Đại Nam thực lục tập 4 part 4 potx

Phi:\m Van Di~n, D~ doc di:\oTuyen Quang, da de'n tinh San Tay, hQivai T6ngdoc Le Van Duc, dem di:\idqi bi~n binh cilng tie'n de'n thanh Tuyen Quang, d~ bantinh vi~c quan.. Nguyen Lanh b

D¢ nil! kY -Quyln CXXXYI - TllifC ll!c ve'Thanll to' Nhdn Iloang de'

hai Phai nen nghi ky ma qua quy€t lam L~i m~t dap l~i Ph~m Hiiu Nguyen: Mlam vi~c gi cling phcii nen muai phan can th~n kin dao, d~ tranh kh6i ban tay dqc accua gi~c R6i giao cho Ph~m Van Chinh mang di"

Vua dl,1dng : "T~p cua cac Tuang qUfin, Tham tan tni lai k~ cling c6 ly, VliVinh Lqc la ten gi~c giao quy~t nMt trong dam gi~c ma qua nira qUfin gi~c d~u n11m

a trong tay n6 N€u n6 thl!c long chiu hang, thi vi~c lam cling d~, c6 ng~i gi makhOng lam duqc, ch!ng qua n6 con hai long, nhu con chuqt thO d~u ra l~i thl,1td~uvao, mu6n muqn co d~ tham do quan qufin hu thl!c the nao d6 tMi V~y khOng thetin ca ma cling khOng nen tuy~t hAn, chi bAng diu dang dful bao v~ sl!ca thu~n,nghich, con, mAt, ho~c gia bQn gi~c c6 khi con c6 luang tfim, dAu khOng chilc n6 c6quy thu~n hay khOng, nhung mqt khi dfi mang hai long thi tl! kh11ckhOng con chi c6thu niia R6i be dang n6 bi€t khOng cOn duang nao s6ng thoat thi cling se dem nhau

ra thu ca Song cae Tuang qufin va Tham tan nen phong bi nghiem ng~t, cho sa hachUt nao d~ lli gi~c b~ ngoai gia va thu~ theo, ma be trong l;;ti trai nghich, muutoan vu<;1tch~y thil~i trung k€ hoan binh cua gi~c day!

"L~i niia, cac Tuang quan va Tham tan d~u la d~i than, ta dfi uy cho vi~c qUfin,pham hi~u l~nh trong qufin c6t phcii nghiem ng~t, sang su6t, nen lAy vi~c truoc lamran N€u tAnsanao phong bi khOng nghiem, d~ gi~c thila CC1 duqc, n€u tqi abinhHnh thi chuan cho chern ngay, g~p khi c6 vi~c tAu bao, bAy gia chi c~n kern theo tfiuthem vao ; n€u tqi asuAt dqi, ho~c Chanh pM quan ca,quan v~, thi chuan cho mqtm~t tau len, mqt m~t dem vo quan ph~m tqi Ay ra chern d~u, de rao trong quan.Nhuqc Mng d¢ g~p c6 vi~c xay ra moi tfiu, thilay gi d~ nghiem qufin l~nh ma lamlong nguai e sq duqc ? ffmh ph;;tt nay khOng th~ cfiu n~ theo Ie thuang C6t acacTuang qUfin, Tham tan giii long cOng chinh, khOng tu vi trong Sl! yeu ghet, khi€ncac tuang si vfing m~nh l~nh, sq chO tuang, khOng sq gi~c, moi c6 tM gi€t gi~c

dfing cOng, sam xong vi~c duqc V~y dem lai nay truy~n bao cho cac vien bi~n,

binh dong d~u duqcbi€t"

Sau d6 vila duqc vai ngay, ten nghich Lqc l;;tisai Ph~m Van Chinh dua to phUcbarn, laile phan nhi~u bi~n bac d11ndo, nhi~u khoan dang ngo Ph;;tm Hiiu Nguyencling c6 m~t barn n6i dfi tUng khuyen d6, nhung nghich Ll)c con chua kh6i me, v~yxin dqi caMi, se len ra, d~ kh6i chiu v~ami~ng CQp

cac Tuang qufin, Tham tan l~i lam tatra loi gm cho nghich Ll)c, d~i luqc n6i :

"Ban chuc cho r~ng Vli Vinh Ll)c nguyen la quan chuc tri~u dlnh, vi 10 tang denthe, cling rA'tdang ti€c, nen mm nhi~u l~n khuyen bao khOng ng;;ti n6i nhi~u, the mahay ch6ng ch€ chii'a l6i, v~y mu6n ra hang thi ra hang, mu6n c6 thu thi cu c6 thO,khOng nen n6i 111mniia" R6i dem vi~c tfiu len

Vua ll;li dl;l ra.ng : "CU nhu lbi tau, thl ten nghich L¢c la ke qu~t cuang, 1m Iegia doi, kh6ng c6 y dau hang, va ll;li tinh hlnh up ma, tUng khuc tUng khuc dang

nga. Vi¢c lam A'ythvc do ca be dang n6 lam ra, kh6ng phai m¢t mlnh n6 ConPhl;lm HihI Nguyen cling kh6 tin dugc ; n~u qua thvc c6 long quy thu~n, thl sackh6ng dem h~t tlnh hlnh trong thanh, bi m~t ke m¢t lugt ma ll;li chi lA'y 1 cau :

"Khuyen d6 kh6ng nghe, dinh se len ra", de cho ti\c trach ? Th~ la tva h6 c6 yVIgi~c ma bay muu, lUng khUng upmade lam cai k~ tv toan d6 th6i ! H<1Ilnii'a lii gi~ckia d~u la tu t¢i lam sV phan nghich nay, kh6ng con bi~t c6 vua, cha la dau, thvckh6ng Mng loai ch6 19n, thl ha tA'tphai lA'ygiA'yto chii' nghIa di ll;lilam gi de chUngnhom dugc n6ng sau, hu thvc, rut Cl;lCchi la v6 ich ! Di~u cot y~u la tv minh hanghlii co gi\ng, doc suc quan Hnh lA'ydanh d~p lam chinh, cha nen 6m A'pcai y dl;lhang nii'a Nay nen suc bilo phlio thU nham vao kho tang trong thanh va nhii'ng ch6nha cua acMn thanh gi~c chua th6c gl;lo,ma thuang bl\n pha h<1Ilnii'a khi~n cho tannat, kh6ng con s6t ll;lichut nao thl gi~c phai tv nhien ch~t h~t, can gi phai dgi gi~chang nii'a"

Sau d6, Phl;lm HihI Nguyen tl;l hQp quan chung, dinh ra hang, vi¢c bl;li l¢, bigi~c cMm gi~t

Vua cho rang quan quan d6ng nhi~u aGia Dinh, chi phi rA'tr¢ng, ben sai tai

30000 phu<1Ilggl;l0aDinh Tuang va 20000 quan ti~n aBlnh Dinh dem d~n giaocho MdiI dung

Ll;li VI quan d6ng aHa Tien cling nhi~u, ma ti~n, th6c chua kho chi c6 hangnghIn, nen sai An Giang cha d~n : ti~n 10000 quan, gl;lo 15000 phu<1Ilg.Roi th6ngdl;lcho 6 tinh Nam Ky : ttr nay m6i tinh chi~u thee so bl;lC,ti~n, th6c, gl;l0hi¢n chua

akho, t6m ti\t lA'ysolan m6i thling.bao v~ B¢ m¢t Ian de phong tra xet

Vua bao b¢ Binh ra.ng : "6 tinh Nam Ky, pham cac binh dong, thuy~n manh,sung ong, khi giai, da phai quan Kinh h¢i vm quan tinh, chinh don sua d6i ll;lim¢tphen, d~u da xong xu6i : cac binh sI dugc tinh trang, thuy~n manh dugc cMc cMn,khi giai dugc ben, mQi vi¢c d~u dugc chA'n chinh ca Nay vi¢c bien phOng dang

khAn, gi~c kia du vi tA'tda dam ll;li,nhung ta cling kh6ng the kh6ng d~ phOng truac V~y dl;lsai cac Doc bi¢n va cac B6 chinh, An sat thuang phai kiem diem chinh don

cang h<1Il: binh sI thl thao dien cho thanh thl;lo ; thuy~n manh thl chQn cM de san,pham buom, cheo, thUng, chao trong thuy~n mQi thu phai cho day diI ; khi gimcling phai mai h~t cho s~c N~u ngoai bien c6 tin bao d¢ng thll~p tuc phai sua sOl;lnbinh thuyen, khi gim san sang, nghe l¢nh dieu d¢ng N~u trung trlnh nghe ng6ng,ho~c dun dAy ian nhau de d~n 10 vi¢c, thll~p tuc xet xu t¢i theo quan phlip"

D¢ nhi leY - Quyln CXXWI - Thl!c l~c ve'TMnh (6 Nhdn hoang de'

Dieu d¢ng Hitu v~ Quang Nam (truac pMi di d6ng giu Blnh Dinh), va v~Quang Nglii tinh Quang Ngai, di qUaIlthu Gia Dinh, l~ thu¢c de lam vi~c Mt gi~c.cae vien bien va binh 11nhv~ Quang Nglii deu thuemg them tien, thee nhu l~ l~ntruac ban dp cho Hitu v~ Quang Nam

Dung : Nguy~n Xuan Gian, Ph6 v~ uy Chu qUaIl,lam Ph6 v~ uy aHitu v~Quang Nam ; Nguy~n Van Phu, nguyen quyen sung Quan v~, d6i lam quyen sungPh6 v~ uy ; T6n Th~t Cung, th\! PM v~ uyaHitu v~ dinh Tien phong, lam Ph6 v~

uy v~ Quang Nglii ; Truang Van sAm, nguyen quyen sung Quan v~, d6i lam quyensung Ph6 v~ uy

Li;lich<;ml~y 10 D¢i truemga cae v~, d¢i trong Kinh, thang lam Chanh d¢itruemg, sung Mlam Su~t d¢i 10av~ Quang Nglii Nguyen Ngoi;liuy su~t d¢i d6ilam Ph6 su~t d¢i COnV~ uy, quyen sung PM v~ uy va Chanh d¢i truemg mm Mdeu duqc thuemgao tr~n, li;lithuemgtruac tien luang 1 tMng

Li;lisai V~ uy v~ Ph~n dung mai d~taKinh la T6n Th~t Duang va th\! PM v~

uy la Phan C6ng Quy, dem v~ binh di d6ng giu Binh Dinh Quan v~ va Su~td¢i deuduqc thuemgao tr~n, vien bien va binh 11nhduqc thuemgtruac tien luang m¢t tMng.Sau d6 li;lidieu di quan thu Gia Dinh, thee cae Tuang quan, Tham tan slIpx~p phanph6i de tru phong

D~t co Gia hoaaGia Dinh

sau d¢i 11nhd6n Uy Vi~n truac queadi;lOQuang Hoa thu¢c Gia Dinh, tu khichia ~t lam tinh, d6i d6n lam Trung co Vinhuy, l~ thu¢c tinh Vmh Long, nMn d6,11nhtr6n, chi con han 150 ngum D~n bay gia aqUaIlthu, c6 chi~u chi cho ve, hQdeu xin b6 thee binh dong tinh Gia Dinh, r6i lUllli;liphOng giu t~nsa.cae Tuangquan va Tham tan tau xin d6n lam 3 d¢i, d~t ten laCO Gia hoa, khi yen r6i, se giao

ve tinh sai pMi Vua y cho

L;;tisai th\! Ph6 v~ uy v~ Loan gia la T6n Th~t Tiem di quan thu Gia Dinh,

chuyen giu khau sung mai phong la "Th~ vo pM dich Thuqng tuang quan" va cae

khau "Xung tieu phao" de tinh ky d¢ s6, dieu khien vi~c Mn

Truac kia, Tiem duqc pMi di, c6 Chi cho hi;ln1 tMng li;live tau tra 1m.D~n bay

gia, Tiem ve Kinh Vua Mo b¢ Binh rAng: ''T6n Th~t Tiem truae dli pMi di qUaIl thu Gia Dinh, dem khau sung mai phong la "Th~n vo pha dich Di;lituang quan",M

xet dinh s6 thuac, cho nhc1mblIn vao trong thanh, bQngi~c deu sq hai dqi ch~t D6

la vi nha c6 tay thanh thi;lo,nen mai sam thu duqc c6ng hi~u nhu v~y Han nua, Tiem li;limai duqc ban thuemgvuql b~c, thi du c6 ky h;;tndli dinh, nhung sac kh6ngd~n n6i vm cae Tuang quan va Tham tan cho lUllli;lide lam cho xong vi~c, ma danglue danh d~p, li;lil~y ne vao Chi dl}truac, v¢i mong an nhfm Dang Ie phai bi phi;lt

n~ng 100 hong c6n, nhung nghi khi aquan thu, Ti~m c6 chUt c6ng lao cling c6 th~cham chuac khoan thu, d~ bAt co gAng v~ sau V~y hay giang I c~p, li:\isai di cacTuang quan, Tham tan kh6ng bie't tau xin lUll li:\i, cling truy~n Chi ban qua" Saukhi Ti~m di, c~p bi giang d6 li~n duqc khai ph~c.

Duqc tin rfing dan Gia Dinh, c6 nguai di qua ngoai truang liiy, bi gi~c bAnphai, bi thuang chet, vua r~t thuang x6t, ben d~ cac quan tinh : tu nay pham danquanh thanh, c6 bi gi~c Mn che't, bat cu dan 6ng hay dan ba d~u c~p cho 3 quanti~n, tre con I quan

Phi:\m Van Di~n, D~ doc di:\oTuyen Quang, da de'n tinh San Tay, hQivai T6ngdoc Le Van Duc, dem di:\idqi bi~n binh cilng tie'n de'n thanh Tuyen Quang, d~ bantinh vi~c quan Duc cho rfing th6 dong va dan phu duqc di~u dqng con chua t~p hqpd6ng du, nen tau xin gia hi:\ncho vai ngay, se chQn ngay tot, chia duang tie'n danh.Li:\i n6i : "Su~t dqi Hoang Van LUll mq duqc han 300 lfnh mi~n Nam xin b6 lamTi~n v~ San Tay ; Bi~n NgQc ThQ mq duqc han 200, xin b6lam H~u v~ San Tay,d~u tinh nguy~n theo di danh gi~c Than da c~p cho binh khi, ao, quiln, ti~n, luang,dem theo di lam vi~c quan, dqi sau khi v~, se suc mq them cho du so, lam thanhbim danh sach tau len" Vua d~u y cho

Kham pMi thV Hfru tham tri bq Hq la Vli Duc Khue tau n6i : "Xet cac vien,bi~n, binh, dong di tr~n a di:\OCao Bfing, v~ ti~n va gi:\0 luang dang chi trong ItMng la 6000 quan ti~n, 6000 phuang gi:\0 Nghi nen chua san gi:\0 30000 phuang,ti~n 40000 quan, muoi 300 phuang CU theo so do Li:\ng San tai de'n va so do CaoBfing dem ban d~ chie't tru vao thue' nqp bfing bi:\c (1~ nam nay, nqp thue' bi:\c han

1000 li:\ng, m6i li:\ng cho chie't nqp bfing 3 phuang gi:\o), thi li~u de'n cuoi tMng, c6th~ du so 30000 phuang gi:\0, con thie'u han 5700 quan ti~n va han 100 phuangmuoi, tinh Li:\ng San se tie'p t~c cha de'n trong muai ngay cling c6 th~ du duqc Vali:\i, tinh Cao Bfing nam nay duqc mila, tMc gi:\0 doi dao, long dan d~u vui ve duanqp, ke ganh nguOi dqi, rilm r~paduang sa Vi~c trung mua do quan tinh dUng lamcling c6 th~ xong V~y than xin lUll li:\ivai ngay, se quay v~ BAc Ninh, Li:\ng San.Khi vi~c d6n doc v~n tai da xong, se li:\ilam t~p t~u d~ trinh"

Vua d~ rfing : "Tinh Cao Bfing tu sau tr~n th~t thu, kho tang he't nhan, ta da timnhi~u cach cUu chua diln diln cling go ra duqc roi Nay tm ky di:\i binh tie'n danh,vi~c chua luang, ciln phai dV tinh SO ti~n, gi:\0va muoi do Li:\ng San phai tai de'n,duqc du thi cho th6i ngay d~ suc dan duqc thu thai Con Cao Bfing la kiem hi:\tcuaTriln Van Tuan, giln day li:\i c6 Chi sai di lam vi~c V~y Tuan nen he't long mUlltinh, kh6ng duqc pM m~c mqt minh Hoang Te' My, cot saD de'n khi lUa mila chin,phai khan c~p han nua, doc thUc t~t ca mQi vi~c trung thu chie't nqp Li:\i di nhi~unai, d~t mua vai gia thoa thu~n, cot cho dily du kh6ng thie'u mai duqc

D¢ nil! kj - Quye'n CXXJWI- Tlllfc IlJ,cve'Thanll (6Nilan Iloang de'

"Vii Duc Khue, nguoi da duqc d~c phlii chuyen di lam lucmgquan, gan day cactinh B~c Ninh, Lc;mgSan chuy~n v~n duqc nhanh chOng ciing Hl do nho nguerimanen vi~c Nay, vi~c chua lucmgaCao BAng,phiii nen xep d~t cho muoi phan 6ntholl, r6imai chuan cho m¢t m~t tau len, m¢t m~t ve Kinh tra loi l~i"

BQn gi~c Tuyen Quang l~i xam Ian quay nhieu d6n Trinh acMu D~i Man.Quan tinh lien phlii binh dong den ch~n gill Vi~c den tai vua Vua bao b¢ BinhrAng: "BQngi~c ay ch~ng qua nMn lUcsa ha, len den cuOphOc Nay d~i binh dah~n ky tien danh, neu chung con dam hQp dong nhu kien, thi do la tt! di den cMchet do thoi !V~y truyen d\}cho bQnLe Van Duc va Ph~m Van Di~n, khi d~i binh

tm, l~p tuc b~t, chern Iii ay cho het s~ch r6i th~ng den Van Trung ngay Dem theocac tM ty, th6 dong di danh, d~ binh It!c duqc hUngh~u"

T6ng thong T~ Quang Ct!, Tham tan Nguyen Tien Lam va H6 Hl;l'Uad~o CaoB!ng tau noi : "DObiet duqc ten nghich Van co 1 ngum vq Ie, que than Bac Than,phil Tran An, nha Thanh M¢t khi Van da het ngM, ki~t suc, the tat phiii ch~y tronsang day BQntMn da sai nguoi am hi~u nerido la Ban Quang Nhu~n, nguoi nhaThanh, di den do d~ do tham dich xac va uac h~n : neu co th~ m~t db danaday b~tduqc ten nghich Van giai n¢p thi thubng cho 1000 l~ng b~c ; bAng khong thichuy~n bao den quan thu, d~ ti~n co Mng cu phi tu cho quan dia phucmg,he ai b~tduqc dua giao cho thi thubng 500 l~ng b~c

"L~i do biet be Iii gi~c la Nong Van Si, co hiem khich vai ten Van, dem cacd6ng loa dong riengapho B~c N~m, tinh Thai Nguyen BQntMn ciing da sai ngum

tM bi m~t dem to hich d\}bao no neu bilt ho~c chern duqc gi~c Van, den cira quan

tM t¢i thi khong nhihlg duqc tha t¢i, ma l~i duqc thubng h~u nii'a.V~y xin dqi thlimtir 2 d~o ay ve bao, se tuy ca li~u dinh" Vua cho la phiii

Cho De doc, H¢ ly T6ng doc An - TInh la Hoang Van An, linh chuc De doc

Ha - Ninh, thee T6ng doc Doan Van Twang dieu khi~n Nguyen Lanh binh QuangBinh, quyen b6 Lanh binh Ngh~ An la Vii Van Thuyen, do nguyen ham V~ uy b6sung lam Lanh binh Ngh~ An, hi~p vm B6 chinh Nguyen Dinh Tan va An sat ViiDInh, h¢ ly an quan phong T6ng doc An - TInh d~ lam vi~c Sau do, Vii VanThuyen bi b~nh, cho Nguyen Van Ky, V~ uy v~ Di~u vo, vAndo dcm ham V~ uy,sung LInh binh Ngh~ An

Dieu d¢ng Hii'uv~ Quang Tri(mai phlii di dong giii'Ngh~ An) chuy~n di dong

Jl

giii'Ha N¢i thee Hoang Van An dem den1):'sa.

Nguyen Dinh Ph6, Thong doc d~o Thai Nguyen, truac day cho rAng ky h~ntien quan con xa, t~m v~ &c Ninh, thi b6ng tiep duqc d\}, Chi dua den, d6i dinh

nMt kY Ph6 lien cung Tham tan Nguyen C6ng Tro, cung di Thai Nguyen chinh

don luang thl!c, khi giai, quan nhu de tai ky thl xuat phat.

sa tau len Vua phe bao : "C6ng vi~c thu~n lqi, binh linh tinh nhu~, luangthl!c d~y du, dl! doan thanh c6ng ; chi nho tuang S1cac nguai yang theo m¢nhl~nh, vi~c vo hang len, bilt chern gi~c Van, de yen dan chUng, cho thoa long mongmoi cua ta"

Thuang cho quan quan 3 d~o Tuyen Quang, Thai Nguyen va Cao Btmg, tuT6ng thong, Thong dOC,T6ng dOC,De dOCva Tham tan trb xuong, m6i nguoi tienluang m¢t thang L~i sai mang ban h~ng ao, quAn thuang (m6i d~o dugc 10 ao d~u

8sgi to, 10 ao sa day, 100 ao sa ta, va 20 quAn nhieu) Pham cac tuang S1di tr~n ay

ma c6 c6ng tr~ng thl tuyen Chi thuang cap

T6ng doc U Van Duc va De doc Ph~m Van Dien bd~o Tuyen Quang deunh~m ngay 13, tu thanh Tuyen Quang chia duang xuat phat D~o binh cua Ph~mVan Dien c6 han 3000 nguOi, dung bQn th6 Tri phU Nguyen Van Bieu va Chanh d¢itruang Ma Doan DUOng dem th6 dong lam quan tien khu ; thl! B6 chinh TrAn Ng<;>cLam tham bi¢n m<;>ivi¢c quan ca, thl! An sat H6 Si Lam dieu khien v~n tai quanluang, do cMu Vi"Xuyen thAng tien

D~o quan cua Le Van Duc han 3600 nguoi, dung b<;>nCai d¢i Ma DQan B6i vaD¢i truang Ma Doan Than, dem th6 dong lam quan tien khu ; thl! Ngl! sir D~ngKim Giam, dieu khien v~ tiii luang quan do Thu Chau tien danh cMu Ll;}cYen.LUll l~i T6 Hu~ Van, V~ uy Hiiu v~ dinh Tuyen phong, va Nguyen Van Th<;>,Ph6 v~

uy v~ Tuyen Quang, coi quan 500 bien binh theo quan tinh pMn phai d6ng gill

Tosadang len Vua pM bao : "Binh dong c6 nhieu, tinh thAn duang m~nh, nengap duang tien nhanh, biit ho~c chern gi~c Van, de sam dugc h~u thuang"

Dieu d¢ng Ta v~ Quang Tri (nguyen d6ng gill San Tay) chuyen di d6ng gillTuyen Quang

Thuang cho 5 v~ do Kinh phai di d6ng gill Ngh~ An, Ninh Blnh, Ha N¢i vaSan Tay (Nhat v~ thu¢c Hiiu hilo bNgh~ An, Trung v~ dinh H6 uy bNinh Blnh,Nhi v~ thu¢c Hiiu bao va v~ Thilng vobHa N¢i, Nhi v~ thu¢c Tien bao bSan Tay)

Tu quan v~ den binh linh, dugc ao quADc6 thu b~c khac nhau Nam v~ ay dugc phat

di tu nam ngoai, kh6 nh<;>cda lau, nen dugc d~c cach ban thuang

Truy ll;}cnhii'ng nguOi c6 chien c6ng bCam L¢

Vua dl;}N¢i cac r~ng : "Thangch~p nam ngoai, gi~c Xiem xam Ian quay nhieucac chau Ba Lan thu¢c Cam L¢ B<;>nChuang caLe Van Thl;}yva PM lanh binh BilcNinh Ph~m Phi, dem m¢t b¢ ph~n quan d¢i di danh 3 tr~n thiing ca 3 : giet dugc ratnhieu gi~c, chUng phiii tron xa ngay L~i bilt song dugc wang Xiem, dem di rao

D¢ nhi kY -Quyln CXlOOIl - Thlfc llfc ve'Thanh (if Nhdn hoang de'

khApcae h:~.t,r¢ng khflp trong tam tai mflt nguoi ta COngtn;mgdo thl!e khOngphainh6 Truae dii thang th\l ehue ham, ban thuang h~u r6i, nhung ehua dil n~u duqeeong tn~.ng.Tuang n~n ghi t~e nui sOngd~ bao d~n eOng Ian V~y d*e each phongL~ Van Th\lYtuae ThOngCuang nam, va Ph~m Phituae La Phong nam

Vu Xuan cAn, T6ng d6e Blnh·- Phu, dang so xin d~t thu¢e binh giai duai

quy~n minh Vua y eho va pM bao : "Y~u ngueri,n~n mu6n eho toan danh tieng.Ngueri n~n e6 gflng nghTeho tr<;>nv~n tiet tbaoaeu6i dm minh Lam an eho dangiau thi ehua h~i den due thanh li~m, nhung mua an vm nguoi lciibuOngiau thi gannhu khOngtrong s~eh"

D*ng Van Thi~m, T6ng d6e Dinh - Y~n va Trinh Quang Khanh, thl! Tuan philHung Y~n, dem tinh hlnh l¢ h~i ve vi~e tMi dflp d~ va khai song tau noi : "Kbamm¢t deli dUOngsOng mm khai,tif ehO va thu¢C xii Nghi Xuy~n, huy~n Dong An,thang den xii Quang Li~t, huy~n Phil Dung, su6t tm tinh Hai Duang, tMng ra bi~n,dong nuae ehay xiet, thl!e la nhanh ma thu~ ; con cae dai song khae d~u ehayeh~m va yeu

"Khi xet : v~ ru¢ng mila cay e~y, chi duqe 2 phan 10, dADl~i mu6n suaW d~,d~ phOngnuae Ian Va l~i vi~e tMi dflp d~ va kherisOngeung thu lam de xem eonghi~u TUe nhu nuae l\lt nam nay, so vainuae l\lt nam ngoai, dii giam den 6 thuae,

ma nuae sOng xu6ng mau, r6i rut e~n ngay V~ d~ b6iacae dnh San Tay, Ha N¢i,BfleNinh, Nam Dinh va phil Ti~n Hung thu¢e Hung Y~n deu vihlg chile ca Lua co

hy v<;>ngduqe mila, vi~el¢ nhu the, tuang dii trOngth~y

"Duy dia the 5 huy~n thu¢e phil Khoai CMu th~p trung, l~iangay ehOsong vax6i vao,nuae l\lt ehay ngang, ru¢ng mila khOng ti~n lqi, va 5 huy~n DuOng Hao,Thanh Mi~n, DUOngAn, Vinh L~i va Gia L¢e thu¢e Hai Duang bi nuae tran den,lua ru¢ng eung e6 t6n h~i nhu cae h~t kia, la the t~t nhi~n"

To so duqe giao eho dinh than ban M<;>ingum eho rAngnuae l\ltah~t KhoaiCMu d~u theo ehOva ehay r6t ve Hai Duang, l6i nuae ehay dii co ehOd6n v~, neungan can l~, thi vit ehOn<;>~t ehay x6i vao ehOkia, h~t khae khong kh6i e6 sl! dang

10 bAtngo V~y dflp d~ vAnIa khOng n~n, nhung b6 d~ ma khOng 19 h¢i den thi tai

ky tieu man,nuae l\lt l~n mau, lua ehi~m khong kh6i e6 t6n h~i V~y b6 d~ eungIa

ehua ti~n Xinaphia ngoai ehOva thu¢e cae xii sai Thi, Sai Qu~t va Nhue Duang,tuy dia the dflp t~ con d~ ngfln,eao 7, 8 thuae, r¢ng 2, 3 trUqng,d~ phbngnuae tomila h~ ma gilJ lua mu¢n Tm khi l\lt v~ mila thu, eho ehay tran qua, de ehia bOtsUe

nuae. COn cae nga dUOngsong mm khai, quang nao nOng h~p, eho ma r¢ng, khaisau ; ehO nao qUanh co, thi lam eho thAngl~ T~t ea d~u theo m¢t mue d¢ labe

ngang 12 hay 13 trUqng,be sau tr~n dum 6, 7 thuae d~ ehonuae ehay nhanh ea m¢t

10l;lt.Nhu v~y thi to~m hl;lt KhOlii CMu va cac huy~n thu¢c Hai Duong bi nuac trand~n, dii kh6ng c6 cai 10 lUa chiem bi ng~p, ll;lidUQclQi th~ v~ phil sa b6i, ru¢ng datt6t va cac tinh San n.y, Btic Ninh, Ha N¢i va Nam Dinh cling dUQc cai mUng laudai la de vilng, s6ng em.

Vua dl;}N¢i cac rAng: "Ta la chU trong nuac, van mu6n nhan dan trong nuac

kh6ng m¢t nguai nao kh6ng c6 neri an ch6n a.Nay cac hl;ltHAcKy dUQcmila, d~uvui ve thinh l¢, ma 5 huy~n ay vi bi nuac ll;}ttran vao hl;li lua, kh6ng dUQc huangchung cai canh dUQc mila, chua khoi dUng m¢t g6c nha kh6c tMm, nen ta dii 2, 3

Mn dcin do, de tim lay k~ thi~n h~u, thi vi~c tl;lmdtip dOl;lnde ngtin, d~ phong nuac

mila hl;lva khai them dUO'ngnuac chiiy, de rut bOtnuac Ian D6 d~u la nhilng vi~ckh6ng dUng dUQc V~y chuAn cho y lai ban cua dinh than ma thi hanh Hl;ll~nh choD~ng Van Thiem h¢i vm Trinh Quang Khanh di kham cac ch6 va : pham neri naoth~nuac tran vao dUQc, n~u dcip de ngan thi thue dan lam~·c6t de ngan nuac thu¢cti~t tieu miin, dau Vl;l mila nam nay kh6ng kip, nhung Vl;l chiem sang nam c6 hyvQng dUQcmila D6 la lQi cua dan ta thu dUQCabu6i chi~u khi dii mat abu6i sang.V~y khai s6ng dao ngoi, cling can bo ti~n ra de thue nguai ma khai c6ng lam; n~u

de ay m¢t ngay kia ll;liphai b6i dcip thi dii c6 cac dUO'ngnuac mai kheri, thu~n dongchiiy th6ng, van kh6ng sao ; nhuQc bAng sl! th~ qua nen bO de, thi ch6 ay th~nuac

dii dUQcchia dong chay tMng tm ky nuac lan, tat la nuac len d~n dau ll;litieu ngayd~n d6 Dan ta nhat dinh kh6ng phiii 10 v~ ~p ng~p, ~ch de, thl!C la ti~n ca d6iduO'ng C6ng trinh nay, ho~c trong nam khi lam ru¢ng xong, ho~c dau xuan sangnam, se Mn luQt lam, r6i h~u cap ti~n thue nhan c6ng, khi~n dan vui long d~n lamvi~c cho dUQc xong sam. D6 la chi Sl! th~ truac mcit ma n6i, kh6ng the nao kh6ngkhai s6ng, mangoi, de tieu nuac ll;}t,cho dan ta c~ng dUQCayen

"D~n nhu dcip lap chO va, phai nen ban tinh cho ky, de m¢t Mn kh6 RhQC,dUQcr6i lau dai, mu6n nam Mn vilng Vi~c lam hi~n ngay, quy~t kh6ng khinh suat bandUQc.Nen dem ynay truy~n bao cho dan trong hl;ltdUQcbi~t"

Sau d6, bQn Thiem xin d~n sau ngay khai an sang nam, truac h~t hiiy han khAum¢t dOl;lnde ngcin(angoai chO va thu¢c cac xii 5ai Thi, 5ai Quat va Nhu~ Duong,b~ oai hon 160 truqng), r6i thUc dan dcip tl;lm 3 dOl;lnde cli (ach6 va cli thu¢c xiiNhu~ Duong, dai hon 80truqng), con cac nga dUO'ngs6ng thi Mn luQtmar¢ng.Vua cho la c6ng trinh trQng dl;li, sai thue them dan hl;lt Nam Dinh cilng HungYen va Hai Duong g6p suc cilng lam

Doan Van TruO'ng, T6ng d6c Ha - Ninh, tau n6i : "De mai Ll;li Xa thu¢c tinh

hl;lttruac day, vi mua Sl;ltla, dii suc cho sua chii'a ll;li,tit nay d~n ky nuac to mila thu

D¢ nhi kY -Quyin C)(}OOlI - Thlfc /f!.C ve'Thanh t6 Nhiin hoang de'

may duge giu viJng" Vua sai thuemgeho ngum lam d6e bi~n la Lanh binh TOnThatChung va nhUngngum ph\}bi~n, ky h le e6 thu b~e khae nhau

Gi~e bien Cha Va len nOi.ahlii ph~n honcoR6ng thu¢e tinh Ha Tien NguyenVan Hi~u, quy~n Quan co Ha pM, dem binh di tu~n tieu, danh nhau vOi gi~e, bithua, bOthuy~n len b¢, eh~y!Tu~n pM Tr~n Chan l~p tue phai binh thuy~n ra danh

va dem vi~e tau len

Vua sai truy~n Chi nghiemqua Nguyen Van Hi~u va each ehue eho lam Hnh,van theo cae b¢ bi~n gAngsue de ehu¢e t¢i Sau d6 vi gi6 n6m d~n d~n ngung th6i,gi~e bien eh~y xa, ehuan eho li~u de han 100 bi~n binh va 6 ehi~e thuy~nal~i d6nggiu hon Cham, con thi eho rut v~ h~t

BAtd~u d~t Thuy v~ Quang Binh

56 ngum me tao thu¢e h~t Quang Binh e6 nhi~u, ma s6 thuy~n thi it Quan

tinh dang So' xin eh<;mlay tMy binh de sung sai phai Vua sai b¢ H¢ ban dtnh taulen HQ eho rAng: "Nguyen ng~eh me Tao e6 26 xa thOn, d~u la nhUng dan duge

toan trir; tcuae gia khOng phai ehtu dieu dteh, duy ehia bO vao doan thuy~n, sung

lam thuy tM 56 dinh la 1060 ngum, ma s6 thuy~n chi e6 62 ehi~e V~y xin li~u del~i 38 ehi~e thuy~n h~ng lan, m6i ehi~e 10 nguai, 15 ehi~e thuy~n h~ng vita, m6i.ehi~e 8 ngum, 9 ehi€e thuy~n h~g nho, m6i ehi~e 6 nguai, va quan Hnh, d6e v~n,bang truemg thu l~i 12 ngum, e¢ng la 566 ngum ; con thira l~i 494 nguai, van ehi~utheo l~ duge toan trir, d6n bO lam Thuy v~ Quang Binh, theo lam vi~e eOng euatinh ; BAe tao n~u e6 d6ng them ehi~e thuy~n nao sung vao ng~eh, thi eho tl!ehieu m¢ lay thuy thu de v~n eha, ngo Mu eOng tu dOi duang d~u ti~n ea" Vuaehuan y 1mban ay

Kinh ky mua nhi~u qua Tuang g~eh m~t trong Kinh thanh pMn nhi~u Sl}tla.

Ra l~nh eho bi~n binh xay truae dem g~eh de yen m¢t eM, dgi sang nam sua l~i.Nguyen Trung M~u, Tham tri b¢ Binh, bi b~nh Sai Le Nguyen Trung, thl!ThOngehinh ph6 su, t~m quy~n lam eOngvi~e b¢ Binh

BQnphai vien Ly Van Phue va Le Ba Tu di h¢ t6ng vo quan bi n~n eua nhaThanh d~n tinh Quang DOng, khitrav~, tau n6i : "Chuy~n di nay e6 5 nguai Hnhthuy quan duge phan phai,!1itheo la bQnNguyen Van H¢i, ng6i chung vai thuy~n

bi n~n, b6ng g~p duang bien s6ng gi6, khOng nhin nh~ nhau duge, quan thuy~nd~n tinh Quang DOng truae, n~ thuy~n thi gi~t vao huy~n Van Xuang thu¢e tinh

ay, vien tri huy~n bue haeh len b¢ de dua v~, nhung bQnH¢i eu Ie phlii be hac l~i,khOng ehiu khuat, nen ngum Thanh phlii dua hQ d~n tinh Quang DOng, duge g~pthuy~n quan"

Vua bilo rAng: "Lii kia la h~ng nha mQn, ma c6 kien thuc nhu the, kh6ng de

nh1,1csv the Thvc dang khen" V~y chuan cho d~u m1,1cNguyen Van HQi duqc catb6 ngay lam DQi truOng, con 4 ngum linh cung di, m8i ngum duqc thuOng 2 d6ngngan ti~n Phi long h~ng Ian dtSkhuyen khfch

l3Qn Phuc l~i lam phien tau n6i v~ vi~c thuy~n bu6n H6ng Mao gay han vainguai nha Thanh Vua tri~u bQn Tru<1IlgDang Que va Nguyen Tri Phu<1Ilgd1,1rAng:

"Ta xem nguai H6ng Mao trao d6i vai nguai Thanh va nguai Xiem, lai Ie phannhi~u kieu ngi;lo ; duy d6i vai nuac ta, thl van tin kinh, VI nuac H6ng Mao kia da:biet ngum Thanh, ngum Xiem c6 the lay lqi nhit duqc, cho nen khinh nhan ; connhu nuac ta d6 v~t mua ban, gia ca vira phai, kh6ng tham lqi va khi thu tiep, kh6ng

mat tin nghia, nen hQ chi coi trQng ta The mai biet, nguai quan tit d6i da:i vai ke ti~u nMn, kh6ng nen qua dang, duy 2 chii' "tin nghia" c6 th~ khien cho ke mQi rq

day long kinh sq,d6la chuac tren het"

Li;li cung vai bQ HQ ban den vi~c d~t mua hang vai gia thoa thu~n, vua bilo :

"Hi~n nay dan gian kh6 v~ ti~n khan Chi c6 vi~c truac mAt phiii lam gap la d~t muahang vai gia cao thl dan duqc lqi, ma d6ng ti~n c6 tM lUll th6ng khAp ca ; nhungc6t adung duqc nguai giai, kh6ng thl chi them kh6 cho dil.ntMi !"

Quan tinh Thanh Hoa tau n6i : "Truac day, c6 phai ngum dem c6ng van chieuhQi sang nuac Nam ChuOng, da: dua tai nuac ay,l~i lay di~p thu ma v~, trong thu lai

Ie ph~n nhi~u kh6ng thu~n"

Vua bao bQ Le rAng: "Thu ay ch!ng qua do ngum Xiem xui khien d6 th6i Vali;li,Nam ChUOng la nuac nhO, kh6ng bAng mQt coi Tran Ninh, neu ta phai mQt di;loquan den danh, thl tieu di~t het ngay ; nhung nuac kia la mQt neri mQirq,lai n6i cua

hQ c6 du lay lam khinh hay trQng gi dau, kh6ng c~ dem quan den hOi tQi" Li;lichorAng nguai duqc phai di, l~n IQi vat va, kh6 nhQc dang thu<1Ilg,sai phat ti~n khothuOng cho (l nguai bi chet dQc duang, thuOng cho 50 quan, con thl d~u thuOngcho 30 quan)

Sau d6,li;li tri~u U Thai Vi, th6ng ng6n aNgh~ An v~ Kinh (Vi biet dich tiengn6i va chii' cua nguai nuac Nam ChuOng) Vua nMn bao bQUrAng: "Xua, Ly

~ch nha Duang, biet dich thu nuac Phien ; neu kh6ng hQc thl dich lam sac duqc ?

Ta mu6n d~t 4 nha dich quan aKinh d6, chQn nhii'ng nguai am hi~u tieng n6i cacnuac Phien, h~u cap ti~n, IU<1Ilg,sai d~y nguai trong nuac, hQc tieng n6i va chii' vietcac nuac, dtSphong khi phiii tMng dich Trir nhii'ng tieng n6i chim mu6ng, con thlnen biet ca, dtStrathanh mQt nuac d~i van minh Nhu the thl vi~c d6i ngo:;ti kh6nglam la, ma qu6c th~tvduqc t6n trQng"

Vua eho ra.ng tinh An Giang, tinh Ha Tien va d6n An Man aNam Vang, deu

la eh6 dftt xung yeu, khae vai cae hi;l.tkhac, ben sai Truong Minh Giang, T6ng d6e

An - Ha, tri¢u m¢ 10 d¢i linh, gQi la co Phu man ; An Giang tri¢u m¢ 3 d¢i, gQi

la CO Dinh giang ; Ha Tien tri¢u m¢ 4 d¢i gQi la co Binh hai Con 10 d¢i co PhuMan thi ehia d~t lam linh thu¢e h~ : 5 d¢i thu¢e t6ng d6e ; 3 d¢i thu¢e tuAn phu va

2 d¢i thu¢e lanh binh 3 d¢i co Dinh giang lam linh thu¢e h~ eua B6 ehinh, An sat

va Lanh binh, m6i vien 1 d¢i 4 d¢i co Blnh Mi, thi 2 d¢i lam linh thu¢e h~ euaTuAn phU, con An sat va Liinh binh m6i vien 1 d¢i Vien nao co s6 thu¢e binh vepMn minh, efing ehuan eho sap nMp, deu duqe eftp binh khi, d~ thao dien G~p khi

co vi¢e thi dung lam ehan tay, tam phUe cae vien tren day kh6ng duqe nguqe dailinh, dung lam vi¢e rieng, ho~e ban di, ho~e tM ve, ho~e eho nghi vi¢e Ai viph~m se co t¢i

KMm phcii d6e bi¢n e6ng vi¢e aLong - Tucmg la Duong Van Phong eungquan tinh Vinh Long h¢i ham tau noi : "Cira bi~n Dinh An thu¢e tinh h~t, 2 ba nambele each nhau 260 truqng, nuae sau 1 truqng 2 thuae Phia trong, tu s6ng H~uGiang th~ng tai cae xu CMu D6e, Nam Vang ; l~i theo cae s6ng ehinh Tra On,Cucmg Thelng, Cucmg Uy, Cucmg Thanh, Hung Sai va Thu~n Cang, th6ng tai s6ngTien Giang Hai ph~ angoai phAn nhieu la hon va dao, co nMn dan eu tn1 V~yxin xay m¢t phcio dai anoi thUsa (ago dftt th6ng An Thai Trung) d~ phong bi ehomien bi~n duqe hung m~nh"

Vua dl;lrAng: "Cira bi~n fty kh6ng phai eM qua l~i xung yeu, each tinh thanh

l~i khOng xa may khi v6 Slf(l) da co tftnsava thUsadi l~i tuAn tieu, du r6i ; neu co

d¢ng, xay ra vi¢e khan eftp, thi bfty gia tren tinh se phcii quan quan den phOng thU

bao v~, efing kh6ng eh~m tre 10 vi~e Va l~i, d¢ng dl;lng den sue dan, la vi~e bftt dele

dI ; neu co tM th6i duqe thi th6i Vi~e kh6ng cAn kip fty ha tftt phai bay ra eho themb¢n va lam nhQe dan !"

KMm phcii d6c bi~n e6ng vi~e aDinh - Bien la Doan Van PM cung quan tinh Bien Hoa (2) h¢i ham tau n6i : "Ch{Hl dltqc 18 ngltOi linh ad6n dien truae bi du6i

ve lam dan(3), v~y xin sung b6 vao Th~p d¢i thu¢e co Bien hUng" Vua ehuan y laitau fty

(l) Nguyen van la •• bdt thljm viln VO sl! tde ".Mlfy chit nay trong nguyen thu deu b6 tr6ng (sach Thu vi¢n khoa hQc, ky hi¢u A.2772, quyen 136, to 24b) Khi hi¢u dfnh, chung t6i d,!a theo nhitng chit dii dien bang but m'!c ta trong ban ky hi¢u A.27 cua Thu vi~n khoa hQcma b6 sung vao (2) (3) Nhitng chb nay, trong nguyen thu ciing deu b6 tr6ng, chung t6i d,!a theo ban ky hi¢u A.27 cua Thu vi~n khoa hQcma bOsung vao.

h~u COn nhiing ngum lam vi~e bdQi Kien ehu va Thi~n ehu eung thQ'due do Kinhphai di thi tir suA'tdQi den binh Hnh d~u thuang eho ti~n, luang 2 thang ; binh dong

va thQ'do cae dnh di~u den thi thuang eho ti~n, luang mQt thang

Sai Phan Van Oiu, V~ uy bHihl v~ dinh Ti~n phong, vaU Van Lu~n, PM v~

uy v~ Ti~n thuy Thuy quAn, ehia nhau dap thuy~n Ian Binh duang va thuy~n hi~uchii' "Dinh", de ehb 2 e6 sung d6ng "ThAn uy vO dieh d;;.ituang quAn" va 1 e6 sungd6ng "ThAn uy pha dieh d;;.i tuang quAn" mOi due, 40000 cAn thu6e sung vOi caeehA'ndia 16i va cae thu d;;.n, giao eho quAn thu Gia Dinh de dung L;;.i ehb den phateho 6 dnh Nam Ky, m6i tinh 11a co vuOng Mng triru vii(1) va 1 bQ co ngii hanh vaeho quAn thu Nam Yang 200 e~p ao mm may, 200 bQ hAu bao Mng gA'm

Thuy~n ra di, dUQ'ethu~ bu6m xuOi gio Sai sua Ie t;;.bmieu Nam Hai Longwang va mieu Phong ba(2)

Dl;}cae Tuang quAn va Tham tan bquADthu Gia Dinh rAng: "ChA'n dia IOi nay

da dem den nhi~u r6i Phai nen thuang thuang Mn pha, dirng ng;;.i phi tcin BQn gi~eIda rA't SQ'thu d;;.n A'y.Ban ngay An nup, ban dem chUng tA'tphai Mn ra V~y nenehuyen sue eho ngum ehieu kinh thien ly, nhAm ngAm eM b<;mgi~e An nA'p; l;;.isueeho nguoi bAn sung, ban ngay lA'ydung tAm sung, dQ'iden ban dem, nhAm bAn vao :ho~e b ben ta bAn sang ben hihl, ho~e bgoc truae bAn sang goe sau, khien gi~ekhOng con eM tr6n tranh, mOi co the giet dUQ'enhi~u gi~e"

Ngum ChAn L;;.p, co ten SAm va 2 ngum dADba Man dung ta thu~t lam meho~e vua Phien Vua nay sinh ra dAm d~t, ban quan bUOn ngl;}c.Nhi~u ngum oan.T6ng d6e Truang Minh Giang va Tu~ phUU D;;.iCuang bAn - Ha do tham duQ'ctinh tr;;.ng, bAt chUng dem chern va rao eho mQi ngum biet ; con tai san eua phi;lffinhAn thi dua het eho Phien wang Vi~e den tai vua Vua eho la phai

Truy t~ng Nguyen Van cao, Lanh binh Thai Nguyen, Uun V~ uy,ham Chanhtam phAm, va Dinh Quang Toan, PM quiin ea ea Thai hUng, lam Quan ea, hamChanh tu phAm

Mua thu nam ngoai, th6 phi xAm lA'n quA'y nhieu Thai Nguyen, qUAn euaNguyen Van cao dong b HAc Ci;lll, danh nhau vOi gi~e vai mum hqp, vi binh it,

(1) rrUu vii : thu~t ngu ngay truac ngum minh quen diJng de chi lOl).ihang d¢t bang 16ng, gi6ng

nhu ni.

(2) Phong bd : thlln gi6.

D~ nhj IcY - Quyln CXXXYI- Thlfc /If-C ve'TMnh (6Nhan hoang de'

khOngdich n6i, bi chet t~i tr~n Dinh Quang Toim, d6ng 6 Tugng DAu,het suc danhgiu, luang an va thu6c d~ deu het Bigi~c bat, d6 Tmin dAuhang, Toan miing gi~crat nhl,lcnM, bi gi~c giet rOinem tMy xu6ng sOng.COnbien binh 2 dOnay bi chet

gAn200 nguai Den dAy,B6 chinh U Truang Danh vaAn sat Doan van, hai duqctinh tr~g, tAulen

Vua dl,lb¢ Binh rAng : "BQnNguyen Van C<io,khi gill 6 Biic ~n va TugngDAu,bien binh it ai,ma g~p gi~c c6 han nghin quAn,khOng he nh6t nhat, chiln l~i,m¢t ngum thi danh nhau vm gi~c ma chet tr~, m¢t ngum thi bi bat, miing gi~c machet : tiet li~t deu dang khen, the ma truac gia khOng he tAulen, suyt lam mai m¢tmat thlJc tr~ng, thi lay gi khuyen khfch sau nay ! Ben sai truy t~ng : C<ioduqcthubng them 200 quan tien va cho m¢t nguai con t~p am lam cam y Thien h¢ ;Toan duqc thubng them 150 quan tien va cho m¢t ngum con t~p am lam cam y Bah¢ COn cac bien binh bi chet tr~ deu duqc cap tien tuat gap hai Va chuan choquan tinh siim dil xOi19n,tien giay, cho te 1 tuAn6 den Biic ~n

BQngi~c tr6n 6 Quang Yen la Hoang At An va Duang Ba An c6 dua thu thOng

vm ten ph~m s6ng tr6n 6 cMu Tu Ll,lcnha Thanh la Vii Tien Hien(Wac dOng loa

vm gi~c Thuac) h€?nden h¢i 6 ph6 Na Duang de khbi ngl,ly,va uy cho Hoang VietCMu, ngum nM Hoang Bao Kiem la do dang (Kiem, ngum cMu L¢c Blnh, dnhL~ng San) truyen d~ thu di, bi Vi The Duang, Th6 ty 6 tan s6 Tri Ma, xet hOi batduqc dem n¢p ThlJ pM TrAllVan TuAnl~p tuc m~t sai nguai lam vi~c biit gi~c di

na bilt duqc Kiem

Vi~c den tai vua Vua dl,lra.ng : "Nghich ph~m la Hoang At An va Duang Ba

An truac da AmmUlllam gi~c, tUng bi quan quAndanh giet, tan mc khOng con s6tten nao Nay l~i tl,lh<?pbQnvOl~i, dua thu thOng tin, cung mUlltoan lam vi~c traiphep Vi The Duang xet hOi bat duqc, rat dang khen Chuan cho thubng thl,lD¢itrubng thu¢c tinh, vAngiu tan s6 Tri Ma, va thubng them cho 20 dOngngAntien Philong h~g Ian Nhiing ngum lam vi~c bat gi~c thi thubng cho tien b~c c6 thu b~ckhac nhau TrAnVan TuAnlam vi~c duqc nhanh nh~n thoa dang,Wac bi cach lUll,nay gia an, d6i lam giang 4 cap COnmay ten ph~ bi bat la Hoang Bao Kiem vaHoang Viet ChAudeu dem giet di L~i chuan cho lam.giay tu sang phil Thai Binhnha tra bat Vii Tien Hien de nghiem xu BQnAt An va Ba An, mUllda b~i l¢, the tatIan tr6n de s6ng len l6t; v~y truyen dl,lcho tinh Quang Yen thugng khan na bat".KhAffiphai thlJ H¢ b¢ Hiiu tham tri la Vii Duc Khue ve den tinh L~ng San,

~~~~~~~~~~~~~~~$~~

chua luang 6 Cao BAngda dAllxong vi~c, nen y cho Dl,lsai t~m tr6 6 Biic Ninhdam ba ngay, khi khai ~nh, se cho do duang tr~, ve Kinh ngay de cung chuc

T6ng thong T~ Quang Cl,l, Tham tan Nguyen Tien Lam va H6 Hl,lUad~o CaoBAng, dem han 5900 binh dong xuat pMt tir thanh Cao BAng, luu PM v¢ uy Chuquan la T6n That Hi coi quan 500 bien binh al~ giu tinh ; r6i lam satau len, va n6i :

"Truac day, dii pMi Tham tir Ban Quang Nhu~n, len den Tran An, do dugc tennghich Van, mua d6ng nam ngoai, tron aque vg Ie,bi sa t~i pMi bitt, phiii dua hoi

1(>300 l~ng b~c mai dugc tha, mua thu nam nay, len ve Ha Duang (ten dat, thu(>c

tinh Tuyen Quang), thuang di l~i mien NgQc M~o va Van Trung" Vua phe bao :

"Co sl,lrat tot, binh sl tinh nhu¢, luang thl,lCday du, bQn nguoi deu nen hang Mi cogtmg thAngtaisao huy¢t cua gi~caVan Trung, bAt ho~c chern gi~c Van, de d6n laytrQng thuCJng"

T~ Quang Cl,l l~i tau n6i : "B<;mthu l~i co Cao hUng la Nguyen Hiiu Th~y vath6 ty Nguyen Hiiu Dang c6 chieu m(>dugc han 1000 th6 dong xin cho theo l~ 3 cohuang dong, d6n lam 2 co d~ tu va d~ ngli, l~ thu(>c de theo lam vi~c quan Than diicap Mng cho Nguyen Hiiu Dang lam Ngo~i uy suat COco d¢ tu, Doan Bao Giamlam pM ; Nguyen Hiiu Th~y lam Ngo~i uy suat co co d~ ngfi, Nguyen Hiiu Sieulam pM M6i d(>il~i d~t 1 ngo~i uy suat d(>iva 1 pM suat d(>ide cai quan

"L~i nua sau khi 5 co ay tien hanh, vi¢c tu luang neu kh6ng ke tiep dugc, thi

xin cfing nhu linh ngum Kinh, deu cap cho tien, luang m(>t lo~t Can 2 co mai m(>,

dqi vi~c yen 6n r6i giao cho quan tinh lam thanh danh sach tau len, se mien trir cho

di linh va dieu dich" Vua y lai tau ay

D~o quan cua Le Van Duc, T6ng doc d~o Tuyen Quang, tien den chau L~c

Yen, pM lu6n dugc 5 tr~i gi~c, chern vai thu cap, thu dugc khi gi&, nhan thiing keo

thAng den xii Lich H~, la cM sao huy~t cua ten nghich ph~m Hoang Trinh Tuyen(Tuyen ng~y xung la Trung quan H~u d6n T6ng doc, L6i Ha d~i tuang quan, qu~nc6ng), Tuyen dii ch~y thoat truac Duc ben dot het nha cira pho sa, al~i m(>t ngaylung bilt kh6ng dugc gl, l~i tien binh va dang san6i : "B<;mgi~c ay nay dAu tan va,nhung khi d~i binh di r6i, tat chUng l~i t~ hQp l~i thi duang v~n tai luang thl,lckh6ng khoi bi tra ng~i Neu dUng quan l~i de lung bAt, thl rUngmH man mac, cMnao cling c6 tM tron tranh ; v& dia the nay th~t kh6 tam nii den cung dugc Hannua chau Bao L~c can xa ma b<;>nthan dii h~n ky h(>itieu vai cac d~o, thl m(>t d~oquan mlnh sao c6 the rieng ch~m l~i dugc ? V~y, can nhilc nh~ n~ng, tUCJngnen tienquan cho nhanh la phiii"

Vua d~ dng : "Nguai mai ra quan, dii dugc thiing tr~n, thl,lc du lam lUng tieng cho quan ta, rat dang mUng va dang khen ! V~y duai cM bien ten, truac c6 ghi giang 4 cap, nay chuAn cho khai ph~c 1 cap Gia day, quan ta duang hang Mi, di mau m& 19i kh6ng nen dUng l~i lung bAt cho them cMm ngay gia Nguoi nghT tien

D¢ nhi kf - Quyln CXXXYI - Tht!c Il;lC ve'Thtinh 16Nhan hOCzng de'

quan nhanh thgc la hQ'P19.V~y nen d6c thUc cac tuang bien binh dong kip tien denvan Trung de bat ten dau so gi~c

"L(;li nen truyen dl,l cho 2 d(;lo Cao BAng va Thai Nguyen duqc biet Va chiaquan lam 3 d(;lo, cu6i cung deu nhAm m<)t neri de cung danh thi tinh hinh trongquan, can phai tMng tin cho nhau biet Chuan cho : tir nay ve sau, quan quan d(;lonao hi¢n da tMng tr~n adau, bilt ho~c chern duqc wang gi~c ten Ia gi, va tien denneri nao, deu cho tuy ti¢n tu bao ; m<)t la de c6 vo tinh than quan lfnh, hai la d~ biet

ro tinh hinh cua gi~c, thgc la ti¢n ca dOi duang Va nen truyen dl,lkhiip cac th6 dan

sa t(;li,d(;liluqc n6i : quan nha vua di danh dyp c6t d~ danh ke c6 t<)i,CUll IA"y nhan

dan Ke nao trai m¢nh, wi phai giet ; nguai bi gi~c cuang ep thea, cling khOng no

trio cac ngueri deu la con do cua trieu dinh, nen s6m quay dau ve Neu bilt, chernduqc ten gi~c van, ho~c nhUng ke chfnh, thu yeu ph(;lm, giai n<)p quan, thi thuCJngcho y nhu l¢ truac ; neu khOng lam duqc nhu the, thi ra thU, di tong quan, dai tailuong thgc, chuyen d¢ van thu d~ chu<)c t<)itruac.Neu cu m<)tmgc me t6i, earn khfgi& ch6ng l(;liquan quan, thi quyet khOng tha thu N6i v~y khien cho chUng duqchieu biet ro rang

"L(;linfra, tir nay, khi bilt duqc ph(;lm nhan, h~ nhUng ke bi gi~c ep theo, thi li¢u

tha cho 1, 2 nguai ve, de chUng bao nhau, deu biet trieu dinh chi giet nhUng ke dau

so gi~c, con ngum bi gi~c buc thee thi khOng tq t<)i Nhu the, ke quy thu~n tatnhieu, m& mong xong vi¢c duqc"

T6ng d6c Nguy~n Dinh ph6, Tham tan Nguy~n COng Tru ad<;lOThai Nguyen,dem 4000 binh dong, 9 that voi tr~n tir thanh Thai Nguyen tien di :truachet sai An

sat Doan uan den d6n Biic C<;ln,phU dl,l dan avilng B<;lchThOng, Ciim Hoa de d6csuat v~n tai luong thuang va tuy ti¢n d~t mua luong thlJc v& gia thoa thu~n L<;lisairieng Ph<;lmPhi, Ph6 Hinh binh Biic Ninh, dem 1000 binh dong, tir Dinh Chau

chuy~n den Chq Ra, h<)i v& d<;libinh Va lUll T6ng Van Tri, Lanh binh Thai

Nguyen al<;li,hi¢p v& B6chfnh U Truang Danh chuyen lam vi¢c v~n luong tir tinhthanh taiBiic C<;ln.sa dang len, vua pM bao : "Hi¢n nay U Van Duc da tMng tr~ Lli nguai nen tien nhanh cho kip cOng vi¢c, binh luong d6i dao, thi cuoi ngga di

tr~n den dau tat c6 the thanh cOng den d6"

to so,chi€u theo quan ham cao thap cua cac doc, phu cac tinh, l~n luqt ky ten r6idong an quan phong cua Ha - Ninh T6ng doc, ru6i nglJa d~ len ngay" L~i cho rAngvi~c diip de dfi dugc vihlg, nel) sai b¢ C6ng tu hOi cac doc, pM, bo, an va cac phuhuy~n s6 t~i, xem ai la ngum co giing trong vi~c h¢ de thi ban de thuang.

Nguy~n TU, thlJ Tuful pM Quang Tri va U Duc Ng~n, An sat Thanh Hoa, co

t¢i, bi mat chuc Cho Nguyen C6ng Hoan, thlJ I1mh b¢ Tham tri, quyen Iinh anquan phOng Tu~n pM Quang Tri ; Nguyen Huy Chieu, nguyen thlJ An sat TuyenQuang, d6i di lam thlJ A.n sat Thanh Hoa

Truac day, bQn Tu yang m~nh sung lam Chanh pM chu khao truang thi Ngh~

An, van thi 3 ky, lay hay bi) dfi quy€t dinh xong r6i CO Nguy~n Van Giao vao h~ngli~t va Nguy~n Thai D~ vao h~ng tu tai, nhung co ti€ng la danh si, nen Tu lay them

(1)HiJ tMII :thlln sOng.

(2) SUd1lg giallg : ti€t silang xu6ng, nh~m gifta thang 9 am lich, tac khoang 23, 24 thang 10 dllang lich.

D¢ nhi kj - Quye"n CXXXVIl- Thlfc l~c ve'Thanh [6Nhan hoang de'

vao hi;mg dl nhan, d6i m~t quyen va pM l~i B¢Uphat hi¢n dugc, ben dem vi¢ctAu len

Vua ghet vI lam r6i lo~n quy lu~t truang thi, l~p tuc phai bi~n binh v¢ eArn ychia di Quang Tri va Thanh Hoa, truy~n Chi cach chuc, bilt Tu va Ng~n xi~ng li:li,giiii v~ Kinh, giao b¢ Ifmh nghiem tra nghi xu Khi an dii thanh, li:ligiao dinh tMnban li:li.Tu VItl! tay pM li:li,bi khep la thii ph~, phiii tram giam h~u ; Ngi:lDla tongphi:lm, bi xu t¢i luu Giam sat vi¢c truang thi la Ngl! su Truong Tang Di~n, tanthanh vi¢c ay, giam khao la Te' tiru Nguy~n Huy HI,l'Unh~ di:lnghe thea, cllng pMli:li, d~u phiii t¢i d6 COn cac d~ di¢u va phan khiio d~u bi giang, each co thu b~ckhac nhau Nguy~n Van Giao va Nguy~n Thai D~, nghe theo quan truang, vie't li:liquyen van, de dugc do nhu the'la cAu may, khOng bie't xau bO, lam nha tie'ng hQctro, d~u phiii danh ngay 100 trugng, cho v~ lam dAn, chiu sai dich, su6t dm khOngdugc di thi nua

Vua di tuAn du asOng L¢ NOng

Thang Phan Thanh Giiin, Di:lily tl! Thie'u khanh, len thl! Di:lily tl! khanh, kiemlam cOng vi¢c b¢ IfJll1l

Quan dnh Ngh¢ An tAu noi : "cac thOn, phubng va Vi:lnatren m~tnuac thu¢chi:lt [Ngh¢ An] nhu beo troi song gii:lt khOng co bau viu, xin mi~n cho pMn di linh,

ma cu n¢p thue' nhu Cll" Vua khOng nghe, chuin cho y theo l¢ thuy ca aHAcKy,tuyen ll!a lam linh, de co can cu

Hai Duong mm m¢ dugc hon 500 dADngo~i tich Vua chuan cho d6n lam HUllv¢ Hai Duong, cho Thanh thii uy Truong Van Nho lam thl! Pho v¢ uy

Chuan dinh : tu nay pham d6c, phii, b6, an, de'n ly'sa deu phiii lam ngay bantAu len Truac dAy theo 1m ban ciia b¢ ~i, cho cac quan acac dnh ngoai, khi tmnh~n chuc, chi tu v~ b¢ de luu chieu thOi Vua nghT : d6c, pM, b6, an d~u la quan to

am¢t dia phuong, ma nh~t ky de'n ly'sa khOng dem tAu bao, la khOng hgp ly, nend6i dinh li:li

Biii bO kho Thuang binh acac huy¢n thu¢c Kinh kY Vua dl} N¢i cac rang:

"D~t ra kho Thuang binh c6t de cho vi¢c thu, chi dugc vira phiii, nam dugc mua,mat mua dugc ti¢n nghi, the'ma gan dAy, vien Kinh doiin lam vi¢c khOng kheo, 19icho dAn khOng dugc may, ma trong khi thu mua, co khi li:li lam khO cho sl! buOnban Do thl!c khOng phiii la biin y ta lam vi¢c VI dAn V~y nen biii di Ve s6 gi:l0mi~n Nam dii chua, hi¢n con hon 18600 phuong, chuan y lai ban ciia b¢ H¢, chochi dung la 7000 phuong, thu lay dii v6n ciia cOng lit 8000 phuong, con thua hon

3600 phuong thl phan phat cho dAn ngheo tung a3 huy¢n"

Doan Ba Trinh, Qu6c titghim Tu nghi¢p, kh6ng giii' gin ve vi¢c phong rieng, biquan Ngl! sit tau h~c, pMi cach chuc Cho Nguyen Van Nhuqng, thl! Tri pM TuNghia,lam Han lam vi¢n Thi giang, thl! Qu6c tit giam Tu nghi¢p Vua nhan d6, bao

N¢i cac dng : "Van mieu 1a cM tho cac b~c tien triet, dau nguoi kh6ng biet chii'ding c6 long t6n kinh Ta m6i khi di thuyen qua d6, tat pMi ng6i ngay ngcin, ao mlichinh te, kh6ng phai 1asg thanh hien qua trach dau, ma 1a do long tl! nhien sinh rathe Xua, thanh nhan nghe thay sam set phai dUng d~y, Trinh Tit ng6i kh6ngngoanh lung vao chua tho Ph~t, cling 1a yay Doan Ba Trinh, than lam Tu nghi¢p,

ma h1;lnhkiem nhu the, saD kh6ng sg hai ! Si h1;lnhden the, thl!c dang than phien !"Voi con Thieu bao qu~n c6ng T6ng Viet PhUc 1a T6ng Viet Thu vao Kinh KhiThu dfi den, hen c6 tang my Chuan cho cap 20 l1;lngb1;lCde ve 10 vi¢c tang Khi hettra, se l1;livao Kinh ngay dgi Chi, b6 dl;lng

Thuang truang b¢ H¢ tau n6i : "Kho aKinh hi¢n chua 1250000 Mc th6c, mah~ng nam chi th6c g1;l0ra tren dum 5ססoo0 Mc, phuang(l) V~y xin dem s6 th6cg1;l0dfi chua d61uu lam s6 thuang trii' Tu sang nam tra di, cac tinh Nam Dinh, HaN¢i va Hung Yen, h~ng nam pMi tra den 250000 phuang g1;lO,cac tinh QuangBinh, Quang Trio Quang Nam va Binh Dinh, h~ng nam pMi tra den 250000 Mcth6c de phOng chi phat trong 1 nam

"L1;linii'a,aThua Thien hang nam, thu th6c t6 1a 50000 Mc, sau 5 nam, c6 tMdugc 1a 250000 Mc, thi 1uu ngay s6 th6c d6 lam th6c trii'trong 3 nam ve sau, h~ngnam, dfi c6 th6c Thua Thien 1a 50000 Mc, thi s6 th6c v~n tai den cua Quang Binh,Quang Tri, Quang Nam va Binh Dinh, xin li¢u giam xu6ng 1a 20000 h¢c"

Vi¢c ay giao xu6ng dinh than ban xet HQ cho r~ng : Quang Binh 1a ch6 diadau, kh6ng nen bcit chao Sang nam, xin cho cac tinh Quang Tri, Quang Nam vaBinh Dinh cha th6c nhii'ng nam gan day 1a 300000 h¢c ; cac tinh Nam Dinh, HaN¢i va Hung Yen cha g1;l0400000 phuang R6i lay 100000 h¢c th6c dfi 1au namchua akho Kinh va 400000 phuang g1;l0do tao v~n cha den ma chi phat trong namnay Con 300000 Mc th6c tao v~n va 50000 Mc th6c t6 aThua Thien dem n¢p vaokho, c¢ng 1500000 h¢c, sung lam cQa chua 3 nam Tu sang nam tra di, hang nam,cha den 450000 phuang g1;l0Bcic Ky, l1;litrich lay 5ססoo Mc th6c 1au nam akhoKinh de sung vao khoan chi, r6i l1;lilay th6c t6 aThua Thien dien b6 vao d6 chohgp vai phep phat cli ra, thu mai vao

"Den nhu cac thuyen v~n tai : cac tinh BcicKy thi do ty Tao chinh li¢u vat doanthuyen Bcic tao va doan thuyen Nam tao ; Quang Nam va Binh Dinh thi li¢u vat cac

thuyen d1;lidich trong h1;ltchuyen chao Duy tinh Quang Trio s6 thuyen d1;lidich c6 it

D¢ nhi fry -Quyln C)()OOlIl- Tht!c l~c ve'Thcl1lh16Nhan hoang de'

thi thu~ them thuy~n dan Thuy~n d~i dich thi do duang bi~n, thuy~n thu~ thi doduang cang v~n tM di"

Lai tau dang l~n Vua dl;)rang: "Lm ban phful nhi~u hqp y ta Duy chi co di~u

la tinh Quang Tri co duang sOng, co th~ di thOng dugc, ha tAt phiii vugl mAy trungbi~n khai d~ di vao ch6 nguy hi~m song gio ? D¢ sang nam d€n ky v~n tai sexu6ng Chi thi hanh Va, n€u nam nao, thoc to aThira Thi~n, ho~c dugc tha hay chohoffn, g~o cha tir Btic Ky ho~c vi ca gi khOng th~ du dugc s6 Ay, thi do b¢ H¢ nghitau, se cho v~ tai them d~ sung vi~c chi dung Va l~i, s6 thoc g~o thuang chi la5ססOO0, cling la can cu vao tinh hinh hi~n t~i ma noi ; sau nay, nuac nha nhan h~,binh ngl;)anOng, cac bi~n binh phful nhi~u chia ban, thi s6 chi tAt giam di My gia

cling do b¢ H¢ tril tinh d~ bat vi~c v~n tai ma nm nh~ dugc suc dan".

Phong Th6ng ch€ Ph~ HihI Tam lam Tam PMc nam Vua dl;)N¢i cac rang:

"Truac day, Ph~ HihI Tam ch6ng gi~c Xi~m acac xu Thu~n Cang va Chi€n Sai,g~p h1c gi~c duang hang ma Tam vm s6 it,tMng dugc s6 nhi~u, ch~n duang khOngcho gi~c ti€n, at dugc khi th€ hung hang cua gi~c, lam n6i thanh th€ stic ben cuaquan ta COng Ay thlJC khOng phiii nho V~y gia an d~c cach phong cho tuac nam,d~ n~u chi€n cOng"

Thang : Trful Van HQc, Pho v~ uy Chu quan, l~n thlJ PhO v~ uy HihI v~ dinhTi~n phong; L~ Van Di~p, Cai d¢i, l~n thlJ PhO v~ uy Thuy v~ PM Y~n

Dung Han lam vi~n Thi giang hQc si UVan Luy~n lam Qu6c tit giam T€ tw.Truang Minh Giang, T6ng d6c An - Ha tau noi : "cac tM binh atAnsa,tM sa

thu¢c An Giang, nhu Tan Chau, Chau Giang, An L~c, Thu~ Phi€m, Vmh Hung,Cuang Thanh, Cuang Uy, Cuang Thting, TrAn Di, TrAn Giang va My Thanh, truac

gQi Hung nhAt, Hung nhi, Hung tam va Thuy~n nhAt, Thuy~n nhi, Thuy~n tam, nay

xin d6i lam d¢i, ma lAy t~n tM satrum l~n tr~n, thi dl;)nhu tM binh Tan Chau, gQi

la d¢i Tan Chau NMt, d(>i Tan Chau Nhi ; thu binh Chau Giang gQi la d¢i Chau

Giang NhAt, d¢i Chau Giang Nhi Ngoai ra m6i thu sad~u 1 d¢i, nhu tM binh AnL~c, gQi la An L~c d¢i Soy ra, cac thu sakhac cling v~y Duy tM binh TrAn Di vangQi la An Di d¢i nhu cli M6i d¢i d~u 50 ngum, co thi€u m¢ them Con d~o DOngKhau, nay aphu ly' Tan Thanh, xin b6 bat di" Vua chuan y 1m tau Ay

Kham phai d6c bi~n cac cOng vi~c aDinh - Bi~n la Doan Van Phu tau xin li~uchia cAp thuy~n cho 6 tinh Nam Ky (Gia Dinh 40 chi€c, Bi~n Hoa 17 chi€c, VmhLong 37 chi€c, Dinh Tuang 33 chi€c, An Giang 60 chi€c, Ha Ti~n 24 chi€c, c¢ng

211 chi€c)

D6c bi~n cOng vi~c aAn - Hll III D~ng Chuang tau xin cho d6n, tr~i va thuy~n

aAn Giang n~n d~t cac h~g sung va dlJ trii' thu6c d~ (d6n Chu D6c 27 cO sung

lan, ngoai d6n trU<Jcsau 2 goc d~u 2 c6 ; goc ben hilu d6n la d6n Chu PM 4 c6 D6ing~n song Vinh Te Ia 2 d6n Vmh Thanh va Vmh Nguyen Mu 2 c6, thU Chau Giang

8 c6 Thuy~n HcH d~o 5 chiec, m6i chiec m¢t c6 sung lan, 6 c6 sung qua san.

Thuy~n 6, thuy~n U va thuy~n Chu 22 chiec, m6i chiec 3 c6 sung qua san COn sung Ian nhu c6 d~i xa luan xa h6ng y, phach san, m6i c6 d\l trll 100 phat d~, sungqua san m6i c6 200 phat d~n) Neu co thieu thi do quan thu Gia Dinh tu Jinh cho dudung Vua deu y cho ca

Trang bQn linh thuQc d¢i H6i luang trU<Jca An Giang, co Nguy~n Thanh(ngum Ha TInh) va Tang Van Mai (nguai Hai Duang), tir Wc gi~c Khoi gay bien,vAn theo quan quan, khong chiu theo gi~c T6ng d6c Truang Minh Giang va TufinphU Le D~i Cuang dem vi¢c tau len Vua noi rAng : "Chung la tu tQi ma con bietvi¢c phan bQi la khong nen, mQt tam long thien luang ay cling dang khen V~y chod6i ngay ve lam linh atinh nguyen quan de to ra rAng tri~u dinh thuang ngum.thi¢n, ph~t ke ac, gill m\lc rat cong bAng, chi co ke nao t\l minh lam ac, thi moi mau

di den ch6 phiii tQi thoi !"

Dan Chan L~p bi doi, den n6i co nhUng ngum phiii an tam cam

Vua hay tin, dl;l bQn Truang Minh Giang va Le D~i Cuang rAng: "Chan L~pdAu la dan Man, nhung cling thuQc vao ban d6 va dan tich cua tri~u dinh Trongtinh v6 v~ thuang xot, ta coi cling nhu dan ta v~y Truoc day, gi~c Xiem xam Iantan b~o, ta da vi ngum Chan L'!-pma giii' danh dt:;pkhu trir, l,!-iphai trQng binh dengill ba c5i nuoc ay, de nhan dan hQ khong phiii ly tan, d¢m chieu nAm yen Nay hQg~p Wc doi kern nay, cling nen gian chan, yen xiem, h6i hii cUu giup, chu dau nong6i trong hQ chet doi ma khong thuang ? Dugc tin nay, long ta khong no, hu6ngchi lli nguai l,!-ilam nga dugc u ? Neu qua co s\lay thi vi¢c phat chan khong the trihoan dugc Chuan cho m¢t m~t tau len, m¢t m~t tu ngay cho 2 tinh Vinh Long vaDinh Tuang deu cha 10000 phuang g'!-o den de phan phat, cho de hQ mat nai anch6n a,thi mill phu phi long ta vun tr6ng cho dan anai bien gioi

"G6c cua sinh dan a vi¢c lam ru¢ng Cham cay cay, thi huang dugc mua ;khong cay, khong lam co thi phiii ctIiu tung doi Do la Ie thuang trong vi¢c lam ancua nha dan Nay nghe noi dan Phien phfin nhi~u co long sg kho, ng~i kh6, b6khong cay cay, sa dI doi kern, cling vi co do V~y nen di khAp nai de dl;l baa: nayd~i binh dong gill, quan tinh nhu¢, luang th\lc nhi~u, quyet khong phiii sg nguaiXiem Ai nay d~u nen gAng suc cay cay va cling nen tr6ng cac thu khoai, d~u, raudua de giup cho khoi doi V a l~i, tri~u dinh CUucap tai n~n, dAu co tram v~n ti~n,luang, nhung cling co h~, saD bAng sieng nang cay cay t\l minh lam lay ma an,quanh nam no am, khong phiii doi ret, ha ch~ng phiii la chuoc hay u ? Dat dai trangh~t v6n mfiu mo, neu ai cling cham lam ru¢ng, dat khong b6 cM nao hoang, thi

thOc g~o an sao cho het ? Va quan dan nUDcPhien gAn day dugc tri~u t~p de thaodien, d6la ke r~t hay, c6t de m~ vOng vi~c bien phong Neu nay vi~c ngoai bien

da do ganh, thl nen li~u c~p d6 lam ru<)ng cho quan va dan anhUng neri gAn d6ntr~i, xem cM nao c6 the cay c~y dugc thl cho he;>khai khan, wa cay cu6c, waphong thU ; ho~c nen h,ra tinh than ra tUng ban, m<)tmia de thao dien, m<)tmia cho

ve lam ru<)ng, luc c6 vi~c thl t~p hgp het cii l~i The nao la ti~n thl xep d~t me;>ivi~c

ma lam : vi~c bien phOng van kMng tM bO tre, vi~c lam ru<)ng ciing can phai lqpthro Trong hai vi~c ~y, bc;>nnguai nen tfnh ky ma lam mm dugc"

Sai Nguyen Dang Huyen, Lanh binh An Giang di den Ha Tien, hi~p cung Liinhbinh Hoang Van Ly, qulin Hnh cac h~ng bien binh tnl phOng, phan pMi phong ng1,l.B<;>nTuang quan, Tham tan va Lanh binh aquan thu Gia Dinh tau n6i : "SungIan bilng d6ng mm phong la Than vii pM dich Thugng tuang quan, bi T6ng VanHung aty C8.nh t~t, l~y cMn dia lOi da bi ng~ nUDc, nh6i thu6c de Mn, d~n n6g~p qua, mi~ng sung bi r~n Xet ra : r~n ciing nhy, neu danh dai Mng cai vong slita

ngoai mi~ng sung con c6 tM dung dUgc"

Vua dl;l qua rilng : "Khau sung Ian ~y la thu vo khf r~t quan tre;>ng.T6ng VanHung khinh su~t dung d~n de den xiiy ra nhu the, dang Ie phai chern, nay hay d6nggOng m<)t thang va danh ngay 100 trugng ; be;>nphan x~ va chi thi bi ph~t danh roi

hay trugng c6 thu b~c khac nhau cac Tuang quan, Tham tan va Lanh binh, tit truDC

den nay, da khOng c6 muu ke de h~ thanh, l~i khOng c6 suc de giet gi~c, nha c6khau sung ~y de bcin giet Iii gi~c, pM tan kho tang, do d~y gi~c da: sAp chet Dangphai nen ngay dem xem xet dOn d6c, nha sung d6 de lam tham cOng, sao l~i khOng

Mde y, chi ph6 m~c phao thii nh6i thu6c bAn ra, den n6i c6 s1,ll~m 10~y V~ykhOng biet 1fi nguai da: giu nhiIng vi~c gl ? bl;lng d~ ra sao ? hay la sg sung m~nhqua, khOng dam den g~n ? Nghi den, khien ta b1,lcde;>cmai Nhu v~y ciing dang trit<)ithem n~g han, nhung hay truyen Chi nghiem qua!

"Con nhu than sung da: bi r~n thi phai nen gia tam th~n tr<;mg,tlm cach danhdai them m<)t cai vong sAt to, l~i qu~n day d6ng, c<)tcho muOn phAn ben ch~t Titnay, he c6 bAn, thl m<)tnguro trong bc;>nTuang quan, Tham tart 'v'aLanh binh duang

ban phai than den xem xet khAp ca m<)tluqt, tit vien d~n da: dung den ngoi thu6c da

nh6i deu phai dung phep t~t ca, giu cho kh6i xay m6i 10b~t nga. Neu khOng theodung phep, de den n6i vo nUt thl nguro nh6i thu6c d~ se bi chern d~u de bao chome;>inguai biet ; con ke bcin va ke chi thi deu bi phan bi~t tri t<)in~g cac Tuangquan, Tham tan va Lanh binh ciing c6 l6i"

Vua dl;l b<)Binh rilng : "56 sung dieu sang may 00, may Trung Qu6c, da: m~yIan cha den c~p cho 6 tinh Nam Ky va quan thu hi~n t~i tm s6 kha nhieu TruDCkia,

vi¢c quan khOng phai nh6 V~y phai ra m¢t thi v¢ dii am hi~u, dem 6 b¢ thuac d6ng

do tinh tam d~n mOi che', do duang tr~, di tOi Gia Dinh, giao cho D6c bi¢n Do~mVan PM hQi vOi cac Tuang quan, Tham tan va Liinh binh, truac he't dem sung di~usang may da, may Trung Qu6c bquan thu va cac ca, v¢ thu¢c tinh dii cam, dung caithuac ay do nong sung, c6t cho ro rang dich xac, r6i chia ra tUng h~ng ghi chep baov~ BQ LUll m¢t b¢ thuac d6ng d~btinh, can thi chia dip cho cac tinh Bien Hoa,VInh Long, Dinh Tuang, An Giang va Ha Tien, m6i tinh 1 cai, do quan tinh xettheo cac v¢, ca btinh, giii' sung di~u sang bao nhieu, bAt dem do l~i he't thay, r6i tuv~ BQ, d~ de tau len, li¢u d6i cho"

Nguyen Van Nhan, ten gi~c tr6n bsan Tay, len n6i len bdia h~t Vmh Tuang.Nguyen xuan Oit, quyen sung Pho v~ uy Ta v¢, Quang Tri, do tinh sai pMidem binh va voi di tuan tieu, danh nhau vOi gi~c bxii D~o Tru (thu¢c huy~n L~pTh~ch), pM tan dugc CO Nguyen Van Phl;lng, quyen Cai d¢i trubng, chinh minh ditruac, gie't dugc 1 ten dau ml;lc gi~c, r6i trung d~n bi che't Vi¢c ay len de'n vua Vuasai truy t~ng lam Chanh d¢i trubng, thubng 5 l~ng b~c va 50 quan tien

Ra l¢nh cho cac vien Th6ng binh 3 d~o Tuyen Quang, Cao Ba.ng va ThaiNguyen: tu nay ve sau cu 5 ngay m¢t Ian bao v~ tinh hinh trong quan Ne'u thAngtr~ to va co vi¢c quan ca bat thuang thi l~p tuc tau len

L~i dl;l cac quan tinh 1a b<;mD~ng Van Th6ng, Hoang Te'My va Le TruangDanh ra.ng : "Nay d~i binh 3 d~o tie'n len, the' nhu che tre, chAc lJ<;mgi~c khOng damch6ng l~i ngay truac m~t Co dieu la quan quan ngay m¢t tie'n len, thi vi¢c tu baongay m¢t xa han V~y phai nen IIJa chO chia ra phong giii', mOi khOng trb ng~i.ChuAn cho cac d~o deu xet xem tu btinh thanh de'n quan thu, tren nhii'ng duang 16iphai di qua, cu m6i nira ngay duang l~i d~t m¢t nai duang tan(l), li¢u dieu dQng th6dong bgan day, xen tMm vao 1,2 quan quan d~ cung phOng giii', khie'n cho tin tuccua d~i binh dugc thOng nhau Do la vi¢c c6t ye'u Ne'u dQc duang ch6 nao can conhii'ng ke ngang ng~nh, ch6ng l~i giao hoa thi tinh thanh gan do pMi binh de'n d~ptAt ngay di ; chO gan quan thu, thi tu bao cho d~i binh pMi quan de'n d~p Nhu the'thi quan di khOng 10 phia sau co sIJ trb ng~i, co th~ tinh ngay pM thAng vao saohuy¢t gi~c d~ sOm tau tin thAng tr~n"

D¢ nhi leY - Quye'n CXXXYII - Thl!c l~c ve'Thanh (6Nhiin hoang de'

Dieu d~ng 200 Hnh tinh Llplg San di dong giU Cao BAng, va 200 Hnh tinh HaN~i di dong gift L;;lng San L;;licho rAng tinh Bilc Ninh con co 1,2 bQn gi~c nM lenhIt n6i len ma T6ng d6c Nguyen Dlnh Ph6 dem binh di xa, ben dl;lT6ng d6c DoanVan Truang va De d6c Hoang Van An aHa N~i : n€u ti€p dugc tin Bilc Ninh bao

co gi~c thlli~u phlii ngay bien binh d€n hi~p ll;lcd~ danh

~ H~ tau noi : "ve vi~c truac ban tl;l dinh(l), tl;l dien(2) cho quan Le b~ Ng6Tong Chu axa Phi Lam (thu~c huy~n PM cat), tinh Blnh Dinh, hAng nam, cu chi€us6 tien va thoc thu at6 ru~ng va thu€ dinh d~ cung vi~c tho cung Nam ngoai coban an cho giam thu€ than la 3 phan 10, ngum trong hQ co keu xin cap them chothee nguyen s6 Va l;;li,nhftng b~c c6ng tMn dugc dl;l vao h;;lng co tl;ldinh, tl;ldien,thl cac h;;lt Thira Thien, Quang Tri, Ngh~ An va Thanh Hoa deu co ve s6 tien vathOc thu ato ru~ng va thu€ than n€u g~p co nam dugc giam, kh6ng he co dau doixin them nfta 56 chi ve vi~c cung t€ Ng6 Tong Chu, nam truac sa dTdugc cho capthem ve s6 bi giam, la do d~c cach, chu dau co th~ vin vao do d~ lam l~ dugc Nayl;;linhieu Ian keu xin, tuoog nen dlnh chi di, thee cung m~t l~ v& cac h;;ltkhac

"L;;li xin : pham cac c6ng tMn dugc dl;lvao di~n Ie tho cung co tl;ldinh, tl;ldien,

Mnam nao g~p co d;;lixa, thl do sa t;;litau xin d~ d¢ Chi ; n€u ban an cho giam batbao nhieu phan s6, thl cu thee s6 tien va thoc dang dugc thu cua nam ay, sung vaovi~c sua Ie tho cung, kh6ng dugc xin nham mla" Vua y thee loi ban ay

Bui Van Ly, An sat An Giang, co t~i, bi mat chuc Cho Doan Nguyen Th6ng,Thl;l Binh b~ Lang trung, lam An sat An Giang

Vua bao N~i cac rAng: "Bui Van Ly co trach nhi~m gift ba coi ma 21~n d~ matthanh trl, thl;lc dang t~i lilm ; nhung ta nghT dang luc c~n dung nguoi, nen Mng chocach lUll, th€ ma g~n day, kh6ng thi th6 dugc vi~c gl, l;;lico tfnh nat rugu, thl sacxl1'ngdang vai chuc tu ml;lc da dugc gi'ri gilm ? V~y ra l~nh cho l~p tuc phai ly chuc

ve Kinh Khi giao xu6ng b~ H'mh nghi t~i r6i, Ly cu6i cung bi tram giam h~u.Nguyen Hiiu Hoang, Tri· phu Anh San, truac kia, co Chi gQi ve Kinh d~ ll;ladung Khi da d€n, nhan bi b~nh r6i ch€t Ng6 Kim Lan, Ukhoa Cap Sl;ltrung, dang

sa noi : "Hoang lam quan trong S;;lch, gian di, rat dugc long dan, sau khi mat,trong tui kMng co tien thira, truac nMn chuc aPM Vinh, d€n nay hay con dugcdan nha m€n"

Vua bao N~i cac rAng : "Hoang ro la ngum co ti€t thlio thanh b;;lCh,nen bi~udU<1Ilgd~ khuy€n khfch nguoi sau" Ben thuoog 100 quan tien, sai phU Thira Thienthue thuyen dua dam tang ve que (que aQuang Nam)

(l) TI! dillh : ti~n thue than duqc 14'y de chi vito vi~c tho ct1ng.

(2) TI! dilll : ru"ng 14'y hoa lqi dung vito vi~c tho ct1ng.

d tinh Ha Tien, c6 thuyen buOn cua ten Di¢p An, ngubi nha Thanh, tu nuacXiem den Tuan pM Tran Chan bfit va xet hOi Di¢p An n6i : Quan Phl,lt Lang nuacXiem b~t giii' vg con hAn, d~n bao chuyen di nay, neu thay quan ta tien danh, thlduang dem ding phai l~p tuc v~ bao Di¢p An ll,lin6i : Nuac Xiem sg uy the quan

ta, khong dam ll,limUll xam phl,lm nii'a Chan dem vi¢c tau len Vua d1,1rfing : "Namngoai, nuac Xiem vOca,gay Mn, tUng bi quan quan ta danh d~p, bi thua chl,ly v~ ;ngay dem van sg ta ll,lidem quan hoi t<)i,nen tlm nhi~u cach d~ do tham, chk dngkhOng nhUng chi c6 1 ten cM thuy~n Di¢p An thai dau Nhung v~ phan ta, vi¢cphOng tM dugcchinh don tat ca, du lam cho gi~c san long, thl n6 du c6 do thamtram khoanh, ciIng chi them khiep sg thai Va ll,li, ta theo long trbi dat, muon chomuon v~t d~u dugc sinh song Nuac Xiem kia can b~y gay han thl tv n6 chuoc laycai 10 vao mInh, chu ta khong them dem xia, huong chi la hl,lng ngubi da tUng denbuon ban; doi vai Di¢p An bat tat phai tri t<)i ngay Hay xet ngubi va hang hoatrong thuyen, roi chieu theo thuang l¢, cho buon ban Duy ten Di¢p An hang giamgiii' ll,li, dgi sau nay ngubi Xiem qua th~t sg Mi, khOng dam ll,li sinh sv nii'a, dungnhu 1bi Di¢p An da n6i, bay gib se cho ve B~c NOm, d~ dem vg con v~ doan t1,1lam

an sinh song; neu khong the, se tri t<)in~ng, ciing chua mu<)n"

Tinh Nam Dinh dugc mua Ian

Vua d1,1N<)i cac rfing : "Nhan dan tinh Nam Dinh, gan day, deu tha thiet tonvua, than ngum tren, khong tUng phiin nghich Nay huang pMc dugc mua, thvc ladieu rat may cho nhan dan m<)tphuang d6" Vua ben than lam bai tho d~ ghi vi¢c

ay, sai kh~c g6 in son, ban cap cho cac tinh tu Ha 1mb tra ra Bk decho deu biet.Nhan d6, vua bao quan hau rfing : "Tinh Nam Dinh gan day khong c6 gi~c cUOp,dan cham cay cay, phong t1,1cdan dan thuan h~u ll,li, nen dugc trbi ban di~m lanh,nam dugc mua Ian The mai biet lam pMc cho ngubi lanh, giang Vl,lcho ngubi ac,

co trbi khong sai" Ll,li n6i : "Nha Thanh th~ng dugc nha Minh, lay mlnh la HungNo(l) ma vao Trung Quoc, lay man di ma bien d6i Hoa hl,l(2),tlnh the rat kh6 khan.Thu~n Tri (1644 -1661) ll,li la vua nho, ngubi cM quy~n giii' chinh sV, tv xung laHoang ph1,1,thvc la trai Ie, the ma nhb d6 ciing dugc yen 6n Kip Wc Khang Hy(1662 - 1722) noi ngoi, mai len 8 tu6i, ll,lic6 3 nuac Phien n6i 101,ln,the da nguyng~p, chua bao lau ll,lid~p yen dugc, neu khong phai trbi giUp, sao dugc the u ?

"Hoang khao ta c6 xu B~c Ky, la lay dugc tu tay nha Tay Son, khong phiii lalay cua hQ Le, danh nghIa da chinh, lbi n6i ll,li thu~n, con han nha Thanh Ta, vai

(1) Nha Thanh la mQt bQ tQCaMan CMu, cu tnl tl,lithanh Ngl,lc DaLyve phfa dong mli Truang Bl,lch ; ve sau xam luqc Han tQCva lam vua Trung Qu6c (1644 - 1911) Con Hung No thlla gi6ng B~c Djch xua atan mat cac tinh Cam Tuc, Thiem Tiiy va S<mTiiy.

(2) Hoa van minh.

D¢ nhi kY -Quytn CXXXYII - Thlfc /If.C ve'Thanh (6Nhdn hoang de'

tuOi dii lan, lam vua trong nuac, d6i vai nhAn tinh th€ c6, cUng dii bi€t qua Phamchinh l~nh ban ra deu la tren thu~ long trm, dum hqp long dAn, thi dl;l nhu vi~c thay d6i ao m~c, d6 cUng la lay hoa h~ bi€n dOi man di, thl!c lam cUng de N€u nha

long trm tr6ng l~i, hAng nam dugc mila, se tl! c6 tM ngOi hUbng thai binh va giii'dugc IAudai miii"

B9 ll;li tau xin truy cap cao trl;lCcho cac quan nuac Phien Vua bao : "Quannuac Phien, kh6ng sanh vm quan cua trieu dinh dugc Vi€t cap cho chi€u van cUngdii du to khen thuemg, con cao trl;lc thi dinh chi l~i"

Cho Tn1n C6ng Chuong, PM v~ uy, lam Ph6 v~ uy Hii'u v~ dinh HO uy; Phl;lm

PM Quang do chuc PM v~ uy van hi~p linh thi v~, l~i chuyen coi cac v~, dQi Tai

hoa va Dl!c bao ; Hoang PMc Lgi, Cai dQi quyen sung PM v~ uy Tien v~ dinh Tienphong, thang thl;l PM v~ uy earn binh, qlJyen sung V~ uy Ta v~ Quang Nam ; VUVan Nhugng, nguyen quyen sung Qucin '¢, dOi lam quyen sung PM v~ uy

Vi 2 ca Ta, Hii'u Thuy su Ngh¢ An con thi€u s6 ng~ch, vua sai chi€u sO dantrong h~t, pham nhi1'ng ngum luu Il;lCl~i ve va nhi1'ng nguai tu truac chua tUng dugccham lam linh, deu theo l~ 7 ngum lay 1, ll!ab6vao 2ca.

Trong nhi1'ng th6n xii dii chiu ng~ch gicin binh, gian ho~c nai nao con c6 an l~u

angoai sO thi quan tinh l~i dang ti€p them vao sO dan dinh rOi ll!a cham lam linhlu6n ca s6 con thua ay, cQng dugc 950 ngum, dOn thanh 19 dQi, tau len xin.t~m d~tlam 2 v~ Ta, Hii'u Ngh~ An Ta v~ 10 dQi, Hii'u v~ 9 dQi, m6i v¢ d~t 2 quan v¢, m6i

dQi d~t 1 suat dQi, 2 dQi truemg, 2 ngo~i uy dQi truemg, cap cho binh khi, tien, g~o,

de thao dien, Dgi sau nay yen vi~c hilt gi~c, cac bien binh di danh dftp va di tM deudugc ve hang ngU, bay gia se san b6ca l~i de xii binh lien l~c nhau, nguai nao nend~t vao bQ binh, nguai nao nen d~t vao thuy binh, l~i xin lam cho thoa dang Vuadeu y theo,

Cho Phan Van Phlii, thl! Ph6 v¢ uy v¢ Dieu vo, lam PM v~ uy Ta v~ ; D~gVan Dile, Cai dQi, quyen sung Ph6 v¢ uy ; Nguyen C6ng can, thl! Ph6 v~ uy v¢Nghiem vo, lam PM v¢ uy Hii'u v¢ ; Phl;lm Van Thuyen, Cai dQi, quyen sung Ph6v~uy

Cho con chau cila Khai qu6c c6ng than T6ng Phuac Tri la T6ng Phuac Tuang,duqc t~p am, lam Thu d¢i truOng, de coi gill vi¢c tho cung.

B6 chinh Nguy~n C6ng Tu va An sat Tru<1IlgPMc CU<1IlgaDinh Tuang taun6i: "Gian binh trong tinh duqc h<1Il1200 nguoi da phai di quan thu Gia Dinh vaNam Yang 750 nguoi, chi con le;tih<1Il400 nguoi, sai phai kh6ng duo V~y xin cuchieu s6 hU<1Ilgdong da b6 lam 3 C(1Dinh trung, Dinh hung va Dinh can, 1500nguoi, chia lam 2 ban, m6i thang thay d6i m¢t Hln ; trfch lay 250 nguoi trong s6dU<1Ilgban phai di d6ng gill Ha Tien, cling m6i thang thay d6i m¢t Ian; con thi g¢pvai gian binh lUll le;tiatinh de thao di~n ; vi¢c yen thi th6i" Vua y cho

Tham tan Tru<1IlgPMc DTnh va Lanh binh Doan Dliaquan thu Gia Dinh, deu

bi b¢nh chet Vua duqc tin, lay lam thu<1Ilgx6t, xu6ng dl;lcho Phuc DTnh 100 le;tngbe;tcva Dli 50 le;tng.Dung th1;tBinh b¢ Ta tham tri, D6c bi¢n An - Ha s1;tVl;lD~ngChu<1Ilg,quyen sung Tham tan de;tithan Le;tinghT DTnhatrong quan da lau ngay, c6c6ng lao ro r¢t, chUiln cho than nhan nh~n lay 2 cai ao tr~n cila Tan tU<1Ilgva Thamtan da cap cho truac d6t di cho DTnh, con D~ng Chu<1Ilgla Tham tan mai, se may

ao tr~n khac Mcap cho

Ban quan phl:lCcho cac hU<1Ilgdong aBlnh Thu~n va 6 tinh Nam Ky Vua dl:lN¢i cac rang : "B9n hU<1Ilgdong nay tuy c6 khac vai luy¢n binh cac he;tttu QuangBlnh den Khanh Hoa da lia xa que quan, nhung cling da theo di danh dtfp, c6 d1;tcMt c6ng lao, long ta rat thu<1Ilg.V~y ra l¢nh cho cac d6c, phil, b6, an l~p tuc may

ao vai kep, m6 bl:lng va quan vai nhu¢m vo gia, m6i thu 500 cai, s6 hU<1Ilgdong

tinh nao c6 it thi li¢u giam xu6ng 400, hay 200,300, theo s6 ma cap phat"

Vua nghT den cac v¢ Hnh Kinh phai di danh dtfp aNam Ky va BAc Ky tongchinh da lau, chuan cho Chanh d¢i truOng va Suat d¢i deu thang Cai d¢i ; Cai d¢itong quan, cung vai nge;tchngoe;ticai d¢i va thi sai suat d¢i deu cho th1;tcthl:l, c¢ng

sung, vi¢c va la, deu bi gi~c Kh6i giet ca Den day, cac Tuang quan va Tham tan

hoi duqc tinh tre;tng, tau len Vua bao b¢ Binh rang : "Nguy~n Quang L¢c daukh6ng thanh c6ng nhung cling dang khen la c6 chi" Do day L¢c duqc truy t~ngchuc ay Phe;tmVan Bao cling duqc thuOng 51e;tngbe;tc,cap cho nguai nha

D¢ nlzi kj - Quye'n CXXXYII - TIlIIC [':ICve'Tluinlz 16Nluin Izoang de'

Sai Tdn NgQc Ti€n, Cai d(li ThU)!quan va H6 Van ThQ, Thi v~, di chi€cthuyen 6,dem sung Ian "Pha dich d~i wang quan" moi duc va chan dia l6i, chb

theo chi€c thuyen chii'"Dinh" da pMi di truoc, de tai tm Gia Dinh Thuyen d€n Da

Nang, kh6ng du6i kip, ben d6i dung chi€c Di~n Hai b Quang Nam, ti€n tMng tm

qum thu Vua thuang cho bQn NgQc Ti€n, m6i nguai 5 d6ng ngan tien Phi longh~ng Ian ; con binh linh cung di chuy€n ay dugc thuang them 1 tMng tien luemg

Sai chb tien kho b tinh Blnh Dinh dua d€n Gia Dinh 150000 quan, Blnh Thu~n

30000 quan L~i ra l~nh cho tinh Binh Thu~n lay m(lt nira s6 tien ay de vao kho,m(lt nira mua g~o de trii'

Huy~n Cam Linh, phu Tran Dinh, tinh Ngh~ An, c6 quan Man Nam Chuangxam Ian ba coi, huy~n ml;lcla Ap Ma H~t t~p hgp va d6c thUc cac th6 dong danhdu6i dugc Quan tinh dem vi~c tau len Vua d~c cach thuang cho 50 l~ng b~c va saitruyen dl;lrang gi~c Xiem nhieu Ian bi quan quan danh gi€t, th€ tat kh6ng dam sangnii'a Con quan gi~c Nam QlUang nho mQn,chfing qua la h~ng barn cay, dt!a co, c6lam gi dugc, nen chi€u theo dia h~t canh phong nghiem ng~t de gifi'ba cOi

Tran Van Tuan, tht! Tuan phUL~ng - Binh, tMn d€n Cao Bang h(li nhau lam

vi~c hang tinh, dang so n6i : "NMn dan b tinh h~t, ho~c Ungm(l theo di danh gi~c,

ho~c dugc dieu di tai luemg,lam vi~c rat nhieu, nen vi~c dua g~o ban chua dugc dus6 Chi c6 each la di khitp cac noi ma mua vet: kh6ng ke hQla nha n6ng hay nhabu6n, cu tra cho gia cao, ngo hau kho chua moi day duoL~i nii'a, tien kho hi~n c6

hemvai ba v~n quan, sg c6 khi kh6ng du chi tieu V~y xin do BitcNinh tai them cho

20000 quan d€n L~ng San de chuyen di" Vua chuan y lai xin ay Trong s620000quan tien do Bitc Ninh tai d€n, chuAncho de l~i L~ng San 10000 quan giai di CaoBang N€u kh6ng du, thi thay vao bang 1ססoo omh b~c h~ng Ian va h~ng nholantruoc da phat giao cho Sau d6, l~i sai Bitc Ninh tai them len L~ng San 10000 quantien va 2000 l~ng b~c

D~o quan cuaUVan Duc, T6ng d6c d~o Tuyen Quang, ti€n d€n cu6i dia gioicMu Ll;lCYen, l~i do cMu Vi Xuyen tim duang d€n ba ben ta s6ng L6, de h(li void~o binh cua De d6c Ph~m Van Dien, ban tinh chia duang ti€n danh Con duangphia truoc phai qua, thi sai rieng Ph6 quan co H~u hung Nguyen Van St!, Suat d(liPh~m Van Khai dem m(lt chi co binh di titt d€n d6n Dao Lam, danh pM sao huy~tgi~c T6n va gi~c Chung L~i pMn pMi binh dong lung bitt du dang gi~c Tuyen, Ianlugt bitt chern dugc dau ml;lcgi~c va d6ng loa gi~c hem40 ten va thu dugc nhieu khigioi R6i dem tinh tr~ng ay tau len, va n6i : "D~o binh xuat pMt tu Thu Chau, resang ben ta, men theo s6ng L6i (l)ngang qua toan h~t Ll;lCYen ; l~i chuyen sang ben

hflu, qua cMu Vi Xuyen gilip d€n s6ng L6, duang sa quanh co, nen ngay gia co hoich~m L~i niia, chuy€n di nay vita g~p hla mua dii chfn, Mu co the nMn dlft gi~c machi€m llfy luong COn s6 luong D~ng Kim Giang h¢ d6c dAn phu v~n tiii duang b¢,than dii suc cho dem theo quAn de phOng chi dung hk Mt thuang".

Vua phe bao : "NhAn ci'Ia gi~c de llfy luong, quan quAn di d€n dAu, kh6ng aidich duqc SIJ co deu t6t, di'I ha long ta" Ben xu6ng dl,lthuemg cho Nguy~n Van SIJ

va Ph~m Van Khai m6i nguai duqc gia quAn c6ng ky ll,lc 1 thu va 1 cai ao tr~n Mngdo~n 5 mau ; con nhiing ngum dlJ co c6ng tr~ng deu duqc thuemg ky ll,lc, tien b~c

co thu b~c khac nhau Nguai nao belt, chern duqc ten dau ml,lc gi~c ho~c ngl,lychanh, pho co thl duqc thuang 15 quan tfnh theo timg ten ph~m, belt ho~c chernngl,ly cai d¢i m6i ten 10 quan, d6ng 10iigi~c m6i ten 6 quan

Doiin Van, An sat Thai Nguyen, tAu noi : "DAnb B~ch Th6ng va Cam Hoa,truac timg bi gi~c buc h~i, phan nhieu ~eu sq hili, nghi ho~c Tu luc mai d€n B~c

~n, than dii suc cho chieu an v6 ve, nen dAn chUng l~i dan dan tl,lt~p, lam vi¢c daid¢ luong quAn Mua thu nam nay, thoc lua duqc mua, gia g~o dii h~ (l phuong g~otri gia ten dum 1 quan), duy lua ru¢ng bnai lfy thl ft, thu ho~ch chua xong, nen gandAy d~t mua chua duqc nhieu Xin tha thi€t cho k€ ti€p mua niia de dO'c6ng chuyenchb kho nhQc"

Vua pM bao dng : "Vi¢c lam tho a dang, tlnh hlnh th~t t6t, nen c6 g~nghon len !"

Th6ng d6c Nguy~n Dlnh ph6, Tham tan Nguy~n C6ng Tru d~o binh Thai

Nguyen ti€n quAn d€n Chq Rii Lii gi~c dii tr6n truac DO tham bi€t rtmg ten T6ng

nhung gi~cIa N6ng Van $i,con thi'I hiem bph6 mc N~ Tu My qua Bling Thanh,c6 D~o va Ki¢u Ca (ten nui) de tm VAn Trung, duang nui hiem trb, quAn di phai

d€n 6 ngay duang HQ ben ban nhau, chia duang ti€n danh (Tu Chq Rii d€n B~c

N~m co 2 con duang : 1 duang tu xii Na Dl,l qua xii mc PMn ; 1 duang tu xii B~cKhoat qua xii H6ng La) R6i lam satAu len, va noi : "Voi tr~n di nui kh6ng ti¢n, diilUll hon 200 bien binh bl~i d6n Na Mieu, theo An sat Doiin van de coi gilT"

Vua bao b¢ Hinh rling : "Truac dAy, cu theo t~p tAu ci'Ia Le Van Duc b Tuyen

Quang, thl d~o binh dii do ta ng~ s6ng L6, tm h¢i vm Ph~m Van Dien, tlm duangcung ti€n Nay l~i ti€p duqc t~p tlfu ci'Ia Nguy~n Dlnh Ph6 va Nguy~n C6ng Tru b

Thai Nguyen noi d~o binh ci'Ia hQ hi¢n tai Chq Rii ; duy d~o binh Cao mng chua

thlfy tAu bao, ta con duong de y ngong tr6ng Va l~i, vi¢c binh quy bnhanh chOng,khOng nen th~n trQng qua de 10'mlft co h¢i ; nhung m¢t d~o m¢t mlnh ti€n truac, e

co SIJ10 cO quAn di Ievao sAu, nen chua ti¢n thUc gil,lc v¢i V~y truyen dl,l cho cacth6ng binh d~i vien b cac d~o : nen My vi¢c nuac lam trQng, ke ta, nguai hflu dilt

D¢ nhi kj - Quyln CXlOOIlJ - Th¥c IlfC ve'Thanh (6Nhdn hoil1lg de'

diu lAn nhau, het suc cilng long, nMn ti¢n tu bao vai nhau, h~n ky h¢i danh, th!ng

tm saD huy¢t cua gi~c, bilt chern gi~c Vlin, cilng nh~ phan thuemg cao nhai, muonvan khong nen c6 long dun day, trilng trinh, nghe ng6ng, de qulin gi~c dugc lqp

thai san sang phong bi ho~c ch~y tr6n truac Ke ra, vi¢c qUlin trQng d~i, binh chinhrat nghiem, lO'c6 sai s6t, quan h¢ khong phai la nb<'>.L~i ni'i'a,luang thl,Tcla vi¢c ratc6t yeu Nay la mila hla chin, chinh la Wc phai nen mau chOng tien qulin de layluang 6 gi~c Pham th6 dlin 6 cM di qua, nhi'i'ng ke da hang phl;lC,thi tim nhieucach hieu dl;l ngay, khien hQ het suc d6ng g6p cung cap; nhi'i'ng ke nao ngangng~nh, phep nuac khong tM dung thu dugc, thi nen suc cho cac binh dong tuy ti¢n,thu lay th6c lua, de giup luang thl,Tccho qulin Dliy khong phai nhu vi¢c tien danh

tAm thuang, cu dgi cac d6 tri trc;mgch6 den, mm dugc an no C6t nen tuy ti¢n g~p

dliu lay d6 cho du dilng D6 la ke hay nhat Nhu v~y thi c6 the di duang dugc mau

ma thanh cong cang ch6ng"

D~o qUlin cua De d6c Ph~ Van Dien d~o Tuyen Quang tien den d6n PhilLoan, cMu Vi Xuyen Di den dliu, gi~c nghe bOng gi6 cling deu tr6n truac Dienben thiing tien den xa Gia Tuang (6 bO ben ta song La), d6t pha saD huy¢t cuanghich Nga, lilng bilt dugc 2 ten gi~c, giet di L~i phai rieng Lanh binh TuyenQuang PhUng Hi'i'u Hoa, Quan co Trung hUng Nguyen Van Long va Ph6 quan coNguyen Van Phugng, danh lay 2 d6n D~i Man va Trinh Nghi Gi~c lui ch~y vaomien rUng xa Lang Can L~i sai Nguyen Van Vinh, quyen sung V¢ uy Hi'i'uv¢ Kinhbinh, lam tiep I1'ng

sa dling len Vua phe bao : "Sl,Tco cling t6t, nen hang hai tien len de sambaotin thanh cong"

Sau d6, bQn Hoa danh nhau vm gi~c 6 xa Lang Can, lien may ngay sau deutMng, chern dugc han 10 dAu, bQn gi~c tan va, rut lui Dien den An Bien, dugc tinbao, l~p tuc d6c thuc len duang, di theo d~i binh, tien danh, r6i dem tinh tr~ng tliulen Vua pM bao : "Di den dliu, gi~c deu d6 gi~t, the ma binh Hnh ta khong ai bichet, rat t6t" Xu6ng dl;l thuemg cho bQn PhUng Hi'i'u Hoa, Nguyen Van Long,Nguyen Van Phugng va Nguyen Van Vinh mOi ngum dugc gia qUlin cong ky ll;lC2thu ; can cac Suat d¢i, thuemg cho mOi ngum 3 d6ng nglin tien Phi long h~ng Ian va

3 d6ng h~ng nho

L~i d~t ten v¢ Phan uy la Ta bao Nhat v¢ va v~ ThAn uy la Ta bao Nhi v~, dequlin hi¢u dugc nghiem chinh (2 v¢ Ta bao Nhat v~ va Nhi, truac dliy d6i Ia Phan

uy va ThAn uy, theo lam vi¢c qulin 6 Gia Dinh)

Cho Nguyen Van Han, nguyen Phan uy v¢ quyen sai Quan v~, thl,Tcthl;lPh6 v¢

uy 6 Ta bao Nhat v¢ ; Le Van Ky thang thl;l Thanh thu uy, vAn quyen sung PhO v¢

uy ; Nguyen Dinh Git, nguyen Th~n uy v~ quyen sai Quan v~, thang thl,l Thanh thu

uy, vAn quyen sung Pho v~ uy 6 Ta bao Nhi v~ ; Le Duc Nghi, Dinh diing v~ quyen

sai Quan v~, thang thl,l Pho v~ uy 6 v~ Dinh diing Con Cai dQi, Chanh dQi truang,quyen sai Suat dQi, duqc thang thl,l, cQng 11 nguai Ba v~ nay theo di danh gi~c diiHiu, vua thuang tinh kho nhQc, nen d~c cach cho thang

Kham phai d6c bi~n c6ng vi~c 6 An - Ha la D~ng Chuang, cimg 2 quan dnhhQi ham, tau noi : "Truac day, d6c, phu la Truang Minh Giang va Le D~i Cuang tauxin cho dnh An Giang, h~ng gian binh truac, cung v& dan 6 s6 dinh va s6 Hnh 6dOn dien cii bi thai ve, tinh d6 dOng ca, cu 5 dinh lay mQt (th6n xii nao, hi~n co 4dinh ciing 11!alay 1 Hnh, ngoai ra 3 dinh tr6 xu6ng deu duqc mi~n), 11!acham lamHnh Nay dnh Ha Tien la kiem h~t, xin ciing lam theo l~ ay ThuQc ve dnh AnGiang, 11!aduqc 2860 nguai, dOn thanh 6 co (5 co deu 10 dQi, 1 co co 5 dQi), vantheo ten COcii, d~t lam 5 co An binh Nhat, Nhi, Tam, Tu, Ngii 6 Thuy cO An Giang.ThuQc ve dnh Ha Tien, trong co 6 dQi 6 co Ha PM, do cac dQi 6 co pM cuang ciidOn b6, deu la dan dugc toan trir dieu dich 6 dao PM Qu6c Co Ha Tien co 10 dQi,

do chi Kien hung cii d6i b6, deu la nguai Phien 6 cac sach thuQc Kien Giang, so vaigian binh, mQ binh co khac, vAn d~ nguyen ng~ch Ngoai ra, 3 huy~n thuQc h~t, trirdan Ha Chau va Kien Giang phan nhieu xieu gi~t, dgi sau se lam ROi cu theo s6gian binh cii, s6 Hnh 6 dOn dien, s6 dAn th1!c n~p 6 Long Xuyen, va nguyen s6 gianbinh t~i ngii thuQc Kien Giang, cQng han 200 nguai, dOn lam 4 dQi, d~ dieu b6 vaoThuy co Ha Tien (Nguyen Ta chi Gia nghi, dOn dien V'inh Long dOn b6, dii biltchuy~n ve h~ng dan)

Vua chuc1n y lai tau ay, dl,l rang : "D~ng Chuang, dii co Chi cho nguoi rut vednh Gia Dinh, quyen sung lam Tham tan rOi Con bQn Truang Minh Giang va LeD~i Cuang c6t nen dl,l bao nhan dan trong h~t, khi€n long nguai dugc em tham, s6binh dugc thuang duo Do la dieu c6t y€u COn 2 huy~n Ha ChAu va Kien Giang thi

do quan dnh chuy~n suc cho huy~n vien phiii gia tAm vtJ ve, yen ui, h~n trong 1nam phiii an cu l~c nghi~p, tuc thi chi€u theo l~ ma 11!acham lay Hnh" Chuang l~i

tau noi : "S6 mQ binh 6 An Giang kh6ng co may, cac dQi 6 co An Giang, truac dOnb6 th6ng ng6n 69 nguai, nay xin dOn lam 2 dQi Th6ng ng6n Nhat va Nhi Co Anvien va dQi Giao duang 30 ngum, 2 dQi Phao tM 22 nguai, va co An Giang conthira 5 nguai, xin cho gQP l~i dOn lam 2 dQi Phao tM Nhat va Nhi ; con nhiingngum tr6n tranh, xet 6 h~t nao cho ve lam h~ng trang h~t ay L~i nii'a, ve Hnh coikho 6 An Giang, xin trich lay 1 dQi gian binh, sung b6 vao, cu 3 nam 1 Ifin thayd6i" Vua deu chucln y ca

D6i ten tr~m An Giang (tr~m Giang Dinh, 6 th6n Tan D6ng, d6i lam tr~mGiang D6ng ; tr~m Giang LQc, 6 th6n My An, d6i lam tr~m Giang My ; tr~m Giang

D¢ nhi kj - Quyin CXXXVII - Thlfc l,!-cve'TMnh td Nhcm hoang de'

Hoa, atMn Tu Dien, d6i lam tr~m Giang Tu) M6i tr~m 100 Hnh tr~m : m¢t m'ral~y dAnas6 dinh satl;\i,mQt nua cho m¢ ngum sung vao

D!nh ro ll;\il¢ xet c6ng va b6ng man (1).

Vua d~ NQi cac r~ng : "Truoc dAy cu nhu chuC1I1gtrlnh cua dlnh than chAmchuoc ban d!nh ve l¢ xet c6ng va b6ng man, tUng da chufrn y 1m ban de thi hanh.Nay nghi : lai ban ve 3 vi¢c thu thue, Mt Hnh va xu an deu quy vao ky xet c6ngkh~u trit r6i chia ra tUng hl;\ng, thl!c da thoa dang Duy trong do con co nhieu cMtra ngl;\i, kho lam nhu : m6i khi den cu6i nam, do cac thuqng ty, can cu vao bansach ke phAn s6 ve thu thue, bAt Hnh va nh~t ky tra ket cac ~ an cua phu h,uy¢ntrong nam, do B9 de luu chieu thl van con laMb¢n L~i niia, quan vien aKinh vaa

ngoai, kh6ng dl! l¢ xet c6ng, toi ky ho~c viet thanh ban tl! trlnh bay ho~c do thuqng

ty cai quan xet ll;\itAu len, deu l~y lUC1I1gb6ng duqc huang hi¢n nay dAy du 3 namlam hl;\n, cling la cAu n¢ qua V~y sai dlnh than ban ll;\i cho ky r6i tAu len, dqi tad!nh dOl;\t,den ky xet quan ll;\ivao nam At MiJi, Minh M¢nh thu 16 [1835] se bAtdAu thi hanh"

Khi 1m ban cua dlnh than dAng len, hQ xin : pham ai co dl! vao l¢ xet c6ng, deu

do thuqng ty cac dnh can cu vao thai ky nh~ chuc atrong hl;\t,Mt dAu ke tit namMinh M¢nh thu 13 den cu6i thang 12 nam Minh M¢nh thu 15 Trong 3 nam ~y viennao tl;\i chuc duqc m~y nam, m~y thang ma phAn s6 ve vi¢c thu thue, bAt Hnh vanh~t ky tra Ket cac ~ an khai chep cho minh b~ch, h~n trong thang gieng namMinh M¢nh thu 16, deu da lam thanh ban danh sach de tAu, do B9 de dl;\tlen, kh6ngnen cu den cu6i nam, da v¢i tu khai, cho duqc gUm ti¢n

L~i niia, nhu IAn truoc, dlnh than ban d!nh, pham vi¢c thu thue bAt Hnh mathieu tit 4 phAn tra len, vi¢c xu an ma den 3 h~ tra len, thl kh6ng dqi den ky 3 namxet c6ng, cling tAu h~c ngay Nhu v~y cling chua thoa dang Nay xin cho quy ca vaotrong hl;\n xet c6ng d~ lam m¢t th~, kh6ng cAn phiii trich ra de tham Mc niia Neunguai nao lam trai phep, muu lqi rieng, qua co vet x~u, thl kh6ng dqi nhiing vi¢cthu thue, bAt Hnh den thieu 4 phAn, vi¢c xu an qua den 3 hl;\n, cling cho phep cacthuqng ty vl;\chten d~ tAu h~c, dqi Chi cach tru~t, de nghiem l¢nh xet c6ng

Ve Mng man, thl xin : pham quan chuang ~n cac nha m6n thu¢c.BQ, Vi¢n vaquan chuang Hnh cac quAn dinh aKinh, cac quan d6c, phil, b6, an va lanh binh a

ngoai cac tinh, kh6ng cAu n¢ chuc quan hi¢n lam, phiii du hl;\n3 nam, tit nay den ky

xet quan l~i vao nam At MiJi, Minh M¢nh thu 16, trong thang gieng nam ~y, tuc thldem cii cac Sl! tr~g tit thang gieng, nam Minh M~nh thu 13, den cu6i thang 12,

nam Minh M¢nh thu 15 Mn lUg!:hi¢n da b6 dugc m~y nam, m~y thang viet thanhbanu,trlnh bay tau len.

V~ cac chuc quan van vo sa thue>ca Kinh va a ngoai, van tir tu pham traxu6ng, vo tir tam phiim tra ~u6ng, cling kh6ng cau n¢ h~n b6ng man 3 nam, d~u dothugng ty cai quan tra xet, chieu sl! tr~ng tir cu6i nam Minh M¢nh thu 15 tra v~truac, trong 3 nam ily, vien nao hi¢n b6 chuc gi va l~n lUg!:hi¢n da b6 dugc milynam, mily thang, d~u sat h~ch ky them, ai la mAncan, ai la binh thuang, cling d~utrong thang gieng, nam Minh M¢nh thu 16, pMn bi¢t ra, ghi vao ban sach, do b9L~i, be>Binh kiem duy¢t tau len

Con nhfing quan vienaKinh, thue>ch~ng linh tinh, chua thue>cnha m6n nao,dinh v¢ nao, kh6ng co d~i vien cai quan, thl van do be>L~i, vo do be>Binh xet ky,chia ra tUng h~ng, lam thanh ban sach, tau len Ngoai ra deu y loi ban truac Vuanghe theo

B9 L~i l~i tiep tl;lcban HQcho rAng: cac vien phil huy¢n, v~ vi¢c thu thue, Mtlinh va xu an cling la me>tvi¢c trong l¢ xet c6ng, nen q~y ca vao me>tsach, xin den

ky xet quan l~i sang nam, cac d6c, pM, b6, an sat~i d~u xet cac pM huy¢na h~tmInh, Mt d~u ke tir thang gieng, nam Minh M¢nh thu 13 den cu6i thang 12, namthu 15, nhfing vien l~n lUg!:da b6, trong do co ngum dang t~i chuc r6i nhan can an,phai each, co nguoi hUlltri, co nguoi hUllduong, ho~c chet, kh6ng phai lam sachli¢t ke nlla Con vien nao t~i chuc, dugc m~y nam, mily thang, trong khi lam vi¢c,

ve nhfing sl! thu thue, Mt linh va xu an chieu theo l¢ nen ah~ng nao, he>il~i lamthanh sach xet c6ng dua len B9, r6i giao cho 3 be>He>,Binh, lfmh xet l~i tUngkhoan; khi xong, l~i do be>th~n, tMng tinh, phan bi¢t ra, ll!a ban thubng, ph~t, he>il~i lam thanh sach t6ng ke, dang len, d¢ Chi dinh do~t

L~i nhu tri pM va d6ng tri pM, v~ vi¢c thu thue va Mt linh, xin d~u chua ro a

trong sach s6 dil ho~c thieuahuy¢n kiem 19va huy¢n th6ng h~t ve huy¢n kiem 19thl chieu l¢ ma lam ; con cac huy¢n th6ng h~t, v~ binh luang co thieu m6i thu den 3phan, thl tinh thanh 1 phan, ge>pca vai phan s6 ma huy¢n kiem 19da thieu, tinh d6d6ng ca, r6i dinh h~ng, mai la thoa dang (Thf dl;lnhu vi¢c thu thue,ahuy¢n kiem19thieu 1 phan, ma huy¢n th6ng h~t thieu 3 phan, thl tfnh thanh 1 phan, nhung tfnhd6 d6ng la thieu 2 phan, nen cho vao h~ng thu Ngoai ra lily dily ma suy) L~i d6ivai vi¢c cac pM huy¢n xu an ve ph6p xet c6ng, chi can cu vao trong h~n hay ngoaih~n nh~t ky tra, ket, ma dinh han, kern Den nhu trong ban an, da tUng tra xet tenph~m nao da cung ra 1m Ie gl, chieu thee lu~t nao ma xu doan khep te>i.Vi¢c coquan h¢ den tinh tiet ban an, chua nen lugc qua; neu dem het giily to trong 3 nam

Dr uhi IcY - Quy/u C)()OOl/I - ThT!c /If.C ve'Th(mh 16Nhtiu hoang de'

dang ca vao ban sach tau, thi rat be b¢n V~y xin do cac dia phuang lam rieng bansach tu bao, giao b¢ Hinh de phOng khi tra CUll

Ve l¢ b6ng man cua cac quan vien, cac van than sa thu¢c trong Kinh va ngoaicac tinh, thi xin :aKinh tir tu phAro,angoai tir ngli phAm xu6ng d~n that phAm,chi~u thee l¢ ma xet lam COn -fir bat, ciru phAm d~n nhan vien ta t;;tp, kh6ng nenlam danh sach li¢t ke nua ; duy co chuc huan d;;to cac huy¢n, dau la bat phAro,nhung chuyen giu vi¢c d;;ty hQc, khac vai chuc bat phAro khac V~y xin cling chodang vao ban sach m¢t the, de to co Sl!khac bi¢t

L;;ti, tMng 12, nam nay chinh la ky xet quan l;;ti,n~u vien nao nhan co vi¢c cao

tang cha m~, hay cao nghi gia h;;tn ma kh6ng t;;ti chuc, xin cling kh6ng can phiiinhat khai lam thanh sach tau len nua

Ly }ich sl! tr;;tng trong khoa 3 nam cua cac vien phil huy¢n truac da tUng lamphil huy¢n, hi¢n nay thAng d6i chuc khac do thuqng ty coi qulin lam thanh ban sach

"b6ng man" D~n nhu nhUng vien hi¢n b61am phil huy¢n, trong khoa 3 nam gianho~c co b6 lam chuc gi khac trong bao nam bao tMng, co nhUng sl! tr;;tng c6ng lachay t¢i 16i gi, va chuc hi¢n lam ngoai 3 vi¢c da noi atren, l;;tico lam vi¢c c6ng gikhac, duqc nghi thuang hay nghi ph;;tt, va cac thu¢c l;;ti co nhling l;;tm t¢ h;;ti haykh6ng, trong dia h;;ttda duqc yen 6n hay chua, ru¢ng dat con b6 hoang hay da khaikhan, nhan dan duqc d6ng duc hay hao mono Va ai la nguoi hien tai nhanh nh~n,duqc vi¢c, hqp vm long dan ; ai la ngum nhu nhuqc, hen kern, kh6ng hqp longmong cua dan chung Xin do cac thuqng ty xet h;;tch, chia h;;tng, h¢i l;;tide lam bansach b6ng man v~ hang van thu¢c h;;ttminh, d~n ky, dua len b¢ ; g6m ca ban sachxet c6ng, tinh d6 d6ng ca, r6i djnh ro thu b~c, de dqi Chi cho thang hay truat Vua y1m ban ay

Da dong xong cac thuy~n Ian van Dieu, Linh Phuqng va Phan Bang

Vua d~n xem ch6 thq lam aThanh PMc Xa gia ra cua D;;tiCung, thay v¢ binhcam y dUng nAng de Ung tfl!C SAcsai Quan v¢ Le van PM cho dvng nha t;;tm tru a

ngoai cua NMt Tinh va cua Nguy¢t Hoa de ngum Ung trl!c an mua tflinh nAng Vuad~n s6ng Huang, khi khai hanh, cac bien binh thee hau mm Mt dau khai thuy~n ;

co hi¢u da treo ma tr6ng hi¢u l;;tich~m danh Kip luc ra di, ti~ng khanh tron bAngd6ng da n6i len ma thanh la l;;tikh6ng danh

Vua bao rAng : "Hi~u l~nh tray quan la de nh4't tri ve sl! nghe cho mQi ngum va

de nghiem tuc v~ vi~c hanh quAIl, sac l;;tisa suat va lam Ian d~n th~ I" Tir chuanghi~u d~n qulin suat d~u bi danh truqng, cach chuc va ph;;ttroi co thu b~c khac nhau.D6i b6 Pho v~ uy v~ H~u nhat dinh Vli lam la Vii van Giai, V¢ uy Ti~n v¢

dinh H6 uy la Nguyen TrQng Tinh lam thi v~ h;;tng nMt, van kiem coi thi v¢ ; Vii

Van Giai l~i kiem linh cac d¢i, thl,l Dl,lc vo, Thuqng thi¢n, Hoa thanh, Thanh blnh

va Ly thi¢n ; Nguyen Tr<;mgTfnh kiem lInh vi¢n Thuqng tu Thang Nguyen VanDl:mg, tht v¢ h<;tngba, len tht v¢ h<;lllgnhl, sung hi¢p Uinh tht v¢, kiem coi d¢i Taihoa, vi¢n Thuqng tra

Diip d6n phil Quang Bien (a xu BOng Mai) Tnin Chan, Tuan phil Ha Tien, taun6i : "Ch6 riy tren lien 2 duang b¢, duai ch~n 3 dong s6ng, thl,lc Ia nai hiem y€u,xin nen d~t d6n ve phfa hihI d6n c6 m¢t dai Hoanh Giang (dai han 30 truqng, sauhan 1 truqng 6 thuac), sai dan sat~i siim san 20 chi€c thuyen d¢c m¢c, lUc c6 vi¢c,k€t lam cau phao de cho bien binh qua l~i ; hk v6 sl,l thl luu l~i vai chi€c de cha

nguai qua s6ng L~i a2 xu BOng Y Da va Thao Chau deu d~t trinsanho, tr6ng rangoai bien, r6i dieu 50 lfnh tinh hi¢p dmg 100 lfnh da phcii di truac, theo An phUTruang SUng Hi phan phcii" Vua cho lai tau la phai

Mien 5 phan 10 thu€ than va thu€ dieu dtch nam nay cho huy¢n Ha Chau, tinh

Ha Tien Truac kia gi~c Xiem lrin cuOp tinh h~t, huy¢n Ha Chau bt h~i nhieu Mm.Vua nghi nhan dan mm ve, chua yen ch6 a,nen d~c cach gia an cho L~i cho rlinghuy¢n Kien Giang va huy¢n Long Xuyen, sau khi bt binh lira, canh sinh s6ng chuaduqc bling truac, nen ve thu€ san nghi¢p dang thu cUng cho chi€t n¢p bllng tien.Vua dl;lb¢ Binh rling : "2 v¢ Hung vo va DUng voatinh Blnh Dtnh va v¢ Du¢

vo atinh Khcinh Hoa la nhihlg v¢ d~t t~, trong d6 c6 b6 han 300 huang dong,truac da c6 Chi rut ve tinh, nhung nghI hQ deu la huang dong, truac VI Nam Ky c6gi~c angoai bien, brit diic di phai dung, th€ ma hQ c6 long ch6ng gi~c, briy lau tirngtheo ra tr~n, kh6ng sqkh6 nhQc, nen da cho hQ ve que de lam an sinh s6ng Nay l~igia an : ngo~i uy surit d¢i m6i ngum thuCJng 10 quan tien, cac huang dong m6inguai 3 quan, de hQ ve vai vq con, dung vao vi¢c phl;lng duang cha m~, nu6i concai Nhihlg nguai con atrong qum thu, khi nao ve, cUng cho chieu theo nhu th€ vathuCJngcho"

D6i 3 d¢i ~I,lc dUng NMt, Nht, Tam aGia Dtnh lam 3 d¢i Dau thanh Nhrit,Nht, Tam Truac day, nhihlg nguai trong thanh ra thU, Ian luqt d6n lam d¢i Ll,lcdUng trong d6 c6 nguai tr6n di, nen sai d6i ten, khi€n deu bi€t tl,l nghi kh6ng d€nn6i tai ph~m nlla

Hai v¢ binh atinh Khanh Hoa va Blnh Thu~n nhieu nguai tr6n di Ra l¢nh chocac Tuang quan va Tham tan aquan thu Gia Dtnh phcii nguai d6n bilt va chuyensuc cho tinh Bien Hoa xet hOi nghiem ng~t han, n€u bilt duqc, l~p tuc ap giai taitrong quan, ciim ten vao tai, cho dieu qua cac doanh tr<;ti,r6i chern dau dem rao chomQi nguai bi€t

D¢ nhi kj - Quye;z CXXXY/l - Th'!c l,!-cve'Tlulnh (6Nhdn hoang de'

Qic Tuang quan va Tham tan aquan thu Gia Dinh m~t tau, cho rAng ttr truacd€n nay, bc;mgi~c c~yathanh cao, hao sau ; quan quan ta, ai chL1g hang Mi m;p1hd~n tranh len truac, de mUll bao dap, nhung lliy dai ngan cach, danh pM van kho.MUll k€ bay gia la phai chi€m lliy ba hao la vi~c c~ nhlit Va l~i, hao athanh liy,tinh su6t ca dai han 700 trugng Thi€t nghi : nen lam han 1.000 cai \l bAng tre, mOiI,ldai 7 thuac, cao 3 thuac, 5 tlic,angoai dung n~p tre ken bAng may, trong lliy romr~ nMi vao cho d~y, m~t sai bi~n binh 4 m~t, nhan dem, mQt lo~t dAy xu6ng bahao Ben c~nh I,ltre, dao dlit diip giii', sau 2, 3 thuac, thl b~ cao co the thanh cai lliyt~m 5, 6 thuac N€u gi~c atren cao biin sung Ian xu6ng, thl ta g~n t~m sung, gi~ccling kho lam gi duqc ; n€u gi~c Mn sung nhO, thl da co luy t~m de ngan ngtra.Quan ta ado mOi m~t d~u ma2 con duang, ttr liiy dai d€n lliy t~m, hinh thu congqueo nhu con riin bOoDuang cong queo do da hom thanh, ra vao khong ng~i, r6isau se tuy cadanh pM : ho~c ngan lllp mi~ng hao, Mc thang ma len, ho~c dao pMthan thanh, lliy duang ma vao Nhu v~y tin thiing tr~n tuang co the h~n ngay duqc !Vua phe bao rAng: "Dau chua pbai la t~n thi~n, nhung cling kha quan !" Benm~t dl,l rAng : "B<;mtuang quan va Tham tan yang m~nh di danh gi~c ttr mua h~truac den nay, co cai co thanh ma chua h~ duqc, thl,Tcla bo thi€u chuc Vl,l! Nay bieth6 th~n hang hai them len, mu6n thi th6 tai nang, c6t sam xong vi~c, ke cling dangkhen ! Nhung ta xem ra, thien thai, dia th€, nhan sl,Tcon co sau canghi chua thu~nlqi : gi~c Xiem dau da thua tr~n, nhung om carn h~n l~i cang sau siic ; nay ti€t trai

da sang dong, vi~c bien phong rlit khan, nen cho quan linh nghi ngai duang suc, ded6c h€t tam chi vao vi~c phong bi ngoai bien, khong nen d~t len hang d~u vi~c d6ipho vai nhii'ng Mn ba va cua m6ng gi~c con sot l~i Nay nghi danh thanh, dau coduqc cling khong pbai la tai gioi, ma khong duqc thl vtra thuang t6n uy the, vtra vllt

va si t6t, mQt khi ngoai bien co dQng thl lam th€ nao ? Do la mQtca nghi chuathu~n lqi Gan day, trong quan pMn nhi~u nhiem b~nh, chua mau lanh m~nh Dola

2canghi chua thu~ lqi Sau khi mua thu, nuac hao con sau Do la 3canghi chuathu~n lqi L~nh quan chua nghiem tuc, long quan chua nhlit tri Do la 4 ca nghichua thu~n lqi Lua d6ng chua chin, rom r~ chua duo Do la 5canghi chua thu~n lqi.Sung lan, thu6c d~n, quan nhu ttr Kinh tai di chua tai quan thu Do la 6 co nghichua thu~n lqi Han nii'a tuang si ta kho nh9c VInuac ttr nam ngoai tai gia, n€m ducay diing, chi dqi clit quan mQt l~ la thanh cong, hat khuc khai hoan, keo quan v~,vua toi cung mUng, ban tuac thuang cong, chu dau M no lam vi~c c~u may, thirchai cai chuy~n chua chiic da duqc ? MUll ke hi~n nay la : nen vO v~ si t6t, gay nuoisuc m~nh de phong bi ngoai bien ; to ro hi~u l~nh, nghiem tuc vi~c quan de nangcao tinh tMn tuang Sl Pham cac tuang bi~n binh dong co ai miic b~nh thl thugngkhan chii'a ngay, c6t cho khoi ca Thuy~n manh, sung 6ng, khi giai h€t thay chinh

t~,dlly du, c6t phiii sAc ben viing ~n R6i thuang dung ch~n dia IOi nhAm vao cMgi~c chua thOc g~o atmng thanh va cM quAn gi~c van an n~p phia trong cac cirathanh, h,ra tinh co thmJc tilm sung, bAn cho th~t trung M¢t khi luang an h~t, bediing ch~t, thi gi~c con c6 thu saD dugc ? Th~ thi ta se sam thanh cOngo Quy~tkhOng nen cir d¢ng khinh su~t can b~y, chi c6 tOn, khOng c6 ich Di~u nay quan M

khOng phiii la nhO, nen can tMn han Hay dgi d~n sang nam, cu6i xuan sang h~, nOigi6 dOng nam, duang bien khOng ti~n, gi~c Xiem quy~t khOng dam d~n, ma vi~cbien phong dugc thu thii, thi ta c6 the d6n suc dlinh thanh Vii l~i, trai mua h~, nuacc~n, hao khO, gi~c l~i c~n luang, m~t suc, it thu6c d~, ding thi~u th6n cii d6 giG'

thanh Bay gia chuan cho cac TUOng quAn, Tham tan bay k~, truac h~t dAp liiy dat,

r6i nhan th~ m~nh, danh ngay thanh, thi dung suc it ma thanh cOng g~p hai, chi m¢ttr~n la thAng dugc, de dang bao tin thAng tr~n"

Sai Binh Thu~n va Khanh Hoa tim mua ca mAm va nuac mAm (Elnh Thu~n

1000 chum, Khanh Hoa 500 chum), v~ tiii tm tinh Gia Dinh Chuan cho cac TUOngquan va Tham tan theo s6 cac h~ng binh dong bao yay truang liiy, d6ng giG' cactinh Long, Tuang, An, Ha'va a quan thu Nam Vang, h,ra tinh chia c~p decho an dung

Giiim 3 phlln 10 thu~ than thu v~ mua dOng cho tinh BAc Ninh Vua dl,l cacquan tinh Ia Nguyen Dang Giai va Trlln Th~ Nho rAng : "H~t nguoi, truac day viCao mng c6 viec tir mua dOng qua mua thu, phiii b~n r¢n v~ vi~c v~n tiii, nay l~icha luang g6p vm Thai Nguyen, dau dugc thue muOn bmg cach thoii thu~n va triigia cao nhung l~n l¢i kh6 nhQc, r~t dang thuang, cho nen d~c cach ra an truac, degiup cho dan do can c~p bach Sau khi h~n ngay d~p yen thO phi, nhan dAn dugcyen On,S1t6t dugc nghi vai, ta se r¢ng ma an hue, khi~n ca nuac tMm nhulln 19il~c, M nhii'ng chi th~ ma thOi ! V~y bao khAp ca tinh, de cho mQi ngum d~u bi~t"

TOng d6c d~o Tuyen Quang la U Van Duc ti~n d~n d6n An Bien, h¢i vm d~o

binh cua D~ d6c Ph~ Van Dien, r6i dAng sa n6i : "Truac da pMi Nguyen KhAcKhoan, gia ham thO Tri huy~n Thu ChAu, va Luang Eli Tu, D¢i truang d6n D~iD6ng, d~u dem thO dong lung bAt dugc vg con ten nghich ph~m Hoang TrinhTuyen va han 20 ten d6ng dang n6 L~i pMi rieng : Nguyen Duc Trung, Quiin CO

co Ti~n dUng va Nguyen Van S\!, Ph6 quiin co co H~u hUng, dem Cai d¢i Ma Doan

B6i ti~n l~y Tl,lLong, r6i do d6n BAcThao chuyen theo quan thu Nay d~i binh hi~nd6ng aph6 Ha Dang (ten ph6, tuc d6n An Bien), xin hang lUll l~i vai ngay, dgi cacbinh dong pMi di truac va doan thuy~n cha luang d~u d~n, se l~p tuc cung Ph~Van Bien chia duang ti~n len",

Vua dl;lrAng: "Quan quan di d~n dau khOng ai dam ngan can, vi~c hanh binhr~t t6t D6i vai thO ml;lc, thO dong bAt dugc vg con gi~c Tuyen, chuan cho thuang

D¢ nhi ky - Quye'n CXXXVII - Thl/C 11!c ve'TMnh [6Nhan hoang de'

trucrc 100 quan ti~n Con nhiing than thuC>ccua ph~m nhan dli bi bAt do thl dua lendnh d~ giam eArn nghiem ng~t ; be dang cua ke phl;lm thl giet het di Va, nay 2 d~oCao BAng, Thai Nguyen chAc dii gan tm VAn Trung, bQn nguoi nen sam tien len yh~n hQi danh, c6t sac san phAng sac huy~t cua gi~c, bAt chern nghich Van, t~t cotrQng thuang"

T6ng th6ng T~ Quang C\!, Tham tan Nguyen Tien Lam va H6 HI!Uad~o CaoBAng, tien dong N~m Chu, trucrc sai V~ uy Trinh Van ChAn, dem th6 dong di thamduang nui Na TInh (tir nui Na TInh qua M~t Liing va Du Liing tm Be LInh ucrc nuangay duang), gi~c a tren dinh nui dl!llg sach, l~p tr~i, ch6ng da lam hai Ian liiy,ngoai liiy co hao, ngoai hao thii ch6ng, the r~t hi~m ac kien c6 ChAn vita den nui,

bi gi~c beln bi thuang, em la Trinh Van Quang ciing bi chet BQn Cq duqc tin bao,l~p tuc 1I!a vai tram quan co long quyet chien, sai di tien khu Nhan dem, hQ danh

up, pha duqc liiy : gi~c lui ch~y QuAn ta du6i den M~t Liing, chia d6n dong quan,

thl vira g~p nguai trucrc phai di d,! gi~c Si ve noi : "Gi~c Si th~y ta hich, co y nga.

Chi nghe duqc tin bQn gi~c h~n nhau : gi~c Van tcri Ha Giang, gi~c Si tcri BcicN~m, gi~c Hoanh tcri M~t Liing, d~u dem d6 di'mg d~ ch6ng quan quan" BQn Cqben dem tinh hinh quan thu tAu len Vua truy~n d,! khen ngqi, chuan cho dieu tra

ro tr~n ~y, ai co cong dau, d~ li~u thuang ti~n b~c ; con Trinh Van Quang bi chettr~n thl truy t~ng Cai dQi, tr~t Chanh l,!c pham, va thuang cho 20 l~ng b~c R6i gi,!csai tien mau

Nguyen Cong Tru, Tham tan d~o Thai Nguyen, tir Chq Rli tien den H6ng La, Di~p Ai Gi~c b6 trl;li, lui chl;lY.Ta du6i den BQt LInh thl t6i, ben dUng quan Duqc

tin gi~c thU hi~m aPhUng Ai (cM nay da nui cMt vot, ducri la khe sau, hai ben ba,

nui sUng siing d6i nhau, r~t kho di), ben ngh'i tim duang d~ dem danh up, thl bOngduqc tin bao co mN toan gi~c di ra ben hihl Di~p Ai va mC>ttoan di ra ben ta ph~nnui H6ng La, djnh danh cMn phfa sau quan ta, Tru l~p tuc chiaquan phong giii', r6itau len, va noi :"ddnh Thai Nguyen nhi~u Ian bi b~t lqi, deu VI sa vao ch6 hi~m,g~p quan ph,!C Gi~c quen dung thu~t ~y, cang them rong cu6ng ! Neu khong 10phan th~n trQng thl khong kh6i mcic muu bQn man x~u xa ! Hu6ng chi quan di dng

xa thl duang v~n luang va d~ cong van cang th~y quan ngl;li, nen phai tl;lm dong a

day d~ tuy co ma tien"

Vua d,! rAng: "Tir dnh Thai Nguyen den Bcic N~m, duang di chi han 2 ngay,

ma quan di dli qua mC>tthang ! trung trlnh tren duang, dUng quAD,hao luang nhu thesac bAng trucrc kia cu tl;lm luu ll;liatinh thanh, gay oai phong, nuoi nhu~ khf, r6i saumC>tchuyen cat quADdi thAng cho kh6i den n6i gilii gio dau suang, xong pha lamchuang, co han khong ? V~y truyen Chi ban qua. Va, may Ian hai dl;lObinh CaoBAng va Tuyen Quang luon duqc thAng tr~, b<;>nTI;lQuang Cq va Nguyen Tien Lam

dii den M~t LUng, bQn Le Van Duc va Phl~.mVan Di~n dii den An Bien, chAc hi¢nnay dii Mi cii l~i d~ danh th!ng vao sao huy¢t van Trung r6i Nguai nen cling

Nguyen Dinh Ph6 gap rut tien binh, d~ mong sam bao tin thanh c6ng mai dU<;1c".

Di~u Ta v¢ Quang Trt (dong giii Ha N()i) chuy~n di dong giii Thai Nguyen L~iphai 500 bi~n binh Trung quan Ha N()i cling vai v¢ Trang dUng (dong giii ThaiNguyen), chia m()t ni'ra theo Nguyen Dinh pM,m()t ni'ra theo Nguyen C6ng Tru M

di quan thu

D~ NHl KY - QUYEN CXXXVIII

THVC LlJC vtTHANH T6 NHAN HOANG Dt

Giap Ng<;>,Minh M¢nh nam thu 15 [1834], mua dOng, thang 11

cac dnh Ha N(li, Ninh Binh, Nam Dinh, Hl1Ilg Yen va Hai Duang tau Mo giag~o da re (m6i phuang tri gia tren dum 1 quan tien, cling co khi chi 8 tien) ; duytrong dan gian, d6ng tien tieu dung chua dugc d6i dao cho lam Vua dl} b(l H(l rAng:

"Tien va g~o la m(lt trong cac cua kho nha nuac, co quan h¢ d~n sl,l sinh s6ng cuadan Mng ngay N~u dieu hoa dugc vi'ra phiii giua thi~u va thua, thi s6 chi thu cuakho tang do kh6i b~n r(ln v~ vi¢c thu vao phat ra ma dan ta cling dugc ti¢n 19i V~y,nen truy~n l¢nh cho b<;>nd6c, phU, b6, an xet s6 g~o luang Mng cua cac l~i dich,bien binh thu(lc dnh v~ ky thang nay, nang gia g~o len ma chi~t c~p bAng ti~n, ded6ng ti~n dugc lUll thOng, dan dung dugc r(lng rai N~u ai mu6n Hnh g~o cling cho".Sau do, gia g~o l~i cao dan

Vua dugc tin, hao rAng: "ve vi¢c chi~t cap, v6n de 19i cua dung, nang cao dois6ng cho dan, ma ke tieu dan trl}c 19i, nhan do tich tru dau ca,vi th~ gia g~o l~i lencao, ha ch~ng kho khan cho sl,lan dung cua dan gian u 1" Ben ra l¢nh: tu ky thang

12trav~ sau, thi dinh chi vi¢c chi~t cap

Nguyen Dilc Tri, quan Vli kh6 tau noi : "Tm ky thanh tra, xin cho thay dOi cacl~i dich, de de phong m6i W'.Vua hao rAng: "Uri xin cling co 19, nhl1Ilg thay dOitoan s6 nguoi mai d~n thay, l~ lung bo ngo, sg kho ch~y vi¢c Chuan cho d~n namBinh Than, Minh M¢nh thu 17 [1836], tai khoa thanh tra, do b(l L~i trich ra nhitngnguOi chu thu, tu chu sl,ltra xu6ng, truac hay thay dOi m(lt ni'ra, li¢u lUll l~i m(ltni'ra, dgi khoa sau, se l~i dem s6 lUll l~i ay thay doL TI,l do ve sau, Cll thee l¢ ay

ma thi hanh"

Cho : Le van Trung Him ThOng chinh pho su, vItn quy~n gift cOng vi~c b¢Binh; Nguy~n Van TOlin lam Thai b¢c Tl;l khanh, vAn bi~n ly b¢ Binh, kiem linhcOng vi~c 2 kho sung 6ng va thu6c di;ln ; Nguy~n Ditc Tri, H¢ b¢ Lang trung, thangth~ Thai b¢c Tl;lkhanh, vAn coi quan cOng vi~c Vii kh6.

Quan dnh Thanh Hoa tAu xin : "D*t d¢i Thanh Hoa lam d¢i NhA"t,Ta v¢ Thanh

Hoa, 2 d¢i thu¢c binh lam d¢i Nhi, d¢i Tam, 50 Hnh mai m¢ lam d¢i Tu" Chuan giao cho thanh thu uy dUng coi quan ca, dqi khi m¢ du 10 d¢i, mai d*t quan v~".

Tinh Thanh Hoa sua den tha tMn a Quy huang (1). Vua sai ban cho 500quan ti~n

D6i co Bitc thu~n aBiic Ninh lam co Bitc thi~n Quan dnh xin may ao quan dephlit cho Vua bao : "Lfnh aCO ay gan que nM, theo l¢, khOng duqc phlit quan ao;nhung nghi : bi~n binh Bitc Ky, tu truac tai nay, v6n co tieng la yeu nhlit, the magan dAy, nghe noi tr~n Bitc Phan, hQ biet hang hai tranh xOng len truac, ciing dangkhen thubng V~y d*c bi~t cap cho"

Cho : Nguy~n Van The, Pho v~ uy v~ Kieu ky', thang thl;l PM v~ uy v¢ Hii'll nhjdinh Vii lAm ; Nguy~n Van van, PM v¢ uy Hii'll bao nhi v~, thang thl;l V~ uy ;Duang Van Chieu, Cai d¢i, lam Pho v~ uy ; Truang Viet Suy, Binh ma pM su atyH¢ thanh binh ma, thang thl;l Binh ma suo

Dinh ro li;lil~ cam cac thuy~n buOnaNam Ky ban l~u gi;l0

Vua d~ b¢ H¢ r~ng : "Vi~c ban l~u gi;lo,da tUng nghiem d~ ran cam de cho aiciing nghe biet ca Ng*t vi bQn tieu dAn tham lqi, pMn nhi~u thuang hay vi phi;lm.Nay 6 dnh Nam Ky dang Wc giap hi;lt, ma quan quAnaGia Djnh dOng nhumayhQP, an dung rat r¢ng, nen gia gi;l0cao gap doi ! Nay li;lid~ ro cho cac d6c, phU, b6,

an : nen nghiem ng*t ran bao cac quan quan dAn chUng trong hi;lt khOng duqc lentra gi;l0 ra nhiing cM ben tau aHi;l Chau ho*c dem trao d6i vai nhiing lai buOnnguai nha Thanh Neu ai vi phi;lm, tuc thi chieu theo lu~t "trai l~ carn ra bien, tuthOng vm nguro nuac ngoai", se khep vao t¢i chet"

Li;li truy~n Chi cho cac tan, thUsa ti;li : "H~ thuy~n buOn di ngoi;li qu6c, khi racua bien, neu xet thay co cha l~u gi;lo, va khi v~, bitt duqc mang theo thu6c phi~n,thi chuan cho l~p tuc cu thl;lc, bao quan ; neu thien vi giau giem khOng phlit giac, setrj t¢i n*ng"

Quan dnh Li;lng San tAu noi : "Bi~n binh v~ Li;lng San thu¢c dnh chi con 58nguro, Hnh mm m¢ 16 nguai V~y xin lay 28 nguai truac la tu phi;lm duqc tha lam