Đại Nam thực lục tập 4 part 3 doc

Sai Thira chi NQi cac la Nguyen Duc Ho~t dem 2 horn che ciia kho NQi phii, theo duang tr~m, den quan thu Gia Djnh, gQPvai d6 tra do Un truac dem den, thuang cho tir tuang quan, tham tan,

D¢ nhi kY -Quyin CXXlX - ThlfC IllC ve'Thanh (6Nhan hoang de'

dugc m~t chuac gi, de cho gi~c l~i thua ca len ra, dil la hen kern, v6 moo ; binhdong co d€n han 2000 ngum, kMng phiii la ft, nghi ngm l~i d€n hang thling, ma l~icon dO cho la lAu ngay nhQc m¢t, phOng eo phiii kMng ? Nay dil phlii Iii Nguy~nTi€n LAm va Nguy~n Tmh L~c do ducmg tr~m, ti€n di, l~i dieu bien binh hi¢n dangd6n tM aL~g San dmg cac tinh ti€n d€n eanh phong danh dyp, ch~ng may ngaynua ciing deu d€n tinh Lii cac nguai nen tlJ bi€t h6thyn, cang phful khm han, baytfnh moo chuac de lam N€u, truac khi cac quan van vo d€n, cac nguai co the danhlui dugc gi~c, mm la c6ng cua cac nguai, n€u l~i van cu kh6ng l~p dugc c6ng tr~g

gi, chi chlJc nha nguai de dugc thanh c6ng thila t~i cua Iii nguai Hai ducmg do deu

atlJ minh, cac nguai nen toan tfnh lay"

L~i sai truyen dl,lcho BAe Ninh l~p tuc muOn dAn va vat Hnh v~n tai g~o, mu6i

tu cM gan L~ng San chuyen d¢ d€n L~g San L~i vat lu6n ell 1000 l~g b~c trongkho dua d€n de dung COn Iii Hoang Van TI1, chi€u theo s6 thoc t6 phiii n~p namnay, truyen khAp cho dAn trong h~t, tm chb gan mlnh a, n~p truac 4000, 5000phuang g~o N€u kh6ng du thi lay cac thO san nhu khoai, dij.u, 111aho~c ng6 n~pthay ciing dugc, c6t de gil1p dO'cai can dung truac mAt, kh6ng dugc ng6i dgi BAcNinh mang d€n, de d€n nbi chij.m tr~, 10'lang

Dung V¢ uy Nguy~n Ti€n LAm lam Chuang ca, sung chuc Lilnh binh quan, diducmg tr~m d€n Cao BAng, cai quan quan qUAnhi¢n t~i Pham vi¢c danh dyp deuchiu trach nhi¢m ca G~p khi co vi¢c nen tAu, thi cho cung vm Lanh binh Van Hii'llXuAn va bQnB6,An lien danh ky ten vao tau, sanhung dugc dUng tren Thang PhOv¢ uy la Nguy~n Tmh ~c len V¢ uy, phai di theo lam vi¢c quAn L~i dieu v¢ Trang

vo, Hnh tM BAcNinh, va v~ Nghi'a vo, Hnh tM L~ng San, l¢ thu~c vao

Tha cho vien quan bi cach la Nguy~n Hii'll U ng, cho di tong chinh aquAn thuThai Nguyen Truac dAy, trij.n danh aBAc N~m, Ung khinh dich, v~i ti€n, sa ca,bigi~c danh b~i, dil co chi cach chuc, dong xieng, giao cho Nguy~n Dinh Ph6 tra xetnghi xu NhAD 111cquAD gi~c l~i nOi len, vua nghi' duang Wc co vi¢c, dn dungngum, nen d~c cach tha ra de cho gAng suc chu(}c t~i

BQn gi~c Thai Nguyen xAm chi€m d6n BAc C~n Nguai gift d6n la Cai d~i ViiHoang Luy~n lui giu ph6 Cao KhAu B6 chfnh Le Trucmg Danh, An sat T6n ThatLuang lien phlii them quAn va voi ti€n danh ; l~i phi bao TOng d6c Nguy~n DinhPhO xem xet li~u ly, r6i bQn Danh lam sa tAu len Ph6 ciing tAu noi : "BAc C~n la

nm dia dau xung y€u, bi gi~c chi€m cu, thi nhADdADsa t~i d~ bi dl,l db ep theo, ed€n Ian r~ng, dang nen phlii them trQng binh mau sam dij.ptAt Nhung BAcNinh haycon nhieu gi~c len 111tn6i len, co cM d€n han 1000 ten, co chb d€n 500, 600 ten.Hi¢n nay, m~t toan aYen Th€ dam keo co giu ban ngay Vi¢c ti~u bAt chfnh Ia lUcduang khAn cap Con dang gi~caBlnh Toan, Thai Nguyen, nghe noi dil tr6n xa r6i,

scan0003.pdf

than da tu cho Lanh binh T6ng Van Tri li¢u lUll l~i m¢t s6 quan d~ tuan ti~u t~m na,r6i di ngay B~c ~n, tuy cadanh dt;p".

Vua d~ r~g : "V~ toan gi~c truac day gay sl!aBinh To~m, cu thee tin bao cua

Le Van Duc, thi chUng da ch~y tr6n sang Thu Chau, Tuyen Quang r6i Duy dilthuy¢n ily tiep giap 2 tinh SonTay va B~c Ninh, ciing la nai tr<;mgyeu Lii nguai, U

Truang Danh, nen li¢u d~ l~i m¢t s6 bi~n binh du gil1p vao vi¢c phong thu, con thisuc ngay cho T6ng Van Tri dem di mc C~n, d6c cac d~o quan da phai di tu truacden sau d~ danh lily l~i d6n, r6i thing duang tien den aim Roa, danh cho quan gi~cm¢t phen tan nat d~ cho dia phuang yen l~ng L~i nii'a, nha nguai, Nguy~n Dinh

pM, duang giii' trach nhi¢m lam T6ng d6c, thi c~m phong ta vi¢c b6n ph~n, the matrong tinh c6 nhi~u gi~c cuOp n6i len, th~m chi giii'a ban ngay, chUng dam maco t~hQp B~c ~n la kiem h~t l~i co tin bao d¢ng nay, thl!c la vi nguai sai trai trong vi¢c

vb v~ dan, phong ngua gi~c, kh6ng lam tron chuc trach Kia nhu SonTay l~i cang ladilt xung yeu, gi~c cUOpv6n d~ vao ra An nl1p T6ng d6c Le Van Duc di vi¢c c6ng

v~ng, ma bQn quy~n Chuang va B6 chinh, An sat con di~u khi~n quan linh duqc

thoa dang, den dau l~p duqc c6ng tr~ng den d6 va duqc khen thuang lu6n Nhandan dia phuang d~u duqc ayen Ru6ng chi nguai la T6ng d6c d~i th~n, hi¢n duang

atrong tinh h~t, the ma kh6ng dt;p duqc gi~c cho dan duqc yen Coi do ha kh6ngxilu h6 l~m sac ? CU quy t¢i cho nguoi c6 trach nhi¢m dia phuang thi kh6 ma ch6iduqc V~y chuAn cho nguai l~p tuc than di dan ap, d6c suc b¢ bi~n da duqc sai ditruac, phai ti~u tru cho het toan gi~c Yen The va cac bQn phi atrong dia h~t COnnhu toan gi~c aThai Nguyen, d~o quan T6ng Van Tri c6 du suc dt;p yen thi tMi,nen gi~c hay con co the r6ng ra, thi ciing li¢u sai phai bi~n binh, chQn uy m¢t hai

quan v¢, quan ca duqc vi¢c, hi¢p suc danh bAt, kh6ng duqc dun dAy ca cho Iii U

Truang Danh lam m¢t minh" L~i sai quan tinh Thanh Hoa phai I v¢ bi~n binhthu¢c tinh di thee lam vi¢c b~t gi~c

Lanh binh Son Tay la Doan Van cai danh tan duo/c toan gi~c achq PhU L~,huy¢n Th~ch Thilt (PhU L~ la m¢t th6n, abo ben ta sOng L6, d6i g~n tinh thanh).Truac day, Iii gi~c B¢t da thua, mUll dinh tran len Thu Chau lien hqp vOi gi~c Van,sai d6 dang la UDg.nghia tuang quan, Hoang Phung Huy, dem han 600 quan, quayv~ Vinh Tuang, tuy dia the, gay sl! d~ phan tan ll!c luqng danh dt;p cua quan quan.Oi~c Huy den bai cac Sa, huy¢n An L~c, n6i phao len rfi.ng s~p den PhUUt6ngti~n, luang, neu kh6ng cho, thi se d6t pha cuOp ooc Quan tinh cii la Hoang VanTr~ nghe tin tham bao li~n m~t sai nguoi hao m~c tang c6 Nha ta D~ng Van Phan(C6 Nha thu¢c huy¢n B~ch H~c Truac day gi?,c den t6ng ti~n, luang lang ily, Phandem huang dong ch6ng danh, kh6ng chiu cho), bay ke nhir gi~c al~i, r6i phai uyDoan Van Cai dem bi~n binh qua s6ng, cht;n danh Gi~c danh tr6ng, di den chqPhU

scan0004.pdf

D¢ nhi kY - Quye'n CXXlX - Thl!c l~c ve'TJuinh 16NJuin hoang de'

U dong l~i, Phan sai ngum dem rugu va d6 an thiet diii, ng~m d6c suat tOng ly,

huang dong chia ra mai ph\lc, nhan 11k gi~c say rugu, danh up truac Cchcung vm

th\! PM quancaTrung v~ San Tay la Nguyen NgQcNghia, Huy~n thira huy~n B~chH~c la Phan Nha d~u dem binh dong tiep den Quan gi~c ca va, tan ch~y BQnahchern duQ'c6 d~u gi~c, bAt duQ'cten Tham mUll gi~c la Nguyen Danh Nho, D6cchien gi~c la Phan Van Thanh va 39 ten d6 dang gi~c ; thu duQ'cca, tr6ng, khigiai rat nhi~u Gi~c Huy cung quan no nga xu6ng sOng chet du6i khOng biet baonhieu mak~

Tin tMng tr~n tau len Vua d\l rAng: "Quan gi~c ay di t6ng ti~n, luang ciia dan

xa, mUlltoan sinh S\!.BQnb¢ bi~n biet li~ucadanh giet, bAtva chern t~i tr~n duQ'crat nhi~u ten d~u so gi~c COng ay th\!c chAng nhO Nen l~p tuc Mu thuang d~khuyen khich nguai sau ; Hoang Van Tr~, D6 Huy Ciinh, Tr~n Quang Tien phai

uy duQ'cnguai gioi, d~u duQ'cthuang gia ky l\lc 1 thu Doan Van Ciii thang th\lChuang ca, van sung chuc Lanh binh quan Nguyen NgQcNghia thang th\l V~ uy.Phan Nh~ gia ham Tri huy~n, van linh chuc Huy~n thira, g~p co khuyet Tri huy~n,

se duQ'cb6 truac, l~i thuang them quan cOngky l\lc 1 thu Nhii'ngngum d\! tr~n ay :

PM quan ca Nguyen Van Thin, thuang cho 5 d6ng ngan ti~n Phi long h~ng Ian ;

suat dQim6i nguai 2 d6ng Hao m\lc D~ng Van Phan bAtgi~c, dUQ'cvi~c, chuan chothuang th\l Cai dQithuQctinh, tr~t Chanh l\lc pham, va l~i thuang cho 100 l~ng b~cchia d~u vm cac tOng lY.Thuang cho tham tiT10 l~ng b~c ; bi~n binh m6i ngum 1thang ti~n, luang va cac huang dong 500 quan ti~n Nhii'ngten gi~c bj bilt d~u chogiet het"

L~i d\l Doan Van Ciii rAng: "Neu toan gi~c tan bPM U da quet s~ch r6i thi

dm ngay s6 quan tMng tr~n ay di mau, hQivai d~o quan HiVii Dinh Quang va TOnThat B~t, duOidanh dling gi~c Thanh Ba"

PM v~ uy Ta nhj Hiiu d\!c dinh Vii lam, Nguyen Van D\l, bj b~nh chet b trong

quan Gia an cho ti~n tuat gap dOi EOPM quan ca Nguyen Van Khach lam Cam

binh PM v~ uy, th\! PM v~ uy v~ Ta nhj Hiiu d\!c dinh Vii lam Khach, truac kia

danh tr~ Phii L~t, biln sung d~i luan xa, giet duQ'cnhi~u gi~c, duQ'cthuang 20 l~ng

b~c Thang truac, l~i duQ'cphai di quan thu Gia Djnh, co Chi d~n rAngneu khuyet

chuc Pho v~ uy hay Quanca,he tau xin thi bOKhach lam Den nay, Tuang quan vaTham tan tau v~ vi~c do, nen Khach duQ'cbOchuc ay

Sai Thira chi NQi cac la Nguyen Duc Ho~t dem 2 horn che ciia kho NQi phii,

theo duang tr~m, den quan thu Gia Djnh, gQPvai d6 tra do Un truac dem den,

thuang cho tir tuang quan, tham tan, lanh binh trb xu6ng den qulin v~, qulinca vathanh thU uy, co tUngb~c khac nhau L~i sai Elnh Thu~n, Khanh Hoa dem ca m~n,

scan0003.pdf

nuac mfun 1500 chum, de Tuang quan, Tham tan chia cap cho quan sI bao yaytruang luyva d6ng giu Long - Tuang, An - Ha, Nam Vang an dung.

Thl,l'An sat Thai Nguyen TOn That Luong dang sabi m~t tau bay v~ vi¢c quan:

"Truac day, do tham duqc tin r~ng tat ca cac toan gi~c uac hon v~n ngum do diaph~n San - Hung - Tuyen d€n Van Trung, h()i vm gi~c van, h~n nh~t ky chia d6dang ra :truac lay Tuyen Quang, sau lay San Tay, L~g San va Bilc Ninh de ch~duang CUllvi¢n cua quan ta, thi Cao Ba.ng, Hung Hoa, Thai Nguyen khOng b~n phaidung quan ma cling tl,l'h~duqc. Tmh hinh ay dau chi la tin d6n, nhung rat nen chu 9d€n tinh hinh nguy hiem nhu n~m tren gian cui ma aduai dam lira Nay tinh h~t

mc C~n dii mat, Iii gi~c Ian tran, khOng the cu de cho chUng dan da thanh to duqc.

Xet ra, s6 lfnh cOatinh va quan cac tinh khac m8i khi ra tr~, d6i dich thi nhat sq,

chUn l~i, bO giao, khOng c6 tinh than chi€n dau ! Dem quan lfnh d6 ma ch6ng vmbQn gi~c duong len kia, thi du c6 dung tuang gi6i nhu Phuong Thuc, Thi¢u HO(l)cling khOng lam saDduqc ! Xin phai quan Kinh hay quan Than sach a Thanh,Ngh¢, di mau d€n cac tinh, chia d6ng canh phong COn quan angoai mc thi cho rutv~ Kinh de huan luy¢n L~i nua, xin may san quan ao m8i thu 500 cai, phat cho thuh~ hao mt,lc de quan dung duqc hUng trang"

Vua xu6ng dt,l nghiem qua: "Xet ky nhUng lai tau bay cua nguai, thay trong

co noi d€n tinh hinh gi~c, d~u la nhUng 1m khOng co Mng chUng Ch8 dan cau

" na.m tren gian cui ma dum dam lira" l~i cang khOng hqp D€n nhu xin rut h€tquan mc v~ Kinh va phai quan Nam chia giu cac tinh thi khOng bi€t ra.ng binh biNha nuac dii co quy ch€, day d6 cung gin giu nhau, c6 19 dau l~i lay ea quan trongNam thay hang may v~ quan mc de lam vi¢c canh phong danh d~p Sao ma lamIan can b~y qua th€ ! L~i n6i "quan ngoai Bilc nhut nhat du co tuang nhu PhuongThuc, Thi¢u HO cling chiing dung duqc". V~y nguai ha chiing nghe cau noi : quan,khOng tM cho hAn la m~ hay y€u, ma tuang thi co kheo hay Y\lng, chi c6t acachdung th€ nao day thOi ? Tuc nhu, mm day, lli TOn That ~t aSan Tay, cling chidung quan hang tinh ma thiing tr~n nhi~u Ian Nhu v~y c6 phai la do quan Namdau V~y saD bao quan mc d~u la vO dt,lng ea ?Nguai chAng nghI tim nhi~u cachkhuy€n khfch de lam hang hai tinh than quan sI, h€t long di~u khien de thu laythanh cOng, ma l~i chi cham cham xin may quan ao de cap cho thU h~ hao mt,lc !Ki€n thuc ay l~i cang hen kern! Va, TOn Th(t B~t cling la ngum trong he;>TOn that,

duqc cat nhilc len chuc nay, tl,l'bi€t earn on, mong l~p chi€n cOng de bao d~n Tuychua tM sanh vm Phuong Thuc, Thi¢u HO, nhung so vm ngum cung hang 1m, cling

du khOng th~n Nguai, truac dii phai tC)ibi each, nhan g~p luc c6 vi¢c, duqc khai pht,lc,

scan0004.pdf

D¢ nhj kY - Quyln CXXlX - Thlfc ll!c ve'TMnh 16Nh{m hoang de'

l~i dung, kh6ng ke thu b~c Th€ ma rut Cl;JC,nguai kh6ng nghI dugc m¢t k€ gl, degi~c Ian tran ra miii ! Ngay nhu truac kia nguai tl;lxin di Blnh Toan, l~i tha thi€t xin

bl~i tinh :tai lui kh6ng nh~t dinh, du bi€t d~i khai la th€ r6i ! Coi d6, c6 m~t daykh6ng ? Nay dem vi~c quAn m~t tAu, ta tuang ciing c6 muu sAu, k€ l~, ghlp ich m¢t.phAn nao D€n luc mb ra xem thl ra d~y gi~y ban nhiim, kh6ng dugc m¢t cAu naodang nghe !Nhu th€, con mong gl dyp lo~, yen dAn de ta do 10 v~ mi~n HAcniia ?Nguai thl;lc lam phl;Jtfun long gAy d\lfig cua ta Him d6 !"

L~i sai T6ng d6c An - TInh la T~ Quang CI;Idi Cao BAng, T6ng th6ng tieu b¢quAn Vl;J

Th6 phi Tuyen Quang tit Th6ng N6ng tran xu6ng Ba D6ng, Nhugng ~n VanHiiu XuAn, Hoang Van Tu va Truong Si Qulin phi t~u cao c~p va n6i : luong quAnkh6ng ti€p t€ du, ma quAn ti€p vi~n chua d€n, r~t l~y lam 10!

Vua biio b¢ Binh : "Nam ngoai dii sai T6ng th6ng T~ Quang CI;Idem quAn ditieu gi~c ~y, nhung chua m¢t phen danh m~nh de dao hang, Mt tuang ; nay mmkhiii hoan, n6 l~i keo d€n sinh sl;l,th€ ciing la vi~c T~ Quang CI;Ilam chua xong, thltnich nhi~m kh6ng tM tit ch6i dugc V~y, dl;Jsai T~ Quang CI;ll~p tuc trich l~y m¢tv~ doanh Th~n sach thu¢c tinh va bi~n binh linh tinh bCO An YO, An trang nhAInngay 21len ngl;la, g~p di Cao BAng, th6ng lInh b<;mNguyen Ti€n LAm ma truac diiphlii di, tuy co danh dyp Va, Cao BAng ciing la tinh kiem h~t cua TrAn Van ThAn,v~y chuan cho TuAn theo T~ Quang CI;l,sung chuc Tham tan quAnY\l".

Dl;Jcho Iii Vii Hiiu XuAnbCao BAng rAng : "Khi gim quAn nhu cua quan quAn

btinh nguoi, mQi thu d~y du kh6ng thi€u th6n nhu nam Wac niia Nhi~u l~n ta diixu6ng dl;Jcho bQn T6ng th6ng T~ Quang CI;I,Lanh binh Nguyen Ti€n LAm, V~ uyNguy'en Tmh L¢c va bi~n binh cac tinh dii trung di~u, di dem d€n giup vi~c Mt giiitinh ngay chilc dii t~p hgp d6ng r6i Lii nguai nen yen tAm di~u khien, nen danh thldanh, nen giii thl giii kh6ng dugc tit mlnh chlin nlin, de cho quAn va dAn dom th~ytlnh hlnh n6ng sAu, c6 khi d€n nho vi~c chang !"

L~i sai thi v~ Bui Van Thao do duang tr~, di d6c thUc nhiing d~o quAn cactinh dii dugc di~u d¢ng ngay dem g~p duang, ti€n di N€u g~p Nguyen Ti€n LAm vaNguyen TInh L¢c, ciing thUc gil;JchQ thugng khan ru6i mau, kh6ng dugc trl hoan.Sai thl;l NgI;I sir Truong Hiio Hgp, Chu sl;l H6 H\lU, Tu so~ Hoang T€ My doduang tr~, d€n quAn thu T~ Quang CI;ltheo di danh dyp kiem lam gi~y to btrongquAn L~i phlii nguyen Lanh binh Ninh Blnh, Nguyen Van Tuong, di tong quAn,hi~u ll;lc N€u ph~n khbi, c6 giing l~p c6ng thl chuan cho dugc dung lam PM qulin

co (Tuong truac bNinh Blnh, can an, bi giang di~u, do B¢ h~u b6)

scan0003.pdf

Sai Ninh - Thai TOng d6c Nguyen Dinh PhO dem dl:).id¢i quan va voi g~p denThai Nguyen de tu xa lam thanh the tiep vi¢n cho Cao Bang.

Vua dl;JPhO rang: "Nay Cao Bang, viec quan dll<1I1gkhan cdp, ma tlnh hinh a

B~c Ninh khong quan tr9ng gl m~y Nglleri nen di Thai Nguyen, nghiem can nganch~n nhihlg neri xung yeu tren cac dllcrng 16i quan gi~c xuyen qua Tiem LTnhva thonglen Cao Bang Nhll tM, tuy khong CUlldllQ'CCao Bang, nhung co the lam cho danggi~c khong lien hQ'pdllQ'Cvai nhau; dllcrng tai 11l<1I1gse co the gift dllQ'Ckhoi 10, thl thOphi Cao Bang, khong wnh cling se tl!va.DOla cong cua nglleri khong phai nho".Dieu 1 v¢ dinh ThAn sach tinh Ha rmh thee Tl:).Quang Cl! va 1 v¢ thU binh S<1I1

Tay theo Nguyen Dlnh PhO de sai phai

C~p sung thAn co cho cac dl:).oquan thu Cao Bang, Thai Nguyen (dl:).oquan Tl:).Quang Cl!a Cao Bang 20 khau ; dl:).oquan Nguyen Dlnh PhOa Thai Nguyen, dl:).oquan Vli Dinh Quang va Ton Th~t ~t a sanTay m6i dl:).O15 khau ; thu6c d~ m6ikhau deu 100 phat)

Vua dl;Jrang: "Khi danh bang doan binh, sung ~y r~t dllQ'Cvi¢c Duy co dieu ladung rim dl:).n,khong di dllQ'Cxa V~y g~p gi~c, nen li¢u tinh tAm sung, Mheri gAntrong vong 10 trllQ'Dgho~c atren voi bAn xu6ng, ho~c cArn gio len ma bAn, chAcgiet dllQ'Cgi~c nhieu"

Bqn phi Tuyen Quang l~n den huy¢n Thl:).chLam Quan quan Cao Bang deu luicii vao thanh, mllU ke thU Lli Van HU'uXuan, Hoang Van Tu, Tru<1I1gSi Quim demvi¢c phi tau len va noi : "Gift tinh thanh, t~t phai co nhihlg ngm1i d~c ll!c d6c suc,tr~n ap mai co the khuyen khich dllQ'Ctinh thAn quan si Bqn tMn ban nhau, dii uycho Quan COco Trung cllcrng Ia D~g Van Dinh, dieu bat bien binh cac dl:).o,ra sucnghiem can phong bi Ll:).infta, g~o, mu6i do B~c Ninh, L~ng S<1I1 chuyen cha,

khong dllQ'Clien tiep, chinh dang nguy c~p"

Vua dl;Jrang: "Nglleri, Van HU'u Xuan, la Lanh binh quan, co khac vai quanvan, ta dii uy cho a My danh gift, the ma tu truac den nay khong thi th6 dllQ'Cm¢tngon gl : dii khong biet ch~n noi xung yeu de ngan cMn, khien cho quan gi~c l~ikeo den, l~i cling chAng nghe noi co m¢t tr~n nao danh nhau vai gi~c, b~t wang,

chern dAu gi~c gl ca, chi tMy m¢t ml!c rut lui, luon luon phi bao Th~ chi den vi¢cgift thanh, thl quan lfnh atrong thanh khong phai la it, sung 6ng, khi giai, quan nhukhong phai khong du, ma l~i phai mllQ'DD~ng Van Dinh quan linh bien binh dengift giUp ! The thl nglloi co tieng la liinh binh, ma thl!c ra than hlnh chi nhll WQ'Dgg6, con dung lam gl ? Th~t dang chan va dang khinh V~y sai Nguyen Tien Lamkhi den tinh thll~p tuc tuyen d9C chieu Chi, cach chuc Van HU'u Xuan nhung t~mcho lam Su~t d¢i de sai phai gAng suc chu¢c t¢i, neu biet tl! x~u hO, ra suc danh

scan0004.pdf

D¢ nhi kj - Quye'n CXXIX - Tht,tc ll:lc ve'Thanh (6NJu2n hOQng de'

gi~c l~p c6ng, cu thgc tau len, se li~u r¢ng ra an cho Vi b~ng co chUt nhut nhatchiln l~i thi l~p tuc chern dau 6 tru(1cquan de ran mQingum"

Sai thlJ d6c Hai - Yen, Nguyen C6ng Tru, dem s6 hinh dong vAnquan lanhtru(1c,di ti~p vi~n Cao B~g, vAnsung lam Tham tan quanYl;l. Tru(1cTru da co Chicho hi~p suc v(1iNguyen Dinh Ph6 di tieu toan gi~c 6 ch6 giap gim San Tay - BacNinh Vua cho rAngdu dimg bQnphi Thanh Ba dii tr6n vao ritng nui, ma tin bao v~bien gim Cao ~g rat khAncap, cho nen col~nh sai nay L~i d\! Unh binh San Tay,Doan Van Cai, chuyen quan d~n dong 6 &c Ninh, dgi Nguyen Ti~n Lam, NguyenDnh L¢c ti~n d~n, li~n hQpnhau coi quan cac bi~n binh do cac dnh Ian c~ da di~ud¢ng, cap t6c cimg di h¢i tieu

Vua bao b¢ H¢ r~ng : "V~ luang quan Cao B~ng, tru(1cdii co Chi d\! cho &cNinh li~u vat g~o kho 6 cM gan nhat ma tiii d~n L~i sai Cao B~ng trii them gia mamua va thu tru(1cthec t6 de dung khi khan cap Nay cu xem may lcint~p tau, chithay noi luang thlJc kh6ng du Nhu th~ thi &c Ninh lam vi~c da la ch~m tre, maCao B~ng ng6i sUngdgi an, kh6ngMxoay x6 dugc muu chu(1cgi, khi~n cho ngum

ta v6 cung tuc gi~n !V~y truy~n d\! cho tinh Bac Ninh : thugng khan phai nguaiv~n tai ngay 5000, 6000 phuang g~o, do L~ng San chuyen cap, Cao ~ng ciing timcach mua vm gia thoa thu~n, ho~c t~ yay cua dan, khi yen vi~c se tinh them gia

ma trii ciing dugc Va, luang quan ccindung, tat phiii lay 6 &c Ninh, n~u cu d¢ d~n

ky mm xay g~o, saDkhoi ch~m tre 10'lang !V~y ra l~nh cho Iii Nguyen Dang Giai,TrcinTh~ Nho chi~u s6 thec t6 n¢p ky mua h~, bat dan phiii n¢p m¢t nira bAngg~o

de ti~n vi~c chi luang L~i niia, ken lay can vien cho sai d~n kho L~ng San, dongg~o r6i do day tiii di, ciing dO'dugc m¢t phan kho nhQc.COnnhu kho tang L~ng Sankh6ng co may, chuAncho Iii TrcinVan Tuan, TrcinHuy Phac truy~n biio dan trongh~t dem ngay s6 thoc thu~ phiii dong nam nay va s6 thu~ con thi~u tu nam tru(1c,n¢p tru(1cbAng 2000, 3000 phuang g~o L~i bAng gia thoii thu~n, mua them g~o,cung cac thu ng6, khoai, d~u, c6t mua dUgcnhi~u Duang khi nhieu vi~c nay,li~ulam cho 6n, mien saDquan kh6ng thi~u th6n la dugc." L~i sai truy~n d\! cho Iii TrcinVan Tuan, Nguyen Dang Giai r~g : "Hi~n nay s6luang chua 6 Cao B~ng chua cothua, v~n tiii l~i rat kho khan Phiii co ngum chuyen trach dUnglam mm co the ti~pt~ nhanh dugc Nguai, Tran Van Tuan, tru(1cda co Chi d\! cho sung lam Tham tanquan V\!,nay da co T~ Quang ClJva Nguyen C6ng Tru qucinlinh d~i d¢i quan quanti~n di danh d~p, hi~n nay cMc da t~p hgp d6ng du r6i V~y cho nguai, TrcinVanTuan 6 l~i dnh Vi~c v~ tiii luang thlJc tu L~g San d~n Cao ~g, trach cu vaonguai, TrcinVan Tuan ; con tu &c Ninh tiii d~n L~ng San thi trach cu vao nguoi,Nguyen Dang Giai N~u lu6n lu6n ti~p t~ d~u d~ thi la c6ng cua Iii nguai ; vi bAng

co chUtch~ tre,10'lang, thi truy cUungay can do t~i dau va se tri t¢i"

scan0003.pdf

Vua dl;l b¢ Hlnh rAng: "NAm ngmii, nghich VAIl lam phiin Lii th6 ml;lcCJ

Tuyen Quang Ia LUll TrQng Chuang va Nguyen Quang Khiii bUOng mlnh thee gi~c,lam vay canh cho chUng Dang 1:9ra, khOng nen tha tQi, nhung nghi : dau so phl.lmtQi chi mQt ten NOng Van Van, con Iii ~y ho~c vl sgoai hung ngugc, Mt bUQcphaitheo, ho~c vl mu quang den nbi sa chAIl 10' buoc Hu6ng chi khi Hung Hoa moi xayvi¢c, LUll TrQng Chuang da- titng dem qUAIldi tieu, ra suc vl tri~u d1nh, thl xet ra,ban tam ciing chua hAn da vui long thee gi~c Gan day, da xu6ng dl;l chuan chonhiing ten tQi pnl.lffiCJ HAc Ky d~u dugc mien tQi neu biet ra thu, thllii ~y ciing cothe cho tv d6i mill dugc Nay truy~n dl;lcho Iii LUll TrQng Chuang, Nguyen QuangKhai neu biet h6i cai quay v~, thl nen sam den dau thUCJ qUAIlthu T6ng d6c Le VanDuc ; neu truoc kia co bi quan ll.lidia phuang sach nhieu lam kh6 nhiing gl thl cho

cu thvc to bay, tri~u dlnh se rira h~n cho Neu ai biet t~p hgp th6 dAIl, danh pMdugc sac huy¢t Van Trung, blit chern ten nghich van de dang cOng thl khOng nhiingdugc tha tQi truoc, ma ll.licon dugc h~u thUCJngva ban cho quan chuc nii'a Nhu v~y

da giii' yen lang xom, ll.lidugc doan tl;lvill vg con COn cac th6 ty khac truoc da theegi~c, ciing d~u cho ra thU, se tha tQi V~y, dva vao to dl;lnay, tlm nhi~u cach chi dAncho mQi nguoi d~u biet"

BQn gi~c CJ San Tay, han 2000 d6 dang, cUOpd6t huy¢n ly' Hl.lHoa, ll.libao vayd6n DOng Liing Dl.l0 quan cua b¢ bi~n Vii D1nh Quang va TOn Th~t ~t tien den:quan gi~c li~n tr6n di Thu Chau Quan tinh 130Iii Hoang Van Trl.lffidugc tin, tuc thl

phi suc cho Iii Quang thugng khan truy ti~u, va bao cho T6ng d6c U Van Duc

dUng di~u khien Ll.litu cho tinh Hung Hoa va suc cho Dean Hung, 130phil giap gioi,chuan bi phong thil ngan ch~n

sa dang len Vua dl;lrAng: "Lii nguai lam the, ciing dung d~y V~y chuyen succho Iii Vii D1nh Quang : neu quan gi~c hay con qu~y nhieu CJ dia hl.lt Thu Chau, cothe tien danh thl danh ; neu chung da truoc tr6n vao mi~n ritng Dl.li Man, Bao Ll.lcr6i, thl pMn vllii chUng co nhi~u, khOng l~y gl du an, phan vl trm he mua nling,lam chuang n~g n~, cMc 130chAng danh ciing tan V~y chi nen chQn ngay l~y chbdong quan phong giii' de lam cai the y gi6c vill U Van Duc, cho de cho chungthira call.li len xu6ng cUOp Mc dan Kinh ma thOi, chAng them du6i thu cung ritnglam g1!"

Tuang gi~c NOng Van van CJTuyen Quang xam l~n buc bach Cao BAng B6,

An, Lanh binh 130Hoang Van Tu, Truang Si Quan, Nguyen Van Thu~n cung voivien bi cach 130Van Hii'll XuAIl b6 thanh chl.lY,lui dong CJ d6n Na Lanh, Ll.lng San.ThV phil Tran Van Tuan can cu vao tin tMm bao cua vien Tri huy¢n Th~t Toan 130

D~g Huy Thu~t, dem vi¢c tau len, va noi : "QuAIl lfnh CJ tinh itoi, xin pMi ra cho

1, 2 dl.lidQi quan ml.lnh, di su6t dem ngay mau den CUllvi¢n"

scan0004.pdf

D~ nhi kY -Quye"n CXXIX - Thl!c /If.C ve'Thanh 16NJuin hoang de'

Vua dl,lr~ng : "Ti~p tin c~p bao cua Cao BAng, li~n da xu6ng dl,l cho T6ng d6cT~ Quang 0." Tham tan Nguyen C6ng Tru d~u th6ng 11nhd~i d<)iquan qUAIldi tieud~ cUu vi~n Duy Cao BAng hi~n co d~n han 2000 binh dong, ma thanh tri l~i maisua sang, chiing phai m6ng manh y~u du6i nhu truac B<;mhQ dil kh6ng can damgi~t gi~c, thi cling co th~ c6 tbU d¢ qUAIlcUu vi~n, saD l~i b6 thanh tri ma ch~y ?Thvc la quai go ! Chuan cho Tr~ Van Tuan tra ro duy~n do th~t tbU, rOi tham h~cnghiem khAc d~ trirng trio Va l~i, th~ gi~c dang lOng l<)nng6ng ng6, sAp l~ xu6ngL~ng San Nguai nen t~p hqp nhi~u binh dong, rOi cu yen tam v6 v~ khi~n hQ ch~n

cM xung y~u, canh gill' thanh tri, kh6ng nen lu6ng nhUng hoang mang, gay themxao xuy~n b6i r6i"

L~i xu6ng dl,l gil,lc bQn T~ Quang Ct,r,Nguyen C6ng Tru va Nguyen Ti~n Lammau mau ti~n quan, kh6ng dugc tri hoan

scan0003.pdf

D~ NHJ KY - QUYEN CXXX

THVC LlJC V~ THANH T6 NHAN HOANG DE

Ghip NgQ, nam Minh M¢nh thu 15 [1834], mua he, thang 6 Sai V¢ uy H~u v¢,dinh TMn eCl, la Nguyen Van Nien, di Tnl'n Hai thanh, thay V¢ uy Trung v¢ dinhLong vo la Nguyen Van TInh, eoi quAn d6ng gill

Sai HihI v¢ Quang Nam di Di¢n Hai thanh va An Hai thanh, thay eho HihI v¢dinh TMn eCldo Kinh sai phai, theo quan thanh Nguyen Van LU<;1I1gehia ra phong

tM Sau d6, vlluy¢n binh sai phai ehua duqe vi¢e may, nen l~i phai Cai d¢i earn yPh~ Van Hoa quy~n sung Ph6 v¢ uy Trung v¢ Ban trl,le, dem v¢ binh di thay, rutHihI v¢ v~ tinh d~ thao dien theo ky dii dinh L~i sai pM Thi'ra Thien phai 1 pMbinh suat d¢i va 30 bi~n binh di ra 2 ei'ra ai Hai VAn, Hai san d6ng gift, m6i thang

m¢t Ian thay phien theo vien phong thu uy eoi quan, dqi khi sai phai it vi¢e, se

ehi€u l¢ truae ma lam (L¢ truae : phai earn binh, Than Sllch va cae bao)

Bilt dau d~t Thuy su Quang Nam va Blnh Dinh Truae dAy, vua eho ra.ng : cae

et'ra bi~n b Quang Nam d~u la nhUng nClithuy~n manh ra vao, nen e6 thuy quAn d~

dung vao vi¢e tuan tieu, ben sai quan dnh ehi€u nguyen 2 d¢i Thanh Khe, Ha Khe(Thanh Khe, Ha Khe la 2 xii, thOn, nguyen ng~eh duqe nhile len ea lam 1d¢i Bansai) eung vai s6 quAn hi¢n e6 beClDi¢n hili efi g¢p l~i lam m¢t L~i ll,la lay cae dAn

b yen bi~n, tuy~n eho du 10 d¢i D€n dAy, danh saeh tuy~n be>dAng len, d~t ten la

Thuy v¢ Quang Nam Dung Ph6 v¢ uy HihI Thuy v¢, Thuy quAn la Nguyen VanChat lam V¢ uy; thang Thanh tM uy Bui Dlnh Th~e len lam Ph6 v¢ uy

L~i eho ra.ng Thuy quAn dnh Elnh Dinh ehua duqe d~t, efing eho ll,la lay dAn b

yen bi~n ho~e m¢ dan ngo~i tieh, d~t lam 10 d¢i Thuy v¢ Elnh Dinh cae thuy eCl

PM Yen, Khanh Hoa, Blnh Thu~ d~u thang len lam v¢, m6i v¢ 10 d¢i, thi€u thl

scan0004.pdf

D~ nhi leY - Quy€nexxx -Th¥c l~c ve'Tluinh (6 NMn hoang de'

tuy~n them dAnayen bi~n sung vao (PhI1 Yen: nguyen ng~ch co 3 dl)i, nay tuy~nthem 7 dl)i ; Khanh Hoa : nguyen ng~ch co 4 dl)i, nay tuy~n them 6 dl)i ; BinhThu~n : nguyen ng~ch co 5 dl)i, nay tuy~n them 5 dl)i) Con pham tr~t luang bOngd~u x€p duai Ngii thu);(l>aKinh

Cho : Vii XuAn can, Hi¢p bi¢n d~i hQc sT, lInh Telng doc Binh - PM ; HoangQuoc Di~u, Tham tri bl) Binh, lam Tu~ phil Thu~n - Khanh ; Hoang Van Dan lam

B6 chinh Gia Djnh ; Tr~n Xac lam An sat Binh Djnh ; Nguyen Van Hao lam An sat

PM Yen

Thang B6 chinh, th\l ly Tu~n pM An Giang la Le D~i Cuang, len Tham tri bl)

Binh, lam Tu~ pM An Giang Cho B6 chinh th\l ly Tu~n pM Bien Hoa la Vii Quynh, B6 chinh hl) ly Tu~n pM Ha Tien la Tr~n Chd'n d~u bel th1,1Thj lang bl) Binh, lam Tu~n phil, lInh vi¢c B6 chinh.

Cho : D6 Chi€m Phac, PhO v¢ uy ngol:li ng~ch Thuy quAn, lam PhO v¢ uy v¢Hiiu thuy ; Ph~m Van Huy co Chi duqc dung nhu Pho v¢ uy, lam PhO v¢ uy Ta v¢Tuy~n phong, dinh Th~n sach

Kham phai doc bi¢n cOng vi¢c hai tinh V'mh Long va Djnh Tuang la DuangVan Phong hl)i cung quan hai tlnh d'y tAu noi : "Nguyen cac co binh do Ifnh d6ndi~n d6n bO : so que V'mh Long la han 3700 ngum, so que Djnh Tuang la han

2040 ngum Lii d'y nguyen la h~ng lfnh I1ng ml), khOng th~ vi nhu lfnh tuy~n trongsel dinh theo l¢Cll 8 ngum ld'y 1 duqc Nay da duqc an rl)ng cho v~ lam dAn, n€uchi€u theo l¢ gian binh, thi thOn nao nhAn so khOng dil 8 dinh se may mAn duqcmien, e co s\l qua nhy. V~y xin nen d~u Cll 5 dinh ld'y 1, sung lam Ifnh (n€u thOnnao so ngucri chua dil 10 dinh ciing chi l\la Id'y Ilfnh, chua dil 15 dinh ciing chi l\laId'y 2 Ifnh Ngoai ra d~u theo nhu v~y ThOn nao nguyen ng~ch chi co 1 ngucri thivan Cll d~ lam Ifnh ho~c chi co 2, 3, 4 ngum thi ciing l\la ld'y 1 Ifnh) R6i, asel dinh

sa t~i, li¢t hQ vao h~ng "ngo~i tieu sai" COn nhihlg ngum khOng atrong h~g gianbinh thi thu€ than va dieu djch ciing d~u chju nhu thOn dAn D€n nhu luang thang,chi€u theo l¢CObinh atinh ma chi cho V~ sau, M ng~ch quAn co thi€u thi Clltheoque lang, bAt di~n vao Ll:li nil'a, xin can Cll vao so binh mai tuy~n, d6n thanh co,dl)i D~t tieu chuan la m6i co 10 dl)i, m6i dl)i 50 ngum a Vlnh Long, gQi la coLong binh Ta va co Long binh Hiiu a Djnh Tuang, gQi la co Djnh vo L~i nil'a,chi€u theo 4 dl)i d6n binh Uy vien ciiaphil L~c Hoa, ngucri que V'mh Long, gl)p vai

so dAn trong s6 la 3790 ngucri, xin ciing theo l¢ 5 dinh ld'y 1, d~t ten la co Longnhu¢ Ta va co Long nhu¢ Hiiu"

scan0003.pdf

Vua chuan y 1m tAu, sai chQn trong s6 dAu ml,lc truac l~y nhUng ngum xwgdang, dugc vi~c, cho thu t~m nun su~t co, su~t d¢i N~u trong 1 nAIn, quAn Hnhkhtmg bo tr6n, thi tAu cho th\lc thl,l Gian ho~c trong ~y co ke dii th\lc thl,l truac rOi,thi ciing cho b6 theo ham cii d~ sung vao coi giii' Phong l~i tAu noi : "Nguyen truacdem COVii c\l dOn b6 vao co Gia viiaGia Dinh, nhUng nguoi as6 hai thOn An Hoa

va TAy Bao Hoa, huy~n Bao An, dnh V-mh Long, dugc chuan y 1m tAu xin cho rut

ve, dOn lam 6 d¢i (nguyen ng~ch 331 ngum, nay s6 hi~n t~i 287 ngum), vAn gQi ten

la co Vii c\l d~ giii' l~y ten cii Va, co ~y deu do nhUng ngum trai trang sa t~i dOn l~ilam Hnh, con atrong s6 chi con la nhUng ngum gia, 6m, tre be ma thOi V~y aoHnh, non Hnh, xin Nha nuac c~p cho" Vua y theo

Giam sat ng\l su d~o Thanh Hoa la Dinh Doiin Trung tAu h~c T6ng d6c L~g Binh quAn Vl,lla T~ Quang C\l truac can vao vi~c l~y vg Ie va yeu sach ng\la adiaphuang co gi~c

-Vua dl,l N¢i cac rAng : "NhUng vi~c nhu th~ th\lc la v~t x~u, nhung con la lbinhO Duy truac dAy vAng l~nh di chuyen ·chinh, l~i dUng quAn lAu ngay, lam philuang th\lc, chang hay di~t dugc tM phi d~n nbi d~ cho quAn gi~c nhu tro nong l~inhen, lam phien l~i phai m¢t phen danh d~p, thi t¢i ~y khOng gi to bang !Nhungngh! : duang luc cAn nguoi, mu6n cho C\l dugc dffi t¢i l~p cOng, v~y truyen dl,l choT~ Quang C\l nen bi~t earn an, phful khm hang Mi, khuy~n khich quAn Hnh, biitchern quAn gi~c thi chang nhUng co th~ chu¢c dugc t¢i truac, ma l~i con co cOngsau N~u khOng th~, se bi tinh dOn cac t¢i l~i ma xet xu do !"

Chuan dinh: pham nhUng quAn Hnhatrong Kinhhay ngoai cac dnh dugc pMi

di danh d~p, n~u co ai di tr~n bi thuang thanh ph~ t~t thi dugc thai lam h~ng nhieut~t, dugc mit~n trll dieu dich va tien thu~ thAn N~u chua thanh t~t, thi li~t vao h~gtan t~t, mien trll cho m¢t nua Chuan dinh nay dugc ghi lam l~

B¢ L~i va b¢ Binh tAu xin : tll nay pham nhUngquan cac dnh ph~m t¢i, bigiang, cach luu, thi nhUng bang silc cua nguoi ~y do tinh sa t~i thu l~i, dgi khi dugckhai phl,lc, se l~i c~p cho Vua y cho (1~truac : do B¢ truy phl,lc)

Thao dien voi tr~n acanh dOng phia nam Kinh thanh D~y voi danh tr~n, bOt~p dii lAu, d~n nay l~i sai h¢i ca l~i, thao dien m¢t IAn

Sai Ninh Binh chi~u theo s6 bi tu t¢i aThanh Hoa, Ninh Binh 59 ngum, IAntruac dii pMi di tong quAn, nay dOn ca l~i lam d¢i Quy thi~n d~ tinh sai pMi

cac TU&1g quAn, Tham tan va Liinh binh aquAn thll' Gia Dinh tAu noi : "CO ke

atrong thanh ra tM, noi rAng : quAn gi~c ch~ t~o nhieu co ngii silc, dao gAIn, cAuliem sAc va khAu d¢ 2000 manh ll,la trAng, dai 6 t~c, ngang 1 t~c, 2 dAu co dam daivai ; dgi khi ra danh, dung ll,la do lam d~u hi~u Chung con 6 con voi tr~ : d\l dinh

scan0004.pdf

D¢ nhi IcY - Quyi'n CXXX - Thl,lc [':IC ve'TMnh 16Nhtm hoang de'

chia cho vq con ten KhOi I con, cac ten nghich ph~ Ia Nguyen Van Cham, ViiVinh L¢c, Nguyen Van Que', Le :sa Minh, m6i ten I con; Le Van Ham cung d/:!-otruang d/:!-oGia to Ia nghich Du, tuc PhU Hoai Nhan, I con Chung mUll dinh mahaiciia thanh Hii'll va H~u, pM yay ma ch/:!-y.C6 ke l/:!-in6i : nghe dau quan gi~c cungchuy~n gau vm nhau rAng : Iii d4u ml;lc bi m~t mUll ban : quye't m¢t phen tii chie'n,ne'u khOng tMng thi thieu minh tlJ tii, d~ cho d6 dang ra hang, mong duqc khoi che't

"Nhung, quan gi~c xao quy~t, gian tra ba:t thucmg, nhi~u khi hay dung thu~t tritra lira g/:!-tquan chUng NhOng lOi ma:y ten ra hang n6i d6 dau chua du tin, nhungnay gi~c da de'n tmh the' cung quAn, cMc ciing chAng ng6i yen duqc, ta:t phiii toantinh cach nay cach khac BQn thdn da d6c suc bi~n binh canh gift nghiem ng~t, tuy

d~u nen sam nhi~u du6c hoa chie'n ; ne'u c6 voi chie'n cua gi~c xOng ra thi dung d~gie't gi~c ra:t la duqc vi~c COn cac h/:!-ngd/:!-ihac va nhOng tan d/:!-nlien cMu, ciingc4n phiii chuan bi san sang d~ khi cm thi ban L/:!-inghe n6i gi~c chi con trOng vaoc6 6 th6t voi chie'n Ne'u mu6n pM vong yay thi chUng nha:t dinh khOng th~ vuqtdanh trucmg luy duqc, cMc phiii do ciia luy xOng ra V~y, nen nhan luc dem t6i,ng4m dao hdm h6 angoai ciia luy, du6'i h6 d~t ng4m ban chOng sat d~ danh bayvoi Tren m~t h6 gac g6, r6i phil da:t va co len cho bAng phAng, c6t d~ quan ta di l/:!-ikhOng can gi ma c6 tM lam cho voi gi~c bi sa c~ mm kheo Nhu the'm¢t khi gi~c

sa c/:!-m,ta:t se bi bat, gie't he't"

L/:!-icho rAng vi~c ban d/:!-ibac atrong quan thu-chua duqc dung phep, ben saithlJ Ph6 v~ uy v~ Loan gia la TOn Tha:t Tiem ra di, dem khau sung "PM dich d/:!-ituang quan" y theo d¢ 's6 thuac ta:c t4m sung fly, nhAm ban vao nhOng nai chua g/:!-o,mu6i, dl:!-llduqc va nhOng cM quan gi~c qu4n tl;latrong thanh Sau d6 l/:!-isai thi v~Duang Phuc Tu mang di 4 cai thuac sung d6ng va 1 cai thuac sat thii thu6c sung,chia pMt cho cac pMo thil d~ theo dung phep ma ban cho trung

Sai : Thuy v~ Quang Ngai cung vm Phu Yen va Khanh Hoa m6i dnh I v~luy~n binh d~ di quan thu Gia Dinh, thea Tuang quan, Tham tan phan pMi gift d6n.V~ H~u nhi, dinh Vii lam, cung vai I v~ luy~n binh Quang Nam di d6ng gift BinhDinh, I v~ luy~n binh Binh Dinh di d6ng gift PM Yen Cho PM v¢ uy am binh laNgO Tai Duc, t~ quy~n lam PM v~ uy H~u nhi, coi quan v~ binh, tie'n di

scan0003.pdf

Vua dl;}b¢ Binh rang : "D~t ra ng~ch luy¢n binh, c6t de m~nh suc phong thUa

luc vfJ sl;T,ma san sang cho sl;Td(mg dl;}ngaluc c6 vi¢c ; ch~ng phai trieu dinhkhfJng tr<;mgdl;}ngsuc hQ dau Nhung hi¢n nay hi gi~c hay con c6 ch€t barn lAy cfJthanh, ma bien giOi chua hAn da vfJ Sl;T.Nhfing binh dong coi giO'trucmg luy truochang nam nay van phai vac giao, g6i kich, rAt la kh6 nhQc ; nghT nen li¢u cho thayphien de hQ duqc nghi vai thi bu¢c phai phai quan sung suc khac d€n thay, thl;TclabAt dAc ill ma lam dAy tMi Vi bAng thang sau, qua.n gi~c bi chiu t¢i, ngoai bienthuy vfJ sl;T,thi khfJng ke lau hay mOi, cling deu cho hQ rut ve N€u con phai chb dqi

it lau moi xong cfJng vi¢c to tat thi sang xuan, cling phai phai toan quan khac d€nthay th€, quy€t khfJng de cho hQ phai chiu kh6 nhQcangoai qua lau L~i nghI lliluy¢n binh vita mOi tri¢u t~p, luang an thu m~c c6 khi con thi€u V~y ra an cho 2 v¢

PM Yen, Khanh Hoa, truoc di quan thu, mbi m¢t ngo~i uy suAt d¢i duqc thuang 5quan tien, mbi m¢t binh linh duqc 3 quan, de dung lam tien sAm sua hanh trang va

de l~i cho nha Hai v¢ Quang Nam, Blnh Dinh ti€p tl;}Cdi d6ng gin Binh Dinh, PMYen, cling chi€u thee l¢ Ay chi€t di m¢t nua ma cAp cho Ve sau, he c6 phai di quanthu, se l~i cAp them m¢t nua nO'a.Ngoai ra, nhfing ngum duqc quyen sung quan v¢,thi ve luang b6ng, da c6 l¢ r6i ; con thuy v¢ Quang Ngai va bien binh v¢ H~u nhi,dinh Vli lam deu thuang mbi ngubi luang, tien 1 thang Nhfing v¢ luy¢n binh khid€n quan thu, ai la sung quan v¢ thi sung lam ph6 v¢ uy, van do Tucrng quan, Thamtan trich ra lUll l~i, hay nen rut ve, qUlin v¢ cac v¢ sung lam v¢ uy de dung nhfingtay thfJng thu¢c giup cho L~i nO'a, cac ngo~i uy suAt d¢i deu la moi me, ba nga,chua quen vi¢c quan, nen ll;TalAy cae v¢, cac d¢i aKinh : thang chanh d¢i truanglen lam cai d¢i, d¢i truang len lam chanh d¢i truang, sung b6 mbi dN m¢t suAt d¢i.COn nhfing ngo~i uy suAt d¢i truoc thi d6i lam ngo~i uy ph6 suAt d¢i" L~i sai may

ao tr~n de phat cho titquan v¢ d€n ph6 suAt d¢i

Vua l~i nghI : v¢ Blnh Thu~n duqc sai di truoc, chua duqc dl;Tan thuang s6tien sAm sua hanh ly ; v~y sai truy~n dl;}cho cac Tucrng quan, Tham tan xet theev¢ Ay troy cAp cho ngo~i uy suAt d¢i mbi ngubi 5 quan tien, huang dong mbi ngubi

scan0004.pdf

D¢ nhj kj - Quyln CXXX - Th¥c l/f-c ve'Thanh (6Nhan hoang de'

binh thu¢c khu tan saPhuoc Luang, tu th6ng voi gi~c Vi~c nay xay ra tu thang 12nAm ngmli, the'ma de'n thang 3 nAm nay, moi tau) T6m l~i, chi c6 IOikh6ng c6c6ng, saDduang n6i cac trqng trach quan st!!V~y cho giai chuc tri~t ve Le ra giaoxu6ng dlnh than tri t¢i, nhung nghTPhuoc Luang lam vi~c kh6 nhqc da lau ma l~iduang bi ~nh n~ng, v~y chuAncho gill nguyen wac phAmla Vinh Thu~n Mu vaChuang pM St!,ve dinh, dqi kh6i b~nh, se xu6ng Chi cho tuan lam COnLe DAngDoanh thl cho ph~t nh~, giang lam Ta thi lang b¢ C6ng

Sai tht! Lang trung b¢ L~i Nguy~n VAnHy, va Ngt! sir Dinh Doan Trung ditheo Tuang quan, Tham tanaquan thu Gia Dinh, lam mqi c6ng vi~c giayta.

Vua bao b¢ Binh r~ng : "Nay da de'nky phong tM mua thu, nen truyen dl,lchod6n An Man, quan thu tinh Ha Tien : bAtd~u tu ngay r~m thang 7 tra di, neu kh6ngc6 vi~c gl ding cu 10 ngay 1 Mn tau, ho~c trong 1 tu~n, kh6ng cu la vi~c nen tauhay nen tu gl ciing cho nhan ti~n, phl,lthem vaotaphie'n n6i may lai blnh yen decho ta yen long L~i truyen dl,lcho cac Tuang quan, Tham tanaquan thu Gia Dinh:xem s6lien chau d~n va h6 di~p tir tan d~n cua sung d~i luan xa, li~u de l~i mOithu

20 ho~c 30 phat, can thl giao cho Nam Vang va Ha Tien de dung vao vi~c danh gill

An Giang, Ha Tien mOitinh deu lam nhieu du6c hoa chien, trll san de dung

Bqn phi San Tay danh gill d6n D~i D6ngaThu Chau B¢ bien cac d~o h¢i ti~u,

ca pha duqc gi~c T6ng d6cUVAnDuc luc moi nghe n6i gi~c de'n d6n D~i D6ng,d6 dang han 7000 ten bAcc~u phao mu6n qua s6ng L6i di theo duang Ll,lcYen dilen, ben phi suc ngay cho bqn Nguy~n VAnQuyen va T6 Hu~ van mau dem quan

va voi de'n d6ng ch~naba ben ta s6ng L6i Gi~c kh6ng sang s6ng duqc cac d~oquan cua Vii Dlnh Quang va T6n That ~t do ba ben hi1'ud6ng thai cung den, 3 m~tdanh khep l~i tu gia Mao de'n gia Mui, pha tan lu6n duqc g~n 10 cai tr~i cua gi~c.Gi~c tan va, ch~y tr6n vao rUng Quan ta thua tMng ru6i dai ho~c bAtho~c chern.trai g~n t6i, ben cho quan ngUngl~i Ngay Mm sau, duqc tin quan tan cua gi~c tr6n

arUng lang Uinh ThU)!,uoc han 1000 ten ; l~i c6 vai trAmth6 phiaLl,lcYen de'ncUuvi~n, Iii Quang l~i d6c thUcbinh dong du6i danh : tu gia Mui de'n gia D~u, bqnphi ph~n nhieu bi che't va bi thuang, tan va tr6n ch~y, tranh nhau sang s6ng, chetdu6i kh6ng bie't bao nhieu ma ke Chie'n dich nay, hai ngay danh lu6n hai tr~n,chern duqc 95 tM cap, bAt s6ng duqc nguy' Ta quan chanh wang Nguy~n VAnMang (nguai Tu Liem, Ha N¢i), Hi1'uquan ph6 wang Nguy~n VAn Cam (nguaiKim Hoa, BAcNinh), nguy'chanh v~, chanh co, cai d¢i va d6 dang 72 ten, thu duqcsung 6ng, khi giro ke de'n vai trAm.Duc phi bao tin tMng tr~n va n6i : "Hi~n duangkhAnsuc cho cac d~o quan : thua luc bqn phi cung duang, lung bAtcho he't!"

Vua phe bao r~ng : "Chinh c6 co kha thua Hi~n nay chAcchi m¢t tr~n da d~ptAt duqc r6i Quan quan c6 the d6c toan It!c vao vi~c quay danh gi~c van, kh6ng

scan0003.pdf

can phai 10ngoanh l~i d~ng sau, thll~i dmg d1c sach My" Ben xu6ng dl;l rAng:

"Nhihlg ten tuang gi*c ay pMn nhieu can an tr6n chet, truac gia, nay day mai do,khOng am~t chO nhat dinh Nhan dan cac tinh phan nhieu bi h~i ! Nay l~i bi tengi*c Van dl;l dO phinh g~t dem het d6 dang ch~y den D~i D6ng, Tuyen Quang Doch~ng phai la do trm Mt mat via, quang vao chO chet, khien cho nhan dan deu duqc

ayen, thl saD l~i co duqc co hQi ay ?

"CU theo lai tau luOn ngay danh pM d6n gi*c, b1t tuang, chern quan, thu duqcsung di;\n, khi gim rat nhieu, long ta rat duqc vui mUng yen ili V~y nhihlg nguai

d6c SUcbinh dong di danh, truac sau th1ng luOn, nhu Pho v~ uy Nhi v~ thu~c Tienbao, TOn That B~t, chuan cho truacthang V~ uy, l~i thubng cho m~t cai nMn yangm*t co 5 h~t ngQc kim cUC1ng; thl;t Lanh binh Ha N~i Vii Dlnh Quang, thubng thl;lV~ uy, tr~t Chanh tam pham, van sung chuc Lanh binh Ha N~i, l~i thubng cho m~tcai nhan yang m*t co 3 h~t kim cUC1ng.Va nhfrng nguai cung di tr~n la PM v~ uyHiiu v~ SC1nTay, Nguyen Van V~n ; Quan co, thubng thl;l PM v~ uy, Phung HiiuHoa; gia ham V~ uy Hoang Van H~u; Tri phil Doan Hung Nguyen Duc Tan: mOi

nguai duqc thubng truac m~t cai nMn yang m*t pha Ie do COn van vo bien binhdqi lam danh sach ghi cOng, se h~u thubng Nay quan quan da danh duqc m~t tr~nd~i tMng, tieng tam lUng lay, ma Iii gi*c tan thua tr~n can tan mat tr6n trong rUng

r~m, v~y chuan cho U Van Duc suc vat ngay cac th6 ty, tM dong sa ti;\i chia di

lung Mt Can bien binh cac d~o hang lUll l~iado, chQn dat dong tr~i, noi phao lenrAng: quan quan thua tMng se danh th~ng den van Trung, di~t tru vq, con, hQ hanggi*c van, dtS chUng nghe d6n, hoang sq, ciing la m~t ke hay Dqi khoang muoingay, vi~c do b1t du dang gi*c da xong, bay gia d~u rut ngay ve, cha nen alau noiSC1nlam chuang khi Can nhihlg chinh yeu ph~m va thu yeu ph~m Mt duqc deu xu

tu bAng t~i lang trl, dem d~u ve dia phUC1ngnguyen quan beu ba ngay, r6i vUtxu6ng sOng Nhihlg ten nao c~m khi giai khang qr quan quan thl d~u dem chern;nhihlg nguai bi cuOng ep phai theo thl chieu dia h~t, giao cho dan lang bao lanhquan thUc"

L~!,cho rAng quan tinh sai pMi duqc nguai dAc h,rc, v~yU Van Duc truaccan

bi ghi aduai ten phai giang 2 cap, nay cho khai phl;lChet Quyen giu an quan phongT6ng d6c la bQn Hoang Van Tr~m, DO Huy Ciinh va Tr~n Quang Tien d~u duqcthubng gia m~t cap T6ng d6c Ha - Ninh Doan Van Truang, ciing cho gia cap m~tcap Sau dol~i sai thi v~ dem cho Vii Dlnh Quang, TOn That ~t mOinguai 3 cu~n

D¢ nhi kY -Quyln exxx -Thl!c /IJC ve:T1ulnh(6Nhcm hoang de'

tMng lu6n may tr~n, Mt va gi€t rat nhi~u Ngoai ra chUng tl;lgiay xeo Ian nhau vanhao xu6ng s6ng ch€t du6i, kh6ng saD xi€t k~ Hi¢n nay chilc bi quet s~ch cii r6i !

Va, cac tinh Bilc Ky, Vl;lchiem nam ngoai d~u duqc phong dang, kh6ng phai bi bucbach vi tung d6i ma phai lam gi~c T6m l~i, chi lXri Iii ay lam nhi~u di~u chtmglanh, tr6n ch€t dfi lau, cho nen troi sai tl;l vao m¢t cM, d~ chl;lm dau chiu gi€t d6th6i L~i nghT : quan gi~c tl;l t~p nhi~u d€n 6000, 7000 nghin nguffi, trong s6 aynhfrng ke quy€t tam theo gi~c, c6 y ch6ng l~i quan quan thi t¢i kh6ng tha duqc ;gilin ho~c ciing c6 ke ti~u dan mo quang kh6ng bi€t gi, say chan theo gi~c, ciing c6

ke sq gi~c hung tqn, hi ep phai theo, d€n hk quan quan di ti~u, ch~ng khoi milcphai miii ten ng<;mgiao, th~t ciing dang thuong ! Truac day dfi tUng xu6ng dl;l chonhfrng ph~m nhan acac dia phuong tu Ninh Binh ra Biic deu cho ra thu, se duqcmi~n t¢i Nay h;lidl;l ro cho D6c, PM, B6, An : sai di hi~u thi khilp nai, bao ro chobi€t nhfrng Ie phai, trai, lqi, h~i ; pham nhfrng ke theo duang ac, thich lam lo~n thicu6i cimg tat kh6 thoat khoi luai troi, tuc nhu Iii gi~c Ian tr6n Ian nay dil lam guongsang, nen lay d6 lam ran, cha nen theo Iii gian ac phan nghich ma mang v~ vao than

va nha minh Con nhfrng ke truac dfi 10 lang theo gi~c thi mau mau d€n cM quan sa

t~i, xin dau thU, trieu dinh se d~u tha t¢i cho duqc d6i maio N€u l~i Mt hay chernduqc nhfrng ten chinh y€u ph~m hay thu y€u ph~m dem giai len quan thi kh6ngnhfrng khoi t¢i, ma l~i duqc h~u thuang L~i nen d~ tam vb ve hon nil'a, c6t cho danden yen ph~n, giil' phep, cimg nhau cay ru¢ng ma an, dao gi€ng ma u6ng, bi€t che;>nduang lanh, tranh duang dil', d~ huang cac phuc thai binh Va, Iii D6c, PM, B6, An,cac nguai la nhfrng chuc quan thay m~t trieu dinh, tuyen duong duc hoa a m¢tphuong, nen th~ theo long ta yeu dan nhu con va cai y trieu dinh giil' phap lu~t,minh hinh ph~t : nhfrng ke hung tqn gian ngoan, c6 nhieu ti€ng ac thi phai gi€t di,d~ hinh ph<;ltduqc minh chinh N€u thuang dan bi uc hi€p ho~c bi vu phan, thi phairi'ra oan cho he;>.Tu nay, n€u co nhfrng an n~ng v~ t¢i phan nghich, gi~c cuOp xay rathi can nen giil' m¢t long c6ng bAng, trung thl;lc, kh6ng thien vi kh6ng long leo, vasuc cho cac phil, huy¢n phai giil' phep c6ng ma tra xet : n€u thil ph~m c6 dil tangchUng ro rang thi theo lu~t k€t an ; con nhfrng nguoi bi hi€p tong ho~c b! thu hAntieu xung thi tuy vi¢c ma tha bOt, kh6ng duqc doi hoi ha khilc d~ d€n nbi lien luy.nhieu nguffi Va, Iii nguai duqc huang tuac l¢c tri~u dinh, n€u ch~ng nghT theo c6ngbAng, gill chinh trl;lc, vi tri~u dinh ma chan dan, thi kh6ng nhfrng qua phl;l on nuac,

ma troi soi, than xet ro r¢t, lay gi d~ dUngatren coi dffi duqc ? V~y dem to dl;lnayhi~u thi khAp cii cho Iii quan l~i va nhan dan tu Ha 1mh ra BAcd~u bi€t"

Thl;l Ph6 v¢ uy Ta v¢ Hung Hoa la Nguy~n Van Quynh dem quan ch~n danhtoan gi~c D~i D6ng s6ng d€n Tran An, bilt s6ng duqc tuang gi~c la Tran MinhPhl;lng (nguy xung la Trung dl;lCTrung dinh d~i tuang quan), Nguy~n Dinh Tre;>ng

scan0001.pdf

(nguy' xung la HfiU quan d6c chi€n d~i tuang quan) va tan 60 d6 dang, chern dugchan 20 tM cap Vi¢c tau len, vua xu6ng dl;l khen nggi Cho ngay Nguyen VanQuynh dugc thl;lc thl;l V¢ uy ; nhii'ng van vo binh dong di danh tr~n nay, deu dugcthuemg tien, b~c, quAIl ao co tUng b~c khac nhau ; thl;l pM Ngo Huy Tuan, quyenlInh An sat Trjnh Van Nho va Lanh binh Bui Van D~o deu dugc thuemg ky ll;lChaithu Qic tOng, ly, phu, huy¢n San Tay ciing bilt dugc tuang gi~c la Duang Dinh B¢i(nguy xung la Tien quan quiin lInh thugng d~o quan ma) cung vai dau ml;lc va d6dang gi~c tat ca 80 ten Ra l¢nh cho quan tinh xet ro Sl;l tr~ng, chia thanh tUng h~ng,lam danh sach de an thuemg.

TOng th6ng T~ Quang 01 dem han 900 bien binh thu¢c dnh, til Ngh¢ An ti€n

di Cao BAng, lam vi¢c dyp gi~c, co sotau noi : "Khi ra tr~n danh gi~c, thi nhii'ngsung than cong, qua san va voi chi€n deu rat dugc vi¢c Xin d€n Ha N¢i, tu lay 2h~ng sung ay, m6i thu 10 khau va 5 that voi, dem theo di quan thU" Vua y cho

B6, An, Lanh binh Cao BAng la bc;mHoang Van Tu l~i til La Lanh lui ve d6nL~c Duang (a huy¢n sa That Toan) dem tmh hinh dnh thanh that tM lam so xipchju t¢i, noi : "Luc gi~c mai xam l~n d€n Nhugng B~n, dong d€n 6000 ten Qicquan gop suc lieu ch€t c6 danh, th€ gi~c da dan y€u, b6ng co 1 tOlin Thieu Chauhan 1000 ten til phia sau nui, ~p l~i danh up, d€n n6i quan quan phiii r6i lo~n, tan

va, nhieu nguai bj ch€t va bj thuang, vila danh vila lui Gi~c ben thila th€, d6t phahuy¢n saTh~ch Lam, chia duang duOi gap, rat la hung hang Ma g~o luang trongthanh khong du dung dugc 3 ngay, bat diic dI dem phai sai thO dong len tren nui,

d~t nghi binh, r6i dem h€t quan va voi, cung 2 ty B6, An g~p duang ch~y ve me

giap giai L~ng San, de nha do cho co luang quan ; dgi vi¢n binh angoai d€n, semUll tinh vi¢c khoi phl;lC"

Vua dl;lN¢i cac rAng: "Quan quan m¢t d~o Cao BAng vila mai rut ve, th€ ma lfi

B6, An, Lanh binh chAng bi€t nghiem chinh canh gift bb ~oi, mm danh nhau vm thO

phi vila thua m¢t tr~n nhO, da v¢i bo thanh ma ch~y DAu luang thl;lc khong du chidung, tinh th€ kho the nhjn doi ma gift lau dugc ; nhung lfi kia co trach nhi¢m giii'

bb coi, l~i khong phOng bj truac khi xay vi¢c, thi l6i ay con dO cho ai ? Dang Ie nenkhep vao t¢i n~g, song nghI duang luc co vi¢c, v~y de cho hQ dugc tl;l dOi maioVan HfiU xuan da co Chi cach chl1t, nay chuan cho lay chuc suat d¢i ra suc dechu¢c t¢i Con Iii Hoang Van Tu, Truang Si Quan, Nguyen Van Thu~n va Vii Van'Dnh deu gia an cho cach lUll V~y, phiii nen l~t lugm binh dong, khuy€n khfchhang tr~ nhu th€ nao, de dgi d~i quan ti€p vi¢n d€n, se ra suc h¢i tieu, l~y l~i toan

thanh, ngo hau mai co tM chu¢c dugc it nhieu l6i truac N€u khong lam dugc cong

tr~ng gi ca thi ph~p nuac nghiem ng~t, quy€t kho mong dugc an dien tha thU"

scan0002.pdf

D¢ nhi kY -Quye'n exxx -Tht!c ll:lcve'Tluinh 16 Hluin hoang de'

Sai tinh Quang Tri trfch lay m¢t v¢ luy¢n binh di d6ng giii' Ngh¢ An Nhii'ngngo<;liuy suat d¢i, chuAn cho chi~u theo 2 v¢ luy¢n binh aQuang Nam va BlnhDinh ma thuang cap cho Quy~n sai quan v¢, truac hay thuang cho 10 quan ti~n,sau c6 di~u di quan thu mc Ky, sung lam ph6 v¢ uy, r6i do tinh Ngh¢ An chqnquan v¢ thu¢c tinh sung lam v¢ uY

T6ng d6c Ninh - Thai, Nguyen Dlnh pM, Tham tan Nguyen C6ng Tru tau n6i:

"Truac day, yang m¢nh dem quan va voi di d~n mien rUng giap giai San Tay, nghen6i Iii gi~c dii bi quan quan cac d<;lOdanh tan, bqn than chAng ti¢n al<;li,d~u dii ve ly

sacung chuc Duy nay, bqn gi~c Cao BAng cMc dii keo d~n Tiem Linh, d\fa hiem,c6 gill ; n~u quan 3 d<;lokh6ng d6ng thai cung ti~n thl chua de thu duqc c6ng hi¢u.Chi c6 di~u la nay duang mua mua, s6ng, su6i nuac len d~y, nen chua dam xin".Vua xu6ng dl;! rAng: "Nguai, Nguyen C6ng Tru, dii c6 Chi cho gap di CaoBAng de CUll vi¢n Nay, m¢t d<;lod<;liquan ay cMc da: t~p hqp d6ng duo Quan gi~c,th~ tat chAng danh cling tan, Cao BAng c6 tM lay l<;lingay duqc Va, ky nay nuac IiidAy len, 3 d<;loti~n quan thay rat chua ti¢n, de d~n cu6i mua thu, se l<;lixu6ng Chicho lam ChuAn cho nguai, Nguyen Dlnh Ph6, chi sai vai tram ngum di d~n duangmli Thai Nguyen ma sua dqn va n6i phao len rAng d<;lid¢i quan quan sAp di gap d~nchau B<;lchTh6ng, len ra phfa sau lung, danh vao SaDhuy¢t gi~c, khi~n chUng phclib6i r6i ngoai l<;lithl de tan va bi bAt Nhii'ng quan phai di d6 vai ngay sau cling rutv~ ngay KMng nen khinh suat ma ti~n"

L<;lidl;!rieng Nguyen Dlnh Ph6 rAng: "Truac day c6 tin gi~c danh Cao BAng, tadii di~u quan quan cac tinh di h¢i tieu, nay d<;liquan hqp d6ng, cMc rAng quan gi~ctat dii tr6ng hUt ma tan va,ch<;lytr6n vao rUng r~m Duy c6 di~u la nay duang g~p

ky mua ll;!t, chua ti¢n du6i thU cung rUng Quan ta tat phcli d6ng aCao BAng, dqid~n cu6i mua thu, mai c6 the tuy cadanh dtfp Nhan nghi : v~ vi¢c luang quan, g~nday, do BAc Ninh tai di L<;lngSan, r6i L<;lngSan tai di Cao BAng: tren duang v~ntai, tlnh hlnh kh6 khan Con aThai Nguyen c6 m¢t duang nui thAng d~n Cao BAng,duang di tuang cling g~n va ti¢n, song nghi : 16i ay c6 nhi~u rUng r~m, trong d6 quac6 dang ng<;lihay kh6ng, th\fc kh6 axa ma li¢u tfnh duqc,,:Nguai dii tUng di qua dat

ay, tlnh tr<;lngnui khe hAn dii bi~t rD V~y vi¢c tai luang, nen do Thai Nguyen, haynen do L<;lngSan, nen di duang nao cho ti¢n, chuAn cho nguai suy tfnh tlnh th~cho ky de cham chuac li¢u lam, c6t saD ti~p t~ quAn luang de cho vi¢c quan duqcnhanh ch6ng"

T6ng d6c San - Hung - Tuyen la U Van Duc tAu n6i : "Toan gi~c Thu Chau

con phai truy nii, nen th~ phai al<;liTuyen Quang d~ khAn suc cho b¢ bi~n cac d<;lod6 ra b6n m~t lung bit, va phi suc cho cac dia phuang ch~n danh COn nhu 2 d<;loVixuyen va D<;liMan lau nay kh6ng c6 tin bao d¢ng, than da: sai tham thfnh tlnh

scan0001.pdf

hlnh dich xac, xin dqi ve bao, n€u qua dii v6 sl!, g6m cung b¢ bien cac dl;lO6Thu CMu den bao, hi¢n dii yen l~ng thi l~p tuc rut h€t bien binh dii phlii deu ve, r6itheo dl;ltruac, li¢u de s6 quan 61l;li theo quan tinh Tuyen Quang coi gift".

Vua dl;lr~ng : "Lii gi~c ffy nhieu Mn bi quan quan danh gi€t, tan tac kh6ng con,chuan cho nguai tl;lm61l;li d¢ muai ngay, m¢t la de lam thanh the cho dl;lOquan CaoBang; hai la de d¢ b¢ bien cac dl;lOti¢n ve ly' s6 cii cung chuc Duy co ten dl;lidau

ml;lc gi~c la Iii U Van B¢t'con chua bih duqc m¢t ten nao, thi nguai den tim nhieu

cach chi bao cho be dang no : n€u ai hay bilt duqc nhiing ten dau dang giai lenquan, thi kh6ng nhiing khoi t¢i, ma ll;liduqc Mu thuang, de cho chUng biit giai Iannhau, ra thU, l~p c6ng Ll;li th6ng suc cho dan lang s6 tl;li treo giai thuang to, nhanao dam chua chffp thi ciing phai t¢i nhu phl;lm nMn Nhu v~y thi nhiing ten dau sodl;liac co the kh6ng m¢t ten nao 19t luai duqc"

Thl! Tuan pM Ll;lng - Binh la Tran Van Tuan dang sa ve vi¢c thfft tM CaoB~ng, chi ten tham h~c tUng nguai va trinh bay vi¢c quan ca,co noi : "Hoi ra, th6phi truac kia tu Thai Nguyen Iffn danh Gia B~ng, d6 dang chAng qua chi co 500,·

600, ma binh dong dong gift 6 tinh hang 3000 nguai, sung dl;ln,khf giai ciing kh6ngphai la ft Van Hii'll xuan phl;l trach ve vi¢c coi qmin earn phOng, n€u bi€t ca,ch~nbiit thi co kho gi, the ma ll;lisai phlii linh tinh, ti€p l1'ngkh6ng kjp, den n6i bi thuatr~n Do dffy, Iii gi~c van, gi~c Can ll;linhan ke h6, tran xu6ng Th6ng N6ng, con cudiem nhien ng6i nhin chAng chiu than di danh dyp ! Nhiing bien binh do xuan sai

di kh6ng co the th6ng, cai quan gi ca, mai thol;lt nghe noi gi~c den lien tan va ngay

! Quan gi~c duqc the, ben Ian tran ra Kip khi gi~c siip den gan tinh thanh, Xuan ll;likh6ng thu quan, tim k€ c6 tM, v¢i cung vai Iii Hoang Van Tu, Truong Si Quan vaNguyen Van Thu~n qUAngbO thanh tri, kho tang, de gi~c chi€m Iffy M¢t ml!c nhUtnhat nhu the, nen xu theo quan lu~t, mai du de cho quan sl phl;lCtinh

"COn Iii Hoang Van Tu co trach nhi¢m thay m~t trieu dinh cai tri m¢t phuong,ngay thuang thi kh6ng bi€t dl! bj de phong ; den luc g~p vi¢c thi sq hiii, rl;lng rai,kh6ng bi€t xoay x6 ra sao Kho chua gl;l0mu6i con co the du dung muai ngay, n€uc6 gill duqc de dqi ti€p tl;lCtai den thi co 10 gi thi€u an ? Th€ ma ll;limuqn caluongquan kh6ng du, bO thanh chl;ly tr6n, v~y thi chuc trach coi gift ra sao? V~y deu nenkhep vao t¢i dang phai chiu Nay, Van Hii'll Xuan dii lam hOng vi¢c, sao ll;li nengiao cho hiin coi quan quan lfnh ? Than xin tMn den Ll;lCDuong, quyen nghi x€pd~t : can cu vao s6 quan lfnh hi¢n co, Iffy nhiing nguai nhanh nhyn, ml;lnh khoe, d6nthanh d¢i ngii, r6i ch9n nguai cai quan, chia phlii canh phOng nghiem nh~t, dqi vi¢nbinh den d6ng du, se tuy ca ti€n danh Ll;li do hoi bi€t r~ng tu Ll;lng San den CaoBang co 3 16i di deu la hiem tr6 ch~t hyp ; gi~c dii chia quan chyn gill, tu cao ngoxu6ng r6i N€u mlnh tuc khf ma tranh phong vai chUng thi chua phai la k€ hay Duy

scan0002.pdf

D¢ nil!kY - Quyln exxx -Tllllc [':IC ve'TJulnll (6Nhdn Iloang de'

Thai Nguyen c6 m¢t con duang tu Linh Mai, Linh Quang thu¢c Kim Ma di ra d6nGia Bang thu¢c Cao Bang, xin sAc sai Thai Nguyen pMi I toan quan theo duang ay,danh up dang sau lung gi~c gi~c ; con dl;lid¢i quan quan thi tu Tiem Linh tien len, 2dl;lOdanh khep ll;lithi c6 the pM tan dugc gi~c Den nhu luong quan ll;lila vi¢c khanyeu, hi¢n da tl;lm suc cho cac chau, cac huy¢n trong tinh truac hay thu t6 vl,ldOng,

va chieu xem nhiing nha giau c6 th6c thi tra tMm gia ma mua bang cach thoa thu~nr6i phi tu cho BAc Ninh v~n tai den Nhung nay duong luc giap hl;lt, dan gian demban chAng dugc bao nhieu, ma dan phu v~n tai lau ngay m¢t nh<;>c,thl,1ce kh6 matiep te dugc duo Nghe n6i bHai Duong c6 m¢t duang thuy, do s6ng Han Giang quasOng Ll,lc Dau, tMng den ben d6n Trl,l Hl,1U(huy¢n thu¢c Bc1cNinh), tu day denLl;lng Son, bat dugc c6ng kh6 nh<;>cv~n tai di duang b¢ 2 ngay, ma chb thuy~n diduang thuy ll;lidugc nhi~u hon Xin sAc sai Hai Duong va BAc Ninh xet ky duang

ay, neu c6 the chuyen chb dugc thi do 2 tinh ay dUng lam cho On thoa"

Vua dl,l bao rang: "Lii B6, An, Liinh binh Cao Bang khOng giil' viing dugcthanh tri, khep cho trach nhi¢m giil' ba coi, thi t¢i ay ch6i sao dugc ? Tran VanTuan tham h~c, rat phai Lii Van Hil'u Xuan, Hoang Van Tu, Truong Si Quan vaNguy~n Van Thu~n da c6 Chi cach chuc truac r6i Gan day, da dl,l sai TOng th6ngTl;l Quang Cl,1va Tham tan Nguy~n COng Tru di den giup danh Cao Bang Nay

chuan cho b<;>nQuang Cl,1, khi den quan thu, bc1tngay Van Hil'u Xuan, xi~ng ll;li,

giam cho nghiem dn Ll;li so sanh lai tau h~c cua Tran Van Tuan vai lai t~p tautruac cua Iii Van Hil'u Xuan thi tMy c6 nhi~u chb ch6ng nhau, nen phiii di~u tra ro :neu qua tinh hinh thl,1Cthe thi nghi~m nMt tham h~c de trlrng trj Ll;li nil'a, d6i vaicon duang v~n luong do Tran Van Tuan nght ra, chuan cho Iii B6, An, Lanh binhHai Duong - BAcNinh l~p tuc li¢u tinh, neu duang ay qua thl,1cOn thoa, ti¢n 19i, thim¢t m~t tau len, m¢t m~t thi hanh Con vi¢c xin than di den Ll;lCDuong xep d~tvi¢c quan thi d6 la vi¢c lam tl;lm, v~y Mng chuan y cho lai xin, d¢ Tl;lQuang Cl,1tien den, tuc thi rut v~, giil' tinh thanh, chuyen lam vi¢c quan luong COn vi¢c xinsAc sai Thai Nguyen phai quan theo duang di tc1t,danh up sau lung gi~c thi truac

day, da dl,lcho Nguy~n Dinh PhO kip dem m¢t s6 quan, mb duang nui, n6i phao len

rang se den danh dang sau gi~c, de lam r6i 10l;lfilong quan djch Nay chuan choNguy~n Dinh PhO do tMm tinh hinh gan day, neu Iii Tl;lQuang Cl,1da dem dl;liquan

tu Tiem Linh thAng tien, lay ll;lidugc Cao Bang thi cang t6t ; neu duang ay con bjgi~c ngan trb thi nen tuc khAc phai bi~n binh di tAt, theo duang nui Thai Nguyen, ~pden Cao Bang, h¢i ti~u : truac m~t va sau lung danh khep ll;li,sam bc1tva giet Sl;lchtoan gi~c ay, lay ll;litinh thanh, tat se c6 Mu thubng"

TOng d6c Ninh - Thai Nguy~n Dinh pM tau n6i : "Tu mila d6ng nam ngoaiden nay, thue muOn dan trong hl;ltv~n tai quan luong den Ll;lng Son, nguai bgan thi

scan0001.pdf

7,8 luqt, ke axa thi 3, 4 Mn, suc ll;lc dii tM'y nhQc m~t, hai to ra sq s~t Ian tninh,th~m chi c6 sl;l tan mat tr6n di Nay ti~p to tu cua Thl;l pM Tnin Van Tuiln n6i :qUiln Cao BAng lui d6ng aLI;lCDuang, cung cac hl;lng binh dong d6ng aLl;lng Sanc6 d~n han6000 h¢c gl;lo,6000 quan ti~n va 200 phuang mu6i mai du chi dung Vall;li, diln trong tinh d~u chan ngl;li vi~c n~ng, n~u cu dai tcii luang thl;lc cho du s6qUiln ay an dung thi chAng nhii'ng duang xa cach, chua de ti~p t~, ma nhii'ng dilnphai di v~n tcii, e cMng khoi c6 nhi~u ngum 10 vi~c lam an, nen than dii ban cung

B6, An h~t long suy dnh, va suc cac pM huy~n tim nhi~u cach vO v~, xin chi~u theo

s6 tien va gl;l0thue nhan c6ng, tra tMm gap d6i, ngo hau diln phu c6 gAng lam vi~c,

de giup cho luang quan duqc dU Va, gl;l0luang phat cho cac thO dong dia phuang,xin d6i phat bang tien de do kh6 ve c6ng chuyen cha gl;lo"

Vua y theo 1m xin, ll;lid1,1TrAn Van Tuan rang: "Pham bien binh 2 tinh Cao Ll;lng, he ai 6m dau thi dua ve HAcNinh chita chl;ly, nu6i duOng"

-Liinh binh Thai Nguyen la T6ng Van Tri dem quan va voi ti~n danh, lay ll;lid6n BAc Cl;ln Quiln gi~c rut ngAm, r6i ll;lit~p hqp han 2000 d6 dang tir ph6 Na CUd~n nui Tuqng DAu Van Tri tMc quan vao danh Thi sai PM quan ca, ca ThaihUng la Trinh Tu, Suat d¢i la Nguyen Van D~ng deu bi thuang, li~n bao v~ tinh

tMm qUiln ti~p vi~n B6 chinh Le Truang Danh va An sat T6n That Luang tuc

kMc phi bao T6ng d6c Nguyen Dinh PhO mau vat bien binh di h¢i tieu Lien lam

bi thuang Sai truy t~ng PM quan ca,chi~u theo pMm, cap tien tuat

D~t v~ Hoan diing B¢ Binh tilu n6i : "GAn day, vi c6 cu¢c danh dyp HAcKyvaNam Ky, vi~c lay Hnh va dieu d¢ng Hnh rat b~n r¢n B6ndQi Dl;lc uy, Dl;lctin,Dl;lcthAng va Dl;lCthanh thu¢c cac pM than c6ng, cung vm hai d¢i Nhat, Tu aTrung saithu¢c Trung quan, hai d¢i Nhat, Tu aTien sai thu¢c Ti~n qUiln va m¢t dQiaHitusai thu¢c Hitu qUiln, c¢ng 9 dQi, d~u la gian binh ca V~y tuang nen rut ra, d6n lam

1 v~ Con thi~u 1 d¢i, xin trich lay gian binh d¢i thu ba av~ Dl;lc Mo, sung vao, d~tten la v~ Hoan diing de du sai khi~n D~n nhu nhii'ng Hnh l~ thu¢c cac C6ng phu thicon c6 200 m¢ binh la s6 ngl;lch lUll ll;li,se do cac pM doi gQi t~p hqp, mOi phu 50ngum de lam Hnh hau"

scan0002.pdf

D¢ nhi kj - Quye'n CXXX - Th¥c 11!cve'TMnh (6Nluln hoang de'

Vua cho 1mtau la phai Dung Cai d¢i am y gia ham Quan cola Nguyen Van

Ky, lam PM v¢ uy, tr~t Chlinh tu pham, lam thl! V¢ uy v¢ Hoan diing ; PM quan CO

Doan Van S<ichlam Ph6 v¢ uy

D6i b6 PM v¢ uy v¢ H~u nhi dinh Vii lam, Vii Van Giai, lam Ph6 v¢ uy v¢H~u nha:t

T6ng d6c Dinh - Yen la D~ng Van Thiem xin m¢ dan ngo<;litich d~t lam 2 d¢iNhat, Nhi thu¢c cac sai, l¢ thu¢c vao hai ty Phien, Nie't

Vua dl,l b¢ Binh rfmg : "cac tinh, tinh nao ciing deu c6 Phien, Nie't, va deu c6phan vi¢c phai lam Xua nay chua tUng c6 ai nai xin ve vi¢c d6 Nay D~ng Van

Thiem rieng cho rAng tinh Nam Dinh nhieu vi¢c, ben nh~ d<;lnghe lai B6, An, xin

d~t ty thu¢c, ay la y kie'n gl ? Hu6ng chi vi¢c c6ng dii c6 l<;lidich thira hanh, can 6nha ty dii c6 thu¢c binh, chilc ciing dil sai phlii Ngoai ra, ne'u c6 vi¢c thUc gil,lc binhluong, doi hOi ki¢n tl,lng, thl tuy vi¢c sai khie'n ciing dil lam xong, va kh6ng c6 cait¢ nhan vi¢c c6ng sai lam vi¢c tu V~y sao can phai m¢ rieng cho them phien ph!?" Ben kh6ng y cho

Kham phai d6c bi¢n c6ng vi¢c An - Ha la D~g Chuong h¢i cung Twin phil

Ha Tien la Tr~n Chan tau n6i : "Tinh Ha Tien vila mm thu phl,lc, dan s6 can it,v~yxin theo Chi dl,l truac, hay dap dOn Tran Bien 6 tinh ly' cii (b6n m~t deu dai 24truc;mg, 3 thuac, cao 7 thuac 2 tac) rOi li¢uvat binh dong dang d6ng 6 day g6p sucxay dap De'n nhu tinh ly'mai 6 Giang Thanh thl dqi khi quan va dan dii hOi phl,lchoan toan, se do tinh Ha Tien tru tinh dUng lam" Vua y theo

scan0001.pdf

D~ NHl KY - QUYEN CXXXI

THVC LlJC vt THANH T6 NHAN HOANG Dt

Gi<ip Ng<;>,nam Minh M¢nh thu 15 [1834], mila thu, thang 7, ngay m6ng 1,lam Ie Huang mila thu

B6 Nguyen Kim Bang lam Thugng thu b¢ L~i Thang Thi lang b¢ H¢ Vii DueKhue len thv Hiiu tham tri b¢ H¢, nguyen An sat Quang Binh Nguyen Ba Than lamLang trung b¢ Le, nguyen thV An sat Vinh Long Doan Uiln lam Lang trung b¢Hinh, deu bi~n ly sv ~ trong b¢ D6i thv Thai b¢e TV khanh bi~n ly b¢ COng laPh~m The Hi~n sang lam eOng vi~e b¢ H¢

Hai d¢i Nh~t, Tu thu¢e ty Dve bao truoe day, phai theo Tham tan Truang PhUeDinh sai phai lam vi~e bilt gi~e, den bay gia vua eho rAng quan 2 d¢i ~y pMn nhieu

Ia nguai Gia Dinh, ben d\l sai quan tinh d6n VaGco d¢i thu¢<; tinh, dgi khi dyp gi~exong, se rut ve d¢i ngii eua tinh

Tinh Quang Tri m~t mila Chuiln eho quan tinh ehieu theo s6 th6e to trong tinhnam nay, eho dan dugS; n¢p bAng tien

C6 nguai nha Thanh bHa N¢i d6ng thuyen "d~i dieh"O) di buOn, han m¢t namkhOng trb ve Nguai dUng bao lanh bi lien luy., phai b6i thuang thue cling, naykhOng du sue n¢p T6ng d6e Doan Van Truang dem vi~e ~y tau len Vua d~e eacheho mien Vua l~i eho rAng tir truoe den nay, nguai nha Thanh phAn nhieu mugn cod6ng thuyen ehiu thue, r6i ehb l~u thOe g~o di xa, ben sai b¢ H¢ thOng sue eho caequan dia phuang : tir nay ve sau, he e6 ngum nha Thanh nao tinh nguy~n d6ng thuyenn¢p thue, thl phai e6 ngum thve giau dUng ra bao lanh earn ket, mm eho lam; neu

(l) Thuye'll "d(li dich" : chi nhCing thuyen cua tu gia, hAng mlm tinh nguy¢n dong thu€ xull't

nh~p ciing de khoi v~n till cua cOngo scan0002.pdf

D¢ nhi ky - Quytn CXXXI - Thf!c /f:lC ve'Thanh (6Nluln hOCtngde'

nguai cM thuyen dem thuyen dinai khac thi nhiing s6 thu€ cang· con thi€u, nguaibao k€t phai n¢p d~y mai mai, kh6ng dugc mien L~nh nay dugc ghi lam l~

Sai dOn 96 ngum trong h¢ cili lam 2 d¢i elm va Th~p thu¢c Ta v~, dinh Th~n

ca Con 11 Hnh 6 d¢i Clm truac thi sap nMp d¢i Nhi, va 11 Hnh 6 d¢i Th~p truacthi sap nh~p d¢i Tam

Dung thv Tri huy~n Vinh Hoa, tinh NgM An la Nguyen TrQng Dl;l lam DOngtri phil Tr~n Ninh, quyen lam c6ng vi~c pM ~y Truac day, 6 Tr~n Ninh, Hi gi~cHu6ng, gi~c Khuy€t lam lo~n, xua lua th6 ml;lc, th6 dan 6 cac huy~n thu¢c philTr~n Ninh sang nuac Xiem Duy c6 th6 Tri huy~n huy~n Liem la Hi~u Luong vath6 Huy~n thira la Thi~n An kh6ng chiu theo gi~c, giU dugc an toan ca huy~n ; th6Huy~n thira huy~n Kham la Da Thi€p nghe c6 gi~c ding b6 tr6n Sau khi quan quan

di kinh lugc, khai hoan rOi, quan dnh sai TrQng Dl;ld€n My, x€p d~t c6ng vi~c KhiTrQng Dl;l d€n, phai nguai pM dl;l, nhan dan trong 6 huy~n Quiing, cat, Liem,Kham, X6i, Khang, Mn lugt tr6 ve dugc hon 1300 ngum Duy c6 nguai huy~n M¢cchua ve TrQng Dl;l lien sai dan 6 huy~n chQn m6i huy~n l~y 1 nguai xua nay dugcnhan dan tin phl;lCcho t~ tr6ng coi c6ng vi~c huy~n L~i c6 Chieu Xa Ly tir XaNgQ (ten d~t, 6 ba ben s6ng Nam Khung) len ve Th6 ml;lc cac huy~n deu n6i 6ngcha hAn truac lam quiin ml;lc pM Tr~n Ninh, hAn la nguai mAn can, xin b~u him t~mtr6ng coi c6ng vi~c pM L~i nua, Mt Ll;lCDien 6 huy~n cat, dia th€ r¢ng, phAng va

6 vao quang giua pM hl;lt, ngh1 nen dai d6ng pM ly' 6 d~y B6 chinh Nguyen Dinh

Tan va An sat Vii Dmh dem dil duyen do tau len Vua cho rang Nguyen TrQng Dl;lx€p d~t thoa dang, kh6n kheo, nen thuang cho chuc dOng tri nay, ll;lithuang cho 20ll;lng bl;lC.Chieu Xa Ly truac da theo gi~c, sau mOi tr6n ve, tam tichcon chua rorang, chuan cho theo TrQng Dl;l sai phai Th6 Tri huy~n huy~n Liem la Hi~u Luongdugc thuang gia ham Tri phil, vAn lmh chuc tM Tri huy~n ; th6 Huy~n thira laThien An, thuang gia ham tri huy~n, vAn nnh chuc th6 Huy~n thira Ll;lithuang chom6i ngum 1 b¢ £10 g~m, qu~n nhieu, va 1 b¢ dO tra bit bl;lC.Th6 Huy~n thira huy~nKham la Da Thi€p, xet ra truac sau kh6ng thee gi~c, chuan cho vAn giU chuc nhu cii

va thuang cho 1 cai ao S<lungum th6 ml;lc da dugc nhan dan trong hl;ltbau clr, v~yphia Kham huy~n Quang, cho hQ la San, ten la Kham ; Th~p Cuong huy~n cat, cho

hQ la Vl;ln,ten la Cuong ; Kham Xi huy~n Liem cho hQ la Linh, ten la Xi ; Hl;ltXaV~t huy~n Khang, cho hQ la Lam, ten la V~t ; A Chan Tham huy~n X6i, cho hQ laThl;lch, ten la Tham : deu dugc b6 thl;l th6 Huy~n thira Hoan Ma Quy€t huy~nKham, cho hQ la Phan, ten la Ma, ciing b6 thl;l Huy~n thira, hi~p cung Da Thi€p lamvi~c D6i vai nhan dan thu¢c huy~n M¢c, do dnh suc sai tim nhieu cach chieu t~p,khi€n sOm quy tl;l,rOi chQn l~y nguai xU'ng dang lam n6i chuc tri huy~n, tau len, seb6 thl;l Chuan cho d~t pM ly' 6 L~c Dien, vat l~y 50 nguai dan trang 6 2 huy~n

scan0001.pdf

Vinh Hoa va Hl)i Nguyen phil Tuang Duang, l~ thul)Cdum quy~n sai khien M6ithang, phil vien duqc chi 15 quan ti~n, 15 phuang g~o ; daDtrang m6i nguoi ti~n 1quan, g~o 1 phuang, d~u do phil Tran Ninh linh lay, cap cho Sau dol~i cho doi phuly'den Phil Ban (ten dat, thul)c huy¢n KhAm).

Quy~n sung Pho v~ uy v¢ Dinh vo, dinh TMn sach, la Nguyen Van Thi¢n,truoc Ida theo Lanh binh Vli Van Thuyen dong giii' Tran Ninh, den khi rut v~, bib¢nh chet Vua d~c cach cho tmy t~ng PM v~ uy, tr~t Tong tam phAm,chieu theophAm,cap ti~n tuat

Vua dl;lNl)i cac rAng : "Ta nghTden cac tr~ lam vi¢c, chuyen d¢ ngay demkho nhQc, cho nen hAngnam, 2 Mn thubng cho ti~n va g~o Co khi co vi~c bat kyxay ra, phai khieng vac nhi~u, nen ta l~i tuy tUngvi¢c ma ra an Thvc la long ta yeuthuang nguoi lam kho nhQc,chi co han ma khOngbat The ma gan day, nhiing quantrong Kinh va ngoai cac tinh co nhi~u nguoi chAngthe theo long ta cac nha mOn6trong Kinh thi ho~c phat giay to khOngco dinh ky, ho~c vi~c khOngnen phat ra maphat, cling co vi~c khOng khAn cap ma ll;licho Ia khan ; cac quan dia phuang 6ngoai thi ho~c co vi¢c tam thuang, khOng dqi nh~t ky ma da phat d~, ho~c vi¢ckhOng khAn cap ma sai ngva trl;lmphi bao ; ll;lico vi¢c rieng cua minh va vi¢ckhOng nen dua cho lfnh tr~, cling d~u phat tr~m tat ca, khOng he doai tiec den sVkho nhQcch~y v~y cua lfnh tr~m!Nhiing tlnh hlnh ay, ta van nghe thay da lau, v~ynen Mn nay d~c cach an can dl;lbao : tu nay, pham nhiing giay to cOngvan phat di,can phai tuy vi¢c blnh thuang hay khan cap, chu dUng khOng he can nhAc, lu6nglam nhQcnguoi !Va l~i, ll;lCkhoa va cac d~o d~u co vien chuyen trach giii'vi¢c danh~c, neu thay cac nha mOn co vi¢c khan yeu, ma de ch~m khOng phat ngay, ho~cvi¢c tam thuang ma khOng phat theo ky h~n hay la co tlnh t~ gi khac, thi cu thvctau h~c ngay Ho~c gia nam bl) co vi¢c dua den bl) Binh, ma bl) Binh xet ra khOnghqp, thi cling chi ten ma h~c tau ngay Den nhu vi~c ch~y tr~m 6 cac tinh thul)c ve

ty An sat, neu ty An sat lam vi~c co di~u gi khOng dung thi chuAn cho vien B6chinh lay du chUng co ma tau h~c Neu cu ml)t mvc hila nhau, giau giem che ch6 ;

he co ngum t6 giac ra thi se phai tl)i"

L~i cho rAngtu Quang Nam vao Nam den Binh Thu~n, gan day, nhiing van thu

do tr~ chuyen d¢ pMn nhieu ch~m tre, ben ra l¢nh cho cac quan tinh xet ro cactrl;lmtrong h~t, he tr~m nao co it lfnh trl;lm,khOngdu lam vi~c thi cho li¢u lay tMmnguoi 6 gan quanh lam phl;lma cho mien cac t~p dich Khi vi~c da yen r6i, se cho

ve Ll;lisuc : tu nay, he co vi~c quan bao, dau day deu theo trinh hl;lndua di, neu condam be tre thi bi tri tl)i n~g

L~i nghT: cu6i he, dau thu, con nAngnong, xu6ng dl;lthubng tien cho cac tr~m

trong Kinh va ngoai cac tinh, tuy theo vi~c cOng nhieu hay it, co tUng b~c khac

scan0002.pdf

D¢ nhi ky - Quyln CXXXI - Tht,tc l~c ve'Tluinh 16Nhiin hoang de'

nhau (lOa tr<;tmnhieu vi¢c, deu thuang 50 quan tien ; 32 tr<;tmitvi¢c, deu 40 quan ;

9 tr<;tmit vi¢c qua, deu 30 quan) Duy co tr<;tmL<;tngChi, trC;lffiL<;tngHoAng thuqcL<;tngSan, tr<;tmCao Nhii, tr<;tmCao PhUc thuqc Cao BAng cqng 4 tr<;tm,it co vi¢cphai do tr<;tmchuyen d¢, nen khong duqc dl;lthuang

Thang : Chuang C(1Vii Van Tir len thl;l Th6ng che Trung dinh Thein sach ;

Quan C(1C(1Hoa tuqng Un:t (Jng lam Pho v¢ uy, v¢ Quang vo dinh Thein sIkh Vacho thl;l V¢ uy quyen sung PM v¢ uy H~u v¢ Tuyen phong lil Trein Van TInh thl;lcthl;lPho v¢ uy

Vua dl;lNqi cac rAng: "TruO'c day, toan gi~c tr6n aNgh¢ An ket thanh be danglan, cUOpboc dan dia phUC1ng,lien bi quan quan danh d~p, cu nhu tau bao may lein,thl nhfi'ng ten chinh yeu ph<;tmlil lfi Le Van Phfun, Hoang TrQng Kieu, Ph<;tmVanNinh, Nguyen NgQc Lien, ho~c bi bilt, ho~c bi giet, khong mqt ten nao tr6n thoat,

ca dnh deu dii yen l~ng Con lfi Phan BO, Dinh Lqi, tuang gi~c dnh Ha TInh, dau diitan vcr, van con Mn hIt tr6n chet, chua tUng bilt duqc 1ten nao ! Gein day ra l¢nhtuyen dl;l cho chUng, neu bilt giet Ian nhau ma ra thU, thl cho mien tqi, nhung launay ciing chua thay ten nao ra thU, ha chAng phai VIngum gift chuc nuoi dan, lam

vi¢c khong kheo ma den n6i the hay sac ? Va, truO'c kia con vi¢n cO'la s6 quan hi¢n

co con it,chu bay gia bien binh phai di Tran 1mb deu dii rut ve, thl sl;l danh d~pkhong phai khong thira suc, the ma van chua l~p duqc cong tr~ng gi ro r¢t, so vO'iNgh¢ An, ha khong du he>? Thil ngh! xem meim ac chua trir het, sac gift duqc lucS(1ha no khoi mQc len ?'Ket Cl;lCla t~i l6i ai ? D6i vO'iB6 chinh Cao HiIu Dl;lcva Ansat Mai Thang Duang, hang truyen Chi nghiem qua,r6i h~n cho trong thang nay,phai tim nhieu phuC1ngphap danh bilt cho tuy¢t meim ac, thl khong nhfi'ng duqc tha

tqi truO'c, ma l~i duqc h~u thuang BAng chAng the, thl cong l¢nh rat nghiem, quyet

kho tr6n l6i duqc"

Chuang Trung quan, Vmh Thu~n hllu, T6ng PhuO'c LUC1ng,chet

Vua duqc tin, dl;lNqi cac rAng: "Nam ngoai, T6ng PhuO'c LUC1ngyang m¢nh didanh gi~c, rut Cl;lCkhong nen cong tr<;tnggl, th~m chi den tr~n danh aThu~n Cang,

tl;l minh truO'c mu6n rut lui ; hoo nfi'a l~i co nhfi'ng vet xau nhu che giau cho vien

quan vo dan kern, va tl;lti¢n sai Hnh dong thuyen rieng Tat ca deu bi nguai ta tham

Mc Den khi phai giai chuc tri¢t h6i, VIcon dUC1ng6m yeu, nen chua ncrtritqi Nayduqc tin dii chet, ta ngh! PhuO'c LUC1ngco chUt cong lao thee du6i giup dcr bu6i deiu

trung hung, nen gia an tha tqi truO'c, va cho chieu theo nguyen pham ham, cap cho

tien tuat"

scan0001.pdf

Sai thV Thai b¢c TV khanh, bi~n 19 b¢ Binh, Nguyen Van Tmin, coi ca congvi~c 2 kho sung 6ng va thu6c d~n.

VOi An sat Thai Nguyen Ton Th~t Luong v~ Kinh D6i b6 Lang trung, Bi~n19

b¢ Hlnh la Doan van lam An sat Thai Nguyen

Cho : Nguyen Cong Tru lam Tham tri b¢ Binh, Tu~n phil Hai Duong, van thv

19An quan phong T6ng d6c Hai - Yen; ThV B6 chfnh Nam Dinh la Trinh Quang

Khanh lam Binh b¢ Thi lang, van thv 19An quan phong Tu~n phil Hung Yen; va

linh cong vi~c B6 chfnh su Le DI;lCDuc lam B6 chfnh Quang Yen, van hQ19 Anquan phong Tu~ phil; Le PhUc An lam B6 chfnh Quang Binh; Nguyen Dlnh Tan lam B6 chfnh Ngh~ An; Nguy' Khiic Tu~n lam B6 chfnh Nam Dinh; D6 Huy Canh lam B6 chfnh San Tay.

B<?L~i tau xin : "Tu nay, pham nhiing vien thv 19 ho~c h¢ 19 tu~n phil, khidugc thvc thl;l r6i thl van gia b¢ ham kiem vi~n ham; con nhiing nguoi dugc thl;l b¢ham ma con la thv 19ho~c hQ19thl het thay mQi sv nghi d~u theo l~ ma lam; duynguoi dugc kiem vi~n ham, thl dgi ngay thvc thl;l, se viet di~n vao" Vua y cho.cac tinh tu Ha TInh tr6 ra Biic, nhiing ph~m nhan thee gi~c tr6n tranh, nghe co

an chieu, dem nhau ra thU rAt nhi~u Quan tinh nhi~u l~n dem vi~c tau len

Vua d~u tha ca Nhan do lam 1 bai tho, sai in son, thuang cho m6i tinh 3 phan,

va sai cho xem, dQc r¢ng rai d~ mQi nguoi biet cam kfch va tinh ng¢

Kham phai d6c bi~n cong vi~c 2 tinh Long - Tuang la Duong Van Phong,cung vm quan tinh Dinh Tuang cung dUng ten vao m¢t to t~u, noi : "Thanh dAt 6tinh dAp them hoi cao (b6n m~t d~u cao 9 thuac 5 tAc) li~n bi sl;ltd6, da lAy van g6thOng ch6ng do" Vua bao rAng: "Thanh Ay nguyen 6 ch6 dAt am thAp, kholAy sucnguoi ma lam dugc, chi nen li~u sua diip them cho dugc Mn viing ma thoi" Phongl~i noi : "Trong tinh co thOn Tu Linh thu¢c cua Ti~u Hai va thOn Minh Duc thu¢ccua D~i Hai, d~u 6 bai bi~n, dan cu kha dong duc, ma hai thil s6 CU,s6 lfnh con ft,khong dil canh phong V~y xin l~p 62 thon m6i thOn m¢t thil s6 d~ coi giii, vat lAy

100 huong dong 6 g~n quanh, d6n lam 2 d¢i, lva cu su~t d¢i chia ra cai quan vag6m lam cong vi~c phong thil Con d6n tr~i 6 bo phfa biic (6 thOn Tang Hoa, truacthu¢c huy~n Kien Hoa, Dinh Tuang ; tu khi chia d~t lam tinh thl thu¢c huy~n TanHoa, Gia Dinh) cua Ti~u Hai thl xin tu giao cho Gia Dinh sua sang, tu~n phong,cung CUllUng Ian nhau" Vua y cho (Tlr Linh va Minh Duc d~u la ten thOn, thu¢chuy~n Kien Hoa)

Kham phai d6c bi~n cong vi~c 2 tinh An - Ha la D~ng Chuong cung vai T6ngd6c Truong Minh Giang dmg dUng ten vao m¢t to t~u, noi : "SOng Vinh Te laduang thuy di Ha Tien tAt phai di qua, co m¢t cM (6 thOn Vinh Te) g~n nui Sam,

scan0002.pdf

Df nhi IcY - Quyln CXXXl- Tht!c ll:lcve'Tlulnh (6Nluin hoang de'

cach thanh Chau D6c d¢ 5 d~m, la noi rat xung y~u, xin cho d~t 2 dOna2 ~n bO,rOi sai dan Phien aChan Chiem coi giil' BC1~n dOng sOng H~u Giang x~ thanhChau D6c co dOnChau Giang cling la m¢t noi xung y~u xin li~u sua sang them, sai

quan quan tM sa canh giil'.Ben hil'uthanh Chau D6c, tit nui Sam tra xu6ng, co m¢t con duang b¢ thAngd~n chan thanh, (thanh nay do Nguyen Van Thuy.d~p truac),

xin d~t m¢t dOnagAnthanh, ngoai dOn c~t m¢t do~n duang dao lam cai hao sau,tren hao b~c m¢t cai cau de di l~i,hk co gi~c thl cflt cau di L~i nil'a,cai thanh datChau D6c, da sua lam hlnh vuOng,cM con l~i dai hon 200 truqng, cao xap xi vai

thanh, xin c~t do~n giil'a, de l~i 2 goc truac va sau, cM gan ba sOng, nhan n~p cli

sUadflp them, khi co gi~c thl d~t sung de phong bi"

Vua chuan y 1mtau cac dOnmm d~p do cho lay ten nhil'ngthOn xaagan day

ma gQi(ahai ~n bOsOng, 1 dOngQila VInh T~, 1 dOngQila VInh Nguyen; dOna

goc ~n hil'uthanh gQila Chu Phu)

Dinh l~ cho D6c, PM, B6,An va Lanh binh ve vi~c m¢ l~p thu¢c binh (T6ngd6c, 15 nguai ; Tuan pM, 10 nguai; B6,An, Chanh ph61anh binh deu 5 ngum)

L~i cho r!ng tit Ha TInh tra ra HAc,thuang co vi~c sai di danh d~p, ben chuan

cho chanh pho lanh binh deu chi~u theo nguyen ng~ch, duqc m¢ them (l~ dinh la 5nguai, duqc m¢ them 5 ngum)

Dong thuyen Hiii Y~n hi~u Nhat, hi~u Nhi Sai Th6ng ch~ Ph~m Hil'uTam vath\! Chuang CO Doan Kim trOng coi vi~c nay Ra l~nh cho theo kieu mAu thuyenDi~n Hiii ngo~i ng~ch, cham chuac ma lam, c6t phiii nhanh nh~n, dung de VU<;1t

bien, du g~p luc gio biio ho~c nguqc nuac, thi~u S\!thu~n ti~n, cling vAndi duqc

Tham tan Nguyen COngTru dem hon 1500 binh dong tit Hiii Duong ti~n len

ti~p vi~n Cao Bang Khi di qua BflcNinh, nghe tin Thai Nguyen co gi~c, Nguyen

Dlnh Ph6 da dem binh ti~n danh, ben dang sa noi : "Toan gi~c Cao Bang, chi tit

scan0001.pdf

Tiem Linh tra len, dl!a hit~m c6 gilt, da c6 T6ng th6ng T~ Quang Cl! va Hi Lanhbinh Nguyen Tien Lam, Doan Van ai, d~i d¢i quan quan du giup vao vi~c danhdyp Duy c6 dia the Thai Nguyen, m¢t m~t tu Dinh CMu re ngang sang D~i Manthu¢c Tuyen Quang, m¢t m~t tu BAc ~n di reo qua ~ch Thong, Cam Hoa, thOnglen Bao L~c thu¢c Tuyen Quang ; l~i c6 m¢t duang tu Linh Quang, Linh Mai giapd6n Gia BAng, thOng den Tiem Linh thu¢c Cao BAng Duang rUng nhieu ngach, ma

bien binh do Nguyen Dlnh Ph6 dem di chi c6 hon 1000 nguai, neu nhAm HAc~

ma tien cong thi toan gi~c aDinh Chau c6 tM ~p l~iaphia sau ; neu chi chyn giUcac duang a Dinh Chau va Gia BAng, thi gi~c HAc ~ the tAt Ian tran, ma quanquan aL~ng San cling chua the vugt Tiem Linh, lAy l~i Cao BAng dU<;1c.can nhAcSl! hoan, cAp, thi Thai Nguyen l~i la kMn cAp hon V~y xin lAy s6 binh dong duongdem theo, di gAp ngay dem, den h¢i vai Nguyen Dinh Ph6, chia duang tien den BAcC~n ; mQt d~o do Gia BAng den Tiem Linh, danh pM quan gi~c ngan duang ; m¢td~o do B~ch Thong, Cam Hoa thtmg den BAng Thanh, c6 D~o, tien vao buc bachgi~c Nhu v~y, thiet tuang d~o quan L~ng San cling de du suc lam vi~c, ma CaoBAng se c6 the SOmlAy l~i dU<;1c"

Vua dV rAng: "Nguai nghT the cling c6 Ie, nhung ky nay duong d¢ mua nhieu, quan di khong ti~n, neu v¢i tien thi chua phai la ke v~n toan Chuan cho nguai hay

den ban vai Nguyen Dinh Ph6, c6t sao danh giet cho ky het th6 phi Thai Nguyen delam thanh the tiep vi~n cho d~o quan Cao BAng Vi~c yen r6i, deu cho ve tinh nghingai, d¢ den cu6i mua thu se l~i cAt quan cling dU<;1c"

Sai thl! HUll tham tri b¢ H¢ la Vli Duc Khue den BAcNinh va L~ng San h¢i vai

quan hai tinh Ay, tru tinh luong quan.

Vua cho rAng Cao BAng c6 bien lo~n, vi~c v~ tai luong thl!c rAt kh6, cho nen

d~c cach sai Khue di, va dv bao phai het long tru tinh ma lam : ho~c nen tu ban vai T6ng d6c cac d~o quan thu va B6, An Hai Duong, Thai Nguyen, tuy dia the ma v~n

chuyen nhanh chOng, cAn cho den dAy, sau se v~n tai tai cM dl! trlt.de dU<;1candung d6i dao MQi vi~c deu nen ban b~c thoa dang Chuan cho tuy ti~n lam vi~c, r6i

se tau len

L~i m~t dv T6ng th6ng T~ Quang Cl! rAng: "Nay sai dem trQng binh di danhdyp Cao BAng chllc la ngl!a den dau thanh cong den day, m¢t tr~n c6 the lAy l~idU<;1ctinh thanh, c6 nhien vi~c d6 khong lAy gi lam kh6 Duy c6 dieu la den ky muaIvt, luong cha kh6 khan Duang nui g~p ghenh ma v~n luong cho 5000, 6000 nghin

nguai an hAng ngay thi thl!c la vi~c kh6 V~y chuan cho nguai tl! minh bi m~t tru

li~u : ho~c nen dem ca bien binh dang mang theo thAng den Cao BAng, ho~c nenchia lam vai d~o : m¢t d~o tien len Cao BAng, m¢t d~o d6ng l~iacM giap giai Cao

- L~ng, de chuyen tiep luong thl!c, hay la c6 ke gi khac, c6 tM tiep te du cho quan

scan0002.pdf

Df nhi kY -Quyin CXXXI - Th'!c l~c vlThdnh to' Nhdn hoang de'

dung thi nen tinh ky ma lam cho On thoa ; mOt m~t thi hanh, mOt m~t tAu len Va,binh quy a tinh nhu¢, khOng can a s6 nhi~u, nguoi nen ll;la trong quAn Hnh cO vamai, l~y 3000, 4000 ngum tinh nhanh khoe m~, dii dung d~ danh dyp ma thOi.COn nhi'ing nguoi 6m yeu, cho rut v~ HAc Ninh nghi ngai, mOt la do bat duqc caikho nhQc v~n luong, hai Ia duang suc khoe m~nh, d~ ngay khac thay d6i, the laduqc ca hai vi¢c"

Thl;l tuAn phii L~ng Binh la TrAn Van TuAn thAn den cbb dong a d6n L~cDuong, di~u trAn 7 di~u v~ quAn sl! :

I - Xin chQn b6 quan v¢, quan COva suat dqi cho dii cbb thieu (cac quan vo ditr~n bi chet va 6m yeu, con khuyet nhi~u)

2 - Xin may quAn phl;lCc~p cho quAn sl (tu mua thu nam ngOlii den nay, quAnphl;lCdeu rach ca - Xin do Ha Nqi dUng may, dua den cho 3.000 ao va 3.000 quan)

3 - Xin lam luong khO (do Ha NOi, Bilc Ninh, m6i tinh lam va dua den 200phuong, d~ dii dung khi chua co luong quAn)

4 - Xin dong cho giay da (do Ha NOi dong va dua den cho 3.000 dOi d~ phOngquftn gi~c dm chOng duang nui)

5 - Xin dieu theiy thu6c va cho thu6c thang (do Ha NOi mua cho cae vi thu6c

dO 500, 600 cAn, phai 2, 3 nguoi luong y theo di quAn thu d~ dieu trD

6 - Xin cap luong thang cho thO dong va thii h~

7 - Xin tha nhi'ing tu phat ph6i aL~ng San cho theo di chien dich

Vua dl;l r~ng : "Nhi'ing loi nguoi noi, co nhieu di~u dang luqrn dung Duy codieu c~p luong cho cac thO dong va thii h~ thi nen xet xem nhi'ing nguoi nao la dAcll!c thi maico th~ cap cho tien va luong an d~ do phi tOn vO lch Con nhu tha nhi'ing

tu phat ph6i, chi nen sai di dai tai luong thl!c, khOng nen cho di tong chinh Con caedieu khac deu y cho nhu loi xin

Sai PM v¢ uy Tien v¢ dinh Thein co la NgO Van Tr~ch, PM v¢ uy Chu quAn laTOn That Hi, Cai dOi quyen sung PM v¢ uy la Nguy~n Luong Huy va mai duqc b6lam Cai dqi Chu quAn la Le Van Giang, g6m 10 nguoi, do duang tr~m di Cao B~ng,theo T~ Quang CI! danh gi~c ; g~p khi co khuyet quan v¢, quan co ho~c suat dOi thicho theo ham, sung bO ngay Tat ca deu duqc thuang ao tr~n va bi;lCl~ng co tUngb~c khac nhau

Dem sung d6ng du son va chi aKinh ra Ha NOi (sung d6ng 6 c6, m6i khausung kern theo 100 vien d~n ; 2000 cAn chi)

Toan gi~c Bilc Ninh nOi len ahuy¢n hi;ltGia Binh Quan COco Ti~n nhu¢, TOnThat Loan do tinh l?hai dem 400 bien binh va 2 that voi tr~, hi¢p cung Quan phii

Thu~n An la Ph~m van Duc di danh d~p Gi~c b Xuan Lal va PhUcLai (d~u la ten

xa) keo ra d~ han 2000 ten Cai d~i Nguyen Hiiu Tri, D~i trubng Nguyen Van Choax6ng ra truoc, c6 suc danh ; chet t~i tr~ ; quan linh phdn nhi~u bi thuang vong LiiLoan cho rAngcM ~y, ben ta thi s6ng, ben hiiu thi ru~ng sau, chi c6 m~t dUCrngd~cd~o, the kh6 tien len, ben lui v~ Lang Ngam, ch6ng giu B6, An Nguyen Dang Giai

va TrAnThe Nho l~p tuc ban nhau, uy Lanh binh Dao Van Nghi dem quan hQitieu.Vi¢c len den vua Vua d\l rang: "Toan gi~c HAcNinh truoc da t\l hQpbe dangkeo den D~i Dong la nai tuy~t dia, nhi~u IAnbi quan quan danh giet gAnhet Con

s6t b Gia Binh chAngqua la nhii'ngtan quan Ie te, thira co mQcra d~y th6i The ma

Iii b~ bi~n Ia T6n Th~t Loan than dem quan va voi di danh, vila moi g~p gi~c da v~irut lui !Neu d6 t~i vi co nhi~u it kh6ng dich n6i, thi gAnday, Iii T6n Th~t B~t chi

dem c6 han 2000 linh, ma danh du6i dugc 7000, 8000 gi~c, tMng lu6n m~y tr~n,l~p nhi~u chien c6ng, can dam biet nhuCrngnao ! Nay cu nhu so tau, thi ch6 ~y chic6 m~t con dUCrngd~c d~o, chAngtien quan dugc, thi ra kh6ng nho rAngdanh nhau

b dUCrngh~p, ai danh khoe la tMng Gi~c dau nhi~u quan c6 lam gi dau ! Thl!c bbi

Iii nguai hen kern, v6 tai, den n6i c6 tr~ thua ~y V~y T6n Th~t Loan, Ph~m VanDuc d~u giang truoc 4 c~p, bAtphai chiu trach nhi¢m di danh d~p gi~c cac bi~nbinh chet tr~, d~u dugc chieu l~, c~p cho ti~n tu~t"

Tham tan Nguyen C6ng Tru tir HAcNinh tien len Cao BAng,lam vi~c danh d~p.Vua dugc tin, bao b~ Binh rang: "Nguyen C6ng Tru truoc da lam t~p t~u xin

di hQi tieu vm Nguyen Dinh Ph6, da dugc chuan y1mxin ; the ma Tru kh6ng cu b

l~i, dgi Chi, da v~i ra di, ha chAnglu6ng nhii'ngnhQc nMn v~ Sl!di l~i?Nay, m~td~o L~ng San da c6 d~i binh cua T6ng th6ng T~ Quang Cl;l,hi¢n nay chAcda dentinh, du giup nen vi¢c V~y, nen truy~n Chi cho Nguyen C6ng Tru : neu tiep dugct<1d\l sau, thi quay C<1trb l~i BAcNinh, xet ngay xem bQnphi n6i len nhii'ng dau b

Gia Binh, neu bQn Dao Van Nghi va T6n Th~t Loan chua danh giet dugc het, thichuAncho dem quan den hQitieu t~i cM, truoc hay d~p tAtli1~y, roi len dUCrngdenhQp quan voi Nguyen Dinh PM, l~i bAt va chern cho het s~ch toan du dang ThaiNguyen The thi c6ng Nguyen C6ng Tru kh6ng nh6 v~y"

Tru den L~ng San, l~i dang so tau n6i : "Hai tinh Cao Bang, Tuyen Quang, sl!the khac nhau Dia the Cao BAnghoi ch~t h~p Nhii'ngten con thuy chung voi gi~cvan chi c6 ten ~, ten Huy~n ma tMi Dia the Tuyen Quang r~ng rai, nui non d~uc6 th~ d6ng gill D~i Man thi c6 anh em ten Quang Khai, Vi Xuyen thi c6 b6 conten The Nga, L\lCYen thi c6 ten Chuang, ten Tuyen, d~u la hila nhau lam ac, c~ym~nh vi c6 the kien c6 Truoc kia, tM phi San BAct\l t~p c6 den hang v~, dau da

bi quan quan m~t phen danh cho thua dau, nhung ma nhii'ngten dAuso con nhi~u,tan di L\lc Yen So sanh Sl!the, thi Tuyen Quang con kh6 han Cao BAng.Truoc

scan0002.pdf

D¢ nhi kj - Quye'n CXXXI - Thlfc l~c ve'TJuinh (6 Nhiin hoang de'

day, chi VI duang v~n tai luang thl,lc kh6 khan, nen mai phiii yang m~nh rut quan

ve Ngay dem toan tinh, chi c6 cach lAy luang cua gi~c ma danh gi~c thl mai duqc

Va, h<;ltAy deu la ru<;>ngnui, thang 9 tra di, chinh la luc lua mua da chin Th6c luadeu d~ angoai d6ng, den dau cling c6 tM lAy luang ad6 ma an, kh6ng 10 thieuth6n Tubng nen nhAm h<;ltUdn thang 8, quan 3 tinh nhAt te tien danh, thl ten gi~cvan ngu d<;liIda kh61Qt lum duqc Tuyen Quang da yen, thI2 tinh Cao BAng, ThaiNguyen c6 th~ lam duqc de dang L<;linghe n6i Cao BAng c6 ngum th6 hao la MaNgQc Ly danh nhau vai gi~c lu6n, gi~c ch~ng dam d6ng atinh thanh, phiii chianhau nup arUng ru Nhung d6la tin nghe d6n, chua ro hu thl,lc V~y xin l~p tuc diden d~ xem cah<)i, neu c6 th~ tien tieu thllAy duang th~ng tien, neu phiii dqi dencu6i mua thu se h<;>itieu, thl xin d~ m<;>ts6 binh dong al<;tid6ng gift, r6i quay veSan Tay, h<)i vm T6ng d6c Le Van Duc ban b<;lccach lam, d~ cho c6ng cu<;>cduqctrQn va chu<;>ct<;>itruac"

Vua pM bao rAng: "Nguai da den d6, nen tim kelAy l<;liCao BAng d~ yen longngum Con vi~c cu6i thu h<;>itieu, d¢ sau se xu6ng Chieu Chi cho lam"

T6ng d6c San - Hung - Tuyen la U Van Duc tau n6i : "Du dang gi~c aThuChau nay da ch<;lytr6n ca vao rUng Ll;lCYen Than da suc cho 1fib<;>bien Vli DinhQuang va T6n ThAt ~t dem quan va voi ve d6ng aSan Tay, chi d~ Hoang Van H~u

al<;li,hqp vm Nguyen Van Quyen va T6 Hu~ van chia di lung bAt."

Vua dl;l : "Gi~c Ay mAy IAn da bi quan quan danh b<;li,tan va tr6n chet, du c6con s6t m<;>tvai ten, the tAt phiii tr6n vao rUng sau, kh6ng chet d6i thl cling 6m VIsan lam chuang khi Chuan cho nguai li~u d~ l<;lim<;>tit binh dong d6ng gift TuyenQuang, con thl dem ngay ve ly'sa San Tay, xep d~t c6ng vi~c tien danh d~ kip cu6ithu nay l<;licAt quan COn 1fi Vli Dinh Quang va cac h<;lDgbien binh phai di ThuChau, D<;liMan va Vi Xuyen cling deu rut ve hang ngliatinh, cha nen d6ng lau."Sau d6, Duc duqc tin rAng d6n Tl;l Long, chau D<;liMan, c6 gi~c quAy nhieu.Cai d<;>igift d6n la Ma Ooan B6i, the c6, kh6 ch6ng trQi duqc, phiii dem gia dlnhden dQng NgQc Dyen thu<;>cHung Hoa (thu<;>cchau Thuy V1) Dem vi~c tau len.Vua l<;lixu6ng dl;l rAng: "D6n Tl;l Long avao khoang gifta Ll;lCYen va BaoL<;lc,vua c6 qU<;lnh,vua nguy ng~p, kh6ng th~ gift yen, cling la Sl,lthe kh6ng lam saoduqc ! Nay la mua thu, nuac 1fithuang thuang trut xu6ng, su6i khe hi~m tra, saukhai, chua ti~n sai quan di tiep vi~n V~y ra l~nh cho Hung Hoa Ng6 Huy TuAn: M

thAy Ma Doan B6i den thl tim cM cho angay, va suc cho chieu t~p lAy nhieu th6dong, dqi den cu6i mua thu, nuac xu6ng, d<;liquan tien danh, se dem Ooan B6i

di tong chinh, thllAy l<;liTl;lLong, d~p tan Bao L<;lc,m<;>ttr~n thanh c6ng, chua phiii

da mu<;>n"

Sai V¢ uy Trung v¢ dinh Long vo Ia Nguyen Van TInh di qUAn thu dOn AnMan aNam Yang, coi qulm m¢t v¢ bien binh tro phOng, theo T6ng d6c An - Ha IaTru<mg Minh Giang dieu khien.

Vua dl,l b¢ H¢ rAng: "Nam ngoai, Nam Ky co gi~c, phai quan quAn di danh, dachuan y 1m nghi cua B¢, chia ra timg hl;mg, cap phat tien va g~o Th1;lcchi VI coqUAndi chuyen v~n kho khan do th6i L~i nghI : cae vi~n van vo va binh linh khi a

quAn thu, IInh tien va g~o n€u co con thua, ho~c nhAn ti¢n de cho nguai nha IInhthay, ho~c di vi~c c6ng ve, I~i du<,1Ctinh s6 truy IInh thl khong ke, con n€u nguainao qu~ qmin xa x6i, kh6ng co nguai IInh thay, r6i vi ch€t tr~n hay ch€t b¢nh, tinhth~t dang thu<mg ! V*y truyen dl,l cho cac Tuang quAn, Tham tan, va 86, An GiaDinh xet tu nam ngoai d€n nay, pham nhiing vi~n bien do Kinh phai ho~c tinh phai,

da theo l¢ dinh, xin IInh, gian ho~c co nguai nhAn bi b¢nh ch€t, hay di tr*n bithu<mg vong, con l~i tien va g~o chua kip truy lInh thilam thanh danh sach, tu B¢chi€u theo qu~ quan, truy cap cho"

L~i xu6ng dl,l chuan cho tu Tuang quAn, Tham tan d€n suat d¢i : ky thang 8nay deu chi€u theo pham, cap phat tien va g~o ca mOt thang ; con tir thang 9 tra di,ho~c nen cho k€ ti€p IInh ca hay nen chi€u I~ dinh nhu th€ nao, de cho c6ng va tudeu duqc vi¢c, muai pMn thu~n ti¢n, tinh toan cho ky rOi tllu len

B<;>nTuang quAn, Tham tan, Lanh binh tllu noi : "cac quan van vo tu nhatpham d€n ngli pharo, pham tr~t kha cao, lu<mg b6ng tien, g~o duqc nhieu Xin theo1mnghi cua B¢, eu chi€u thang, li¢u cap cho hQ ; con thua thl do thAn nhADalanghay angl,lsoIInh thay, hay de d€n khi vi¢c yen rOi se truy IInh, deu cho tuy ti¢n.Duy co nhiing vien tir II,lCpharo d€n that pharo, lu<mg b6ng it h<m, xin cho tir thangk€ sau dolinh ca, mai la 6n thoa" Vua chuan y

Vua l~i nghI : thu6c d~n, tien, g~o Ia nhiing v~t rat cfin thi€t atrong quan, benxu6ng dl,l : tir nay vi¢c thu6c d~n thl do Tuang quan, Tham tan, Lanh binh ; vi¢ctien g~o thl do 86, An Gia Dinh, deu can ell vao cai t6ng s6 hi¢n con, m6i thang taubao m¢t lfin, de ti¢n vi¢c tru tinh chuan bi

Vua nuoc Chan L~p la N~c Chan xin dang 3 that voi d1;lc,quan Phien la ChuDich Danh Tuan, cling xin hi€n I con T6ng d6c Tru<mg Minh Giang va Tuan phu

Le D<;\iCuang aAn - Ha dem vi¢c tau len

Vua nghi rAng nhiing nguai ti€n c6ng do deu do long rat thanh khan, nen deuchuan cho thu nh*n va khen thuang, roi tinh gia, tra tien cho (m6i con voi tra 200quan tien)

Vua dl,l b¢ Binh rAng: "Nam ngoai, gi~c Xiem d€n Ian nuae ChADL<;\p.VuaPhien lien l~t d*t ch<;\ydi, do Ia bai ngay thuang ham chai, chang sua vo bi Nay

D¢ nh{ IcY - Quyln CXXXl- Th¥c /If-C vlTJuJnh 16NJuin hoang de'

chung dii bi quan quan danh thua, Ian tr6n ch~y ve, chilc hAnkh6ng dam tra l~i gaysl! Duy d6i vai lai ran phai de phOngluc kh6ng nga, cang nen dl! phOngtrUac khic6 vi~c V~y ra l~nh cho T6ng d6c An - Ha la Truong Minh Giang truyen dl;lchoPhien vuong : Pham nhiing khi giai ma quan Phien quen dung bay nay, nhunhUng lo~i dieu sang, truang thuong va ten, no, deu nen chinh d6n, chuan bi, c6tphai tinh nhu~ 4i nen luy~n t~p tr~ phap cho tMng thu~c, kh6ng dugc tn~bi€ngnhu truac"

L~i dl;lPhien vuong la N~c Chan dng : "Nguai truac da hai Mn VI gi~c Xiem

ma phai tr6i d~t, d~u do ngay thuang kh6ng chiu c6 gilng m~nh me ; con nhUngquan Phien dugc uy dl;lngthl ke hien nguai ngu Ian l~n, d€n nOi kh6ng ai chiu h€t'long lam vi~c, th~m chi binh luong, thanh quach deu bOhu kh6ng, ching chiu suasang; ch<;1tc6 gi~c d€n, ching ai ch6ng n6i !Nay trieu dinh l~i phai m~t phen kinh

19 va sai T6ng d6c An - Ha Truong Minh Giang va Than phu U D~i Cuong, VInuac Phien, x€p d~t c6ng vi~c thi~n h~u Nguai tit nay, nen sua d6i h€t nhUnglOidiiqua, tl! minh nen ran sg h6i cai Pham cac quan Phien, nguai nao hi~n tai thl choti€n len, ke nao kh6ng t6t thl truat bO di COnnhu thanh, d6n, khf gim, 'qulin ngii,kho tang, d~u phai h€t long chinh 19, mong c6 phong bi, kh6ng xay ra 10 ng~i, giuviing bO coi de phu phi cai9rat chu dao cua ta la gay dl!llg vun tr6ng, vOve nuac

xa, san s6c nuac gan Va, d6c pM An - Ha, la ngum chuyen trach cua tri~u dlnh, VInguai ma dieu khien, mQivi~c deu nen Mm theo ma lam, kh6ng dugc con c6 cbUt9

chia re, pMn bi~t,Mngoai thu~n theo,betrong wii ngugc, de10xay ra nhUngvi~csai lam !"

cac Tuang quan, Tham tan, Liinh binhaquan thu Gia Dinh tau n6i : "Dii suclay Iii ra tbUla Truong Van Doanh cung nhiing ke ra tbUIan truac, d6n lam m~t d~iLl!c diing Nguy~n Van Long va Nguyen Van Thanh, g6m 10 nguai, dang dem, lenvao m~t truac thanh "de ngl!a" chia nhau mai phl;lc,vita g~p du binh cua gi~c did€n, Doanh x6ng len truac, ch~n danh Long chem trung m~t ten gi~c bi dau, ch~y.Thanh dam lu6n them, bilt dugc, dem n~p Than dii lay ngay b~c kho 5 l~g, chiah~g thuang cho L~i c6 Ph6 tuang Thuy quan cua gi~c la Nguy~n Due Di~n(nguyen la d~i An luongaPhien An), sai ngum dua thu m~t xin lam n~i c6ng gi€tgi~c de chu~c t~i truac"

Vua dl;lr~ng : ''Truac kia, Truong Van Doanh ra tbU, tl! xin huang dan quanquan danh up quan gi~c, cac Tuang quan va Tham tan hiiy eon nga Vl!c,ta baokh6ng nen qua 10,cu sai di ngay de cho l~p c6ng, nay qua ching VU<;1tra ngoai 9

nghi eua ta V~y gia on thuang them cho Truong Van Doanh 5 d6ng ngan tien Philong Ian Nguyen Van Long, Nguyen Van Thanh, mOi ngum 3 d6ng, de to Sl!khuy€n khich COnnhu Nguyen Duc Dien m~t xin l~p c6ng chu~c t~i, ro la th€ gi~c

ngay m¢t quan bach, cho nen bQn chUng chgc h~i Ian nhau de tim ducmg s6ng Thai

ca n€u c6 tM 19i d\1Dgdugc thl nen vi€t ngay thu m~t, trong n6i d~i kMi : th6ng d\lcho Iii H6i luang va BAc thu~ nen g6p suc gi€t gi~c, d~u hang, ho~c dung thu6cd~u d¢c gi~c ChAm, gi~c L¢c va d6 dang cam tir cua chUng, lam cho chUng bi b¢nhho~c bi ch€t, r6i sau thira ca ma cira thanh, dAn quan quan ~p vao danh gi€t, mau

sam thanh c6ng Nhu v~y chling nhiing dugc tha t¢i truac, ma nhat dinh con dugctri~u dlnh Mu thuang va cat nhAc cho quan chuc nua R6i nguai nen d~t ra dau hi¢u

bi m~t de chUng nh~n ro ma lam" Sau d6 Nguyen Duc Dien sai uy d6 dang la nguy'Qulin v¢ Lam Van Ich (nguyen la d¢i H6i luang aDinh Tucmg) len d€n luy tu~ntieu xin cho van thu chi bao phuang lugc Tuang quan, Tham tan theo tMng d\l,vi€t thu kin va dua thu6c d¢c mai ch€, sai dem v~, tuy ca ma lam R6i lam sa taulen Vua pM rAng: "Xem satau, chinh la ca h¢i t6t Lii nguai nen h€t long d6c suc,thira th€ danh thanh, ta ngay ng6ng tin mirng d6" L~i m~t d\l rAng: "Hi¢n nay,m~ gi~c con s6t aPhien An ngay cang cung quAn, d6 dang c6 nhi~u dua demlong lla 00, chling sam thl mu¢n tat sinh bi€n lo~, n¢i b¢ l~i gi€t h~i IAnnhau Qic

Tuang quan, Tham tan, Uinh binh phiii nen lIng ph6 nh~y ben vai thai ca, cha nenqua u can th~ Thir nghi xem bao vay lau ngay, bi€t bao t6n phi kh6 nhQc ! M¢tkhi c6 ca h¢i lam dugc thl phiii pMn doan ngay trong giay phUt thl se tuc khActhanh c6ng, chu angoai nghln d~, ma mQi vi¢c d~u cu tau barn, dgi ta dinh do~t,

M chAng d€n l~m 10 hay saD ? V~y nen nghiem suc cho quan quan : pham nhiingkhi C\l dung d~ danh thanh, gi€t gi~c, phiii chinh bi truac, he tMy trong thanh c6bi€n ho~c c6 nguai n¢i lIng, huang dan treo len thanh, thll~p tuc thira ca lam vi¢c,danh m¢t tr~n c6 the thanh c6ng, cha c6 nghi nga, kh6ng qua quy€t, ng6i yen, be 10

ca h¢i"

Sai thi v¢ dem cho Thao nghich Ta tuang quan Nguyen xuan va HUll tuangquan Nguyen Van TrQng m6i nguoi m¢t thanh kim dao, va 1 chie'c ao m6 b\lngbAng gam thugng h~ng, mau Mng, tMu hoa b6ng tron nhO c6 r6ng cu6n va bat baothu~ sgi kim tuy€n (an tri¢n, co bai cua Ta, HUll tuang quan d1i c6 T6ng PhuacLuang va Phan Van Thuy ban giao de dung) COn nhiing co 1&1,kim bai, kim dao

va ao m6 b\lng bAng gam thugng h~g, mau tim, tMu hoa Mng tron nhe c6 r6ngcu6n va bat bao thu~ sgi kim tuy€n, ma truac d1i cap cpo tham tan d~i th~ m6ingum m¢t cai thl nay chuyen giao cho Tham tan Truang PhUc Dinh, Tr~n Van Trinh~n linh, deo, dung

L~i sai linh thu6c thang dem chia pMt cho cac quan thu Gia Dinh, Nam Vang

va Ha Tien (Quan thu Gia Dinh : nam sam 10 can, thu6c s6t ret Tay duang 2 lQ,d~u b~c ha, rugu ch6ng gi6 m6i thu 100 lQ Quan thu Nam Vang : nam sam 5 can,

scan0002.pdf

D¢ nh! leY - Quyin CXXXI - Tililc /If.C vlTluinh 16Nhan hoang de'

dau b~c ha, ruqu ch6ng gio, mOithu 40 lQ.Quan thu Ha Tien : nam sam 3 can, daub~c ha, ruqu ch6ng gio mOithu 30 1<;»

;/

Sai V~ uy dinh Vii lam, lInh chuc ~ d6c Kinh thanh la Hoang Van An riengl~y ham de d6c, hi~pcungB6,An Ngh~ An la Nguyen Dinh Tan va Vii Dinh h¢ ly anquan phong T6ng d6c An - Imh ; thl! Phu doan pM Thua Thien la Tran Tu Dinh,

PM thua la Nguyen Van Can h¢ ly ~n quan phong de d6c Kinh thanh ma lam vi~c.Dung: QulmCel Nguyen Hieu lam V~ uy Trung v~ mc Ninh ; Cai dl)i TranLoan lam Pho v~ uy; qminCel gia ham PM v~ uy, Ph~ Van Thu, lam V~ uy Tli v~BAcNinh ; Pho qulinCel Nguyen Van Kim lam PM v~ uy

Vua dl,lcac quan nlng : "cac vi~c che t~o va xay dJ!ngdeu co quan h~ den cuac6ng, the ma tu truac den nay nhiing quan l~i thua hanh deu uy cho thg thuyen chucdich tuy y mu6n lam the nao thi lam, den nOi co ke kMng t6t l~p tam tim cachch~m mut Thi dl,lnhu : xay dJ!ngcung th~t, thi cac thu v6i, m~t, sAt,dinh, chung tl!ti~n an bat ; sua dong thuyen be thi nhiing thu bu6m, cl)t bu6m, thUng,chao, chUngciing bat xen ; che d6 kim khi thi pha Ian chi, sAt; giii luy~n thu6c sung thi co khirut bat diem tieu, lUllhoang ; dung gOva van thi gOdai dung vao thuc ngAnd~ timcach d6i thay ; san, thep, may va thi bOngAn,vUthl,ltd~ l~y cai l¢ thua thiii ; vi~cxay dApthi ch~ng dung phuang phap, u6ng phi nhan c6ng, v~t li~u ; vi~c n~u ducthi kh6ng dung l~, thanh d6 x~u kern Khi chi dung v~t li~u, so v& l~ truac, Mconthua, thi tMng d6ngbat xen cho day tui rieng Gian ho~c co khi den ky can lam, Mkh6ng du thi l~y chOnQdApchOkia, keo chOnay bu chOkhac, cau tha c6t cho xongvi~c Ngum phat th~y linh thi chi lien, ngum linh l~i cung nhau phung phi L~i,trong khi linh va phat, can do kh6ng thl!c, n~g nh~ tuy tay Nhiing m6i t~ h~i d~ilo~i nhu v~y, kh6ng sao k~ het, d~ den cua kho bi hao hl,lt,thg thuyen kh6ng cothl!c dl,mg,deu bO'iduyen ca ~y Nhieu Ian co nhiing Vl,lan xciyra, ta dii tuy vi~cnghiem trio Nhung can 10 rAng vi~c dii qua, lau ngay sinh nhiing, kh6ng d~ y dennua, nen nay bUl)cl~i xu6ng dl,lnoi ro : Chuan dinh tu nay, pham nhiing vi~c lam 6Kinh thi do Iii d6c c6ng, giam tu, chuyen bi~n, M linh, nl)p, chi, dung thuc gi deuphai gia tam ki~m di~m, d6n d6c, c6t saD v~t li~u dugc t6t, vi~c lam dugc ben,kh6ng chUt phil l~m, gia d6i ; 6 ngoai cac tinh thi do d6c, pM, thugng ty, thuangthuang d~ y tr6ng coi ch~t che Mau tre, m~t cua, nhe mQn ciing nen cMt chiu ;manh ngoi, chiec dui, su dl,lngc6t cho thich dang Neu co xay ra nhiing m6i t~ h~inhu phao phi, gian d6i, bat xen, 6 trong Kinh thi khoa d~o, bl) C6ng thinh linh ki~mtra xem xet ; 6 ngoai cac tinh thi D6c, PM, B6,An, cung nhau tham h~c, kh6ngdugc co chut n~ nang, tu vi Neu can dam tho eI d6i v& cua c6ng d~ den nOi conhiing10ha10h6c t~ h~i nhu truac, thi ke ph~ se bi tri tl)i tMm n~ng, ma ngumkh6ng xem xet ciing phai nght xu nghiem ng~t"

scan0001.pdf

277-334.pdf

Quan tinh Gia Dinh theo Chi d\l, lam t~p tau trinh bay sl! tr~ng trttac sau cuacac van thAn trong h~t : co T~ Dlnh D\lc, Tri huy~n th~ng vien(l), nh~m 11kgi~cKhOi n6i lo~n, dem hUC1I1gdong danh gi~c, bilt s6ng va chern dugc nhi~u Chuancho dugc dung theo chuc Tri pM, Mu b6 a B¢ Tri pM TAn Thanh la Nguyen KhilcBieu, Tri huy¢n PMc L(>c la HO V'mh Trinh theo lam vi~c quAn d~u co cMt cOng

lao ; thuang cho gia cap ky l\lc COn thi van giii' chuc nhu cii.

KhAm phlii d6c bi~n cOng vi¢c hai dnh Dinh Tuang - Bien Hoa la Doan Van

PM, cung vai quan dnh Gia Dinh cung dUng ten vao tatau, noi : "Nhihlg Hnh do

cac dOn di~n dOn b6 lam cac ca, co hC1I1 600 nguai que Gia Dinh eu trang s6 cho

v~, theo l¢ 5 dinh lay 1 (cung l~ vai hai tinh Long - Tuang), chQn dugc 145 nguai,

c(>ng vOi Hnh m(> hai ca Gia Dinh, Gia vo hi~n co 27 nguai V~y xin d6n ca lam 3 d(>i Nhat, Nhi, Tam, ca Gia Dinh Nguyen 2 d(>i Dl!c bao 23 nguai, nguyen ca

Phien thu~ 21 nguai, dOn lam 4 d(>i ; nguyen cac d(>i Giao duong 53 nguai, dOnlam 5 d(>i

"L~i niia, cac d(>iPhlio tM 32 nguai, dOn lam d(>iPhao tM ; cac d(>iTugng ca

14 nguai, dOn lam 1 d(>iTugng ca.COn 2 dOn dong a ben ta ben hiiu cua sOng BenNghe d~u Ia xung y€u, xin thue dAn sua dilp de nghiem vi~c phong bi (D6n ben ta

tu truac d€n sau dai 21 trugng 6 thuac 5 tac, tu ta d€n hiiu 22 trttgng 6 thuac DOnben hiiu tu truac d€n sau dai 17 trugng 8 thuac, tu ta d€n hiiu 12 trttgng, d~u cao 5thuac, cMn day 2 trugng B6n goc d~u co phao dai, m~t sau d~u ma 1 cua Nay d~udAp cao them 6 thuac 3 tac)" Vua d~u y theo

Ra l¢nh cho 2 dnh Gia Dinh, Bien Hoa mOi dnh vat lay 20 bi~n binh d€n dOn,

dong giii theo dia h~t (dOn ben ta thu(>c Bien Hoa, dOn ben hiiu thu(>c Gia Dinh)

An sat Khlinh Hoa la Le HlJU co t(>i, bi mien chuc D6i b6 thl! Quang l(>cTl!khanh Ha Dang Khoa lam An sat Khlinh Hoa

HlJU lam quan, tham 0, bi Ngl! su Le Hiiu Ban chi ten, tham h~c Vua ra l~nhtruac hay cach chuc, rOi phai Ngl! su Nguyen XuAn Ciinh h(>ivOi Ha Dang Khoa tra

ro, nghiem xu Khi thanh an, HlJUbi ph~t man trugng (2)va phat luu

Ma khoa thi hUC1I1ga Thua Thien va Ngh~ An Dung : Thugng thu b(>L~i laNguyen Kim Bang lam chu khao trttang Thua Thien; Thl! B6 chfnh Blnh Dinh la

Ph~m Th€ Trung lam pM cM khao ; thl! TUlin pM Quang Tri la Nguyen Tu la cM

khao trttang Ngh~ An, An sat Thanh Hoa la U Duc Ng~ lam pM chu khao Lay

dO cu nMn gOm 46 ngum (Trttang Thua Thien 30 ngum : Nguyen Danh DUC1I1g,TODanh Vac, Vii TrQng Blnh, TrAn Duc Th, Nguyen Hiiu Thuang, Nguyen Khue,

(1) rr; hUY¢1l thq.llg V;bl : nglJmcoham Tri huy¢n nhlJOg ehlJa dlJqeb6hoi/.eehlJacoehb.

(2) Mall tru{1llg :t(li ph~t tnrqng de'n mue eao nMt la 100 tnrqng.

scan0002.pdf

278-334.pdf

D¢ nhj kj - Quyin CXXXI - Thifc l/f-c ve'Thanh (6Nhdn hoang de'

Nguyen Duc Thanh, Nguyen XuAn Bang, Nguyen Duy Hien, Ph~m Huy, NguyenQuang Quynh, Phan Trf Hoa, Db Httng Thi, CO Van Tfn, Nguyen Van sr,Tran Van

Gia, Nguy~n Man, U Chan, Mai Duc Thuang, Nguy~n HCiUThanh, Hoang HUll,

Nguyen T~t Phong, Phan Van Xuemg, Nguyen Van Hanh, Chu Duy (ten cU la VD,Nguy~n Chfnh Nghi, Nguy~n Van Thinh, VU Duy Ninh, Tran Quang Chung, DinhVan Minh Truang Ngh¢ An 16 ngum : Vii NgQc Ghi, Nguyen TrQng Thi~u,Nguy~n NgQc, Tran Ai, Dinh XuAn Cu, Nguyen HCiUThAn, Bui Phan (ten cU laDinh BilO),Phan XuAn L¢, Hoang Nho Nha, Truang Dinh H¢i, Phan Duy Thanh, LeLuang B~t, NgO Trf Khuang, Ph~m Phi DAng, Nguy~n Van Giao, Nguy~n Thai De).Kip khi danh SIkh truang Thira Thien dAng len, b¢ Le cung Vi¢n va N¢i cac h¢iduy¢t nhiing quyen da db, xet ra c6 tu tai Nguy~n Th~ Tri, van ly 3 ky, so vai cirnhan h~ng thu, con kha han, duy bai van kim co dung 2 chii' "Ii minh", quan truangcho la khi~m nha, nen tru~t xu6ng HQ ban xin cho Ii¢t vao h~ng cir nhan, va noi :

"Tir truac, cac hQc tro quen theo l6i cir nghi¢p cii, nay d6i dung van thuc tamtruang, c6t de ch~n chinh sua l~i thoi quen cua hQc tro Mngay cang di vao l6i hQcsAu r¢ng, day du, d€fpde, th~ ma quan truang phan nhi~u l~i hay cAu n¢, thi e rAngnhiing ngum hQc r¢ng, tai cao, kho l~y gi de tv to minh ra dugc V~y, xin tir nay,pham cac ky thi huang, thi h¢i va nha mOn cac truang hQcbtrong Kinh va ngoaicac tinh t~t ca nhiing phep khao thf, d~y db va hQc t~p, khi dung chii' lam van,khOng cu phai trttng dan hay l~y chii'b sach nao, mi~n la chi~u I1'ngva phat huydugc y nghia trong bai thi dAu chang phai la chii'bcM ra dau bai ma la chii' sinhd¢ng nghi ra, thvc co ki~n thuc, cUng la d~u dang nen de y pM khen ho~c l~y db,khien hQc tro bi~t duang noi theo, dua ganh mai giiia, de cho Ian nho d~u thanh tai,thu l~y thvc hi¢u dugc nguai gioi" Vua y theo

Nguyen Th~ Tri dugc chuan cho len h~ng cu nhan, ban cho mii ao cac quantruang d~u bi ph~t

Truang Ngh¢ An phai bi~n binh di tr~n ap, nhi~u den 700, 800 ngum Vuadugc tin, chuan dinh : tir nay, cac tinh n~u g~p ky thi, chi co 1000,2000 si tu, thiphai tren dum 300, 400 tram Hnh ; n~u co 4000, 5000 si tu, thi phai tren duai 400,

500 Hnh L¢nh nay dugc ghi de lam l¢

Sai ta tham Tri b¢ L~i la Tran Danh BUll v~ lam vi¢c bB¢, vAn kiem lam cOngvi¢c Thuang truang, va kiem gill' ~n tri¢n Han lAm vi¢n

D6i ty Kfnh can b Kham thien giam lam ty Khac dn Sai N¢i cac truy~n Chicho cac nha mOnbKinh va cac tinh : pham g~p chii' "Kfnh" khi hQc thi phai tr~i

Am, khi lam van thi vAn cho dung Nhiing nguai da d~t ten tirtruac la "Kfnh" vanhiing chii' dOng Am vai "Kfnh" d~u phai d6i chii' khac Ten d~t cUng nh~t lu~t phaid6i ca

scan0001.pdf

277-334.pdf

D6i 5 co Trung kinh, Tien kinh, Ta kinh, Hii'u kinh, H~u kinh thu¢c Tien quADNam Dinh lam 5 COTrung cuang, Tien cuang, Ta cuang, Hii'u cuang va H~u cuang.

Dung Giam sat ngl;l sir dl;lODinh Yen la U Hii'u Ban lam Lang trung b¢ H¢.

Dung Cai d¢i Doan Van Hgp lam Ph6 v¢ uy Thuyv¢ Quang Ngai

Lanh binh Ha Tien bi cach lUll la Bui C6ng Lai VI6m y€u, dugc cho giai chuc,

ve Kinh, dgi Mu aB¢ Dung V¢ uy Chu quAn, quyen sung Lanh binh An Giang,Thai C6ng Trieu, lam Lanh binh Ha Tien

Lanh binh Thai Nguyen, T6ng Van Tri, dem quAn lui ve dOnChg Mai Tri db

tham bi€t rAng quAn gic}c tl} t~p ngay cang d6ng, mUll sAp d€n danh Tri tl;l nghTqUAn it, khOng dich n6i, ma dOn Chg Mai la cM de luang thl;lc,sg gic}cc6 Ie doduang tAt, d€n dAng sau danh up, nen rut quAn lui Gic}cben hfn xu6ng KMu LInh,TrInh MOn (ten dAt), chyn d6ng cM hiem y€u de giU T6ng d6c Nguy~n Dlnh Ph6dugc tin bao, lien phi tu cho Ph6 lanh binh Phl;lm Phi trich lAy m¢t s6 bien binh theoTri chc}ndanh Dem vi¢c tAu len

Vua dl} rAng: "T6ng Van Tri chua tilng giao chi€n vOi gic}cda v¢i lui ve, dang

Ie nen tri t¢i, nhung nghT cO quADadAy, ke ciing dan d¢c nguy hiem, th€ ma giudugc toan quAn rut ve, ciing dang the tAt dung thu" ROi chuAn cho Tri ll;li chAnchinh qUAnd¢i, tuy co ti€n danh, lAy ll;liBAcCI;lnde chu¢c t¢i truac

Thl;l Tu~n phU Ll;lng - BInh, Tr~n Van TuAn, tu LI;lCDuang tra ve Ll;lng San,li¢u ly vi¢c quAn luang DAngsan6i : "Nay, dl;liquAn di CUllvi¢n danh dyp len d€ncon s6 kha nhieu Luang quAn rAt c~n, ma dAn trong hl;lt it ai, lanh xa arilng ru

thung liing, do dAy dbi gQi d6c thUc rAt kh6 N€u Mn IUgl chuyen cha c6 khi kh6ng

k€ ti€p dugc thl da danh rAng phai chiu t¢i r6i, nhung con luang quAn thl sao? V~yxin sAc sai HAcNinh thue muOn bAng gia thoa thu~n dADchung hai huy¢n Bao L¢c,Ll}c Ngl;ln giap giOi Ll;lng San m6i huy¢n 1000 ngubi, tai gl;l0 tU kho Ll;lDgGiangd€n huy¢n saThAt Toan Hoc}cgia m6i khi d€n ky luang, do T6ng th6ng, Tham tandl;litMn li¢u vat quADHnh d€n dnh nh~n Hnh Ll;linua, dnh Ll;lDgSan qua r¢ng, maquAn coi giu kh6ng c6 mAy, v~y xin dieu 500 bien binh Ha N¢i hay Nam Dinh d€nd6ng giu"

Vua dl} rAng: "Cao BAng c6 vi¢c, ve luang thl;lc, da chuAn cho BAc Ninh chi ratien va gl;lo,theo tilng dia hl;ltma tai d€n giao cho Tuang dAn BAcNinh ciing da vAt

va rOi, hu6ng chi ll;licon lam muOn them cho hl;ltnguoi va dem d€n quAn thu ThAtToan, de cho nguoi ng6i dung an san ? Va, tu Ll;lng San d€n Cao BAng, vi¢c luangquAD cua dl;lOnay, ta da giao chuyen trach cho nguai phiii 10 lAy c6ng vi¢c Hi¢nnay quan quAn duang aThAt Toan, duang sa ciing g~n, th€ ma nguai da v¢i n6i ranhfi'ng lbi kh6ng sao xoay xa dugc Ay Ch!ng bao IAu, se lAy ll;lidugc Cao BAng, bAy

scan0002.pdf

278-334.pdf