 t~c, ti~n thu€ truac IA hon 43 quan, nay d6i lAm

104 quan ; tu 12 thuac d€n 12 thuac 5 t~c, ti~n thu€ wac IAhon 48 quan, nay d6ilam 115 quan ; tu 12 thuac 6 t~c d€n 12 thuac 9 t~c, tien thu€ truac IAhon 53 quan,nay d6i lAm 126 quan ; tu 13 thuac d€n 13 thuac 5 t~c, tien thu€ truac IA hon 58quan linh, nay d6i Him 166 quan ; tu 13 thuac 6 t~c d€n 13 thuac 9 t~c, tien thu€truac IA hon 63 quan, nay d6i lam 180 quan ; tu 14 thuac d€n 14 thuac 5 t~c, tienthu€ wac IAhon 67 quan, nay d6i lam 194 quan ; tu 14 thuac 6 t~c d€n 14 thuac 9t~c, ti~n thu€ truOc IAhon 75 quan, nay d6i lam 214 quan; tu 15 thuac d€n 15 thuac

5 t~c, ti~n thu€ truac IAhon 82 quan, nay d6i lam 235 quan ; tu 15 thuac 6 t~c den

15 thuac 9 ~c, tien thu€ wac IAhon 89 quan, nay d6i lam 256 quan ; tu 16 thuacd€n 16 thuac 5 t~c, ti~n thu€ truac IA hon 97 quan nay d6i lAm 323 quan ; tu 16thuac 6 t~c d€n 16 thuac 9 t~c, tien thue truac IA hon 104 quan, nay d6i lAm 348

D¢ nhi IcY - Quyln CUW - Th'!c If!,cve'TJulnh t6 Nhan hoang de'

quan ; tit 17 thuac d~n 17 thuac 5 ta:c, ti~n thu~ trUC1cla han III quan, nay d6i lam

372 quan ; tit 17 thuac 6 ta:c d~n 17 thuC1c9 ta:c, ti~n thu~ truC1cIA han 118 quan,nay d6i lam 396 quan

Chinh thuye'n : xa ngang tit5 thuac d~n5 thuC1c7 ta:c, ti~n thu~ truC1cIA3 quan,nay d6i lam 10 quan ; tit 5thuac 8 ta:c d~n 6 thuCK:3 ta:c, ti~n thu~ trUCK:IA4 quan,nay d6i lam 15 quan ; tit 6 thuac 4 ta:c d~n 6 thuac 9 ta:c, ti~n thu~ trUCK:la 5 quan,nay d6i lam 20 quan

Thuye'n nan : xa ngang tit 5 thuac d~n 5 thuac 7 ta:c, ti~n thu~ truC1cla 1 quan 5

ti~n, nay d6i lam 3 quan ; tit 5 thuac 8 ta:c d~n 6 thuCK:3 ta:c, ti~n thu~ truC1cIa 2quan, nay d6i lam 4 quan ; tit 6 thuC1c4 ta:c d~n 6 thuCK:9 ta:c, ti~n thu~ trUCK:la 2quan 5ti~n, nay d6i lam 5quan ; tit 7 thuac d~n 7 thuC1c9 ta:c, ti~n thu~ truCK:IA 10

quan, nay d6i lam 20 quan ; tit 8 thuac d~n 8 thuCK:9 ta:c, ti~n thu~ truC1cla 14quan,nay d6i lam 28 quan ; tit 9 thuac d~n 9 thuac 9 ta:c, ti~n thu~ trUCK:la 18 quan, nayd6i lam 36 quan ; tit 10 thuac d~n 10 thuac 9 ta:c, ti~n thu~ truac la 24 quan, nay d6ilam 48 quan Duy thuy~n d~i dich va thuy~n danh ca, van thee ng~ch cii

Ll:\icho rAng thuy~n d~i dich va thuy~n mien dich d~u co the VU<}tbien, ma Mynay n¢p thu~ dugc mien cha, nen chudn cho tit nay, hAng nam, tao v~ luang th,!cnha nuac dugc chAm chuac la:y them nhiing h~ng thuy~n a:y, r6i do sa~i chi~u theel~ tao v~ a mc,ca:p phlit cho trUang thuang, 6ng phun lira de bao v~ vi~ v~n tMduang bi~n, xong vi~c l~i n¢p tra Con vi~c xin chia d~u ru¢ng hoang thi cho lamnhulm xin

B<;mkham phlii di thanh tra hlnh ng\lc aNgh~ An la Vuang Riiu Quang va BuiM~u Tien v~ Kinh ph\lc m~nh Vua tha:y hQ di lam vi~c angoai han nam, l~i phlitgiac dugc tmh ti~t V\l an phan nghich, dinh ban thubng cOng, nhung vi hQ khOngsam tau trmh di~u tra v~ vi~c bQn tinh phlii dOI:\dam la:y ti~n ngum Man, nen d~ccach chudn cho mien nghi t¢i va ciing dlnh vi~c ban thubng

L~i tuy~n linh a3 tinh PM Yen, Khanh Roa, Blnh Thu~ Sai dlnh tMn xet s6lfnh nam nay cua 3 tinh va s6lfnh, s6 h¢ nam [Minh M~nh] thu 15, tinh d6 xu6ng

3 dinh la:y 1, lam danh sach tau len (nguyen th6 da.naBinh Thu~n gia h~n hoancho 3 nam)

D\l fling : "Unh de giu nuac, ciing Mgiu dan, khOng the thi~u dugc 56 lfnh 3tinh khOng bao nhieu, tit truac d~n nay l~ thu¢c vao d¢i ngii aKinh, chi co 1v~ PMYen, con thi lam vi~c cOngatinh ma thOi, so vm cac h~t tit Blnh Dinh tra v~mc,

s6 lfnh dii nhi~u, l~i toan l~ thu¢c vao Kinh d~ sai phlii, kho nhQC va:t va, hai dAngth~t khlic xa nhau Mm r6i, thO man aBlnh Thu~ gay bi~n, lfnh tinh khOng diI dephOng ng'! mm d~n n6i thanh ra l¢n x¢n rung d¢ng N~u khOng co lfnh Kinh tit

Nam keo ra l~p tuc tieu di¢t dugc b<;>ngi~c, thl ha khOng 10 vi~c thl sao ? V~y du

th~y rAng it linh thl khOng giii' dADdugc Va l~i, nhan dan ba tinh ~y b~y lau da

dugc yen 6n nghi ngai han 30 nam, khOng phai sai phai vi~c gl, s6 h¢ khau ngay datang nhieu, neu cu theo 16i cli, giii' l~ thuang, khOng chinh ly l~i mQt phen thll~y gl

de chu vi~c phOng bj nhung khi hii'll sl! ? Hu6ng chi nay co tuy~n l~i, cling chi cu 3dinh la'y 1 lam linh, chu khOng them len Do la thl!c mu6n cho tl! cuang d~ tl! v~ dothOi Chuan cho bqn Tulin phil, B6 chinh, An sat l~p tuc dem y nay hi~u thj cho danbiet" Den khi danh sach dang len, cho dOn b6 thanh quADhi~u (Phu Yen: gianbinh cli va mm tren 1860 ngum, nguyen thuQc ng~ch linh Kinh, v~ H~u nh~t dinhLong vo, nira H~u v~ dinh H6 uy va Thuy v~ PM Yen deu van de nhu ng~ch cli ;con thl d~t lam 2 dQi PM Trang Nh~t, PM Trang Nhj thuQc C(J PM Yen KhanhHoa : tren 1300 nguai, Thuy v~ Khanh Hoa van nhu cli, con thl d~t lam 2C(JKhanhHoa Ta, Hii'll Blnh Thu~ : tren 2090 ngum, Thuy v~ Elnh Thu~n van nhu cli, conthl d~t lam 3 C(J Elnh Thu~n Trung, Ta, Hii'll, 2 dQi Thu~n Trang Nh~t, Nhj ; condanh silc cac C(J PM trang, Hoa trang, Hoa thilng, Thu~n trang, Thu~n nghia TaHii'll deu rut bo)

Dua thuang ky h,lC va tien co tUng b~c khac nhau cho bqn d6c, phil, b6, an,phil, huy~n va nhung ngum tuy bi~n trong vi~c tuy~n linh 6 cac tinh

A ? i ",?

DJ;: NHl KY - QUYEN CLVI

THVC LlJC vt THANH T6 NHAN HOANG DE

Bfnh Than, Minh M¢nh nam thu 17 [1836], miia xuiin, thang hai BAtd~u dinhc~p b~c cho cac thai giam

D\! r~ng : "Theo sach Chu ll,co tl! nhan (1) giii vi¢c cung c~m ; thien "Nguy¢tl¢nh" (2) noi quan yem doan (3) coi xet cira ngo Thien Til~unh! trong Kinh Thi cling

co tho "Hl;lng ba" (4). Th€ la ngum co nha nuac, co thien hl;lthl phai co hOl;lnquan,k~ da lau r6i Nhung dai xua, chuc trung quan (5) chi diing d~ sai khi€n va lam vi¢cquet tuac, chu chua bao gia uy cho chuc gl, hay trao cho quyen gl, cho nen h9cham Mu hl;lchl;ly vl;ly,ma kh6ng co cai t¢ r6ng ra chuyen quyen Dm sau dfu d~nkh6ng theo c6, hOl;lllquan chuyen quyen lam vi¢c, d~ cho nha vua c~ guam d~glum, thf d\! nhu Muai thuOng thi nha Han, cac trung quan nha DuOng, b9n tu hungnha Minh, va bQn Hoang C6ng Ph\! (6) trieu U nuac An Nam : th€ ml;lnh nhu lira

b6c chay, gay ra tai hOl;llien mien Do deu do vua chua duang thm ban d~u yeu VI

h9 de sai khi€n, tin diing qua dang, d€n sau quyen th€ cua h9 da viing r6i, cu6i ciingkh6ng ch€ tri dugc niia Truac con suang ll;lnh, d~n d~n di d€n bang gia Guang cli

(1) TI! nMn : dCri.sau gQilahOl;\nquan ho~c n(li gilim.

(2) Nguy~t l~nh :m(lt thien trong Kinh Ll.

(3) Yem dotIn :chuc dUng dl1uhOl;\fiquan.

(4) Hq.ngM : tho do nguCri.hi giem, phiii t(li thie'n dung lam tI! nhan (hol;\fiquan) sang tac de khuyen nguCri.ta phiii de phOngkegiem pha.

(5) TruIIg quail: tuc hOl;\nquan.

(6) Hoang C6ng Ph~:hOl;\nquan chuyen quyen dCri.chUa Trinh Giang (cu6i the' ky XVIII).

con tra tra do cac thanh (I) tritu ta rat ran ky' cac t¢ ay Han 200 nam, kh6ng com<)t ho~n quan nao dugc tham dq chinh quytn, tuy¢t hAn dugc m6i ho~, l~p thanhphap d<) rat trong sang D€n dai Hoang khiio Th€ t6 Cao hoang d€ ta, khi moitrung hung, chi co Le Van Duy¢t khoi than lam ho~n quan, hAu h~ trong n<)i, vi

dq co quAn c6ng dugc c~m ti€t vi¢t trQng tran ChAngnga Iii nay v6n kh6ng phiii

la thi¢n lo~i, cu6i cung vi c~y co c6ng, kieu cang r6ng ra,gAy nen tai ho~ Nay diineu ro t<)idanh, du lam sang to sq ran d~y L~i nghI : bQn ho~ quan dii danh kh6ngnen trao cho chuc vi nhung c6ng vi¢c tr6ng nom 0 nai vInh h~g (2) va hoangm6n(3) kh6ng tM thi€u dugc, nen bu<)c phiii l~p ro thanh phap, d~t ra t~ng b~c,nhung kh6ng cho dq vao pMm cap trong quan cM d~ to rtmg ho~n quan kh6ngdugc k~ vao h~g tan thAn

"Nay chuAn dinh, chia cac thai giam lam 5 dAng: Quiin Vl,lthai giam, di~n sq

thai gi<lm dtu la thu dang ; ki~m sq thai giam, phl,mg nghi thai giam dtu la thu dang, thira phl,mg thai giam, di~n thlmg thai giam dtu la trung dang, cung sq thai

giam, h<)thlmg thai giam dtu laadang, cung phl,mg thai giam, thira bi¢n thai giam dtu la hC]dang Cho hQ, ngum nao vi¢c ay, d~ sai khi€n hAu h~, nhung mlii mlii

kh6ng cho dq vao giai va phAm quan chuc tritu dlnh Vii I~i, vi chuc Vl,lcua hQ chid~ n<)i dinh sai khi€n va truy~ d~t m¢nh l¢nh ma th6i Tat cii tritu chinh va vi¢cngoai dtu kh6ng dugc can thi¢p tham dq ti nao, n€u ke nao vi ph~ quy€t phiiitrirng tri n~ng, kh6ng chUt khoan tha Tram dii An cAn tha thi€t d~n do, h€t suc muu

tinh sAu xa cho dm sau Vt d~ nay, chuAn cho Qu6c tir giam khllc vao da, l~i sac

I~c giao Sir quan kinh cAn tang tru, truyen I~i cho con chau ta mu6n van nam, dm

dm kinh giu ma kh6ng thay d6i N€u ai mu6n thay d6i, thi cac bAy t6i trong trieu vangoai tran nen neu 1m tram, nam lay do ma can ngan d~ sira chua I~ 16i Con cMucua ta ciing nen gi~t minh tinh ng<),noi theo phep cii, kh6ng dugc tq minh thay d6id~ h~ kh6ng nho Phiii nen ran ky cAn th~ 111mday!"

L~i chuAn dinh l¢ hAng thang cap cho tien, luang : Thu dang: hang thang cap 6 quan titn, 4 phuang g~o Thu dang : 5 quan tien, 3phuang g~o Trung dang: 4

quan tien, 3phuang g~o.A dang: 3quan tien, 2 phuang g~o HC]dang: 2 quan tien,

2 phuang g~o)

XAy dlJllg dOn bao Thanh Hiii va phao dai Thanh Hiii 0 diio C6n L6n thu<)c GiaDinh (B6n m~t dOn bao deu dai 12 trugng, cao 5 thuoc, chAn r<)ng 6 thuoc 3 tac.DAng truoc va dAng sau deu mo 1 cira) Phao dAi xay 0 pilla nam dOn bao Sai quan

(1) Chi cae ch6a Nguyen.

(2) Vinh h{mg : ngo dai trong cung c4'm.

(3) Hoang mc'n : cira mau yang trong cung c4'm.

D¢ nhi kj - Quyin CUWI - ThtfC llf,c ve'Thtinh 16Nhan hoang de'

tinh vat lfnh va thue dan tat ca 500 ngum de lam vi¢c Khi lam xong, b¢ Binh taurAng: "Diio ay c6 nhieu mli n6i len tUng day tUng lap, tau thuyen c6 the d6 l~i yen6n L~i c6 m6i 19i la nhieu ca, t6m, rUe)ngMt mau mO',thuy th6 lanh, thl!c la hinhthe d(fp 6 cuang gim ve ph~ bien Chi phiii cai la heo lanh, xa x6i, Mng namkhoang xuan sang h~, thuang c6 thuyen gi~c Cha Va thira co, len lUt n6i d~y, lamngan tr6 thuyen bu6n di l~i Nhan dan sat~i thua it,chAng lam the nao dugc ! V~yxin phai I suat de)i va 50 lfnh thue)c tinh, cap cho thuyen va khi giai den d6ng giii',m6i nam thay phien me)t l~ Tien va luang thi dl! trii du chi dung trong I nam Noi

ay l~i c6 nhieu dat bo hoang, c6 the cay cay dugc Quan lfnh nhiing khi lam vi¢ctu~n phong hiii ph~ da nhan r6i, suc cho khan hoang trong cay, va chieu me) danngheo cung 6, cho s6ng bang suc minh, con trau cay, n6ng Cl,lthi do nha nuac capphat cho Nhu the, c6lfnh de phong thU, c6 rue)ng de cay cay, gi~c bien kh6ng daml~i den, thuyen bu6n ngay me)t d6ng nhieu, sau vai nam tat thanh me)t nm vui ve,

ma vi~c phong giii m~t bien se ben viing dugc" Vua chuan y Ibi tau L~i thay nm

ay c6 nhieu yen sao, chuan cho bien binh tru phong di lay de ne)p, se li~u tinh giatrii tien (m6i ngum m6i nam phiii ne)p 61~ng [yen saol)

Sai Tran Tay wang quan va Tham tan thii cho lfnh thu thuy v¢ Binh Dinh va

PM Yen tr6 ve hang ngii

D6i Do thu tao thu6c N6i cac lam Bi thu tao, va Kh6i cU cM tao lam Thira

Vl,ltao

Ne)i cac tau xin : "Tir nay, cac s6 sach ve chi tieu hay giii l~i 6 Ne)i Vl,l,Vii kh6,D6c c6ng, Thugng thi¢n, Thugng tra, Thai y, Ly thi¢n, Tai hoa deu do Ne)i cac xetdung sl! thl!c, giao cho quan duang tfl!c pM rAng yang theo y chi cua vua L~i, cacbuc ve trong Ne)i cac va cac t~p thinh an cua cac tinh deu giao cho vi¢n Co m~t kinhgiii" Vua y cho

(Tir truac cac dia phuang, theo ky h~n, dang ~p tau thinh an, Ne)i cac Mi l~i,sAp xep, ke lo~i thanh dan, giao cho quan duang trl!c pM rang yang theo y Chi cuavua Tir day thi do vi¢n Co m~t he)i l~i, xep lo~i)

Rut B6 chinh mc Ninh Nguy~n Dang Giai ve Thanh Hoa, tiep tl,lCvi¢c daos6ng Truac kia, Giai 6 Thanh Hoa, cung vm nguyen An sat Vii Than he)i ban, xindao s6ng mm, vila lam dugc me)t ni'ra thi sau d6 cii hai deu phiii d6i di nm khac.Nguyen T6ng d6c Nguy~n Khii BAng lam tiep, nhieu l~ dang sa xin gia h~n, sauciing can an, phiii te)i (lw l~i 6 tinh, sung quan) Den day, quyen lInh T6ng d6cPh~ Van Dien tau len ve vi¢c tir truac l~ chi tien va g~o, nen kh6ng du de lam,tiep Vua n6i : "Vi¢c dao s6ng nay bat d~u tir Nguyen Dang Giai, ma Vii Tuan ciingc6 dl! lam, den nay ciing chua lam xong, tuc la hQ con bO d6 c6ng vi¢c, ha nen dun

dAy cho ngum khac ? V~y truyen dl,l : Giai va Than (truoc aQuang Yen ph~m 16i,phai cach, mm dugc khm phl,lc lam Tu Vl,lb¢ L~i) l~i ti~p tl,lc tr6ng nom lam; ciingchuAn cho Nguyen Kha BAng dugc thao xieng makhoa, theo lam vi¢c" May thangsau, c6ng vi¢c xong, Giai, Tuan l~i ve chuc cii ; BAng van atinh d¢ Chi S61~m chitien tren 5040 quan, g~o tren 3860 phuang, trach cu bQn Giai va nhUng nguai giam

tu, chuyen bi¢n truoc dugc chi~t m~t mia, con phai den"

ChuAn dinh : tu nay, pham nhan vien trong hQ T6n that v6 co dao ngii, vien caiquan tllu ro giao cho nguai Mtru6ng tlm blit, h~n trong 10 ngay Qua 3 h~n kh6ngdugc thi xoa bO ten trong sO hQ T6n that Trong h~n ay ma tlm dugc, ph~t 80trugng Ke nao ra thU, ph~t 40 roi, ciing sung vao hang ngii truoc

TOng d6c An - TInh, T~ Quang Ct;t dllng so xin cho vien tinh l~i la Nguyen

Quiin Thugc lam quyen Tri huy¢n Vmh Hoa Vua bao vi¢n Co m~t dng : "H6m

truoc T~ Quang Ct;t trong t~p thinh an c6 n6i [minh la] quan vo, kh6ng tt! vi~t dugc,

phiii uy cho nguOi tin cAn la Nguyen Quiin Thugc vi~t thay ; nay lien xin cho hAnt~m quyen lam vi¢c huy¢n, thi kh6ng hi~u ra sao Vii, Quiin Thugc la l~i vien trongtinh, l~i Ia nguOi Ngh¢ An, kh6ng cung hQ va que voi T~ Quang Ct!, thi c6 thanthich gi ma nh~n la con em than tin, sai vi~t t~p tllu thay minh ? N~u da cho languOi rieng than tin,thi c6 19 nao l~i dugc lay nguOi rieng lam Tri huy¢n ? Hu6ngchi t~p dieu tr~n la vi~c quan trQng cAn m~t, trong d6 c6 nhiing 9 chi vua pM khacnao di¢n dam, kh6ng nhu chuang so t~m thuang, sac l~i cho ten l~i quen la ke thanc~n dugc dt! bi~t ? V~y truyen Chi suc hOi" Quang Ct!sg hai, dllng SO xin nh~n t~i.Ben ph~t 3 thang luang ChuAn cho : tu nay he c6 d¢ t~p tllu len, n~u kh6ng c6nguai than tin vi~t thay ma c6 nhiing vi¢c dieu tr~n rieng, nhung kh6ng can thi¢pd~n B6 chinh, An sat, thi uy cho B6 chinh, An sat vi~t thay"

Gia g~oaKinh su l~i cao Sai Kinh doan y~t thi khAp cho linh va dan : ai danh

da m1ichaban dugc thi cap cho g~o (l d6ng da tra 10 phuang g~o) L~i nghe n6idlln gian an va tieu dung chua dugc thu Him, nhieu nguai mu6n xin lam thue, benchuAn cho gQi lay 3000 nguOi d~n di chuy~n cac d6ng dat con l~i trong Kinh thanh,tra cho gia thue uu Mu (m6i nguOi 1 ngay trii cho 2 uy~n g~o, 40 d6ng tien) L~i saitht! Th6ng ch~ Mai C6ng Ng6n phi1i bien binh ra b6n m~t phia ngoai hoang thanh,xet xem hao Kim Thuy cM nao n6ng thi n~o vet sllu xu6ng 2 thuoc Dat cat dao lenciing thue dlln dO di

Lang trung b¢ L~i Nguyen Qu6c eArn, Lang trung b¢ H~ Vii Duc Dl,lng, Langtrung b¢ Hinh Nguyen Huy ChuAn, Lang trung b¢ C6ng Bui Quy cung dllng so elrBat phAm thu l~i b¢ Hlnh la Ph~ Chi Huang c6 th~ lam dugc Tri huy¢n Vua dl,lN~i cac rAng : "Ph~m Chi Huang truoc vi danh b~c, bO be vi~c, bi b~ tru6ng tlluh~c, phai cach chuc Tu khi dugc khai phl,lc d~n nay, chua nghe tMy tht!c tinh hang

D¢ nhi IcY - Quyin CUNI - ThifC /If.c ve'Thanh 16Nhan hoang de'

hai c6 gang, th€ ma b(;mNguy~n Qu6ceArn dii v~i de cil !Thi'rngh! : danh b~c lat~i vi~c c6ng hay t~i vi~c tu ? Hu6ng chi mOibi cach chuc, mOidugc kh6i phl,lc,diidem de ci'rngay, long thir hoi long xem co bao la v6 tu dugc kh6ng ? Va l~i, truackia, co dl,lsai de ci'rngum nao minh bi€t, lAuchAngde ci'rdugc ai, d€n n6ibi nguoi

tham h~c, tram dii kh6ng na bAtt~i, l~i chuan cho 2, 3 ngum clIng de cil de den l6i

truac Nay l~i l~m cir m~t ke t6i t~ mlic t~i vi~c ri~ng, thi cai d~o ti€n nguoi de thovua co n~n nhu th€ kh6ng ? Dang Ie phai giao xu6ng nghi t~i ; nhung ngh! tramdU<1Ilgde tr6ng cM ng6i b~n ta de cAungum tai tuan, c6t m6 r~ng con ducrngti€nci'rngum co duc t6t ma bi chlm lang 6 nai thap kern an khuat Nay n€u vi de cirngum ma phiii t~i, thl sau du dich xac bi€t co nguoi, cling phiii qua trinh tn;mggiftgin, kh6ng dam bao ci'r.V~y hay chuan cho truyen Chi ban qu6"

Dieu : thl! B6 chinh Quang Ngiii T6n That ~ch lam thl! Hiiu thi lang b~ L~ ;

Ta thi lang b~ L~ D~ng Duc Thi~m lam B6 chinh Quang Ngiii

Dung : An sat Blnh Dinh la Tnin Xac lam Lang trung ~ Hinh, bi~n19vi~c ~ ;

An sat Quang Tri Ha Dang Khoa lam An sat Binh Dinh ; Lang trung b~ C6ng BuiQuy lam An sat Quang Tri Sau do Xac ch€t Vua nghI Xac la be t6i cli khi vuachua l~n ng6i, lam vi~c lAunam, kh6ng co l6i to, ben truy t~ng lam B6 chinh BlnhDinh, chuan cho theo ham truy t~g, cap tien tuat

Tri~u phai vi~n, Thi lang N~i cae Nguy~n Tri Phu<1Ilgve Kinh cung chuc.Truac kia Tri Phu<1Ilgdi Gia Dinh, kiem tra tien va lU<1Ilgthl!c Vi~c xong, l~i saidem theo cac vi~n b~ ty va khoa d~o chia di cac tinh Nam Ky mua san v~t vOigiathoa thu~n Qua may thang kh6ng dugc bao nhi~u Vua xu6ng dl,lkhien trach, lienrut h9 ve, chi de b9n ngum tuy bi~n 6l~i hi¢p d6ng vOis6 t~i de mua slim

TOng d6c san - Hung - Tuy~nU Van Duc trong t~p thinh an co noi : "Gi~ctr6n 6 Ninh Blnh la b9n Quach Tat C6ng, Qwich Tat T~i con Ian hit 6 dia h~t nay,chua n~n de ngoai 9ngh!, vi sg chUng l~i nay thai cli, thira ca sinh vi~c V~y xin

phai quan quAnd€n dan ap m~t phen de nai ay dugc y~n On" Vua m~t dl,lrAng:

"Nguoi thAndanh la tOng d6c 3 h~t san - Hung - Tuy~n T~n tuang gi~c thu~c h~t

la N6ng Van VAntuy diibi d6t ch€t, nhung b9n dAudang la N6ng Van Si va N6ngVan Th~c hay con sot l~i, chua trir dugc, mua d6ng nam ngoai, chUngl~i dam ngAmd€n quay nhi~u dia phUC1IlgDe Dinh, Vmh Di~n May ma nhAndAns6 t~i hai bi€tcam kich va kinh m€n be tr~n, t~p hgp nhau up danh gi~c B9n chUng lien phiii tan

va, tr6n tranh Kh6ng th€, ha chAngdAndAntran lan, l~i lam luy.cho m~t phu<1Ilg

hay sao? Nguai dii bi€t Quach Tat C6ng, Quach Tat T~i 6 Ninl) Blnh kh6ng the dengoai 9nghI dugc, th€ sao d6i vOiN6ng Van VAnva N6ng Van Th~c 6 trong h~tbay nay nguai van bOqua, m~t niem de chUngtr6n thoat? sanh dAngnay vai dAngkia, t~n nao la y€u ph~m ? Ha chAngphiii vi~c ngum thi sang, vi~c minh thi quang

Tat T<;lituy con tr6n tranh, nhung nai ay kh6ng hiem tr6, xa x6i gi, th€ tat kh6nglAu, cling se bi gi€t, quy€t chung kh6ng tai lam gi dugc ! Tram da tru tfnh rieng r6i,nguai kh6ng phai 10 limo Duy c6 di~u la nguai dugc long tr<;mggift chuc ba tinh,nhi~u l~n dugc tAm gl')i trong an Ull h~u, th€ ma trong h<;ltnguai kh6ng tra bAt dugcbQn t¢i ph<;lmtr6n tranh la N6ng Van Si, N6ng Van Th<;lCva Nguyen Quang Khai,d€n n6i de chUng con !lin tr6n, ra vao, l<;lide 10 cho vua, cha ! TAm dia ay th\lc rasao v~y ? Nay nen t1m nhi~u cach ma lam, n€u chua bit ho~c chern ngay dugcN6ng Van Si, N6ng Viln Th<;lCthi cling c~n phiii bit dugc Nguyen Quang Khai duav~ Kinh m6'i dugc".

L<;lidl.l quy~n Tu~ phU Nguyen Van va An sat Vli Danh Th<;lC6 Ninh Binhdng : "Scm.Am thu¢c h<;ltnguai, b<;mgi~c tr6n la Quach Tat C6ng, Quach Tat T<;licon chua bi bAt, thi m~m ac chua dm, cac nguai tir khi d€n ly' s6 t6'i nay, da phliinguai di do thlim hay chua, bQn chUng hay con an nau 6 nai ay hay la tr6n diphuang khac r6i Va, Scm.Am dau hiem, nhung ngay Wac quan quADhai l~ keod€n, nai ay kh6ng xa khai nhu VAn Trung, Da BAc dAu.a cung Scm.Am ay, nuis6ng hiem, de, duang sa xa, g~n, nguai da phlii nguOi xem xet dia hinh muai ph~

xem tuang tMng thu¢c hay chua Va l<;li,hAo ml.lc va thel nhdn da dugc hun duc

trong phong hoa t6t dyp, sua deli th6i t¢, dem h€t sung dieu sang va thu6c sung n¢pquan, vinh vien kMng ch€ t<;lOnfta, hay la con theo th6i cli, deli m~t chang deli long?Nhii'ng tinh hinh ay c~n nen gia tAm do xet, c6t sao xac th\lc, lam t~p kin tAu len".Sau d6, Nguyen Viln m~t tAu: "Nghe n6i bQn Tat C6ng, Tat T<;lig~n dAy ng~mnu6i con chliu nha U la Le Duy Hien, Am mUll gAys\l, tin ay chua dfch xac, hi¢nduang m~t phlii nguOi di do thlim" Vua dl.l sai Nam DiM rut lay nua s6Hnh thU v¢Trang vo d€n day d6ng gift de vi¢c phong bi dugc nghiem can

Trong t~p thinh an cua B6 chfnh Ha N¢i la Tr~ Van Trung c6 n6i : "cac h<;ltBAc Ky, m6i khi c6 vi¢c bit Hnh, thu thu€, tat sai Hnh tinh di cac phu huy¢n, phUhuy¢n phai them l<;livien va Hnh l¢ cung d€n nha telng ly, d€n dAu cling dirng l~ vaingay, carn rugu no say lien mien COn vi¢c Hnh, vi¢c thu€ du hay thi€u, d~u kh6ngbi€t d€n, chi sach nhieu lay ti~n hanh ly, rOi l<;lidi nai khac Sau vi¢c ay, ly dichnhADd6 thu ti~n d6ng g6p, thuang dAn ngu t6i cu m~c chUng lam gi thi lam Th~

xet bi€t t¢ ay, chua tirng phlii nguOi cua tinh di bao gia, chi c6 nghiem suc cac phu

huy¢n khuyen bao d6n d6c bAt Hnh va thu thu~, ma Hnh va thu~, cling du V~y xin

D¢ nhi kf - Quyln C~I - Thl!c ll:lcve'TMnh (6Nhan hoang de'

nen nghiem cful cai t~ 6.y !" Vua bao vi~n ca m~t rAng : "T~ h~i nay, cac dnh toanqu6c co Ie cling co, chi kh6ng dau qua lAm bAng HAcKy ma tMi ! Tuy la vi~c nho,nhung co quan h¢ d€n nOng n6i dau khO cila dan, hli nen n6.n na dung tung duqc ?Hu6ng chi TrAn Van Trung lam dii co hi~u nghi~m th\lc s\I, thl nen cho thi hanhkhelp ca d~ tru sau mQt nhling l~ 6.y V~y tMng dl,l cho cac tr\lc, cac dnh : tu naynhii'ng khi belt Hnh, thu luang th\lc, thl quan tren co trat xu6ng cho phil huy~n, philhuy~n l~i nghiem suc tOng 19 belt Hnh, thu thu€, khOng duqc t\l ti~n phlii Hnh, l~idich, ngum nha xu6ng lang qu6.y nhieu Ai vi ph~, se phai t¢i"

Trong t~p thinh an cua B6 chfnh Cao BAng la TrAn H~y Phlic co noi : "Sau khi

trong dnh mm yen, long ngum nga s<;1.V~y xin nhii'ng ngum dii v~ dan, d~u mientruy CUu !" Vua dl,l dng : "H~t nguai truac Ida VIthO phi Tuyen Quang Ian tran,

tM dan sat~i nhi~u ngum bi uc hi€p dl,l d6, nen ta dii co dl,l cho ke nao bi ep theothl mien t¢i, ke nao ch6ng quan, gi€t dan thl belt tri t¢i, c6t d~ yen long nhii'ng kephan triic va t6.t phai thi hanh phlip lu~t d6i vm h~ng ac Ian t¢i to The la tru b~o d~yen luang dan, th\lc dii can nMc r6.t dung m\lc Hu6ng chi sau khi vi~ dii yen, cangnen l~p phlip nghiem minh d~ cho nguai ta bi€t theo lanh, tranh du, sao l~i khOngphan bi~t t6t x6.u ma m¢t m\lc mu6n b6 qua, khOng xet hOi ? Ho~c gia nguai mm k€tiep d€n lam vi~c, co 9 mua an, cho nen lam th€ d~chu6c 16.ycai ti€ng r¢ng riii, makhOng bi€t diln do theo s\ll9 co phai hay khOng V~y truy~n Chi ban qua!"

Trong t~p thinh an cua An sat Binh Thu~ la U Duc Ti~m co noi : "cac sach

Man trong dnh h~t, d6.tahi~m tra va xa khai, thily thO khac nhau M6i khi d€n kythu€, dung nhi~u tM dan lam huang dAn, s<;1khOng tranh dU<;1ccai t~ h~i la thO danthOng vai nguai Man ! V~y xin cu 6 sach lam 1 thu¢C, d~t 1 thu¢c truang, 3 thu¢clam 1 chau, d~t 1 chau truang, sai hQ trung thu thu€ khoa" Vua dl,l chuan cho tuytheo dia th€ lien l~c nhau, ho~c 2, 3 sach, ho~c 4, 5 sach d~t lam 1 19 ; 3, 4 19 d~tlam 1 tOng, chQn nguai sieng nang, gioi giang cho lam 19 truang tOng truang, c6.pbAng d~ lam vi~c Duy ky nam va trtlnl huang la ban ngh¢ cua nguai ThO, cho phep[cac sach Man] hi~p cung ngum ThO cung Idem d~ n¢p

T~p thinh an cua Ansat Quang Yen la Le Kinh T€ co noi : "&y nay gi~c cUOplen lut nOi d~y, cac dia phuang sa t~i d~u co nh~n ky h~n d~ belt gi~c Duy khi traxet ra d~u xo gi~c ho~c d6 dang gi~c que ah~t khac, thl dia phuang VIth6.y h~n beltkhOng kip, co khi khOng chiu d~ long gAng suc tra belt V~y xin cling dinh cho kyh~n d~ hQ kip thm phlit giac ra dU<;1c".Vi~c nay duqc giao xu6ng b¢ Hinh ban VuachuAn dinh : d6i vai ban h~t xay s\l vi~c va bi~t h~t la que quan ke ph~m, quan diaphuang d~u bu¢c phai dinh h~n cho hQ nii belt, n€u ban h~t belt dU<;1cph~m nhan thlbi~t h~t cling dU<;1cmien nghi ; bi~t h~t bilt dU<;1cph~m nhan thl ban h~t cling dU<;1cmien nghi H€t 3 h~n, khOng bilt dU<;1c,ca hai h~t d~u bi nghi xu

T~p thinh an cua An sat Cao BAng Ia Bui Qu6c Trinh c6 n6i : "S6 linh hi~n t~i

cua tinh c6 ft, xin phai them 400, 500 lfnh CC1Ha NQi ho~c HAcNinh den d6ng giiI ;cac quan v~ 3CC1 huang dong theo tinh sai phai, xin li~u cap luang cho nhu l~ cacsuat CC1va suat dQi bj biii v~, xin mitn cho vi~c di linh va dao djch de c6 khac v6i

dAn thuemg" Vua dl,lrfing : "H~t nguC1ibay gia gi~c cUOpdii binh duqc het, dAn dja phuang duqc yen On, vi~c gi phai dung nhi~u linh ? Tru6'c kia dii c6 Chi sai Ha NQi

phai den 200 linh CC1 du de phong thu, con phai phai them lam gi ? Duy c6 3 CC1

huang dong bay nay theo di lam vi~c bilt gi~c, cling c6 chl1t kh6 nhQc ; v~y chuan

cho 3 vien quan v~ ay duqc theo l~ "kh6ng cam quAn", cap cho luang Suat CC1 va

suat dQi, cling gia an duqc mitn cho vi~c di linh, dao djch va thue khoa".

Sai quan di kinh ly sau tinh Nam Ky Dung: Binh bQ Thuqng thu CC1m~t d~itMn Truang Dang Que va L~i bQ Thuqng thu Nguytn Kim Bang sung lam Kinh luqcd~i su ; thlJ Lt bQ HiIu thj lang T6n That ~ch va thlJ Th6ng chfnh su Nguytn DilcTrf sung lam ph6 su ; nhfim gia lanh ngay 18, mang cava bai, dem theo cac viendjch tuy bi~n, do duemg thuy di Chuan cho : cap an quan phong va dau ki~m choKinh luqc su, de dung khi hQi ham tAu bao ; cling cho mang theo an quan phong diicap tru6'c de dung nhfrng khi chia nhau di, neu g~p c6 vi~c phai tAU,phai tu L~ithuang cho d~i su m6i ngum 400 quan ti~n, ph6 su m6i nguai 200 quan ti~n ; cactuy phai, cac thuQc binh va nhfrng nguai theo Mu, d~u thuang cap c6 thu b~c khacnhau (2 vien ngo~i lang, 1 chil slJ, 1 tu VJ,l,8 bat, cUu pham thu l~i, 12 vj nh~p lUllthu l~i, 2 thj v~, 2 hQ v~, 2 giam thanh, 6 tran phil, 18 thuQc binh, 10 ngum theo Mu)

Dl,lrfing : "NhAn dAn sau tinh Nam Ky tit lAu duqc nha an hu~ sAu day cua cac

thanh (l) ta, huang thl,l duc khoan hoa, long nhAn duc cua nha vua, phong tl,lCtranen rat trung h~u, v6n gill tam long t6n kinh than ai nguai tren Den khi Hoangkhao The to Cao hoang de ta vao Nam, c6 cac quan van vo cung long, cung duc delam ruemg cQt, c6 dAn trung nghIa bO cua, bo suc ra gil1p, de vu<;1tqua nhfrng bu6'cgian nan Cho nen quAn 1 IiI(2), dat 1 thanh (3), dii dyp lo~, rila thu, c6 ca toannu6'c Vi~t D6 du do m~nh trai gil1p cho, nhung cling vi dAn Nam Ky c6 long hao

nghIa, phong tl,lCt6t dyp ma nen v~y Vai mum nam gan dAy vi nhfrng nguai duqc

chuyen quy~n trQng tran nhu Hoang C6ng Ly va U Van Duy~t chi biet tham lamque k~ch de mUll vi~c rieng, quen th6i kieu cang ma xl1c ph~m nguai tren Vi~c caitri va phep tilc lam quan ngay mQt bO mat, phong tl,lCnhAn dAn va l~ th6i nhAn sI dandan kieu cang xa xi T~ h~i dOn chua, lAu ngay quen nep, gAy nen tai ho~ bien lo~ :

U Van Kh6i giiI thanh lam phiin gieo v~ den dAn den Gi~c Xiem nhom duqc ke ha

(1) Chi cae chUa Nguyen.

(2) La : dcrn vj quful d(li xua g6m 500 ngum.

(3) Thanh: di¢n tich m(lt thilnh g6m 10 d~m vuOng.

trQng, quyet phai lam, thl phai cu sq thqc ro rang ma khai Mo, khien cho ranh gi6idugc nM't dinh d~ noi theo mai maio Neu ai c6 y gian d6i, dl;lngtmh an I~u, giam

bat, m¢t khi phat giac se phai tri t¢i n~ng han m¢t b~c V~y truy~n chi cho bQnd6c,

phil, b6, an cac dnh :truacnen dem y chinh nay hi~u dl;lcho mQinguoi biet".L~i dl;lKinh lugc su tMn rang: "Chuyen di nay la vi~c rat quan trQng,Ian lao.BQnnguai deu la d~i tMn dugc d~c cach Iqa chQn,phai nenmar¢ng muu hay, lam19itru h~i, go oan u6ng cho dia phuang nay Pham lam mQivi~c deu phai m¢t mqcc6ng bAng,trung trqc, d~ di den cM thay deu 6n thoa, nhu chinh tram thAndi kinh

Iy v~y Den dAunen tuyen duang duc y cua tram d~ cho dAntlnh dugc em tham yen6n L~i phai nghiem ran bQn ngum tuy bi~n : can thee Ie c6ng, giii' phep nuac,

kh6ng dugc gAym6i t~ h~i Qic quan l~i cac tinh he co ai cMm tr~, hii'ngho, ho~ckh6ng c6ng bAngkh6ng giii'phep, thll~p tuc cu thqc, nghiem kh~c h~c tAu,kh6ngchUtn~ nang, giau giem Den nhu nhii'ngsq vi~c nen lam, chuan cho cac quan tinhphai hi~p d6ng lam theo"

L~i dl;lcho Gia Dinh : "ChQnphai I quan ca, 4 suat d¢i, 200 bien binh, cho khi

su than den ciia bi~n thu¢c tinh h~t, I~p tuc dennghenh tiep, lam thu¢c h~ d~ saiphai Tu sau, kh6ng cu su thanadnh nao, he 4 vien h¢i l~i, lam vi~c, thl deu do h~t

so t~i phai cap du s6 [quan quAnnhu tren] Neu hQchia di kinh Iy, thl d~i su dugc

cap I quan ca, 2 suat d¢i, 80 bien binh, pho su dugc cap I suat d¢i, 50 bien binh

thee di l~ thu¢c du6i quyen"

Dung : Hi~p bi~n D~i hQc si lanh Thugng thu b¢ H¢ la Nguy~n Khoa Minhsung lam Co m~t vi~n d~i th~n ; thq D6 th6ng quy~n ChuemgTien quAn la Ph~mHii'llTAmkiem coi Tao chinh, Thugng thu b¢ Le la Phan Huy Thqc kiem coi HanlAm vi~n, Ta tham tri b¢ Binh la Nguy~n Trung M~u va Hii'll thi lang la U VanTrung quy~n giii'an tri~n b¢ Binh; Le Van Trung l~i kiem coi Th6ng chinh ty.Dung: nguyen thq Phil doan Vuang Hii'llQuang lam Hii'llthi lang b¢ L~i, hi~pcung Ta thi langUBa Tl1quy~n giii'an tri~n b¢ L~i

L~i khai m6 yang N6ng D6na L~ng San (theo l~truac :hAngnam, n¢p thueyang 51~ng, dem ban yang cam 51~ng)

Di~n t~p voi chien angoai Nam giao Vua than di duy~t Voi hUc h6 m~nh,dau vai su tii, co 1,2 consgch~y lam nguoi bi thuang Nhii'ngke chan va cuoi voideu bi ph~t trugng, quan coi quan bi giang chuc Sau do, bQn quan tugng va chanvoi, hAng ngay cham chi di~n t~p, mai vai tu~n, g~p ky thao di~n, nhieu voi dam~nh b~o, hang tgn, lien thuemg them cho tien luang b6ng Nguoi bi giang dugckhai phl;lc

D¢ nhi kj - Quye'n CLXVI - Th¥c /If.C ve'Thanh tti Nhiin hoang de'

Hai b¢ H¢, Le tAu noi : "Que ngo~i cua Dien Qu6c c6ng la xa An Du (thu¢ctinh Quang TrD, ngl;l qmin cua Quy Qu6c c6ng la xa An Qmin (thu¢c dnh Quang

Nam) d~u vi la lang hQ ngo~i nha vua, duqc tha di Hnh, dao dich va thu~ khoa Va, b~c vuang gia ban an c~o que ngo~i, lAde to long trung Mu, ma cham chuac d~t ra

dien l¢ cling nen cAn nhAc li¢u luqng cho vila phai Xa Van Xa (thu¢c huy¢n Huang

Tra) la chfnh quan cua Hoa qu6c c6ng, dAn dinh duqc mien thu~ than va t~p dich, crr la'y 30 nam lam h~n d¢ ; ru¢ng dA'tduqc mien thu~, cling lA'y3 ho~c 5 nam lam

h~n d¢ ; con vi¢c tuyen Hnh cling nhu dan trong huy¢n Nay xa An Du, xa An Quan

d~u chang phai lA chfnh que cua hai Qu6c c6ng, th~ ma duqc mien Hnh va tha thu~

d~n vai muai nam nay, An dien uu h~u nhu th~, so vai cM khac, thl!c chua quAnbinh V~y d6i vOi hai xa A'y,xin crr chi~u s6 ngum trong s6 dinh, theo l¢, tuyen Hnh

va cung chiu thu~ than, dao dich vai dAn trong h~t COn ru¢ng tho cua Dien Qu6cc6ng, truac cA'p200 mau aThua Thien, Quang Tq (cac xa Thanh Ha, D6ng Xuyen,

My Xa, Kim D6i thu¢c Thua Thien 99 mau ; hai xa Lam Thu)', Thi Ong thu¢c

Quang Tri han 100 mau), truac dAy da duqc chufuI y 1m nght, giao ru¢ng tho a

Quang Tri cho dAn Hnh trung, hang nam d6i cA'pbang 500 quan ti~n de dung vaovi¢c tho cl1ng (Dien Qu6c c6ng kh6ng con k~ tl! D~n tho Qu6c c6ng va phu nhancung vai b6 my, t6 tien qu6c c6ng, van trich 200 quan de tho cl1ng Qu6c c6ng vaphu nhAn, 300 quan de tho cung b6 my va t6 tien Qu6c c6ng) Con ru¢ng aThuaThien, xin cling giao cho dan sat~i 11nhcanh n¢p thu~ Vi¢c tho cung Quy Qu6cc6ng, xin c4p ti~n c6ng 200 quan L¢ 2 ky t~ xuan, thu va vi¢c cA'pti~n c6ng, cuac6ng d~u nen dinh chi 100 mau ru¢ng tho (a 2 xa Hoa Da va Ha Trii' thu¢c Thua

Thien) la ru¢ng tu cua T6ng Phuac Luqng, xin giao cho con trai Ia T6ng Phuac

KMi cay c4y n¢p thu~ theo nhu l¢ Hai d~nangoai Kinh thanh, hang nam, mQi Ieti~t, bO, lqn thi do Thua Thien, c6 ban, Ie pham thi do vien giam thU Hnh ti~n c6ngmua s~ Nhii'ng vi~c tren d~u do b¢ Le soi xet coi quAD.Den tho co ch6 nao hunat thi do Thua Thien tAu xin si'ra chii'a" Vua y 1m ban A'y

Ti~p tl;lc dao s6ng Ciru An 'f6ng d6c Hai - Yen Nguyen ang Trrr, th1JT6ngd6c Dinh - Yen Trinh Quang Khanh va Tuan phU Hung Yen Ha Thuc Luang liendanh dUng chung to tAu xin : "2 do~n dong s6ng mai cAm neu, crr theo cach thrrc

ma lam cac do~n s6ng cli thuy~n van di l~i duqc, kh6ng cAn phai khai vet nii'a cac

c6ng kh6ng co ci'ra va c6ng co ci'ra d~u dinh l~i kh6ng d~t nii'a R6i li¢u dong CQCva

ke ahai hen de de phOng nuac xoi L~i, v~ vi¢c t~m dAp de ngAn, nam ngoai dinh

thAn ban, sau khi dao s6ng xong r6i thi b6 de A'ydi ; nay hOi ra ru¢ng chiem cac

huy¢n con co ll1a mu¢n, n~u b6 de A'ythi d~n ti~t tieu man, nuac day, lua kh6ng

khoi bi ng~p ! Xin d~n khoang tMng tu, thang nam, sau khi thu ho~ch, hay b6 de ayditto Vua chuan y 1m xin