Mai sat nen kim (XD)_990.pdf

Mai sat nen kim (XD)_990.pdf

MAÂI SAÊÆT NÏN KIM

(Têåp vùn - In theo baãn cuãa NXB Vùn hoåc 1977)

MAĐI SØƯT NÏN KIM

Nhûông caêm nghô trong dõp 19-8 vađ 2-9-1975

Nhûông ngađy kyê niïơm Caâch maơng thaâng Taâm nùmnay, líìn thûâ 30, trađn ăíìy thađnh tûơu, trađn ăíìy chiïịnthù’ng, lúân röơ möơt cuöơc ặúơc muđa vô ăaơi Töí quöịc ta hoađntoađn ăöơc líơp, thöịng nhíịt veơn toađn “Thù’ng lúơi cuêa nhíndín Viïơt Nam lađ möơt trong nhûông chiïịn cöng lúân nhíịtcuêa loađi ngûúđi vađ möơt thíịt baơi nùơng nhíịt cuêa caâc lûơclûúơng phaên ăöơng Nhín dín Viïơt Nam ríịt xûâng ăaâng vúâithù’ng lúơi vô ăaơi ăoâ, vò ăaô traêi qua 30 nùm ăíịu tranh hysinh gian khöí Thù’ng lúơi cuêa Viïơt Nam lađ thù’ng lúơi cuêaHöì Chñ Minh” (Phi-ăen Cat-tú-rö) “Trong toađn böơ lõch sûê,khöng coâ möơt tíịm gûúng nađo nhû víơy vïì tinh thíìn duôngcaêm vađ deêo dai cuêa möơt dín töơc ăaô töìn taơi sau möơt cuöơcneâm bom keâo dađi cuêa möơt siïu cûúđng quöịc vađ víîn thù’ngcuöơc chiïịn tranh Nïịu úê chíu Phi chuâng töi chó lađm möơtphíìn 100 nhûông viïơc mađ nhín dín Viïơt Nam ăaô lađm, thòtíịt caê chíu Phi seô ặúơc tûơ do (Töíng thöịng Tan-da-ni-aNi-ï-rï-rï) Thaâng Taâm nùm nay, möîi ngûúđi chuâng tagiađu coâ gíịp böơi phíìn, vađ thíịm thña tûđng möîi khuâc cuêacon ặúđng dađi ba mûúi nùm ặa ta túâi thađnh cöng vô ăaơi.Baên thín töi biïịt bao xuâc caêm vađ suy nghô, lúân thay lađ

haơnh phuâc cuêa töi! Töi muöịn noâi vúâi Ăaêng Maâc - Lï-ninViïơt Nam vađ nûúâc Viïơt Nam Dín chuê Cöơng hođa: ”Chađoaânh saâng cuêa mù’t töi!", vađ caêm ún vïì nhûông thađnh quaêcuêa Caâch maơng mađ töi ặúơc hûúêng.

Coâ leô caâi haơnh phuâc trûúâc nhíịt cuêa töi khi tûđ Hađ Nöơiăaâp maây bay vađo Sađi Gođn höm 23-5-1975, lađ sûơ chiïịmlônh, sûơ súê hûôu Töi coâ töi coâ töi coâ Cuêa ta cuêata cuêa ta Nuâi söng cuêa ta, mùơt ăíịt cuêa ta, nhûôngăaâm míy bay trïn trúđi chung quanh chiïịc tađu bay nađylađ cuêa ta, chuâng noâ ăuđa búôn bađy ra lù’m caênh: khi nhûsoâng baơc ăíìu, khi thò nhû caât phùỉng gúơn ăïịn muön dùơm,khi lú thú nhû khoâi níịu cúm chiïìu nheơ toêa, khi nhûnhûông nađng tiïn míy noôn ăeơp chiïịm lônh caê sín khíịutrúđi Vađ töi seô nhúâ suöịt ăúđi töi, saâng höm íịy, töi ngöìitrïn trúđi nhòn xuöịng hai con söng muâa Öi! Tíy Nguýncuêa ta! Con söng töi nhòn thíịy ăíy nûúâc ăoê thù’m nhûson, neât lûúơn cong röơng raôi phoâng khoaâng nhû tûđ möơtcíy buât ăaơi tûơ khöíng löì nađo viïịt thaêo lïn ăíịt; söng muâanhûông ặúđng cong ríịt maơnh, söng vûđa muâa vûđa ăi,thù’m thiïịt laơ thûúđng Mûúi lùm phuât sau, dûúâi xa xa,möơt con söng khaâc laơi muâa Coâ leô lađ söng Ăöìng Nai?Líìn nađy nûúâc nhû mađu cađ phï sûôa loaông, neât söng víînnhû muâa luơa Möơt con söng tung hoađnh giûôa rûđng nuâi vađmöơt con söng sù’p vađo ăöìng bùìng Mù’t töi súê hûôu líịyhai con söng íịy, úê ăíịt miïìn Nam, vađ cho ăïịn höm nay,chuâng víîn böìi böí maôi cho tím trñ töi vïì tònh ýu ăíịtnûúâc, tònh Töí quöịc

Sau ba mûúi nùm ăíịu tranh giađnh ăöơc líơp, thöịngnhíịt, tûđ nhûông höm nay, coâ thïí noâi lađ möîi chuâng ta,nhûông ngûúđi bíy giúđ, laơi nhû coâ laơi möơt möịi tònh ăíìu vúâi

ăíịt nûúâc xûâ súê cuêa ta tûđ Bù’c chñ Nam; chuâng ta run runmađ súê hûôu laơi toađn böơ non söng gíịm voâc Bù’c vađo Namthùm söng Hûúng, nuâi Ngûơ, Cam Ranh, Ăađ Laơt, HađTiïn, thùm ăöìng bùìng söng Chñn Röìng; Nam ra Bù’cthùm möơ töí Huđng Vûúng, ăïịn nghiïng mònh thùm LùngBaâc Höì, thùm võnh Haơ Long, thùm nuâi Taên Viïn Möîibûúâc töi thùm Nam böơ sau 32 nùm xa caâch lađ töi laơi nhûgiađu thïm möơt miïịng thõt cuêa tím höìn Töi söịng toađnthín thïí cuêa ăíịt nûúâc, söịng toađn coôi, cho boô 32 nùm töi

xa caâch, cho boô luâc tònh hònh chiïịn tranh dađi dùĩng, mònhcuêa Töí quöịc úê xa xöi hoâa ra nhû lađ trûđu tûúơng! Ăíy lađmöơt cuöơc sum hoơp, ăíy lađ möơt sûơ taâi sinh! Öi, töi xuöịngsín bay Tín Sún Nhíịt, ăíìu khöng coâ muô, nhíơn líịy caâimùơt trúđi Nam böơ; ăïm höm ăoâ, ăïm ăíìu tiïn vïì vúâi Namböơ, töi söịt noâng, töi söịt nù’ng; caâc baơn úê Höơi Vùn nghïơGiaêi phoâng pha cho töi möơt cöịc nûúâc chanh ăaâ; töi uöịngnguơm ăíìu tiïn sau 32 nùm! Chađ, sao mađ traâi chanh Namböơ thúm nûâc lïn nhû víơy! Muđi voê noâ sûơc vađo cöí hoơng;chung quanh töi, caâc baơn töi khöng ai biïịt caê, khöng aingúđ ăiïìu gò caê! Chó coâ töi, caâi ngûúđi úê xa Nam böơ 32 nùm,thò seô nhúâ caâi võ nûúâc chanh quaê Nam böơ ặúơc uöịng laơinađy cho ăïịn suöịt ăúđi! Röìi trûa höm sau, ùn cúm, töi nhíơnthíịy caâc thûâ rau thúm cuêa ăöìng bùìng Nam böơ sao mïìmmaơi thïị! Chù’c lađ taơi phuđ sa cuêa söng Cûêu Long Töithíìm mûđng trong buơng, mûđng cho ăíịt nûúâc ta; úê coôiViïm bang nađy, phíìn ăíịt coôi Nam cuêa Töí quöịc, ta phaêigiûô gòn vônh viïîn! Töi thíơt ăaô taâi sinh, khi ngöìi trongmöơt nhađ quen úê Phuâ Nhuíơn (Sađi Gođn), nhòn ra cûêa söí,thíịy caâi cíy böng buơt ríịt cao ngoađi vûúđn, hoa löìng ăeđnăoê thaê tua, gioâ ăöìng bùìng Nam böơ, ăïịn tûđ Ăöng Haêi, thöíi

lay caâi cíy böng buơt Nam böơ! Öi! Lođng cuêa ngûúđi thi sô,caâi lađn da cuêa anh ríịt xuâc caêm vúâi nù’ng súâm mûa chiïìu;mûa cuêa muđa mûa Nam Böơ thíơt lađ hiïìn lađnh, nhû möơtngûúđi vûđa múâi giíơn caôi nhau thò böîng chöịc ăaô nñn, röìimóm cûúđi trúê laơi! - Töi nghô, mai sau, möîi chuâng ta, úêBù’c vađi nùm, laơi möơt chuýịn vö Nam, úê Nam vađi nùmlaơi möơt kyđ ra Bù’c, möîi líìn traêi qua vađi nghòn cíy söị nhûvíơy, caâi xuâc caêm laơi múâi trúê laơi, treê trúê laơi - Ban naôy túâigiúđ, töi múâi noâi súê hûôu non söng, súê hûôu thúđi tiïịt, töichûa noâi súê hûôu líịy ăöìng bađo muön quñ ngađn ýu cuêachuâng ta Caâc em nhoê miïìn Nam, caâc bađ maâ miïìn Nam!Möơt ăöìng chñ laônh tuơ cuêa ta coâ toê yâ: Khi chiïịn thù’nghoađn toađn luô giùơc, nïn taơc möơt caâi tûúơng cuêa ngûúđi phuơnûô Viïơt Nam tûúơng trûng cho bađ meơ, cuông lađ tûúơngtrûng cho Töí quöịc Tiïịp theo yâ ăoâ, nhiïìu phuơ nûô ngoađiBù’c, caêm ăöơng thay, ăaô phaât biïíu: nïịu taơc möơt caâi tûúơng

yâ nghôa nhû víơy, thò chuâng töi, phuơ nûô miïìn Bù’c, muöịnrùìng bûâc tûúơng ăoâ seô mùơc aâo bađ ba, seô coâ buâi toâc, seôkhùn rùìn vù’t vai, nghôa lađ seô lađ bûâc tûúơng bađ maâ miïìnNam! Öi! Múâi míịy thaâng thöi, chuâng ta ăang úê thúđi kyđăíìu chiïịm lônh, súê hûôu; cođn say sûa, khaâm phaâ nađobùìng! Cođn ngaơc nhiïn múâi meê nađo bùìng! Tuy víơy cuöơcchiïịm lônh súê hûôu nađy seô lađ mûúđi nùm, trùm nùm, khöngbao giúđ dûât, búêi Töí quöịc lađ vônh cûêu

Caêm nghô thûâ hai cuêa töi, lađ nghô vïì sûơ chiïịn thù’ngcuêa lođng chung thuêy Chuâng ta ăíu coâ phaêi chó lađ thù’ngtríơn ăún thuíìn, chiïịn thù’ng khaêi hoađn - mađ ăíy lađ, húôicaâc liïơt sô cuêa ta, tûđ em Taâm tíím díìu ăïịn ngûúđi thúơ ăiïơnNguýîn Vùn Tröîi! Ăíy lađ cuöơc chiïịn thù’ng cuêa trúđi ăíịt.Thiïn ắa quó thíìn úi! Cha öng chuâng ta víîn dùơn conchaâu: “Øn úê sao cho cođn coâ trúđi coâ ăíịt”, caâi luâc Caâch

maơng cođn gùơp muön vađn khoâ khùn, luâc ăoâ úê trong caâcthađnh thõ taơm chiïịm, tûúêng nhû sûơ ăúđi löơn ăíìu xuöịngăíịt mađ ăi; tïn moâc tuâi thò lađm töíng thöịng, con vúơ noâ, muơThiïơu, ăaâng leô úê caâc nûúâc ngûúđi ta lađm hònh chòm trongtúđ giíịy baơc, ñt nhíịt cuông lađ hònh cuêa bađ Cöng lyâ, hay bađPhaâp luíơt, soi lïn thíịy ăíìu bađ ta coâ nhûông tia saâng tuêa

ra, ăùìng nađy nhûông giíịy baơc cuêa caâi nûúâc goơi lađ “ViïơtNam Cöơng hođa” soi lïn thíịy hònh chòm cuêa muơ Thiïơubuön líơu, vúâi möơt caâi buâi toâc úê sau oât! Hïịt noâi röìi! Chuângchiïịm líịy caâc thûâ trang thúđ, caâc thûâ diïîn ăađi ăïí mađ rïurao baân reê Töí quöịc; chuâng noâ lï maây cheâm ăi, lñnh cuêaMyô - nguyơ möí buơng ngûúđi ýu nûúâc líịy gan mađ nhíơurûúơu! Nhûông luâc ăoâ ăíịt trúđi ăaêo ngûúơc, ăen trù’ng löơnpheđo, tûúêng nhû caâi thúđi trõ vò cuêa Myô - nguyơ keâo dađimaôi trong vuđng taơm chiïịm! Phaêi traêi qua möơt cuöơc gieotröìng 30 nùm tûđ 1945 ăïịn nay, traâi ăöơc líơp thöịng nhíịtmúâi chñn trïn cíy Höìi Caâch maơng thaâng Taâm 1945, taơiHađ Nöơi, baơn cuêa töi Nguýn Höìng höì húêi noâi vúâi chõHoađng Hûúng Bònh (bíy giúđ ăaô míịt): “- Chõ úi, Caâchmaơng thađnh cöng röìi!”; nhađ vùn Nguýn Höìng ăaô thamgia caâch maơng tûđ khi Höơi Vùn hoâa cûâu quöịc cođn trongboâng töịi nïn coâ lyâ do ăùơc biïơt vui sûúâng Nhûng Caâchmaơng chûa thađnh cöng toađn veơn, mađ phaêi traêi quaKhaâng chiïịn chöịng Phaâp, röìi laơi traêi Khaâng chiïịn chöịngMyô, möơt vaơn chñn trùm nùm mûúi ngađy gian khöí, hysinh, chïịt choâc, ăïí ăïịn caâi buöíi saâng ngađy 30 thaâng tû

1975: chuâng töi ăang úê taơi tođa soaơn taơp chñ Taâc phíím

múâi cuêa Höơi Nhađ vùn Viïơt Nam: Trong ăađi phaât thanh,

lúđi cuêa Dûúng Vùn Minh kïu goơi lñnh nguyơ ặđng chöịngcûơ ăang ặúơc phaât ăi phaât laơi; böîng tiïịng phaâo úê cú quanbïn caơnh nöí giođn giaô! Ăoâ lađ theo ûúâc heơn cuêa Hađ Nöơi,khi quín giaêi phoâng vađo cù’m cúđ lïn dinh töíng thöịng

nguyơ taơi Sađi Gođn, thò caâc cú quan ăöịt phaâo ûâng nhau.Nghe tiïịng phaâo, anh baơn Nguýn Höìng 60 tuöíi cuêa töicoâ chođm ríu ngù’n dûúâi cùìm, böîng líịy hai tay ăíơp vađocaânh cûêa tođa baâo thònh thònh, vađ la lïn: “Quín nguyơhađng röìi! Quín nguyơ hađng röìi!” nhû möơt ặâa con nñt Töiphaêi quay mùơt ăi, vò bíịt giaâc hai dođng lïơ voơt lïn trongmù’t töi ÖÌÌ! Caâch maơng bíy giúđ múâi thíơt sûơ lađ thađnhcöng röìi! Möơt vaơn chñn trùm nùm mûúi ngađy chiïịn ăíịu,caâi luâc chó cođn coâ vađi böịn trùm ngađy nûôa chñnh laơi lađ möơtluâc ríịt gay! Coâ nhûông ngûúđi ăaô túâi luâc ăoâ mađ cođn boêKhaâng chiïịn mađ ăi Öi! Nhû möơt cuöơc tređo lïn nuâi cao:

55 ngađy cuöịi cuđng nûôa lađ túâi ẳnh Chiïịn dõch Höì ChñMinh hoađn toađn thađnh cöng Lïn túâi ẳnh tuýơt vúđi, bíygiúđ nhòn laơi, sao mađ roô möìn möơt:

Hònh khe thïị nuâi gíìn xa Ăûât thöi laơi nöịi, thíịp ăađ laơi cao.

Tûúêng suöịi ăaô ặât, nhûng chûa, laơi nöịi, laơi chaêy rakia; tûúêng nuâi thíịp teơt xuöịng chó cođn lađ möơt caâi ăöìi, möơtcaâi queđn, nhûng khöng! Nuâi laơi lïn díìn röìi cao vuât!Caâi niïìm vui sûúâng vö haơn vûông vađng, vö cuđng vûôngchaôi cuêa chuâng ta, lađ lođng tin cuêa cha öng ta rùìng coâ trúđicoâ ăíịt, coâ phaêi coâ traâi, coâ trung coâ nõnh, coâ chñnh coâ tađ,ặúơc chûâng minh lađ ăuâng

Chûô rùìng: “Thiïn voông khöi khöi

Sú nhi bíịt líơu” lûúâi trúđi buêa giùng(1)

Trúđi lađ quy luíơt cuêa lõch sûê, trúđi lađ chín lyâ cuêa nhíndín, trúđi lađ mùơt trúđi cuêa Caâch maơng ÚÊ thúđi ăiïím nađy,chuâng ta ặúơc chûâng kiïịn “quaê baâo nhaôn tiïìn”: roô rađng

(1) Ca dao miïìn Nam, nghôa lađ: Lûúâi trúđi mang mang, thûa nhûng mađ khöng loơt ặúơc.

trûúâc mù’t ta, töíng thöịng Myô Nñch-xún, ặâa ăaô ra lïơnhcho B.52 mûúđi hai ngađy ăïm neâm bom xuöịng Hađ Nöơi, tïnmoâc tuâi söị möơt íịy bõ ăaâ ăñt ra khoêi Nhađ Trù’ng; vađ möơtnhađ baâo nûúâc ngoađi noâi: “Nhû möơt líu ăađi bùìng caât bõtriïìu díng queât saơch, chïị ăöơ nguyơ bõ cuöịn ăi búêi caâi biïín

du kñch vađ quín chñnh quy Giaêi phoâng trađn vađo thađnh

phöị” Baâo Sađi Gođn giaêi phoâng ăùng bađi vïì Vuô Höìng

Khanh, Tríìn Trung Dung, v.v bao nhiïu ăíìu soê theogiùơc lađm haơi nhín dín, nay ăíìu hađng nhín dín vađ xintha töơi

Boơn ăïị quöịc Myô ăang thíịy thïị giúâi co heơp laơi trûúâcmù’t chuâng, rung chuýín dûúâi chín chuâng, chuâng noâ vaôi

ăö la mađ mua caâi thua, caâi nhuơc Chûâ cođn nhín dín ta,caâch maơng ta thò moơi sûơ víơt ăïìu naêy núê, phaât huy Vûđaröìi, thùm qú Nam, töi ặúơc gùơp laơi bađ con baơn beđ thín

thuöơc, coâ ngûúđi ăaô ăoơc lïn cíu thú cuêa Nguýîn Du: “Trúđi

cođn ăïí coâ höm nay - Tan sûúng ăíìu ngoô, veân míy cuöịi trúđi”; chuâng töi nhù’c cíu thú Nguýîn Du, lađ ăïí sung

sûúâng trong giúđ phuât nađy víîn nhúâ ăïịn caâi thíìn cuêa ngönngûô dín töơc; khöng phaêi “trúđi cođn ăïí”, mađ Ăaêng ta, Dín

ta ba chuơc nùm kiïn trò ăaânh giùơc ăùơng coâ höm nay Öi!

Coâ höm nay, höm nay lađ núi cûêa söng lúân ra tiïịp giaâp

vúâi biïín, nghôa lađ khöng phuơ cöng lao cuêa möơt gioơt nûúâcnađo caê, tûđ luâc húi sûúng ăoơng laơi trïn mùơt laâ rûđng, thađnhgioơt nûúâc chaêy theo gín laâ mađ rúi xuöịng ăíịt, ăïịn luâcnûúâc thíịm qua ăíịt laơi ri ró chaêy díìn ra khe, tûđ maơchkhe nûúâc kiïn nhíîn goâp laơi chaêy vađo lođng suöịi, tûđ suöịi

ra söng con, söng caâi, tûđ söng caâi ra cûêa biïín ngöìn ngöơn

bao la Sûơ nghiïơp xíy dûơng cuông bïìn bó nhû víơy, “gioơt

maâu noâng thíịm quanh höìn nûúâc”, húôi caâc liïơt sô trong

ngoât möơt thïị kyê nay ăaô ngûúđi trûúâc ngaô, ngûúđi sau tiïịn,

ngûúđi sau ngaô, ngûúđi sau nûôa laơi tiïịn lïn, maâu cuêa caâc

võ tiïn liïơt khöng míịt ăi möơt gioơt nađo, mađ ăaô tíơp ăaơithađnh vađo cuöơc khaêi hoađn chiïịn thù’ng höm nay, “Xaô tù’ctûđ ăíy vûông bïìn, Giang sún tûđ ăíy ăöíi múâi Kiïìn khön

bô mađ laơi thaâi, Nhíơt nguýơt höịi mađ laơi minh”(1) Möơt ăíịtnûúâc luön luön chiïịn tranh khöng ngúât trong ba mûúinùm, luön luön meơ tiïîn con, vúơ tiïîn chöìng ăi ăaânh giùơc,mađ höm nay coâ thïí noâi: Hođa bònh líu dađi, hođa bònh maôimaôi Möơt ăíịt nûúâc phaêi cù’t xeê ra tûđng chiïịn khu nhoê,coâ nhûông caân böơ, nhín viïn úê trong rûđng hađng chuơc nùmchó thíịy laâ cíy xanh, bíy giúđ trúđi cao ăíịt röơng möơt mađubao la, nuâi söng gíịm voâc tûđ Laơng Sún ăïịn Cađ Mau coâ ăuêbiïín, nuâi, rûđng, ăöìng, mù’t nhòn túâi ăíu chín seô coâ thïí

ăi túâi ăoâ

Öi! Hai con mù’t cuêa Nguýîn Ăònh Chiïíu:

Sau trúđi Thuâc Quyđ tan míy, Söng trong biïín lùơng mù’t thíìy saâng ra.

Hai con mù’t cuêa nhađ thú muđ vô ăaơi íịy ăaô saâng laơiröìi - Ba mûúi nùm nay cuêa Caâch maơng Viïơt Nam lađ tíịmgûúng saâng treo giûôa nhín hoađn, ăoâ lađ bađi hoơc thuêychung vúâi caâch maơng, trung thađnh vúâi caâch maơng

Ăïị quöịc Myô lađ xíịu, lađ khaê öị; tû baên Myô lađ phaên laơicon ngûúđi Thaâng trûúâc ăíy, cuông trong ngöi nhađ úê PhuâNhuíơn mađ ngoađi vûúđn coâ cíy böng buơt Nam böơ gioâ Namhaêi ăung ặa íịy, töi ăaô thíịy trïn tûúđng coâ ghim möơt bûâctranh quaêng caâo cuêa Myô, ăíy lađ bûâc veô cuêa Cöng ty

Bananas (Chuöịi): Möơt con khó ăöơc mùơc aâo ngûúđi, quíìn

ngûúđi, ăíìu khó, chín khó, ăang ngöìi trïn höị tiïu maây,

(1) Trúđi ăíịt gùơp víơn ăen mađ laơi ăïịn luâc múê mang Mùơt trùng mùơt

trúđi ăaô múđ mađ laơi saâng (trñch Bònh Ngö ăaơi caâo).

möơt tay noâ giú lïn nù’m caâi chuöi sûâ cuêa súơi díy giíơtnûúâc, möơt tay noâ cođn cíìm traâi chuöịi chñn vađng ăang boâc

ùn dúê dang Ăoâ, löịi quaêng caâo giíơt gín cuêa Myô, ăíơp vađosûơ chuâ yâ, cöịt sao cho ngûúđi ta mua nhiïìu chuöịi cuêa cöng

ty mònh, cođn töịt hay xíịu cho xaô höơi, thò coâc cíìn Ăoâ lađcon khó Myô, chuơp aênh ăïí quaêng caâo cho cöng ty chuöịi,nhûng mang bao nhiïu yâ nghôa ăiïín hònh! Con khó cuôngmù’c vađo möơt vođng míu thuíîn khöng giaêi quýịt ặúơc:tham ùn chuöịi thò phaêi ăi ngoađi nhiïìu, nhûng chuöịi cuêa

cöng ty chuöịi Bananas ngon quaâ, nïn cûâ phaêi tham ùn;

con khó Myô cuông vûúng vađo víịn ăïì nan giaêi Con khó Myôcuông bõ “ngûúđi Myô hoâa”, noâ cuông bïơnh hoaơn, noâ khönglađnh maơnh: - Töi phín tríìn nhûông ăiïìu nghô nađy vúâingûúđi baơn chuê nhađ keâm tuöíi hún töi; anh noâi: “Boơn concaâi trong nhađ thíịy laơ mù’t thò treo, töi cuông khöng nghôtúâi”, röìi anh rûât tíịm hònh xuöịng vûât vađo möơt xoâ; bûâctûúđng ặúơc giaêi phoâng, nheơ saâng hùỉn lïn Trong caâi xaôhöơi Myô kia, khó laơi ra gûúng cho con ngûúđi; thïị nïịu conngûúđi laơi bù’t chûúâc khó tham ùn nhiïìu chuöịi ăïí ăïịn nöîiphaêi suöịt ngađy ngöìi trïn cíìu tiïu maây thò sao?

Ăaơo lyâ cuêa ta hoađn toađn khaâc Ăoâ lađ lođng nhín aâi cuêa

ta, tíịt caê vò lúơi ñch cuêa nhín dín, cuêa nhín loaơi - Ăöìngchñ Thuê tûúâng Phaơm Vùn Ăöìng noâi vúâi caâc vùn nghïơ sô:Chuâng ta seô phíịn ăíịu ăïí coâ nhiïìu ăiïơn, nhiïìu theâp chonhín dín duđng; tuy nhiïn chuâng ta khöng ăo tíịt caê theotiïu chuíín ăiïơn hay theâp tñnh cho möîi ăíìu ngûúđi Mađ khicoâ ăuê ăiïơn, ăuê theâp, chuâng ta laơi chuâ yâ xíy dûơng möơt cuöơcsöịng coâ vùn hoâa, coâ tònh thûúng ýu trín troơng líîn nhau Nöîi lo cuêa Ăaêng ta röơng lù’m, síu lù’m Khi giùơc Myôăang hoơp höơi nghõ úê ăaêo Hö-nö-lu-lu ăïí bađn caâch ăaânh tamaơnh hún nûôa, thò thuê tûúâng Phaơm Vùn Ăöìng coâ cuöơc hoơp

vúâi caâc nhađ vùn, nhađ ngön ngûô, caâc nhađ giaâo ăïí bađn vïìBaêo vïơ sûơ trong saâng cuêa tiïịng Viïơt Phaêi cíìn ăïịn ba buöíihoơp raêi ra trong ba thaâng; ăïịn cuöơc hoơp thûâ ba, Thuê tûúângphaât biïíu yâ kiïịn, thò ăuâng vađo luâc höơi nghõ Hö-nö-lu-lu.Ăaêng ta ăíu coâ böịi röịi! Noâ hoơp ăïí tñnh chuýơn ăaânh tamaơnh hún nûôa, thò ta laơi ăaânh traê noâ cađng maơnh hún.

“Nhûng, Thuê tûúâng noâi, cuöơc hoơp bađn vïì ”Baêo vïơ sûơ trongsaâng cuêa tiïịng Viïơt" coâ caâi ăaơo lyâ cuêa noâ"

*

* *

Tûđ khi thađnh líơp nûúâc Viïơt Nam Dín chuê Cöơng hođangađy 2 thaâng 9 nùm 1945, lađ chuâng ta ăaô bûúâc vađo cuöơcTrûúđng kyđ Khaâng chiïịn ba mûúi nùm Nûúâc ta coâ NuâiMeơ böìng con úê Xuín Löơc (Nam Böơ), laơi coâ Nuâi Voơng Phu

úê Bònh Ăõnh (Trung Böơ); ăíy lađ ăíịt nûúâc cuêa tònh chungthuêy; ăíịt nûúâc mònh dađi nhû víơy, tûđ Bù’c mađ Nam tiïịn,khöng gian tñnh hađng trùm hađng nghòn dùơm, thúđi giantñnh hađng nùm, hađng mûúđi nùm, khöng thuêy chung saoặúơc?

Ăíy lađ möơt cuöơc mađi sù’t nïn kim dađi dùĩng kiïn trò.Anh baơn cuêa töi, ặúơc dûơ Höơi nghõ phuơ nûô Nam Böơ nùm

1969, khi trúê ra Bù’c, ăaô kïí laơi vađ tùơng cho töi hònh aênhmöơt phuơ nûô miïìn Nam ăïịn bíy giúđ víîn khöng phai nhaơtặúơc trong tím trñ töi - Anh ngöìi dûúâi nhòn lïn; trïndiïîn ăađn, ăang ặâng möơt phuơ nûô; khuön mùơt gian khöíphong sûúng, ăaô traêi qua töị cöơng trùm thûâ, toâc baơctrù’ng, khoaêng 50 tuöíi Anh biïịt lađ ngûúđi ăaâng kñnhtroơng; tuy tuöíi anh cuông xíịp xó nhû víơy, mađ anh thíịy

ăíy nhû bađ meơ cuêa mònh, möi anh muöịn míịp maây goơibùìng maâ Hoêi ra, lađ ngûúđi quen biïịt cuô úê thön xaô Biïịtröìi, anh víîn khöng ruât laơi caâi caêm tûúêng coi lađ bađ meơ.Búêi ăíy lađ meơ tinh thíìn, meơ miïìn Nam, ăöịi vúâi böơ ăöơi,ăöịi vúâi caân böơ, ăaô tûđng che chúê hoơ; qún mònh, qún sinhmaơng mònh, tíịt caê lađ cöịng hiïịn Ngađy Tïịt úê xaô, thñm coâhai chuơc traâi dûa híịu, lûơa traâi ăeơp nhíịt ăïí lïn bađn thúđHöì Chuê tõch, 19 quaê cho böơ ăöơi, du kñch ăi qua; cuâng röìi,ăem traâi dûa mang xuöịng tûđ bađn thúđ cho nöịt nhûôngngûúđi ăang cuöịc con ặúđng söị 4 tûđ Myô Tho qua TrungLûúng ăïịn phađ Myô Thuíơn Coâ caâi khùn rùìn nađo laơi cho,chó duđng möơt khùn rùìn raâch, nhiïìu luâc khöng coâ khùn.Caâc thûâc ùn cuông víơy; nhû baôi caât khö huât nûúâc, hïî coâcaâi gò lađ cuông cho Ăöìng bađo goơi lađ “chõ Saâu” nhûng tïncuông ăöíi nhiïìu líìn.

Qú hûúng úê tónh Myô Tho, trong möơt xaô nùìm venặúđng söị 4, thuöơc huýơn Cai Líơy Nhíîn naơi, kiïn trò.Ăïm huy ăöơng ăöìng bađo ăi ăađo ặúđng 4, lađm cho chuângnoâ chíơm hađnh quín möơt giúđ lađ ăúô cho ta möơt giúđ, chuângnoâ chíơm tiïịp tïị lûúng thûơc möơt ngađy lađ lúơi cho ta möơtngađy Chõ Saâu ăïm ăïm ăađo höị trïn ặúđng; ban ngađy,nhiïìu khi chuâng noâ bù’t phaêi líịp; khi bù’t líịp, thò líịpthíơt chíơm, khi ăađo, thò ăađo thíơt nhanh, thíơt síu Phaêiăù’p nhûông uơ ăíịt ăïí chùơn noâ, rađo ặúđng ăùơng caên noâ,

cho nïn cíìn nhûông cíy chađ Mađ tûđ ặúđng caâi vađo ăïịn

xoâm, lađ nùm cíy söị, chûâ gíìn ặúđng, coâ sùĩn chađ ăíu! Phaêitröìng nhûông díy khöí qua(1), díy ăíơu, díy mûúâp ăïí mûúơncúâ mađ bù’c giađn cho noâ leo, ăùơng dûơ trûô chađ Ăïịn luâc cíìn,múâi coâ chađ mađ rađo ặúđng, ăù’p uơ

(1) Khöí qua: Quaê mûúâp ăù’ng.

Anh baơn töi cûâ nhòn “chõ Saâu” trïn diïîn ăađn, coâ caâicaêm tûúêng nhû khöng coâ gò quíơt nöíi chõ ÖỊm ăau thò cuêgûđng, cuê saê, nöìi xöng Anh coâ caêm giaâc nhû chõ ăi nù’ngkhöng cíìn ăöơi khùn, ăi mûa khöng cíìn ăöơi noân, truđi truôisöịng giûôa trúđi giûôa ăíịt, ùn cûơc, úê cûơc, lađm cûơc; hoêi cöngtraơng gò thíơt nöíi lïn, thò cuông khöng nöíi bíơt; ăaô diïơtặúơc möơt trung ăöơi ắch? Khöng Nhûng chõ Saâu coâ bamûúi nùm cöơng laơi, möơt cuöơc ăúđi cöơng laơi Nhûông ngûúđinhû chõ lađ khöng ñt, nïn múâi thađnh sûơ nghiïơp to lúân nhûthïị nađy.

Thñm Saâu lađ möơt ăaơi biïíu trong ăoađn phuơ nûô Myô Tho,baâo caâo vïì viïơc phaâ ặúđng söị 4 Möơt ngûúđi nhû víơy dogiúđ giíịc cuêa höơi nghõ quy ắnh cho hoơ thöi, thò hoơ thöi,chûâ hoơ coâ thïí noâi maôi, vò ăíy lađ ăem caê cuöơc ăúđi mònh.Thöng minh tuýơt vúđi: Ăõch ăöíi khaâc, thò ta laơi saâng kiïịnmúâi, ta vúâi noâ quíìn nhau ghï gúâm lù’m Vađ khi thñm Saâunoâi, khöng líịy ăíu ra möơt cíu, möơt chûô hay möơt thaâi ăöơkhoe thađnh tñch cuêa mònh, mađ noâi nhû chuýơn ai lađm,möơt caâch vö ăiïìu kiïơn, võ tha dûô döơi lù’m

Töị Hûôu viïịt: “Coâ gò ăeơp trïn ăúđi hún thïị - Ngûúđi ýungûúđi, söịng ăïí ýu nhau”; Töí quöịc vúâi tònh thûúng; lođngnhín aâi cuêa Baâc Höì; tònh bïìn bó thuêy chung vúâi nhín dínvađ caâch maơng - Khi töi lađm cöng chûâc trong xaô höơi cuô úêMyô Tho, caâc cö, thñm úê Myô Tho nhiïìu luâc haât ru con:

Hođ ú, Vñ díìu tònh bíơu(1) muöịn thöi,

Bíơu gieo tiïịng dûô cho rúđi bíơu ra.

Ai boê caâch maơng thò tûơ hoơ, chûâ caâch maơng khöng boê

ai hïịt Vađ khi cođn lađ ặâa con nñt úê Bònh Ăõnh, töi nghe

(1) Bíơu: Tiïịng bònh dín trong Nam, nghôa lađ em (noâi vúâi ngûúđi phuơ

nûô mađ mònh ýu).

maâ töi coơt keơt ặa caâi voông ru em töi vađ haât ăi haât laơicíu nađy:

Húđi húđi, Möơt mai ai chúâ boê ai,

Chó thïu nïn gíịm, sù’t mađi nïn kim.

Nhûông ngûúđi mađi sù’t nïn kim lađ chuâng ta; nhûôngngûúđi chó thïu nïn gíịm cuông lađ chuâng ta

30-8-1975

CHUÂNG TA VÖTHAĐNH PHÖỊ RÛƠC RÚÔ TÏN VAĐNG

Thaâng 11-1946, ăoađn ăaơi biïíu quöịc höơi Sađi Gođn - ChúơLúân ăïì nghõ lïn Quöịc höơi: “Sađi Gođn ặúơc mang tïn Chuêtõch Höì Chñ Minh vö vađn kñnh ýu cuêa nhín dín ta”, vađtûđ ăoâ, thađnh phöị Höì Chñ Minh thûúng ýu, vöịn lađ “hođn

ngoơc Viïîn Ăöng”, maôi maôi lađ hođn ngoơc trong tím höìnchuâng ta!

Ai vö thađnh phöị Höì Chñ Minh rûơc rúô tïn vađng Chuâng

ta vö, chuâng ta vö Caâc sû ăoađn söị 5, söị 18, söị 25 cuêaắch nguyơ tan raô, phođng tuýịn cuêa nguyơ khöng caên nöíixñch xe tùng cuêa Quín giaêi phoâng, caâc binh ăoađn chuê lûơccuêa ta ăaânh thùỉng vađo nöơi thađnh, chiïịm sín bay Tín SúnNhíịt, chiïịm Caêng múâi, chiïịm caâc súê chó huy nguyơ, caâccöng súê, caâc võ trñ quan troơng Trong khi íịy ăöìng bađo SađiGođn nöíi díơy tûđ bïn trong giađnh quýìn lađm chuê

Nùm 1911, Baâc Höì 21 tuöíi, tïn lađ Nguýîn Vùn Ba, tûđPhan Thiïịt vađo Sađi Gođn vađ úê laơi Sađi Gođn möơt thúđi gian,röìi xuöịng lađm phuơ bïịp trïn chiïịc tađu Phaâp “Ăö ăöịcLatusú Trïvin”; Baâc rúđi Töí quöịc lađ rúđi tûđ caêng Sađi Gođn,vađ tûđ íịy, nhûông biïịn ăöíi lúân seô ăïịn vúâi Sađi Gođn tûđ cuöơc

ra ăi íịy Caêng Sađi Gođn, bùìng nhiïìu ặúđng hađng haêi, donhiïìu loaơi tađu buön ăïịn tûđ caêng Maâc-xíy (Phaâp), tûđ caêngQuaêng Chíu (Trung Quöịc), trín troơng tiïịp nhíơn baâo

Ngûúđi cuđng khöí (1922), saâch Baên aân chïị ăöơ thûơc dín Phaâp (1925), Ăûúđng kaâch mïơnh (1927) cuêa ăöìng chñ

Nguýîn AÂi Quöịc Nùm 1925, Thanh niïn caâch maơng

ăöìng chñ höơi ra ăúđi úê Sađi Gođn - Ai vö thađnh phöị Höì Chñ

Minh rûơc rúô tïn vađng Chuâng ta vö chuâng ta vö

Ăoađn xe tùng Quín giaêi phoâng ríìm ríơp vađo dinh Töíngthöịng nguyơ, huâc ăöí chiïịc cöơt cúđ bùìng theâp, cúđ ba que rúixuöịng ăíịt Lñnh nguyơ gaâc dinh Töíng thöịng giú tay hađngvađ tíơp húơp laơi chúđ lïơnh Quín giaêi phoâng Ăaơi baâc trïncaâc xe tùng cuêa ta, caâc loaơi suâng cuêa ta nöí gíìm lïn chađomûđng Nhû khi quín ta tiïịn vađo Mûúđng Thanh úê ĂiïơnBiïn Phuê trûúâc ăíy, quín Phaâp keâo cúđ trù’ng, hađng, bíy

giúđ, Quín giaêi phoâng vađo, thò caâc cú quan nguơy luơc tuơckeâo cúđ trù’ng, trong luâc nhín dín hai bïn caâc ặúđng phöịăöí ra chađo mûđng ăoân Quín giaêi phoâng Taơi Töíng nhacaênh saât nguơy, nhûông caênh saât nguơy ặâng thađnh hađngrađo danh dûơ ăoân quín caâch maơng.

Ăoađn xe tùng cuêa ta dûđng laơi möîi chiïịc caâch nhau bamûúi meât; tûđ xe tùng, caâc anh böơ ăöơi giaêi phoâng xuöịng,ăöìng bađo quíy quíìn chung quanh caâc anh thađnh tûđngnhoâm möơt; nhađ baâo nûúâc ngoađi taê: Caâc anh lñnh treê giaêiphoâng ăi deâp cao su, daâng nhû lađ beôn leôn víơy, trong luâcăöìng bađo cûúđi höìn nhiïn, bù’t tay caâc anh bùìng caê haitay Quín giaêi phoâng ăaô vađo Sađi Gođn giûôa lođng khaokhaât chúđ mong ăaô líu cuêa ăöìng bađo!

*

* *

Ngöi sao vađng trïn cúđ giaêi phoâng phíịt phúâi tung baytrïn phuê Töíng thöịng nguơy quýìn Hoơ ăaô haơ vuô khñ ăíìuhađng khöng ăiïìu kiïơn

Ai vö thađnh phöị Höì Chñ Minh

Tûđ ngađy 23 thaâng chñn 1945, cho ăïịn suöịt nùm 1946,nhûông ăoađn quín Nam tiïịn tûđ Trung vađ Bù’c ăi vađoăaânh giùơc Phaâp trúê laơi xím lûúơc Sađi Gođn vađ Nam böơ.Chiïịc gíơy tíìm vöng chöịng Phaâp tûđ thúđi cuơ Ăöì Chiïíu

“ngoađi cíơt coâ möơt manh aâo vaêi, trong tay cíìm möơt ngoơntíìm vöng”, bíy giúđ laơi xuíịt hiïơn trong tay hađng vaơnThanh niïn tiïìn phong cuêa Sađi Gođn Tinh thíìn caêm tûêcuêa ăöìng bađo Sađi Gođn, núi bõ giùơc Phaâp trúê laơi tíịn cöngăíìu tiïn, ăaô truýìn ra cho Hađ Nöơi, núi ăíìu tiïn ăaânh laơi

giùơc Phaâp, múê ăíìu toađn quöịc Khaâng chiïịn Ngoơn ăuöịcsöịng cuêa Sađi Gođn, em thiïịu niïn Lï Vùn Taâm ăöịt buđngcaê kho xùng Ximöng Piïtri cuêa ắch chaây suöịt hai ngađyăïm liïìn, ăaô truýìn laơi tinh thíìn cao ăeơp íịy cho Ăöơiquýịt tûê cuêa Trung ăoađn Thuê ăö chöịng giûô Hađ Nöơi, ặúơcHöì Chuê tõch khen ngúơi: “Caâc em quýịt tûê cho Töí quöịcquýịt sinh”.

“Thađnh phöị Höì Chñ Minh”, ăöìng bađo Sađi Gođn ăaô söịng

xûâng ăaâng vúâi tïn vađng rûơc rúô Thađnh phöị ra ăúđi ăaô míịytrùm nùm, chó söịng tûơ do coâ 29 ngađy ngù’n nguêi sauCaâch maơng thaâng Taâm Nhûng tûđ ngađy 24 thaâng chñn

1945, böịn mùơt tríơn ăaô bao quanh Sađi Gođn: Thõ Ngheđ,Phuâ Nhuíơn, Bađ Queơo, Thuê Thiïm, vađ ngay trong ngađyíịy, 200 giùơc Phaâp ăaô boê maơng taơi Tín Ăõnh Sađi Gođn cuêacuöơc biïíu tònh ngađy 9 thaâng giïng 1950, hai nghòn hoơcsinh chöịng Chñnh phuê buđ nhòn, vađ khi em Tríìn Vùn Ún

hy sinh, thò ăaâm tang em ngađy 12 thaâng giïng ăaô coâ 50vaơn ngûúđi ăi biïíu thõ tinh thíìn bíịt khuíịt Sađi Gođn cuêangađy 19 thaâng ba 1950, hađng chuơc vaơn ngûúđi ăïịn xuaăuöíi hai chiïịn haơm Myô buöơc chuâng phaêi cuât ngay hömíịy khoêi Sađi Gođn!

Vađ Sađi Gođn chöịng Myô cuêa giaâo sû Lï Quang Võnh,cuêa anh thúơ ăiïơn Nguýîn Vùn Tröîi, cuêa nûô sinh Voô ThõThù’ng, cuêa sinh viïn Nguýîn Thaâi Bònh; Sađi Gođn anhhuđng cuêa cuöơc Töíng tiïịn cöng Tïịt Míơu Thín 1968 Ăöìngbađo Sađi Gođn - Gia Ăõnh hai líìn ăi ăíìu trong cuöơc Khaângchiïịn chöịng Phaâp, laơi ăi ăíìu trong cuöơc Khaâng chiïịnchöịng Myô, nay vúâi cuöơc töíng cöng kñch, töíng khúêi nghôalõch sûê nađy, ăaô kïịt thuâc choâi loơi vinh quang cuöơc ăíịu

tranh ba mûúi nùm, hoađn thađnh sûơ nghiïơp giaêi phoângdín töơc.

Chuâng ta ăoơc saêng khoaâi Bònh Ngö Ăaơi caâo cuêaNguýîn Traôi:

Höìi tröịng ăíìu, saơch khöng kònh ngaơc

Höìi tröịng hai, tan taâc chim muöng

Cún gioâ to truât saơch laâ khö

Töí kiïịn höíng suơt toang ăï vúô

16-3 giaêi phoâng Buön Mï Thuöơt

26-3 giaêi phoâng Húị

29-3 giaêi phoâng Ăađ Nùĩng

1-4 giaêi phoâng Qui Nhún

3-4 giaêi phoâng Nha Trang

21-4 giaêi phoâng Xuín Löơc

30-4 tiïịn vađo Sađi Gođn, giaêi phoâng thađnh ăö!

Trong 50 ngađy, suơp ăöí hoađn toađn cú ngúi cuêa Myô nguyơ úê miïìn Nam nûúâc ta Ăïị quöịc Myô khi ruât chaơy úêNöng Pïnh cođn ăùơt tïn lađ chiïịn dõch di taên “Diïìu híu”,ăïịn luâc ruât chaơy úê Sađi Gođn thò ăùơt tïn lađ chiïịn dõch ditaên “Liïìu maơng” Trong lõch sûê dín töơc ta ăaânh ăuöíichiïịn thù’ng quín xím lûúơc choâi loơi nhûông tïn: BaơchĂùìng, Chi Lùng, Ăöịng Ăa, Ăiïơn Biïn Phuê, vađ Sađi Gođnthađnh phöị Höì Chñ Minh

-*

* *

Höm nay, Di chuâc cuêa Baâc Höì thíịm thña vang ngíntûđng möîi tiïịng: “Duđ khoâ khùn gian khöí ăïịn míịy, nhíndín ta nhíịt ắnh hoađn toađn thù’ng lúơi Ăïị quöịc Myô nhíịt

ắnh phaêi cuât khoêi nûúâc ta Töí quöịc ta nhíịt ắnh phaêithöịng nhíịt Ăöìng bađo Nam Bù’c nhíịt ắnh seô sum hoơpmöơt nhađ” Di chuâc cuêa Baâc ặúơc thûơc hiïơn.

Maâu chaêy ruöơt mïìm, tònh ruöơt thõt Bù’c Nam ăaunhoâi, ba chuơc nùm nay trïn khù’p caâc miïìn Töí quöịc coâbao giúđ miïịng cúm nhai mađ khöng aây naây, giíịc nguê mađặúơc troơn veơn ýn ngon!

Xa nhau möơt nûêa söịng thíìm, Ăïm qua chúơp mù’t hai líìn chiïm bao

nöîi chia cù’t khöí ăau cuêa ăíịt nûúâc hoâa thađnh cuơ thïítrong möîi gia ằnh, trong tûđng lûâa ăöi, chöìng vúơ Öi!Ngađy 30 thaâng tû úê Thuê ăö Hađ Nöơi, ăaô coâ cuöơc giao thûđagiûôa ban ngađy tûđ thúđi kyđ ăaô qua chuýín sang möơt kyênguýn múâi, kyê nguýn nûúâc non muön dùơm liïìn giaêimöơt nhađ, kyê nguýn nhû noâi trong thú chiïịn thù’ng quínNguýn ăúđi nhađ Tríìn:

Töí quöịc hai phen bon ngûơa ăaâ

Non söng nghòn thuúê vûông íu vađng.

Khi tin Sađi Gođn hoađn toađn giaêi phoâng truýìn ra úê caâcloa phoâng thanh chung quanh Búđ Höì Hoađn Kiïịm, thò caâc

xe ăang chaơy trïn phöị ăïìu dûđng laơi, nhûúđng ặúđng cholúâp lúâp ngûúđi tûđ caâc phña ăöí vïì; khoâi phaâo tûđ HađngTröịng, Hađng Khay, phöị Ăinh Tiïn Hoađng bay tñmkhù’p mùơt Höì Gûúm; tiïịng tröịng muâa lín nöíi lïn, moơingûúđi öm vai nhau, duđ chûa quen biïịt; tònh caêm cuông

ăuâng nhû trong bađi thú Töị Hûôu Húị thaâng Taâm 45:

Söng nuâi cuêa ta röìi!

Nûúâc mù’t ta trađo huâp mñ trađn möi,

Cöí ta reâ trùm tríơn cûúđi, tríơn khoâc!

Ta öm nhau, hön nhau tûđng maâi toâc,

Haê hï chûa, ai bõt ặúơc möìm ta.

Söng nuâi cuêa ta tûđ Bù’c chñ Nam, tûđ Hađ Nöơi túâi SađiGođn, tûđ Laơng Sún ăïịn muôi Cađ Mau; ai bõt ặúơc möìm ta

úê bïn kia söng Bïịn Haêi? Ăïị quöịc Myô, chuâng mi xeâo! Cuât!Haông thöng tin Anh Rútú ngađy 29-4 bònh luíơn: “Höm naysûơ dñnh lñu cuêa Myô úê Viïơt Nam ăi ăïịn möơt kïịt thuâc thïthaêm, vúâi viïơc nhín viïn sûâ quaân Myô vađ cöng dín Myôphaêi ruât chaơy khoêi Sađi Gođn” Noâi theo chûô cuêa ăöìng bađoNam böơ: Caâi luô “ön hoađng dõch lïơ” kia! Noâi theo thú tiïnăoaân cuêa thi sô Cuba Nicolas Guillen: “Cuât ra khoêi ăíy,vađ chùỉng bao giúđ nûôa”, noâi theo thú Höì Xuín Hûúng: MyôMeôo chuâng mađy “Nođng noơc ặât ăuöi tûđ ăíy nheâ - Nghònvađng khön chuöơc díịu böi vöi”!

Vađ chiïịn thù’ng cuêa Quín giaêi phoâng tûđ Quaêng Trõvađo ăïịn Sađi Gođn: ÚÊ lûúôi caât phña Bù’c cûêa Thuíơn, nhûôngăöịng ăaơn lúân caâc cúô vađng choâe phaên quang chiïịu thađnhnhûông vûđng saâng trïn nïìn trúđi ÚÊ Qui Nhún, mùơt ặúđngNguýîn Húơ raêi gíìn nhû kñn tíịt caê caâc loaơi giađy muô,quíìn aâo, saâch söí, giíịy túđ, suâng ăaơn, va-ly, tuâi du lõch, ăaô

bõ xe caân lïn beơp naât; caâc nhaânh ặúđng reô ra baôi biïínăïìu phuê moơi thûâ muô lñnh, giađy lñnh, quíìn aâo lñnh vađ ăuêmoơi thûâ cuêa lñnh, raêi túâi saât meâp nûúâc, keâo dađi hađng cíysöị; ăoâ lađ sûơ thaâo chaơy vö cuđng hoaêng loaơn cuêa nguơy ngađymöìng 1 thaâng tû! Vađ seô noâi nhû thïị nađo ăíy vïì chiïịn lúơiphíím úê Sađi Gođn? - Víơy thò chung quanh Búđ Höì HoađnKiïịm höm nay, nhín dín Hađ Nöơi moơi tíìng lúâp hûúâng vïìNam, vïì Sađi Gođn, trïn phuê töíng thöịng nguơy ăang tungbay laâ cúđ giaêi phoâng; ăöìng bađo cûúđi vui sûúâng, mađ ăöìngthúđi nûúâc mù’t cuông long lanh Ngûúđi ta khöng ai baêo

ai, tûơ nhiïn haât bađi Chiïịn thù’ng Ăiïơn Biïn Phuê

Coâ ngöi sao Bù’c ăííu, vađ laơi coâ caâi kim chó nam Haivíơt íịy ăïìu lađ chuâng ta caê Ăoâ lađ caâi hûúâng hai chiïìu qualaơi hođa trong möîi möơt traâi tim, möîi möơt linh höìn.

Sađi Gođn úi, hođn ngoơc trín chíu, trúê laơi saâng lođa muönaânh! Noâi theo ăöìng bađo Nam böơ, Sađi Gođn úi, cuơc thûúngcuêa baên thín töi! Nïịu ặúơc pheâp gù’n chuýơn cuêa mònhvúâi xûâ phöị nađy, töi xin nhù’c laơi caâi anh cöng chûâc lađ töi,dûúâi thúđi Phaâp thuöơc: lađm taơi nhađ Ăoan(1) Myô Tho tûđ

1940 ăïịn 1943; nhûông chuê nhíơt, töi laơi lïn thùm SađiGođn, ăïí mađ hïịt keâo caâi nöîi buöìn cuêa mònh úê bïn búđ söngBaêo Ăõnh thò laơi ăem caâi nöîi lang thang tím höìn cuêa

mònh lïn raêo qua giûôa caâc ăaơi löơ mang tïn Tíy: Charner,

Mac Mahon Öi! Lađm thú, lađm cöng chûâc dûúâi thúđi míịt

nûúâc, töi ăaô nhòn Sađi Gođn, caâi phíìn Sađi Gođn löơng líîy, vúâimöơt tím traơng chaân húđn:

Mùơc ngûúđi gioâ Súê mûa Tíìn Nhûông mònh nađo biïịt coâ xuín lađ gò

(1) Douanes: Súê thûúng chñnh.

Míịt nûúâc thò míịt tíịt caê! Caâch maơng thaâng Taâm ăaôcho töi lađm ngûúđi ăöơc líơp, nhûng Sađi Gođn chó ăöơc líơp coâ

29 ngađy, vađ töi ăaô xa thađnh phöị Sađi Gođn ba mûúi hainùm! - Höm nay tûng bûđng Sađi Gođn troơn veơn tûơ do giûôaTöí quöịc Viïơt Nam hoađn toađn ăöơc líơp, töi nhúâ ăïịn nhađthú Nam böơ Nguýîn Ăònh Chiïíu Nhađ thú muđ vô ăaơi íịyăaô nhòn xa thíịy tûúng lai:

Sau trúđi Thuâc Quyâ, tan míy, Söng trong biïín lùơng mù’t thíìy saâng ra

Caâi thúđi kyđ caâc thûâ Thuâc Quyâ gian loaơn chia xeê nuâisöng, lađm múđ chín lyâ, ăaô qua röìi; míy xaâm ăaô tan röìi;söng trong biïín lùơng laơi vïì vúâi chuâng ta, chuâng ta quýịtgiûô líịy, cuông nhû chuâng ta giûô saâng maôi Sađi Gođn thađnhphöị Höì Chñ Minh rûơc rúô tïn vađng

Hađ Nöơi 1-5-1975

NHÛÔNG NGAĐY RÖƠNG LÚÂN ÚÊ QÚ NAM

Nhûông ngađy Quang Trung nađy, nhûông ngađy thíìn töịcnađy, chuâng ta coâ möơt tûđ cao hún tûđ “chiïịn thù’ng”, ăoâ lađ

giaêi phoâng; giaêi phoâng lađ ăiïím ăaơt túâi cuöịi cuđng cuêa chiïịn

thù’ng Vađ trong nhûông ngađy muđa xuín ÍỊt Maôo 1975, quaâ

trònh nađy lađ bíịt phuơc phaên, khöng thïí ăaêo ngûúơc.

Ca dao khaâng chiïịn Bònh Trõ Thiïn haât: Lïn cao ta

chöơ xa Töi tûúêng mònh ăang ặâng trïn chođm ăaâ Voơng

Haêi Ăađi úê nuâi Nguô Hađnh Sún Ăađ Nùĩng; hûúâng vïì phñabù’c, nhòn búđ biïín ta ra ăïịn Cûêa Viïơt, hûúâng vïì phñanam, thiïn lyâ nhaôn tröng vađo ăïịn búđ biïín Phan Rang,Phan Thiïịt; hùĩng coi nhû múâi nhòn túâi ăoâ, chûâ ăang cođn,ăang cođn! Voơng Haêi mađ cuông lađ Voơng Sún; ngoaênh nhònvïì tíy bù’c; chiïịn khu Thûđa Thiïn vúâi thung luông A Síìuăaô thađnh möì chön giùơc Myô; nhòn vïì tíy nam, thò lađ TíyNguýn, Tíy Nguýn ghï gúâm, dađi, röơng, cao, ăeơp, giađu,mađ nhûông chađng Ăam San, Xing Nhaô trûâ danh víîn nhûcođn söịng úê ăíu ăíy, ăaânh giùơc, ăuöíi giùơc chung quanh

nhûông göịc xađ nu Nûúâc non ngađn dùơm ăaô giaêi phoâng

röìi chó noâi taâm tiïịng íịy lïn, vađ gioơt lïơ vui sûúâng cuêa

ta nhû muöịn dûúâi hađng mi líịp laânh Chao öi! Nöîi vuisûúâng cöìn gan phaâ ngûơc nađy diïîn taê ra möơt caâch cao ăöơ,troơn veơn

Khöng, chuâng ta tröng túâi nhûông khoâ khùn ăang cođnnhiïìu, vađ chuâng ta ăíu coâ dûđng laơi ăíy; bađi vùn nađy viïịtphaêi kyâ ngađy vađ kyâ caê giúđ, búêi lõch sûê ăang ăi bùìng ăöigiađy baêy dùơm; nhûng trong caâi phuât nhòn tíịt caê miïìnTrung Kyđ cuô tûđ phña nam söng Bïịn Haêi trúê vađo hoađntoađn giaêi phoâng, lađm sao chuâng ta laơi khöng coâ caâi vuisûúâng cuêa Töị Hûôu nhûông ngađy thaâng Taâm 1945 úê Húị:

Ai daâm cíịm ta say, say thíìn thaânh! - Cöí ta reâ trùm tríơn cûúđi Ta hö vang nhûông tïn söng, tïn nuâi, tïn ăíịt, tïn

lađng huýơn, tïn tónh thađnh múâi laơi trúê vïì vúâi ta, möîi tïnlađ ýu thûúng ăïịn ặât ruöơt, ýu thûúng ăïịn chaêy maâu,ăïịn ăöí maâu mònh ăïí líịy trúê vïì Chuâng ta thò thađo: - Caâcchõ úi, meơ Töí quöịc hùìng tröng ăoân caâc chõ

Chuâng ta nghô túâi Ăađ Nùĩng, phaât ăaơi baâc ăíìu tiïncuêa thûơc dín Phaâp bù’n vađo cûúâp nûúâc ta lađ bù’n úê Ăađ

Nùĩng nùm 1858, röìi: Tûđ ngađy öng Tíy laơi Cûêa Hađn, Ăađo

söng Cíu Nhñ, líịy vađng Böìng Miïu, ngûúđi dín Quaêng

Nam traêi biïịt bao khöí nhuơc; höm nay Ăađ Nùĩng Myô cuâtnguyơ nhađo, quín nguyơ ăuê caâc sù’c lñnh tûđ caâc cùn cûâ, caâchíìm ngíìm luơc tuơc keâo nhau ra nöơp vuô khñ cho Quín giaêiphoâng - Cíu thú ăiïịu khi nhađ aâi quöịc Phan Ăònh Phuđng

míịt trong rûđng nuâi Hûúng Sún Hađ Tônh: Gioơng cûúđi tri

kyê ran sûúđn nuâi, Gioơt lïơ non söng chaêy xuöịng ăeđo höm

nay trúê vïì bi traâng tríìm huđng trong trñ nhúâ töi, nöịi liïìnnhûông nùm thaâng kiïn trò chöịng Phaâp cûúâp nûúâc vúâinhûông thaâng nùm kiïn cûúđng chöịng Myô xím lûúơc.Möîi möơt ngûúđi chuâng ta, ai ăaô tûđng coâ nhûông kyê niïơmtrïn nhûông miïịng ăíịt vûđa ặúơc giaêi phoâng, mađ höm naylaơi chùỉng böìi höìi thíịy roô linh höìn, thín thïí cuêa ăúđi mònhgù’n boâ tröơn líîn ăïịn thïị nađo vúâi non söng ăíịt nûúâc

nhûông núi ăíy; nhûông chiïịn thù’ng cuêa quín vađ dínmiïìn Nam ăaô hoađn laơi cho töi nhûông gò síu xa nhíịt cuêatím höìn, tònh caêm Trïn con ặúđng söị 1, noâ ăi qua Húị,

röìi ăi qua Khu 5 dùìng dùơc khuâc ruöơt miïìn Trung, töi ăaô ăïịn thi bùìng “thađnh chung” úê ăíịt Cöị ăö; Hoơc trođ trong

Quaêng ra thi, Thíịy cö gaâi Húị chín ăi khöng ăađnh, tûđ

nhûông anh ăöì hoơc chûô nho ngađy trûúâc vïì Húị thi höơi ăaônhû thïị, ăïịn nhûông anh hoơc trođ hoơc “chûô Tíy” vïì Húịthi “ăñp löm”, coâ leô cuông nhû thïị! Vađ tûđ Turan

(Tourane)(1) töi ra Húị, líìn ăíìu tiïn caâch ăíy 41 nùm,qua ăeđo Haêi Vín, ăeơp chi mađ ăeơp laơ! Biïín vađ nuâi úê ăíycûâ ăuđa búôn nhau bùìng nhûông võnh nho nhoê, möîi võnh laơimöơt mađu nûúâc biïín: núi xanh biïịc, chöî xanh lam, núi tñmxanh, chöî xanh ngù’t, phöịi húơp vúâi caâc lađn muâa cuêa soâng;võnh thò soâng gúơn khoan thai, võnh laơi soâng vöî búđ, võnhthò nûúâc biïín ặâng im nhû höì lùơng; röìi caâi cíìu cong cong

úê ga Lùng Cö, núi coâ baân sođ huýịt Trïn búđ biïín tónhQuaêng Ngaôi, hoơc sinh chuâng töi cûâ thíịy baên ăöì ĂöngDûúng do Phaâp veô ghi caâi Muôi Batagan, chuâng töi cûâăoơc, cûâ hoơc lađ caâi muôi Batagùng! Míịt nûúâc thò míịt caêtïn ăíịt nûúâc, meâo moâ caê nuâi non! Lađm gò coâ caâi thûâ muôicođ quùm nhû thïị trïn búđ biïín Viïơt Nam! Chó coâ caâi muôi

Ba Lađng An thöi, ăoâ lađ caâi tïn chñnh cöịng cuêa cha meơ lađTöí quöịc ăùơt cho tûơ bao ăúđi; nhûng phaêi ăúơi sau Caâchmaơng thaâng Taâm 1945, nûúâc ăöơc líơp thò múâi vûât ặúơc caâitïn ba lùng nhùng, ăïí phuơc höìi muôi Ba Lađng An, nhûông

ím thanh ýu díịu! - Röìi Tam Quan dûđa rúơp boâng, tûđnhoê töi ăaô uöịng nûúâc dûđa, ùn cuđi dûđa, ăi deâp dûđa, muâcnûúâc bùìng gaâo soơ dûđa, xaâch nûúâc dûúâi giïịng lïn bùìng díy

(1) Phaâp goơi Ăađ Nùĩng lađ Tourane.

dûđa, maâ töi chaêi ăíìu bùìng díìu dûđa, ngađy tïịt ùn mûâtdûđa - Chao öi, töi phaêi nhaêy qua caâc kyê niïơm quaânhiïìu trïn ặúđng söị 1, ăïí mađ ăïịn cûêa biïín Qui Nhún, ăingûúơc söng, vïì caâi vaơn Gođ Böìi töi ăaô sinh ra úê ăoâ Ghebíìu chúê mù’m tûđ Phan Thiïịt ra baân, nhûông cöơt buöìmchen nhau san saât búđ söng, muđi mù’m, muđi nûúâc mù’m,khöng thíịy höi, mađ chó caêm thíịy ăíơm ăađ quýịn luýịn.Qui Nhún, biïín ăaô öm töi tûđ höìi thú íịu, ăíìu höm ra baôibiïín ngöìi chúi cuđng cha vúâi chuâ, giûôa chûđng búêi gioâ maâtquaâ, nguê qún ăi luâc nađo, cha phaêi vaâc em beâ lïn vai ặavïì nhađ; tûđ nhoê töi ăaô chíơp chúđn nhû thïị trong tiïịng soângbiïín, giûôa húi gioâ biïín mađ lúân lïn, hoơc úê trûúđng cao ăùỉngtiïíu hoơc Qui Nhún.

Röìi tónh Phuâ Yïn: Töi ăaô vađo thùm Söng Cíìu, TuyHođa, ăaô nhòn söng Ăađ Rùìng röơng lù’m; trûúâc khi nöíKhaâng chiïịn toađn quöịc, töi ăaô ặúơc tûđ Hađ Nöơi vađo thùmmùơt tríơn Ăeđo Caê, thíịy tađu giùơc ăíơu dûúâi Vuông Rö, lïnthùm mùơt tríơn Cuêng Sún, ăi túâi Buön Ma Thiïn; úê rûđngnuâi nađy, coâ nhiïìu rau tađu bay, böơ ăöơi ta luöơc ùn, coâ thûâ

coê löng heo ríịt cûâng Töi chûa vađo Nha Trang, nhûng

ăaô qua ga Thaâp Chađm ăïí ăi xe lûêa coâ moâc lïn Ăađ Laơt,túâi Ăúđ Rùng, úê ăíy cuông ăaô ăeơp lù’m röìi, khñ híơu nheơtrong, nhûông vûúđn rau “lï-ghim” bù’p caêi, su hađo, cađ röịt,toêi tíy tröìng ăïí baân vïì Sađi Gođn

Sau Caâch maơng thaâng Taâm 1945, giùơc Phaâp, röìi sauHiïơp nghõ Gúnevú, giùơc Myô, úê trïn tûđng böơ phíơn ăíịtnûúâc cuêa ta ăang rúđ rúô tûúng lai, chuâng noâ ăem suâng öịngăïịn, tađu bođ tađu bay ăïịn lađm biïịn chíịt thúđi gian, duđngbaơo lûơc phaên caâch maơng döìn ngûúơc nhûông ngađy thaângăang tiïịn túâi biïịn thađnh nhûông thaâng nùm giíơt luđi vïìquaâ khûâ göng cuđm tuđ nguơc, ăïị quöịc Myô cođn hùm he doơa

ặa chuâng ta ăi ngûúơc vïì thúđi kyđ ăöì ăaâ! Öi! Nhûông vuđngtaơm bõ ắch chiïịm! Sûơ víơt ăaô phaêi löơn ăíìu xuöịng ăíịtmađ ăi; boơn phaên - ngûúđi dûơng lïn möơt thûâ phaên - chñnhquýìn ăïí mađ xun xoe chung quanh möơt caâi phaên - Töíquöịc! Nhûông phaên lađ phaên, Myô - nguyơ phaên - ùn, phaên

- noâi, phaên - ngöìi, phaên - li, phaên - ca, phaên - haât, duygiïịt ngûúđi thò chuâng noâ giïịt thíơt Nhín dín ta chñ khñcao nhû nuâi, nghõ lûơc dađi nhû söng, sûâc maơnh bïìn nhûăíịt, kiïn trinh duđng baơo lûơc caâch maơng trong ba mûúinùm, ăïí coâ nhûông ngađy lađm saâng laơi mùơt trúđi mùơt trùngnađy, gûúng mùơt ăöìng bađo ta úê nhûông tónh nhûông thađnhmiïìn Nam múâi giaêi phoâng laơi ăeơp vađ cađng saâng ăeơp húnnhû sau tríơn baôo cún mûa, caênh víơt mađu taơnh múâi! Öi,bao nhiïu xûúng maâu hy sinh ăïí nhûông höm nay ăùơt laơithúđi gian vađo chiïìu xuöi, trïn hûúâng thuíơn! Caâi “töìn taơi”vûđa múâi ăíy cuêa chuâng mađy úê thõ xaô Quaêng Trõ, úê Buön

Mï Thuöơt, úê Quaêng Ngaôi, caâch ăíy chñn ngađy úê Húị,caâch ăíy ba höm úê Qui Nhún, úê Tuy Hođa, úê Nha Trang,caâch ăíy hai höm úê Cam Ranh, Ăađ Laơt, caâch ăíy möơttuíìn úê tónh Lím Ăöìng, caâi “töìn taơi” ma quó cuêa chuângmađy giúđ nađy ăaô thađnh míy biïịn khoâi tan, vônh viïîn chönvuđi trong quaâ khûâ! Vađ bíy giúđ 15 tónh taơm bõ ắch chiïịmcuêa miïìn Nam ăaô troơn veơn vađo trong víìng aânh saâng choâiloơi cuêa ta, bù’t ăíìu phaât quang trúê laơi trïn mùơt ắa cíìu.Sûơ tiïơm tiïịn trong bao líu, nhûông ngađy nađy ăaô trúêthađnh bûúâc nhaêy voơt; cuöơc thoù’t biïịn nađy traê laơi cho sûơvíơt caâi yâ nghôa muön ăúđi cuêa noâ; hađng vaơn hađng triïơutiïịng “cuêa ta” thaânh thoât lïn möơt caâch diïơu kyđ Ăađ Nùĩngcuêa ta, vađ thïị lađ nhûông ăöịng raâc thím cùn cöị ăïị úê thúđiMyô - nguyơ, luđ luđ nhû nhûông caâi maê thöịi tha cuêa boơncûúâp nûúâc, baân nûúâc, chó trong vađi giúđ ăaô ặúơc hoơc sinh,

thanh niïn queât doơn, thuê tiïu Huýơn Tiïn Phûúâc cuêa ta,vađ thïị lađ, theo nhađ vùn Phan Tûâ taê laơi, nhađ nhñch laơisaât nhau, maâi tön líịp laânh dûúâi nù’ng, biïíu ngûô dang tayngang ặúđng ăoân khaâch, cúđ ta bay rûđng rûơc trong gioâíịm, saâng trïn tay aâo caâc ăöìng chñ caênh vïơ, in hònh chûônhíơt trïn ngûơc caâc cö an ninh nhín dín ăeo tiïíu liïnK.63 xinh nhoê trïn vai Húị cuêa ta, thò phña ngoađi chúơĂöng Ba, doơc theo ặúđng Tríìn Hûng Ăaơo hai bïn cođnăíìy nhûông maênh quíìn aâo, suâng ăaơn, baât ẵa nhûơa cuêalñnh nguyơ vûât laơi, ăöìng bađo tíịp níơp ăöí ra hai bïn heđ phöịnhòn nhûông laâ cúđ giaêi phoâng; cuông lađ tiïịng xe húi, nhûngtreê, giađ ăïìu xuâc ăöơng xao xuýịn möîi khi nghe tiïịng xecuêa lûơc lûúơng giaêi phoâng chaơy qua; tiïịng gíìm ruâ ghï rúơncuêa nhûông chiïịc xe lñnh vađ caênh saât nguyơ ăaô chòm vađo

dô vaông! - Caâi boâng ma cuêa thúđi cuô ăïí cho ta thíịy daângneât chíơp chúđn cuêa noâ trûúâc khi uđ teâ chaơy; möơt phoângviïn cuêa möơt túđ baâo úê Sađi Gođn, sau khi taê caênh thõ xaôPlíy-cu höîn loaơn luâc quín nguyơ ruât lui, kïịt luíơn: “Cuöơc

di taên líìn nađy ăïí laơi cho töi möơt nöîi chaân chûúđng; chuât

hi voơng mong manh tûđ 1954 ăïịn 1975 töi ăaô coâ, töi caêmthíịy khöng cođn ăuê sûâc ăuê yâ chñ ăïí bíịu vñu caâi chuât hivoơng mong manh ăoâ nûôa” Möơt trung sô nguyơ úê ăùơc khuĂađ Nùĩng kïí: - “Töi ăaô chaơm lïn ngûúđi töi böịn chûô ”samaơc cuöơc ăúđi", vađ nghô suöịt ăúđi mònh seô bú vú nhû ăitrong sa maơc" Chao öi! Baên thín töi ăaô viïịt cíu thú kïílaơi trong thúđi míịt nûúâc thuöơc Phaâp: “Sa maơc ăúđi tó tïdođng suöịi khoâc”, ai coâ ngúđ dûúâi aâch Myô - nguyơ chiïịm ăíịt,coâ keê laơi xùm lïn mònh ăuâng böịn chûô “sa maơc cuöơc ăúđi”kia! Caâch nhau míịy chuơc nùm, nhûng caâi hïơ thöịng xaôhöơi íịy thò cûâ phaêi ăeê ra caâi tím traơng íịy, caâi xaô höơi

ngûúđi lađ choâ soâi vúâi ngûúđi, dûúâi chïị ăöơ Myô - nguyơ laơicađng mù’t ăoê noơc, nhe rùng nanh, chó chûơc ùn thõt nhau!

“Nhûng may mù’n cho töi, töi ăaô gùơp ặúơc caâch maơng, vađăaô ra vúâi caâch maơng”, anh K ăaô vûúơt qua sûơ kiïím soaâtgay gù’t cuêa ắch, ra vuđng giaêi phoâng, cho nïn múâi kïítiïịp ặúơc nhû thïị Vađ vuđng giaêi phoâng ăaô vađo thöịng nhíịtlađm möơt vúâi Ăađ Nùĩng röìi Ăađ Nùĩng ăaô thađnh ra cuêachñnh anh K, ngûúđi líìm ặúđng ăaô trúê vïì vúâi dín töơc.Trûúâc ăíy nhúâ miïìn Nam Trung böơ, núi töi chön raucù’t röịn, thú töi viïịt:

Öi bao giúđ, bao giúđ

Ta tù’m vađo da thõt Con söng nhoê Gođ Böìi, Qui Nhún vïì nguơp biïín Muöịi ăoơng úê vađnh tai

Ban naôy ăïịn giúđ, töi víîn tûúêng tûúơng nhû mònh ăangặâng trïn Voơng Haêi Ăađi úê nuâi Nguô Hađnh; töi víîn tiïịptuơc phoâng tíìm mù’t ra röơng xa nhòn kïịt quaê cuêa chiïịnthù’ng, nhòn non söng ngađn dùơm ăaô giaêi phoâng, töi seô laơitù’m vađo söng Gođ Böìi cuêa tuöíi nhoê, muöịi cuêa biïín QuiNhún seô laơi ăoơng úê vađnh tai töi - Qú hûúng ăíịt nûúâcúi! Ăûúđng vïì Nam haôy cođn tiïịp tuơc, caâch maơng tiïịp tuơcnöíi díơy vađ tiïịn cöng, tiïịn cöng vađ nöíi díơy; trong aânh mùơttrúđi raơng soi tíịt caê Töí quöịc cho ăïịn muôi Cađ Mau, coâhađng vaơn, hađng vaơn nuơ cûúđi aânh saâng

4-4-1975

ĂI TRÏN RAƠCH RÍƠP

(Vïì thùm Cađ Mau)

Tûđ Sađi Gođn, möơt ngađy ö tö ặa töi túâi tónh lõ Cađ Mau.Núi töi ăaô nhúâ thûúng khi úê ngoađi Bù’c; lađ ngûúđi ViïơtNam, möîi khi noâi “Tûđ Laơng Sún ăïịn muôi Cađ Mau”, aimađ khöng xuâc ăöơng:

Laơ thay! tònh vúâi ăíịt qú hûúng

Chûa thíịy chûa thùm mađ ăaô nhúâ.

Ai hay moêm ăíịt míịy nùm trûúđng

Ăïm nguê höìn töi bay túâi ăoâ

Chuýịn nađy, töi chûa ăïịn ặúơc Nùm Cùn röìi ăi xuöìngmaây ra nhòn muôi Cađ Mau, nhûng duđ chó múâi ăi trïn söngPhuơng Hiïơp, reô vađo Raơch Ríơp, thùm míịy lađng xaô, ăíịtnûúâc vađ ăöìng bađo tónh Cađ Mau, töi ăaô thíịy trađn ngíơp caêtím höìn búêi thiïn nhiïn Cađ Mau vö haơn phong phuâ, conngûúđi Cađ Mau ríịt mûơc cûúng kiïn

Nguê möơt ăïm trong tođa nhađ UÊy ban quín quaên CađMau, saâng höm sau töi díơy súâm, hûúêng caâi gioâ cuêa ăöìngbùìng Ăöìng bùìng Nam böơ vöịn ăaô phùỉng, úê ăíy cađng röơngphùỉng cho ăïịn tñt tù’p chín trúđi Gioâ biïín Nam haêi thöíitúâi, theo ặúđng chim bay chó caâch úê ăíy chûđng 30 cíy söị;sao mađ gioâ röơng raôi ăïịn thïị! Tûơ nhiïn töi nghô ăïịn hai

caânh chim bùìng mïnh möng vaơn dùơm, trúđi lađ chim bùìng,mađ ăíịt cuông lađ chim bùìng! Húi biïín baât ngaât thöíi toêatrïn ăíịt röơng bao la; hai caâi mïnh möng tön nhau lïn,chù’p caânh cho tím höìn töi phúi phúâi.

Trong khi trođ chuýơn vúâi caâc caân böơ Cađ Mau, töi nghegoơi lïn ríịt nhiïìu tïn ngûúđi ăaô hoâa thađnh tïn ăíịt: huýơnTríìn Vùn Thúđi, möơt chiïịn sô nùm 1940, ăaô hy sinh;huýơn Phan Ngoơc Hiïín, thíìy giaâo Hiïín, ăaô ăaânh líịy HođnKhoai (Phaâp goơi lađ Poulö Öbi) höìi Nam kyđ khúêi nghôa;xaô Lyâ Vùn Lím, ngûúđi du kñch bõ cuơt tay trong chiïịnăíịu, cođn möơt tay víîn luýơn tíơp, bù’n suâng baâ ăoê ríịt tađi;sau anh ặúơc tùơng möơt khííu K54, bù’n tay traâi, ắchchïịt, ăïịn chim cuông bõ truâng; xaô Höì Thõ Kyê, chõ öm mònnöí taơi Ty caênh saât daô chiïịn Cađ Mau trong luâc chuâng sù’psûêa ăi cađn, chõ hy sinh cuđng möơt luâc vúâi chuâng noâ tanxaâc; xaô Lûúng Thïị Trín, möơt ăöìng chñ hy sinh höìi Khaângchiïịn chöịng Phaâp nhûông liïơt sô nađy ăïìu qú Cađ Mau.Anh Huy Cíơn vađ töi gheâ vađo Ty Giao thöng, gùơp haiăöìng chñ phoâ ty ríịt treê; möơt ăöìng chñ 24 tuöíi, trûúâc ăíyphuơ traâch möơt ăoaơn söng Baêy Haâp, ặúđng giao liïn cuêamònh caâch ăöìn ắch 800 meât, nùìm giûôa möơt ăöìn baêo anvađ möơt ăöìn “nghôa quín”, mađ suöịt míịy nùm ta khöngmíịt möơt ngûúđi nađo Ăöìng chñ trûúêng ty bõ thûúng úê chíntûđ 1950, nay chín thađnh cöị tíơt Ty cöng chaânh cuô, giúđ

ta goơi lađ Ty Giao - Bûu - Víơn; ta duđng laơi gíìn toađn böơ

76 ngûúđi, phíìn lúân coâ liïn hïơ vúâi Caâch maơng tûđ trûúâc

Chuâng töi xuöịng möơt chiïịc xuöìng dađi, goơi lađ chiïịc voê

laôi; voê lađ vò vaân moêng nhû voê cíy, laôi lađ vò xuöìng dađi

nhû möơt con giun ăuôa (laôi); xuöìng gù’n maây nöí ăuöi töm

9 maô lûơc, cuêa UÊy ban quín quaên Vađ caâi khoaâi chaâ ngûơtrõ ăíìu tiïn cuêa chuâng töi lađ ngöìi lïn trïn nùm tíịm baêng

thöịng kï boơc ni löng, trûúâc ăíy treo trong dinh tónhtrûúêng Cađ Mau, nay ăem lađm chiïịu loât thuýìn khi ăoân

khaâch; loât ăñt chuâng töi lađ tíịm biïín Tònh hònh ắch: Boơn

nguyơ goơi chuâng ta hùỉn hoi lađ “ắch”, vađ ăođi hoêi nhín viïn

cuêa chuâng phaêi kï khai bao nhiïu: Ăún võ Viïơt cöơng; Ăún

võ du kñch V.C, Haơ tíìng cú súê V.C., laơi cođn chuâ thñch “ăún

võ Viïơt cöơng lađ bao göìm caê lûơc lûúơng chuê lûơc vađ ắaphûúng, do ăoâ úê cöơt cûúâc chuâ phaêi ghi roô chuê lûơc hay ắaphûúng” Tíịt caê caâi chñnh xaâc nguyơ íịy bíy giúđ trú mùơt

ra ăïí ăoân ăñt!

Con söng Phuơng Hiïơp tñu tñt nhûông thuýìn: xuöìngcheđo vađ xuöìng gù’n maây; nhûông thuýìn chuöịi xiïm,thuýìn khoâm (dûâa) ăíìy ù’p; nhûông quaê khoâm vò ăíìy quaâ,lùn xuöịng söng, nöíi tröi; Huy Cíơn ăïịm chung quanh coâtúâi mûúđi traâi khoâm cođn tûúi, ăiïím mađu trïn mùơt nûúâc.Hai bïn búđ söng, nhađ cíịt trïn cöơt xi mùng, líịn ra

Chiïịc voê laôi cuêa chuâng töi nhanh choâng chaơy vađo Raơch

Ríơp, ăi vađo vuđng Tín Hûng, mùơt tríơn Tín Hûng nöíitiïịng, höìi chñn nùm lađ ăiïím cuơm laơi chöịng Phaâp saucuđng; ngûúđi ta víîn nhúâ “Böơ ăöơi anh Trù’ng” giûô mùơt tríơnTín Hûng

Thïị lađ vađo trong caâi thïị giúâi cuêa thiïn nhiïn xum xútruđ phuâ Cađ Mau Thuýìn cuđng thuýìn ăi xuöi, thuýìngùơp thuýìn ăi ngûúơc; cö gaâi aâo caânh da cam hai tay haicheđo ặâng ăùìng sau, möơt cö ngöìi búi cheđo ăùìng trûúâcmuôi Hai bïn raơch, nhûông nhađ vaâch vađ maâi ăïìu bùìng laâcíy dûđa nûúâc; thónh thoaêng möơt trûúđng tiïíu hoơc “cöơngăöìng” cuêa xaô, do dín goâp tiïìn dûơng nïn

Hûúâng díîn chuâng töi lađ anh Chñn Thù’ng trong Banquín quaên; maâ anh coâ böịn con, mađ ba ngûúđi anh ăaô hysinh, thíơt ra anh goơi lađ Nùm: Chñn Thù’ng lađ bñ danh tûơ

ăùơt - Anh ặa chuâng töi vađo caâi ngön ngöơn ríịt ñch lúơicuêa cíy cöịi Trïn búđ raơch, ăöìng bađo ăaô tröơn cuê rïî cíy

raâng vúâi ăíịt ăïí giûô búđ, tíịn búđ, höìi Chñn nùm, duđng cuê

raâng tröơn ăíịt ăïí ăoâng caên khi ngùn söng chùơn tađu ắch.

Khi ăöịt rûđng, cuê raâng thađnh than, líịy vïì níịu bïịp, thancuê raâng ríịt töịt cho ăađn bađ ăeê duđng ăïí hú, sûúêi; tro cuêraâng hođa vúâi nûúâc níịu söi lïn, cho caâi vaâ (caâi muöi) vađonöìi, muöịi raâng nhaêy vađo vaâ, ăem phúi khö, trù’ng lù’m;nhûông vuđng thiïịu muöịi höìi Khaâng chiïịn líịy muöịi cuêraâng ùn thay

Anh Chñn Thù’ng noâi: “Maâ töi níịu muöịi raâng ríịt

kheâo”, röìi anh ặa tay chó lïn búđ nhûông vaơt coê nûúâc mùơn ăïí tríu ùn, nhûông cíy bònh baât, möơt loaơi maêng cíìu (na)

moơc hoang; theo lúđi anh, coâ nhûông núi “bònh baât túâi muđaruơng beđo(1) söng, ùn khöng hïịt”; saâng kiïịn cuêa dín: Ăemraâp thín maêng cíìu xiïm vađo göịc bònh baât, ra möơt thûâcíy múâi ríịt nhiïìu traâi vađ khoêe hún, söịng líu Nhûông núinhiïìu cíy bònh baât thò ăöịn vïì lađm cuêi, ăïí baêo vïơ rûđng.Doơc theo raơch, nhûông khííu hiïơu bùìng vaêi trù’ng cùngtrïn mùơt nûúâc, nöíi bíơt caâc dođng chûô: “Chíìn chûđ do dûơluâc nađy lađ ăù’c töơi vúâi Töí quöịc”, “Ăúơt cuöịi cuđng nađy tíịtcaê haôy cíìm suâng”, nhù’c laơi múâi hún möơt thaâng trûúâc, tahuy ăöơng lûơc lûúơng ăïí töíng tíịn cöng ắch - Ngöìi trïn

chiïịc voê laôi lûúât mùơt nûúâc, vúâi tiïịng maây nöí ăïìu ăïìu, töi

nhúâ laơi lúđi anh Hai Thöịng, töíng thû kyâ UÊy ban quínquaên, kïí laơi caâi ngađy cuöịi cuđng cuêa nguyơ úê Cađ Mau.Trûúâc ăoâ, ta ăaô ăaânh vuđng ven thõ xaô, vađ ăaô böị trñ caâcmuôi tiïịn quín sùĩn sađng Böịn giúđ khuya ăïm 30/4, nguyơbiïịt ta ăaô bao víy thõ xaô; saâng súâm 1/5, xe loa cuêa noâ

(1) Traâi ruơng xuöịng söng, nöíi vađ nhiïìu nhû beđo.

chaơy ăi caâc ngaê kïu goơi: “quýịt tûê thuê”, nhûng luâc xechaơy vïì thò loa khöng noâi nûôa; caâc muôi cuêa quín ta tiïịnvađo; 9 giúđ saâng noâ ăíìu hađng, ta tiïịp nhíơn Tïn ăaơi taâtónh trûúêng boê tröịn ra sín bay, laâi möơt chiïịc L.19, nhûngbay chûa khoêi tónh, maây bay ăaô ăím ăíìu xuöịng ăíịt Haitrung taâ, 11 thiïịu taâ, 54 ăaơi uây hađng; 75 trung uây, 37thiïịu uây, 11 chuíín uây ra trònh diïơn Ta thu 10 ngađnsuâng - Anh Hai Thöịng cho biïịt tònh hònh trong tónh CađMau (trûúâc ăíy nguyơ goơi lađ tónh An Xuýn) Caâc xaô bõnoâ ăaânh taât dín ặa vïì caâc íịp chiïịn lûúơc, vñ nhû xaôKhaânh Lím, huýơn Tríìn Vùn Thúđi, vöịn coâ 14 ngađn dín,chó cođn laơi 500 ngûúđi Hiïơn giúđ, ăöìng bađo trúê vïì lađng cuô,nhiïìu hún söị ra ăi, vò caâc núi khaâc vïì ăíy, lađm ùn dïîhún Thuýìn baân ăöì göî tûđ Tíy Ninh, ghe úê Sađi Gođn ặabađn ghïị, giûúđng tuê, theo söng Ăöịc, söng Baêy Haâp vïì baân,ăöìng bađo mua ríịt nhiïìu; coâ thûâ giaâ hađng trùm ngađn,ăöìng bađo víîn mua, vò ăöìng bađo giađu: Baân luâa, baân caâ,baân töm, baân heo, laơi thïm hoa mađu Dín luâc nađy thûđaluâa, muöịn baân cho Nhađ nûúâc Nuöi caâ ruöơng, caâ söng,nuöi töm Vuđng Nùm Cùn, ăíịt bõ chíịt ăöơc hoâa hoơc cuêaMyô, ăöìng bađo ăù’p búđ vuđng, xöí nûúâc söng vađo, röìi giûônûúâc laơi, sau vađi thaâng, laơi xöí nûúâc ra, luâc íịy ăùơt ăúmăïí bù’t töm Vïì sau, cûâ möîi thaâng hai kyđ, thaê cho nûúâclúân vö röìi cho chaêy ra, nhû víơy töm nhiïìu lù’m, chúê raCađ Mau, baân vïì Sađi Gođn, vïì Raơch Giaâ Ăöìng bađo úê NùmCùn, chung quanh toađn lađ nûúâc mùơn, trûúâc kia phaêi cíịtnûúâc biïín nhû cíịt rûúơu ăïí líịy nûúâc ngoơt uöịng, vađ tiïịptïị cho caâc chiïịn dõch: Nûúâc ngoơt nhû nûúâc mûa, pha trađuöịng ríịt ngon Vïì sau, ăöìng bađo Nùm Cùn khoan síu

xuöịng ăíịt hađng trùm meât, röìi chaơy öịng búm ruât nûúâc lïnduđng, níịu uöịng, rûêa raây, tù’m giùơt.

Anh Hai Thöịng cuông cho biïịt viïơc lađm ruöơng; tûđthaâng 10-1974, dín ăaô ăađo mûúng thaâo chíịt pheđn, líịyăíịt íịy níng mùơt ruöơng lïn cho ăúô truông, vò luâa Thíìnnöng (IR8) khöng ûa síu Ngûúđi khöng coâ ăíịt thò chomûúơn ăíịt, cíịp ăíịt Töí chûâc víìn cöng, ăöíi cöng Caâc chuêtõch huýơn, xaô phaêi baên thín lo giöịng Trûúâc ngađy 30/4,vuđng giaêi phoâng ăaô röơng baêy phíìn mûúđi ăíịt ăai cuêa tónh.Nay vuđng múâi giaêi phoâng cuông theo vuđng cuô; coâ núi ăaôlađm hai muđa Tónh mua maây cađy, maây xúâi ăíịt, líơp cú súêcađy xúâi cho dín, líịy tiïìn cöng reê; vađ hûúâng díîn mua tríutûđ Tíy Ninh Bù’t ăíìu lađm vuơ muđa ăíìu tiïn ăïí thaângtaâm gùơt

*

* *

Xuöìng maây chaơy khöng mau lù’m, nhõp chíơm, nïnngûúđi hûúâng díîn coâ thò giúđ ăïí chó troê giaêng giaêi moơi víơt,ngûúđi nghe cuông dïî hiïíu, dïî ghi Töi cûúđi ăaâp lïî em trainhoê móm cûúđi ăang cíìm cheđo muôi chiïịc xuöìng ăi vïì phñatöi Míịy cö trïn thuýìn bïn caơnh noâi nhoê vúâi nhau vïìchuâng töi: “ÚÊ ngoađi Bù’c múâi vö” Anh Chñn Thù’ng goơi tolïn chađo thñm Saâu trïn möơt chiïịc xuöìng ăùìng xa, röìi noâivúâi chuâng töi: “- Thñm Saâu coâ möơt con rïí lađ caân böơ khuăoađn, vađ möơt rïí lađ ăaơi ăöơi trûúêng ắa phûúng quín, bõbù’t, ặúơc noâ trao traê, ăaô vïì, nay úê böơ ăöơi chuê lûơc Ngûúđinađo mađ ta gùơp cuông coâ lõch sûê, cuông coâ ăoâng goâp” Baênthín anh Chñn, cuöịi nùm 68 khi vïì lađm phoâ bñ thû xaô

Lûúng Thïị Trín, thò chó cođn coâ 2 du kñch, anh ăaô dûơnglaơi, lïn 69 du kñch Anh noâi vïì nhûông caân böơ Cađ Mau,thúđi kyđ nađo chõu cuông nöíi, chïịt choâc khöng súơ, khoâ khùnnađo cuông vûúơt ặúơc, thúđi Chñn nùm, thúđi Saâu nùm bñ míơtdûúâi chïị ăöơ Diïơm cho ăïịn Ăöìng khúêi 1960, röìi thúđi Mûúđiböịn nùm chöịng Myô “Töi múâi hoơc lúâp ba, böơi ăöơi ngoađiBù’c vađo, lúâp taâm, lúâp chñn Töi lađm ruöơng gioêi lù’m, nghôrùìng cíìn gò hoơc nûôa Ăïịn luâc ăi dûơ höơi nghõ kinh tïị, töigiaâc ngöơ, tûơ cho lađ ăaô ặúơc phaâ ngu” Anh Chñn tûơ phïbònh nhû víơy, nhûng anh lađ möơt caân böơ ăù’c lûơc.

Chiïịc voê laôi ăi vađo Raơch Bađ Ăiïìu Anh chó con ặúđng

múđ múđ líịp coê trïn búđ bïn traâi, ăoâ lađ con löơ tûđ Cađ Mauxuöịng huýơn Caâi Nûúâc, ăïịn Nùm Cùn, tûđ Khaâng chiïịntrûúâc, ta phaâ ăi phaâ laơi, ắch víîn chó vađo ặúơc 7 kilömeât,

ta lãj phaâ, quýịt tím lúân lù’m! - Xuöìng maây cùơp búđ,chuâng töi lïn thùm nhađ bađ giađ vúơ cuêa anh Chñn Vûúđnkhöng coâ coê, möîi khi bađ cuơ nhöí coê, thò ăïí rau maâ laơi, raumaâ ăeê ra, sau chó cođn toađn lađ rau maâ Cö em gaâi uât cuêachõ Chñn, chöìng lađ böơ ăöơi ăaânh ăöìn Thõ Keơo, sau vïì lađmíịp ăöơi trûúêng, hy sinh, nay cö úê vúâi meơ, nuöi con Thíơtroô lađ “ngûúđi nađo cuông coâ lõch sûê, ngûúđi nađo cuông coâ ăoânggoâp” Bađ maâ goơt khoâm cho chuâng töi, vađ múđi chuâng töi

ùn baânh cađ bù’p Anh Chñn Thù’ng khiïm töịn goơi lađ

“baânh nhađ ngheđo”, nhûng chuâng töi boâc caâi laâ dûđa ra,nïịp goâi ríịt chùơt, nung nuâc cùng laâ, chñn ríịt deêo, coâ nhínchuöịi Kyđ töíng tíịn cöng vûđa röìi, Mùơt tríơn hö cíìn 30 vaơncaâi baânh teât vađ baânh cađ bù’p cho caâc ăöơi quín ùn trong

ba ngađy, thò ăöìng bađo lađm ngay, giao ngay Höìi saâu nùmăíịu tranh chñnh trõ, caân böơ buöơc díy thaê baânh cađ bù’pxuöịng ao, coâ thïí ăïí ặúơc mûúđi ngađy

Bađ maâ ặâng víîy tay, khi chuâng töi tûđ biïơt ngöi nhađmúâi dûơng laơi cuêa maâ mađ xuöịng xuöìng maây Ăi vađo síu,hai bïn toađn lađ cíy dûđa nûúâc Nhûông tađu laâ khöíng löì voơttûđ dûúâi nûúâc lïn, nhûông nhaânh laâ giú nhûông ngoân tay gioâthöíi vađo, ăïịm nù’ng Bïn traâi gùơp ăöìn Böơ Phaât(1), mònhphaâ tan höìi thaâng ba 1975 Ăi möơt ăoaơn raơch nûôa, bïnphaêi gùơp möơt caâi ăöìn cuông san bùìng höìi thaâng ba, múâiăoâ mađ nïìn ăíịt ăaô ăen nhû lađ ríịt cuô Nhûông núi mađ ăöìnnguyơ cođn töịt, ăöìng bađo dúô ăöìn nguyơ vïì cíịt traơm y tïị xaô,víơt liïơu chúê ăi trïn söng.

Truơ súê UÊy ban nhín dín caâch maơng xaô Lûúng ThïịTrín úê bïn búđ raơch, ăún giaên, nhûng lađm cöng phu: nhònlïn maâi lúơp bùìng laâ dûđa nûúâc, caâc söịng laâ dûđa xïịp ăùơtríịt ăïìu nhau, vaâch truơ súê cuông nhû víơy Lûúng ThïịTrín lađ möơt xaô coâ truýìn thöịng khaâng chiïịn oanh liïơt.Ăöìn ắch úê ngoađi cíìu, caâch hai kilömeât Chuâng töi thùmmöơt xoâm dùm nhađ Thñm Ba Cuô chöìng ăi böơ ăöơi ăaânhtríơn, hy sinh nùm 1962 Ba meơ con úê túâi bíy giúđ Nùmkia, maây bay ắch vađo xoâm, trïn trúđi noâ thaê bom, dûúâiăíịt nguyơ ăi böị, ăöịt nhađ, caê xoâm chaây Thñm Ba Cuô lonuöi con cho ăuê ùn; nay con gaâi ăíìu ăaô coâ chöìng, chöìngcuông ăi thoaât li; con gaâi thûâ úê vúâi meơ, con trai 15 tuöíihoơc lúâp ba - Xoâm coâ nghïì dïơt chiïịu, chó coâ nhûông súơi ăay(trín) lađ phaêi mua, cođn laâc thò cheê líịy, phúi líịy, nhuöơmlíịy; chiïịu dïơt hoa, hođa bònh röìi, líîy thađnh böịn chûô “LongPhuơng hođa minh” ríịt ăeơp

Ăöìng bađo chùơt cho chuâng töi nhûông traâi dûđa non tú,nhoê nhù’n, cûâ níng caê traâi lïn mađ ngûêa ăíìu ra uöịng,nûúâc thanh maât lađm sao! Trong nhađ thñm Tû, caê xoâm vúâi

(1) Mang tïn cuêa hûúng böơ Phaât.

chuâng töi quíy quíìn trođ chuýơn Tûđ ăíy hïịt lo giùơc bù’theo, bù’t võt Chöìng thñm Tû lađ caân böơ tónh, líu líu múâivïì ặúơc thùm nhađ, vúơ cođn gia(1) tiïìn thïm cho ăïí tiïu; coâbaêy con, lúân nhíịt 27 tuöíi, nhoê nhíịt 17 tuöíi Ăöìng bađonoâi: “Ăöơc líơp röìi, nhúâ nhûông ngûúđi ăaô míịt” Trong xoâmcođn nhù’c nhúê hònh aênh nhûông anh böơ ăöơi ngoađi Bù’c vađo,ríịt dïî thûúng dïî mïịn: “Anh em ùn maôi möơt moân cuđi dûđakho tûúng, nûúâc kho chíịm rau muöịng luöơc Hoơc ríịt gioêi,taânh ríịt hiïìn Coâ nhûông anh hy sinh úê trïn ăíịt nađyăíy” Öi! Tònh ăöìng bađo, tònh ruöơt thõt, caâi xoâm nhoê míịychuơc ngûúđi, cíìn cuđ lađm ruöơng, chùn nuöi, dïơt chiïịu, ăaânhgiùơc, giûêi tiïìn biïịu chöìng ăi cöng taâc, cho con vađo böơ ăöơi,vađo du kñch; trïn nhûông maâi nhađ lúơp laâ dûđa nûúâc thíịpthoaâng boâng laâ dûđa gaâo ăung ặa; cûêa khuíịt nhûôngnhaânh trím bíìu; goâp laơi thađnh caâi xaô Lûúng Thïị Trín;xoâm nađy úê phña trûúâc lađng, gíìn ăöìn ắch, cođn bõ cađn, chûâphña sau lađng lađ híơu cûâ cuêa xaô, möơt khuâc xoâm bïn raơchthïị thöi, giùơc khöng thïí nađo vö ặúơc Goâp nhiïìu laơi, lađmtónh Cađ Mau; goâp nhiïìu nûôa úê Nam, úê Bù’c, lađm thađnhTöí quöịc Viïơt Nam kiïn cûúđng choâi lođa chiïịn thù’ng!

*

* *

Trïn ặúđng vïì, xuöìng maây nhû chaơy mau hún, töicaêm thíịy nhû xuöìng cuêa chuâng töi ăang chúê ăíìy möơtmuđa gùơt Trïn búđ, nhûông díy quíìn aâo phúi, nhûông cuơmböng trang vađng, böng trang ăoê; meâp búđ, nhûông voâ giùng

(1) Gia: Nghôa lađ thïm vađo, nhû trong tûđ gia giaêm.