Va cay doi mai mai xanh tuoi_989.pdf

Va cay doi mai mai xanh tuoi_989.pdf

VÂ CÊY ÀÚÂI MẬI MẬI XANH TÛÚI

(In theo bẫn cuãa NXB Vùn hổc 1971)

MUĐA XUÍN 40 NØM

Töi ăi vïì Hađ Bù’c trònh bađy thú Nhíơt kyâ trong tuđ vađ

nhûông bađi thú khaâc cuêa Baâc Höì vúâi ăöìng bađo, ăöìng chñ

úê ăíy Tûđ khi Baâc míịt, lođng nhúâ ýu thûúng tiïịc vö haơncuêa nhín dín ăöịi vúâi Baâc Höì ăaô tòm caâch kïịt tinh vađosûơ ríịt mûơc trín troơng ýu thûúng nhûông thú Baâc ăïí laơi

- Töi öm thú Baâc vađo lođng nhû möơt hađnh trang diïơu kyđ

vö aênh, ăi vïì huýơn Gia Lím, huýơn Vônh Tûúđng, xaô ĂaơiTûđ, xaô Chiïịn Thù’ng, ăi túâi ga Hađ Nöơi, Cíu laơc böơ Khu

Ba Ăònh, ăöơi Cíìu Long Biïn, Xûúêng may Mûúđi, ăi sangHađ Tíy, ăi vađo Thanh Hoâa; trúđi úi töi nhúâ thûúng Baâcmađ töi ăi, ăöìng bađo caâc núi nhúâ thûúng Baâc mađ goơi baêotöi ăïịn phuơc vuơ, töi ăi ăïí töi gùơp Baâc úê trïn ăíịt nûúâc, úêtrong tím höìn töi, úê trong mù’t cuêa ăöìng bađo Ai ăíyngûúđi baơn xö viïịt úê tíơn xa xöi mađ ăaô caêm nghe caâi niïìmchi ríịt síu sù’c trong thú Höì Chuê tõch:

Haôy ăïí Ngûúđi ăi maôi trong thú,

Trong tònh nhín loaơi vúâi ûúâc mú,

Trong aânh ặúđng ăúđi, trong trñ túơ,

Vônh viïîn trong tim maôi chùỉng múđ.

Vađ nhûông ngađy ăíìu nùm 1970, nhûông cuöơc bònh thúBaâc ặa töi vïì huýơn Laơng Giang, huýơn Yïn Thïị,

huýơn Tín Yïn, tónh Bù’c Giang cuô Sao xuâc caêm vađo töisíu sù’c ăïịn thïị, nhûông ăöìi, nhûông ăöìi, vađ nhûông ăöìi, vađtrïn nhûông ăöìi lûúơn khuâc, traêi dađi, cao vûđa, thíịp ñt, nhûchaơy tiïịp sûâc nhau ăoâ, thò lađ nhûông cíy baơch ăađn, nhûôngcíy baơch ăađn, vađ nhûông cíy baơch ăađn; thò lađ öng cuơtröìng cíy, öng cuơ tröìng cíy, vađ öng cuơ tröìng cíy Chù’ccaâc baơn cuông biïịt caâi daâng thín cíy baơch ăađn Noâ ríịt coâduýn, noâ ặâng lïn, noâ húi uöịn eâo möơt tñ, uöịn eâo ñt cuônghoâa ra uöịn eâo nhiïìu, búêi laâ noâ dađi, gúơi caâi dađi cuêa laâ liïîu,vađ khi gioâ ăaô thöíi vađo noâ, thò noâ bù’t líịy ngay, lađm nhûlađ möơt khuâc muâa tha thûúât, keđm möơt ăiïơu nhaơc lao xao,lai rai Vađ vuô khuâc baơch ăađn nađy chaơy trïn truđng ăiïơp

nhûông ngoơn ăöìi ba huýơn töi ăi qua “Ăíịt duýn daâng nhûông vuâ ăöìi mú möơng”, möơt cíu thú trûúâc ăíy noâi thïị,

ăuâng lù’m Nhûng muöịn chñnh xaâc hún, thò phaêi noâi: múâiăuâng coâ mûúi nùm laơi ăíy thöi, trûúâc ăíy ba huýơn ăöìinađy ăïìu lađ troơc, líu lù’m, tûđ líu líu lù’m, ăaô hađng míịytrùm nùm, trong xaô höơi cuô, ngûúđi ta ăaô phaâ rûđng, chùơtcíy liïn tuơc úê vuđng nađy, ăïí ăïịn nöîi liïn miïn nhûông ăöìiăoê hoâa ăaâ ong, toêa ra möơt nöîi trú truơi khö khan ăïịnvù’ng veê thï lûúng Thïị mađ bíy giúđ xe ăaơp cuêa töi quanhûông ngoeơo ặúđng muđa xuín vïì trïn cíy baơch ăađn,ặúđng ăoê, cíy xanh, bao nhiïu lađ sinh söịng ăaô phuê lïnăíịt chïịt ặúơc höìi sinh, nhòn ra xa xùm laơi cađng ăeơp Tûơnhiïn töi nghô: Öng-cuơ-tröìng-cíy, Öng-cuơ-tröìng-cíy Ăoâlađ Baâc Höì ýu quyâ cuêa chuâng ta; cíu noâi “Baâc Höì söịngmaôi” thíơt lađ coâ maâu thõt; Baâc söịng trong cöng trònh,trong taâc phíím, trong sûơ nghiïơp cuêa Baâc; Thú Töị Hûôu

noâi: Baâc söịng nhû trúđi ăíịt cuêa ta Taơi sao noâi nhû thïị?

Cíu thú ríịt ăún giaên, nhûng phaêi suy nghô kyô múâi hiïíu

hïịt ặúơc Baâc “lo tröìng cíy vò lo thiïịu cöơt nhađ”, nùm

1970 nađy lađ kyê niïơm 10 nùm Baâc Höì kïu goơi Tïịt tröìngcíy; Baâc kïu goơi tröìng cíy vò cíy ríịt ñch lúơi Tuy nhiïnBaâc Höì khöng chó nhûông ýu cíy, quyâ cíy vò noâ ñch lúơimađ thöi Töi ặúơc nghe kïí laơi chuýơn rùìng: Möơt líìn, míịyăöìng chñ phuơc vuơ gíìn Baâc, thíịy cíy che cúâm boâng lïnmaâi nhađ sađn cuêa Baâc, súơ thiïịu aânh nù’ng, aênh hûúêng ăïịnsûâc khoêe Baâc, muöịn chùơt caâi cíy ăi Baâc baêo: - Sao laơichùơt noâ? Noâ lađ möơt caâi cíy kia mađ! - Nhû thïị lađ yâ Baâcnoâi: Noâ coâ quýìn söịng búêi noâ lađ möơt caâi cíy, vúâi cûúng võlađ möơt caâi cíy Röìi Baâc cho yâ kiïịn lađ nïịu noâ cúâm boângnhiïìu, thò chó nïn tóa búât cađnh, laâ, chûâ khöng ặúơc chùơt.Töị Hûôu noâi: “Baâc söịng nhû trúđi ăíịt cuêa ta”, lađ yâ nghôanhû thïị, Baâc chúê che sûơ söịng, Baâc lađ öng taơo hoâa

Bíy giúđ xe töi lûúơn giûôa nhûông ăúđi baơch ăađn, töitröng cíy laơi nhúâ ăïịn Ngûúđi; tûơ nhiïn hònh aênh Baâc, ríutoâc Baâc chíơp vađo vúâi caênh ăöìi baơch ăađn laâ dađi kheô rungrung phú phíịt Vađ tûđ Baâc Höì, Öng-cuơ-tröìng-cíy söị möơt,töi vûđa ăi vûđa nhû thíịy biïịt bao nhiïu cuơ giađ tröìng cíy

úê nhûông ăöìi ba huýơn nađy, ăöi deâp cao su bíịt huê cuêa Baâcăaô nhín lïn úê dûúâi chín nhûông cuơ giađ tröìng cíy; caâc cuơhoơc tíơp Baâc Höì, bađn tay cuêa caâc cuơ núi rûđng baơch ăađnnađy tûúi töịt thíơt, ăeơp thíơt!

Bù’t ăíìu lađ tûđ Öng cuơ tröìng cíy söị Möơt

Bù’t ăíìu lađ tûđ Baâc Höì

Bù’t ăíìu tûđ “Ăûúđng Kaâch mïơnh”, Höì Chuê tõch viïịt vađ

cho in nùm 1926 taơi Quaêng Chíu, tûđ “Baên aân chïị ăöơ thûơc dín Phaâp” in taơi Pari, 1925 Tûđ nhûông bađi giaêng

cuêa ăöìng chñ Vûúng (Baâc Höì) úê lúâp huíịn luýơn chñnh trõăíìu tiïn cho nhûông anh em úê trong nûúâc ra (8-1926,

Quaêng Chíu); “Möîi khi Ngûúđi giaêng bađi, caê lúâp hoơc ăïìusay sûa Lúđi noâi cuêa Ngûúđi sao mađ coâ sûâc híịp díîn laơthûúđng Noâ thu huât ặúơc tím höìn vađ tíơp trung ặúơc tûtûúêng ngûúđi nghe Noâ ăi síu vađo lyâ trñ, tònh caêm cuêatûđng ngûúđi Nhûông cíu kïịt luíơn, nhûông vñ duơ cuêa ăöìngchñ Vûúng giaêng cho úê Quaêng Chíu, cuông nhû nhûônghònh aênh cuêa Ngûúđi ăïịn nay míịy chuơc nùm röìi mađ saovíîn khöng qún ặúơc”(1) Bù’t ăíìu tûđ Höì Chuê tõch saânglíơp Ăaêng ta (1930), cuöơc hoơp do Baâc chuê trò ăïí thöịngnhíịt ba nhoâm cöơng saên lađ úê ngay trïn möơt baôi ăaâ boângtaơi Hûúng Caêng, trong khi ngûúđi ta ăaâ boâng vađ chuâ yâ vađoquaê boâng, thò mònh hoơp múâi khöng ai ăïí yâ: “Nhû ặâa treêsinh nùìm trïn coê” (Töị Hûôu), coê cuêa baôi ăaâ boâng.

Trong buöíi lïî kyê niïơm ba mûúi nùm thađnh líơp Ăaêng

(1960), Baâc Höì noâi: “Ăaêng ta lađ con nođi, xuíịt thín tûđ giai cíịp lao ăöơng” Chûô Baâc duđng thíơt lađ hay: “Con nođi”, töng

göịc cuêa Ăaêng ta thíơt lađ chín chñnh, nïìn taêng cuêa Ăaêng

ta vûông chaôi ngay tûđ luâc ăíìu Nhûông ăöìng chñ laônh tuơcöơng saên Viïơt Nam ăíìu tiïn, do Baâc Höì ăađo taơo, lađnhûông ngoơn lûêa bûđng bûđng chaây maôi, truýìn aânh saângvađ sûâc noâng cho ăïịn ngađy nay vađ mai sau, Baâc Höì noâi:

“Chó riïng trong cíịp Trung ûúng cuêa Ăaêng ăaô coâ 14 ăöìngchñ bõ ăïị quöịc Phaâp bù’n, cheâm, hoùơc ăíơp chïịt trong nhađtuđ Maâu ăađo cuêa caâc liïơt sô íịy ăaô lađm cho laâ cúđ caâchmaơng thïm ăoê choâi”

Saâng ăeơp thay Tríìn Phuâ, ăöìng chñ Töíng Bñ thû ăíìu

tiïn cuêa Ăaêng ta, baên “Luíơn cûúng chñnh trõ” ăaô ăi vađo

lõch sûê, lúđi noâi cuöịi cuđng ăaâp laơi boơn quan tođa Phaâp vang(1) "Nhúâ laơi lúâp huíịn luýơn ăíìu tiïn" - Phan Troơng Bònh, Nhín dín ngađy 10 thaâng 1 nùm 1970.

döơi maôi trong nhûông thïị hïơ ăaêng viïn vïì sau: - “Phaêi,Trung ûúng tao nhiïìu ngûúđi, vađ khi lađm viïơc tao cođn trûơctiïịp vúâi nhiïìu ăöìng chñ, ăöìng bađo tao Nhûng tao biïịtnhiïìu ngûúđi lađ ăïí lađm viïơc cho Ăaêng tao, cho Nûúâc tao,chûâ khöng phaêi ăïí khai vúâi chuâng mađy” Öi! baên anhhuđng ca cuêa nhûông ngûúđi cöơng saên Viïơt Nam, ặâng giûôatrúđi ăíịt khöng theơn! Ngö Gia Tûơ vûúơt Cön Ăaêo (1-1935),biïín caê mïnh möng ăaô cûúâp míịt 25 tuöíi thanh xuín ăíìysûâc söịng cuêa ngûúđi ăöìng chñ ăaô tham gia thađnh líơp ĂöngDûúng Cöơng saên Ăaêng; bõ bù’t, bõ tra tíịn chïịt ăi söịnglaơi, víîn nhù’c nhuê anh em: “Sinh mïơnh cuêa Ăaêng quyâhún sinh mïơnh cuêa mònh” Ăöìng chñ Lï Höìng Phong.Trûúêng ăoađn ăaơi biïíu Ăaêng ta taơi Ăaơi höơi Quöịc tïị líìnthûâ baêy (7-1935), ngûúđi laônh ăaơo xuíịt sù’c vađ anh huđngăaô kiïơt sûâc trong nhađ tuđ ăïị quöịc; möơt líìn ăöìng chñ ăang

ùn cúm, boơn cai tuđ xöng vađo ăaânh tuâi buơi, ăöìng chñ thaênnhiïn ngöìi ùn baât cúm chan maâu: “Chuâng mađy noâi ngađynađo khöng ăaânh chuâng tao thíịm maâu, chuâng mađy khöng

ùn ặúơc cúm Chuâng tao phaêi ùn cho coâ sûâc ăïí chöịng laơichuâng mađy!” Nguýîn Vùn Tröîi, 23 nùm sau, ăaô lađm laơicûê chó cuêa ăöìng chñ Nguýîn Vùn Cûđ, ngûúđi Töíng Bñ thûthûâ hai cuêa Ăaêng taơi trûúđng bù’n Bađ Ăiïím (Gia Ăõnh) ăaôgiíơt tíịm bùng ăen bõ mù’t, nhòn thùỉng vađo hoơng suângquín thuđ mađ hö lúân: “Caâch maơng Ăöng Dûúng thađnhcöng muön nùm!” Vađ cíu noâi Hoađng Vùn Thuơ, UÊy viïnBan Thûúđng vuơ Trung ûúng, ngûúđi dín töơc Tađy, trûúâc luâc

bõ xûê bù’n (5-1944), ăaô nhû lúđi baâo trûúâc ăanh theâp cuêaLõch sûê: “Trong cuöơc ăíịu tranh sinh tûê giûôa chuâng töi,nhûông ngûúđi míịt nûúâc, vađ caâc öng, nhûông keê cûúâp nûúâc,

sûơ hy sinh cuêa nhûông ngûúđi nhû töi lađ sûơ dô nhiïn Chóbiïịt rùìng, cuöịi cuđng chuâng töi seô thù’ng”.

Vađ trong 31 ăöìng chñ hiïơn nay lađ UÊy viïn Trung ûúngĂaêng ta, trûúâc ngađy khúêi nghôa ăaô ặúơc ăïị quöịc Phaâptùơng cho 222 nùm tuđ ăađy

Bù’t ăíìu tûđ nhûông ăöìng chñ lúâp thûâ nhíịt ăi trûúâc veêvang, tûđ chiïịc aâo göịi chõ Nguýîn Thõ Minh Khai tûúâctûđng súơi aâo tuđ ăan thađnh ăïí gûêi vïì tùơng cha meơ trûúâcngađy mònh bõ xûê bù’n, chiïịc aâo göịi tûúơng trûng cho daơdù’t gan vađng, daơ sù’t bïìn bó, gan vađng ýu thûúng.Múâi coâ ngađy nay ăöìi ba huýơn Bù’c Giang tha thûúâtboâng daâng baơch ăađn Múâi coâ ngađy nay chñnh quýìn tavûông nhû bađn thaơch Múâi coâ bíy giúđ Viïơt Nam tïn tuöíichoâi loơi giûôa hoađn cíìu

*

* *

Töi víịn nhúâ 17 nùm vïì trûúâc (1953), trong höơi trûúđnglúân úê trong rûđng, giûôa Cùn cûâ ắa Trung ûúng, töi cuđngvúâi böịn trùm ăöìng chñ lù’ng nghe La Vùn Cíìu noâichuýơn Nûô anh huđng Nguýîn Thõ Chiïn, trong bađi kïíchuýơn cuöơc ăúđi cuêa chõ ặúơc in thađnh saâch, ăaô daơy chotöi möơt cíu tuơc ngûô ríịt lađ hònh tûúơng, noâi caâi khöí cuêaphuơ nûô ngheđo trong caê xoâm caê lađng mònh dûúâi thúđi cuô:

“Tiïìn vaêi vaây chõ khöng bùìng tiïìn chó vaây töi!”, nghe mađbuöìn cûúđi ăïịn chaêy nûúâc mù’t, thò ra vaây ăuơp ăi ăuơp laơi,chó ăuê chaơy tiïìn ăïí líìn höìi mua chó vaâ maôi! Anh huđng

La Vùn Cíìu thò kïí laơi kiïịp trûúâc cuêa mònh, thuúê Ăaêngchûa ặa chñnh quýìn laơi cho nhín dín

- Möơt höm, böị töi ăang ăan möơt caâi soơt ặơng möơtcon lúơn nhoê 5 cín ăem ăi baân, thò úê huýơn vïì bù’t ăi phu.Böị töi khöng ăi Chuâng noâ neâm soơt ặơng lúân xuöịng sađn,löi böị töi, ăem xuöịng troâi dûúâi cöơt nhađ ăaânh chaêy maâumuôi, möìm, bù’t meơ töi vađ töi xem vađ bù’t cûúđi Chuâng noânhòn thïị, cûúđi Noâ löi böị töi ăi ba mûúi thûúâc, thò maâuchaêy ăoê öìng öơc trïn mùơt ăíịt Noâ giam hai thaâng Khi vïì,thò khöng nhíơn ra mùơt böị nûôa, khöng thíịy thõt, chó thíịyxûúng vađ da thöi Khöng tiïìn líịy thuöịc Böị töi chïịt - Hainùm sau, töi chñn tuöíi Trong hoơ töi coâ öng baâc, lađm taysai cho Phaâp; ăaânh baơc thua, öng tõch thu ruöơng cuêa meơtöi vađ töi, ăuöíi chuâng töi ra khoêi nhađ luâc 10 giúđ ăïm,khöng ặúơc úê ùn tïịt Meơ vađ töi ùn tïịt khöng bùìng giaâmöơt caâi muô bï rï cuêa nhađ giađu, khöng bùìng möơt caâi phaâocuêa hoơ, phaâo lúân giaâ ăïịn 5 ăöìng Chuâng töi boê caê hai contríu Meơ coông töi, vïì nhađ öng Möơt ăoaơn ặúđng ăi ùn xin.Bïn phaêi nuâi ăaâ cao, bïn traâi: con söng to xanh biïịc; coânhiïìu höí, caâo; saâng trùng, gùơp con caâo meơ cuông súơ, ngaôxuöịng Chim to ùn caâ bùìng con ngöîng nhaêy vađo cù’n, meơvađ töi cuđng ngaô Con chim khaêm khù’c kïu, gúơi meơ töinhúâ böị töi Meơ töi öm töi toan nhaêy xuöịng söng Nghô laơimònh lađ ngûúđi, thiïn haơ cuông lađ ngûúđi Luâc íịy ăaô nhaêyxuöịng söng röìi, nhûng meơ laơi búi öm töi lïn búđ ăíịt, ûúâthïịt, reât cíìm cíơp "

“ Khi töi 11 tuöíi, coâ phong trađo boơn nhađ giađu ăi hoơc.Töi ăi xin hoơc núơ vúâi ngûúđi ta, ăïịn núi van, nhûng hoơmù’ng: ”Khöng coâ tiïìn thò cuât vïì nhađ!" Töi ăi xin líìnnûôa, heơn seô líịy cuêi baân traê tiïìn cho, ba líìn ăïìu bõ ăuöíi

ra Töi naêy ra yâ: hoơc tröơm Luâc ngûúđi ta ön, thò töi gheânhòn vađo chûô hoơ, luâc hoơ quay laơi, thò töi laơi chaơy ăi "

“ Khi töi 13 tuöíi, töi ăaânh vúô ăöì cuêa nhađ giađu Boơnchuâng nùm ngûúđi ăaânh töi mï man, röìi boê chaơy caê Khimeơ töi vađ böị dûúơng töi úê rûđng vïì, súđ thíịy thín töi laơnh,tûúêng töi chïịt röìi Nhúđ anh chõ trong hoơ ăem ăi chön Bïịăïịn mùơt höị, ăùơt xaâc xuöịng höị, thò töi ho möơt caâi, söịnglaơi”

“ 1945, Caâch maơng thaâng Taâm, khöng khñ múâi meê.Biïíu tònh, mñt tinh Töi tham gia thiïịu nhi cûâu quöịc, vaâcchín dung Cuơ Höì vúâi caâc anh, chõ meơ vađ töi thíịy treêhùỉn, ýu ăúđi hùỉn Lađng maơc khöng ím thíìm nhû trûúâcnûôa Naơn ăoâi víîn cođn, nhûng khöng ai hađnh haơ, khöng

ai mù’ng chûêi

Anh böơ ăöơi daơy töi ba thaâng biïịt ăoơc, biïịt viïịt, biïịtsuâng Ăïịn nùm 1948, 16 tuöíi, töi baêo meơ: “Con xin pheâpmeơ ăi tođng quín vúâi böơ ăöơi”

Chuýơn cuöơc ăúđi cuô cuêa La Vùn Cíìu, ngûúđi anh huđngchùơt caânh tay bõ thûúng cuêa mònh ăïí tiïịp tuơc lao böơc phaâvađo lö cöịt chñnh cuêa ắch, goâp phíìn xûâng ăaâng vađo chiïịnthù’ng Ăöng Khï (1950), cuông lađ chuýơn cuêa míịy chuơctriïơu cuöơc ăúđi ngûúđi, trûúâc khi Ăaêng laônh ăaơo vađ töí chûâcCaâch maơng thaâng Taâm thađnh cöng Ăúâi anh Cíìu ăaô ăoâikhöí möơt caâch ăiïín hònh

*

* *

Höm nay töi giúê laơi nhûông trang ghi cheâp thađnh tímcuêa mònh ăaô 17 nùm qua, khöng thíịy cuô möơt chuât nađo,mađ laơi thíịy caâi luön luön nguýn múâi cuêa sûơ saâng mù’t,saâng lođng, cuêa sûơ giaâc ngöơ caâch maơng

Öi! Vui sûúâng lúân lao thay, lađ sûơ hiïíu biïịt, hiïíu biïịtcaâi gò seô qua vađ caâi gò seô túâi, caâi gò seô tađn vađ caâi gò seônúê, sûơ hiïíu biïịt ăoâ lađ khöíng löì Giùơc ăïị quöịc Myô coâ khoahoơc vađ kyô thuíơt, nhûng chuâng noâ phaên khoa hoơc vïì cùnbaên; ăöịi vúâi lõch sûê, chuâng noâ cöị ruâc ăíìu vađo caânh nhûcon ăađ ăiïíu, cöị khöng nhòn thíịy caâi gò ăang ruơng vađ caâi

gò ăang moơc, nhíịt quýịt töìn taơi, laơi hïịt sûâc nñu caên thúđigian, ngùn chùơn lõch sûê Búêi víơy chuâng noâ múâi lađ tïnkhöíng löì hai chín bùìng ăíịt seât, nhû Lïnin ăaô noâi.Ăaêng Maâc - Lïnin cuêa chuâng ta ăaô cho chuâng ta sûơhiïíu biïịt, trûúâc hïịt lađ sûơ hiïíu biïịt vïì bûúâc ăi cuêa xaô höơiloađi ngûúđi, cuêa xaô höơi Viïơt Nam Maơnh meô thay lađ bûúâc

ăi tiïịp nöịi cuêa böịn muđa, böịn muđa lađ sûâc quay cuêa Traâiăíịt, Traâi ăíịt coâ lõch sûê tiïịn lïn khöng gò cûúông laơi ặúơc.Trong nhûông thúđi kyđ ăen töịi nhíịt trûúâc thaâng Taâm 1945,Ăaêng ta ăaô thíịy vûđng höìng cuêa sûơ cûúâp chñnh quýìnthù’ng lúơi Trong cuöơc Khaâng chiïịn líu dađi, nhûông luâcgay go gian khöí nhíịt Baâc Höì ăaô nhíịt quýịt sûơ thađnhcöng

Theo töi ặúơc biïịt vađ seô ặúơc ăoơc, nùm 1950, trïn baêntöíng quaât tònh hònh nûêa thïị kyê do Baâc thaêo líịy, in ăaâ,töi cođn nhúâ roô sù’c giíịy mađu xanh, Baâc Höì nhòn laơi caêlõch sûê thïị giúâi 50 nùm Baâc múê ăíìu bùìng möơt suy nghôlúân röơng síu xa:

Sûơ ăúđi tröng thíịy mađ lođng, Möîi trang lõch sûê, möơt truđng biïín díu;

Khöng phaêi “mađ ăau ăúân lođng” y nhû cíu thú NguýînDu; Baâc chó gúơi cho ta nghô ngúơi, theo löịi viïịt ăöơc ăaâocuêa Baâc; ặâng chöî nûêa cuêa thïị kyê 20, Baâc lađ nhađ caâch

maơng lúân vađ nhađ nhín ăaơo lúân Chñnh trong bađi viïịt ăoâ,Baâc Höì ýu quyâ ăaô díîn ra cíu ca dao cuêa töí tiïn ta xûa:

Con sù’t ăaânh ngaô öng Ăuđng Ăù’p mûúđi chiïịc chiïịu khöng cuđng bađn tay;

Cíu ca dao cöí truýìn thíơt lađ coâ möơt khöng khñ anhhuđng ca: öng Ăuđng, tûâc lađ möơt thûâ khöíng löì, to, cao, lúân,ăïịn nöîi möîi bađn tay xođe cuêa y, ăù’p ăïịn mûúđi chiïịc chiïịumađ víîn khöng cuđng, khöng che kñn hïịt ặúơc; íịy thïị mađcon chim sùn sù’t ăaânh caâi öng Ăuđng ngaô lùn kïình ra! -Öi! ai coâ ngúđ ăíu lõch sûê, 15 nùm sau bađi cuêa Baâc viïịt,laơi chûâng toê sûơ vö tíơn cuêa cíu ca dao Viïơt Nam; öngĂuđng trûúâc, lađ ăïị quöịc Phaâp, ăaô ngaô lùn ăuđng, ăađnh röìi;ăïịn bíy giúđ öng Ăuđng sau, kinh khuêng hún, lađ ăïị quöịcMyô, laơi lùn ăuđng ra nûôa Ăaô nhû víơy, thò tíịt caê moơi thûầng Ăuđng coâ thïí coâ úê trïn ăúđi nađy ăïìu coâ thïí bõ nhíndín Viïơt Nam ăaânh cho ngaô lùn ăuđng kïình! Khöng phaêingíîu nhiïn, khöng phaêi chó lađ möơt sûơ saâng taơo hònhtûúơng cho thíơt hay, mađ lađ caâi thíìn, caâi baên lônh, caâithiïn tađi, caâi thûơc tïị cuêa dín töơc ta tûđng ăaơi phaâ quínNguýn, vađo trong cíu ca dao ăaô ặúơc Baâc thuöơc

*

* *

Anh baơn thiïịt cöịt cuêa töi ăi dûơ Höơi nghõ vùn hoâa thïịgiúâi úê La Habana (Cu Ba 1968) vïì, coâ kïí cho töi nghenhûông lúđi lyâ thuâ trao ăöíi nhûông luâc giaêi lao, nhûông mííuchuýơn yâ nghôa khi gùơp gúô trong caâc hađnh lang; nhûônglúđi phaât biïíu khöng chñnh thûâc íịy, lù’m khi múâi ăïí löơ hïịtnhûông suy nghô trong thím tím cuêa caâc ăaơi biïíu Coâ

nhûông trñ túơ ăïịn tûđ nùm chíu böịn biïín tím tònh vúâibaơn töi, noâi: “Lõch sûê loađi ngûúđi coâ nhûông chùơng, nhûôngbûúâc ngoùơt quýịt ắnh; coâ nhûông ăíịt nûúâc xûâ súê vađnhûông dín töơc ăaô tûđng lađ núi thaâo ra möơt ăiïím nuât cholõch sûê nhín loaơi, núi múê nhûông chín trúđi phaât triïínröơng lúân cho tûúng lai, chuâng ta haôy goơi ăoâ lađ nhûông

”thúđi ăiïím" cuêa lõch sûê thïị giúâi ÚÊ cöí xûa, Hy Laơp ăaô lađmöơt “thúđi ăiïím” cuêa nhín loaơi, mađ La Maô khöng ặúơc lađmöơt thúđi ăiïím, mùơc duđ ríịt mûơc huđng maơnh, La Maô chótiïịp nhíơn vađ phaât huy Hy Laơp, cođn chñnh Hy Laơp, vúâi tûtûúêng, triïịt hoơc, nghïơ thuíơt trong saâng, hođa ăöịi cuêamònh, múâi múê ăíìu cho möơt kyê nguýn múâi cho nïìn vùnminh, líịy con ngûúđi lađm trung tím ÚÊ thïị kyê 16, nûúâc YÂlađ möơt “thúđi ăiïím”, vò ăíy lađ núi phaât nguýn chñnh cuêathúđi ăaơi Phuơc hûng, vúâi sûơ ăöíi múâi tín kyđ cuêa vùn hoơc,nghïơ thuíơt vađ khoa hoơc, aênh hûúêng lúân lao ăïịn trñ túơloađi ngûúđi Sang cuöịi thïị kyê 18, nûúâc Phaâp laơi lađ möơt

“thúđi ăiïím”, búêi ăíy lađ núi nöí ra Caâch maơng tû saên dínquýìn 1789 Vađ phaêi chúđ ăïịn ăíìu thïị kyê 20, nùm 1917,thò nûúâc Nga lađ möơt “thúđi ăiïím” maônh liïơt, ăíy lađ caâi noâicuêa Caâch maơng Thaâng Mûúđi, ặa giođng lõch sûê nhín loaơichaêy vađo möơt ặúđng hûúâng múâi hoađn toađn" - Ăïịn ăíy,nhûông ngûúđi hiïíu biïịt úê böịn phûúng trúđi, mûúđi phûúngăíịt tím sûơ bïn tai baơn töi: “- Vađ bíy giúđ, Viïơt Nam lađmöơt ”thúđi ăiïím" cuêa lõch sûê nhín loaơi" Cíu noâi vù’n tù’tcuêa nhûông ngûúđi tri kyê trïn thïị gian lađm cho baơn töi suynghô ríịt nhiïìu, búêi anh muöịn khaâch quan vađ ríịt mûơckhiïm töịn, chuýơn nađy khöng dung naơp sûơ húnh hoang.Sau khi ăaô cín kyô laơi cíu noâi trïn ăíy, baơn töi thíịy tímhöìn, trñ túơ mònh ngín run möơt luöìng sûâc ăiïơn thíơt lađ

kyđ diïơu, Viïơt Nam ăaânh thù’ng ăïị quöịc Myô xím lûúơc, ăoâlađ chùơn laơi möơt tai hoơa cho loađi ngûúđi; ăoâ lađ múê ăíìu chomöơt kyê nguýn: Con ngûúđi sau khi ăaô saâng taơo ặúơc möơtsûâc maơnh cuêa maây moâc, khoa hoơc vađ kyô thuíơt ghï gúâmcoâ thïí tranh quýìn vúâi taơo hoâa, thò cuông ăöìng thúđi bõnguy cú caâi sûâc maơnh víơt chíịt íịy noâ ăeđ mònh, noâ biïịnmònh thađnh maây, thíơm chñ thađnh suâc sinh, thò cuôngăöìng thúđi nhûông thïị lûơc phaên ăöơng nhíịt duđng sûâc maơnhăoâ khöng phaêi ăïí giaêi phoâng con ngûúđi, mađ ăïí ăeđ beơp ăöơc

líơp tûơ do cuêa con ngûúđi, thíìn síịm, con ma, giùơc nhađ trúđi

söíng chuöìng ra gađo ruâ, giïịt doâc vúâi möơt töịc ăöơ siïu ím.Viïơt Nam ăaânh thù’ng vađo ăïị quöịc Myô, ăaânh cho noâ sûâtăíìu meê traân, ruât lui, co laơi, xeơp ăi, lađ chûâng minh bùìnghai nùm roô mûúđi rùìng: Thiïn tai ăaô khöng ăaâng súơ thònhín hoơa cuông khöng ăaâng súơ, con ngûúđi lađ maơnh nhíịt,lađ saâng nhíịt, ăeơp nhíịt, vöịn ngûúđi lađ quyâ baâu nhíịt.Viïơt Nam lađ möơt “thúđi ăiïím” cuêa nhín loaơi: khöngcíìn phaêi noâi dađi hún nûôa, tûơ nhiïn tûđ cíu íịy toaât ra lúđi

ca ngúơi khöng cuđng Ăaêng Maâc - Lïnin cuêa Viïơt Nam,Ăaêng cuêa chuâng ta, ngûúđi laônh ăaơo, töí chûâc sûơ nghiïơpchöịng Myô cûâu nûúâc chiïịn thù’ng kyđ vô nađy

*

* *

Ngađy kyê niïơm Ăaêng ta ra ăúđi ăaô 40 nùm, möìng 3thaâng 2 dûúng lõch nùm nay, ăuâng vađo ngađy 27 thaângchaơp Kyê Díơu trûúâc tiïịt líơp xuín möơt ngađy Kyê niïơm 40nùm Ăaêng ta gùơp vađo ăíìu xuín, xuín Canh Tuíịt lađ muđaxuín Böịn mûúi nùm ăúđi ta coâ Ăaêng Ăaêng lađ xuín cuêa

tíịt caê moơi muđa xuín, Ăaêng lađ xuín dín töơc, xuín nhínloaơi Ăaêng ta ăaô saâng taơo ra lõch sûê hiïơn ăaơi veê vang cuêanûúâc ta Ăûúơc nhû thïị, lađ nhúđ Ăaêng coâ ặúđng löịi ăuângvađ nhúđ Ăaêng ta ăaô taơo ra nhûông con ngûúđi cöơng saên chuênghôa Phaât triïín möơt lúđi noâi cuêa Stalin, ăöìng chñPhuxñch viïịt trong bađi in bñ míơt nùm 1942 chöịng ĂûâcHñtle: - “Chuâng ta lađ nhûông ngûúđi ặúơc töi luýơn ăùơcbiïơt” Phaêi, vò chuâng ta lađ nhûông con ngûúđi; chuâng ta,nhûông ngûúđi cöơng saên, chuâng ta ýu ăúđi Vađ chñnh vò thïị,mađ chuâng ta khöng do dûơ hy sinh ăúđi söịng cuêa baên thínchuâng ta, ăïí chiïịn thù’ng vađ múê ặúđng cho möơt ăúđi söịngthíơt, möơt ăúđi söịng tûơ do, ăíìy ăuê vađ tûúi vui, möơt ăúđisöịng xûâng ăaâng vúâi tïn cuêa noâ " Ăíy lađ chín lyâ phöíbiïịn cuêa tñnh caâch cöơng saên chuê nghôa Thúđi ăíịu tranh

bñ míơt trûúâc Caâch maơng thaâng Taâm, caâc liïơt sô cöơng saênăaô lađm nhû thïị, trong Khaâng chiïịn chöịng Phaâp, caâcchiïịn sô khaâng chiïịn ăaô noi theo nhû thïị; Töị Hûôu viïịt,ngađy kyê niïơm 30 tuöíi Ăaêng sinh:

Nhûông höìn Tríìn Phuâ vö danh Soâng xanh biïín caê, cíy xanh nuâi ngađn,

vö tíơn anh huđng, khöng thïí nađo kïí xiïịt

Tûđ íịy ăïịn nay, tiïịp theo mûúđi nùm, trong cuöơc Khaângchiïịn chöịng Myô, cûâu nûúâc hiïơn nay, Ăaêng ta ăaô xíydûơng nhûông con ngûúđi ngang tíìm vúâi lõch sûê bíy giúđ ăođihoêi, nhûông duông sô diïơt Myô hiïíu nghôa trûơc tiïịp vađ nghôaröơng, nhûông con ngûúđi anh huđng hiïơn taơi cuêa dín töơcViïơt Nam ngađn thuúê anh huđng Töi ăaô ặúơc gùơp nhûông

cö gaâi 16, 17 tuöíi, mùơc aâo thanh niïn xung phong, ăaô úêCua chûô A, caâi Cua chûô A aâc liïơt, nöíi tiïịng lađ “Cöìn Coêcuêa Trûúđng Sún”, bom ăaơn nung toađn ăíịt ăoê, khoâi xaơm

ăen, nhû möơt töí ong khöíng löì, coâ ăïm noâ ăaânh chñn líìn,ăaânh toơa ăöơ, ăaânh böí nhađo, noâ duđng B52; caâc cö gaâi luâc

ra ăi, cođn tñnh hay khoâc, nhíơn ặúơc thû nhađ: khoâc;khöng nhíơn ặúơc thû: cuông khoâc; múâi vađo Trûúđng Sún,sïn vù’t baâm ăíìy chín, díîy nííy: khoâc Nhûng tûđ ăiïímxuíịt phaât íịy, nhûông tû tûúêng ăeơp nhíịt cuêa thúđi ăaơichuâng ta, nhûông tû tûúêng cuêa Ăaêng ăaô ređn luýơn hoơ; hoơlíơp thađnh töí nûô ăaânh mòn, duđng böơc phaâ thaơo, múê ặúđng;chiïịm lônh võ trñ trïn Cua chûô A, 60 phíìn trùm lađ nûô.Xûa ba Nûô Oa ăöơi ăaâ vaâ trúđi, nay caâc cö gaâi Viïơt Namkhuín ăaâ vađ ặúđng, xuöịng dûúâi thang ặa ăaâ lïn; phuơnûô laât ăaâ cođn cíín thíơn hún caê con trai; “quýịt tûê choặúđng quýịt thöng, maâu ăöí nhûng ặúđng khöng tù’t”.Ăûúđng nađy do thanh niïn veô trûúâc nhíịt trïn baên ăöì Töíquöịc röìi lađm ra ăíìu tiïn, phaêi baêo vïơ cho kyđ ặúơc! ĂïmGiao thûđa, Chi ăoađn Thanh niïn ra ba xe caêi tiïịn, saângmöìng möơt lađm ngay Caâc cö thanh niïn xung phong vûđakïí caâi aâc liïơt cho töi nghe, B52 thaê bom khoâi muđ mõt,trùng toê tûơ nhiïn töịi om, vûđa ăiïím xuýịt nhûông hònhaênh hoơ caêi thiïơn ăúđi söịng trïn Trûúđng Sún íịy; trïn íịygađ khöng toi, gađ nuöi nhiïìu quaâ, möîi khi muöịn goơi díynoâi phaêi ăuöíi gađ ăi, gađ rûđng nhíơp bíìy ùn vúâi gađ cuêa ăöơi

- Töi lù’ng nghe, töi nhòn thùỉng nhûông ngûúđi con gaâiduông caêm íịy, mađ bom Myô ăaô tûđng thaêy lïn nhû haơt gaơotrïn sađng, nhûông ngûúđi thù’ng Myô ăaô tûđng thaêy lïn nhûhaơt gaơo trïn sađng, nhûông ngûúđi thù’ng Myô íịy víîn giûônhûông neât thuđy mõ cuêa ngûúđi con gaâi Viïơt Nam

*

* *

Töi xin caêm ún Ăaêng cuêa töi vúâi cûúng võ lađ möơt ngûúđilađm thú Töi cođn nhúâ höm íịy, 17 nùm vïì trûúâc, töi bù’tăíìu nghô möơt bađi thú vïì anh huđng La Vùn Cíìu Töi caêmăöơng nhíịt lađ anh Cíìu chađo chuâng töi mađ chó giú lïn caânhtay duy nhíịt cuêa anh

La Vùn Cíìu giú möơt caânh tay

töi bù’t ăíìu möơt bađi luơc baât vúâi cíu íịy Nhûng laơ quaâ!Töi khöng lađm tiïịp ặúơc nûôa Noâi thađnh thíơt lađ vù’n tù’t:lađ ăïịn ăíịy röìi töi bñ Búêi noâi chung lađm thú lađ khoâ, vađlađm thú vïì caâi múâi ríịt khoâ Töi nhù’c laơi caâi khoâ cuô, ăïíthíịy rùìng ăïịn bíy giúđ thúđi gian ăaô uêng höơ töi, búêi töikiïn trò theo chiïìu tiïịn thuíơn cuêa thúđi gian! Bíy giúđ töikhöng cím, buât cuêa töi khöng cím vúâi caâi múâi; sungsûúâng thíơt! noâi ặúơc caâi múâi, cuêa chuâng ta, cuêa thïị gian,caâi múâi nhúđ Ăaêng mađ coâ! Ăöìng chñ La Vùn Cíìu, ăïm íịy

úê ăöìn Ăöng Khï, nhúđ tiïíu ăöơi trûúêng cuêa mònh chùơt höơcaânh tay bõ thûúng; tiïíu ăöơi trûúêng lađ anh hoơ, coâ tònh giaằnh, aâi ngaơi Cíìu baêo: “Khöng phaêi viïơc gia ằnh, mađviïơc nhín dín”! Tiïíu ăöơi trûúêng nhù’m mù’t chùơt tayCíìu, caânh tay rúi xuöịng hađo giao thöng Caânh tay cođnlaơi cuêa anh ăaô phaâ tan lö cöịt ắch - Nhûông tû tûúêng cuêaĂaêng khi vađo tím trñ La Vùn Cíìu, cođn tiïịp tuơc thíịm síuhún nûôa sau chiïịn cöng cuêa anh Ban chó huy haơ lïơnhanh phaêi vïì phña sau ăiïìu trõ Möơt ăöìng chñ liïn laơc dòuanh ăi Cíìu baêo: “Dõp ăíy lađ ăïí traê thuđ cho anh em vađlíơp cöng, ăöìng chñ úê laơi, töi coâ hai chín ăïí vïì” Ăöìi thoaithoaêi coê gianh, Cíìu trûúơt chín rúi xuöịng lùn dađi, möơtquaê ăaơi baâc nöí caâch anh 10 thûúâc, anh mï ăi Saâu chõdín cöng ăïịn caâng anh Tónh díơy, Cíìu baêo: - Caâng cíìnchúê caâc baơn töi nùìm trïn kia" Caâc chõ líịy khùn xeâ ra

buöơc caânh tay cho anh, vò bùng tuöơt caê Cíìu ngùn laơi:

“Caâc chõ ăaô khöng noân, xeâ khùn thò sûúng xuöịng bõ caêm,khöng lađm ặúơc nhiïơm vuơ” Vađ nhû thïị Cíìu tûơ mònh ăivïì phña sau; nhòn lïn ăaô thíịy laâ cúđ chiïịn thù’ng cuêa tabay trïn ăöìn ắch Töi nghô: Caâi chùơng nhûúđng nhõn thûâhai cuêa La Vùn Cíìu cuông ăeơp nhû caâi chùơng hy sinh vađduông caêm thûâ nhíịt cuêa anh, ăoâ lađ caâi ăeơp cuêa tû tûúêng

vö saên chñ cöng vö tû cuêa Höì Chuê tõch - Trong chöịng Myôcûâu nûúâc, 17 nùm sau, Buđi Ngoơc Dûúng, ngûúđi chiïịn sôcöng binh, ăaô lađm ăuâng nhû gûúng La Vùn Cíìu, cuôngchùơt caânh tay bõ thûúng cuêa mònh, tiïịp tuơc diïơt Myô trongchiïịn thù’ng Khe Sanh

ÖÌ! sung sûúâng biïịt bao nhiïu, “Ăaêng cho ta traâi tim giađu”, Ăaêng cho ngûúđi lađm thú caâi gioơng noâi cíịt lïn trong

gioâ baôo, ăua to vúâi tiïịng soâng, thò röơng vúâi khöng gian,caâi gioơng noâi loơt ặúơc vađo tai nhûông triïơu ngûúđi, cöí voôặúơc hoơ lađm nïn lõch sûê, ca ngúơi nhûông La Vùn Cíìu vötíơn do Ăaêng sinh ra!

Xuín nùm nay, Böịn mûúi nùm cuêa Ăaêng cađng ặamöơt sûâc múâi cho thiïn nhiïn vađ con ngûúđi

Möí, möí nûôa ăi,

Húôi caâi moê son cuêa chiïịc chöìi non nhoơn hoù’t Ríịt muơc mùng tú, tûúêng ýịu nhû sïn, nhûng

cûúđng hún sù’t, Bao nhiïu voê cíy giađ khíịc - tûđ trong cuđng bíơt

tung ra!

Bao nhiïu bïì dađy cuêa voê cíy cuông bõ caâi moê chim cuêamíìm chöìi tûđ phña trong phaâ ra ăïí lađm muđa xuín choăúđi Ăoâ lađ Caâch maơng thaâng Mûúđi, ăoâ lađ Caâch maơngthaâng Taâm, ăoâ lađ Chöịng Myô, cûâu nûúâc cuêa Viïơt Nam

Cuöơc söịng cuêa chuâng ta hiïơn nay, tûđ híơu phûúng ratiïìn tuýịn, tûđ nöng thön ăïịn thađnh thõ luön luön sinh ranhûông míìm xuín múâi Nhíịt ắnh chuâng ta chiïịn thù’nghoađn toađn giùơc Myô, nhíịt ắnh chuâng ta xíy dûơng chuênghôa xaô höơi thađnh cöng Chuâng ta ýu sûơ söịng, chuâng

ta lađ sûơ söịng Töi ăi trïn phöị Thuê ăö, thíịy möơt caênh nađycuêa muđa xuín cuöơc ăúđi ÚÊ chöî chù’n ngang ặúđng cho xelûêa qua, ăeđn ăoê ăaô thù’p, möơt thiïịu nûô nhín viïn hoêa xabù’t ăíìu ăííy caâi chù’n ặúđng ra, nhû caâi thađnh cíìu Phñabïn kia, míịy chuơc anh böơ ăöơi treê ăang ăi túâi trong hađngnguô, thíịy thïị, nhanh nhû ăiïơn, hoơ xin phaâ hađng vađ chaơyvûúơt qua Hoơ chaơy cho kõp thúđi cú nhû thïị, thò lyâ thuâlù’m, vûđa goơi nhau vûđa cûúđi ra raê; ăïịn ngang cö gaâi ăííychù’n, hoơ nhòn cö nhû “xin löîi thïị nađy cuông khöng ăuânglù’m”, ăùơng cö gaâi truđng trònh cho möơt tñ chuât; cö gaâi treêxinh thò hai caâi bñm toâc lù’c lû hai bïn ăíìu nhû khöngăöìng yâ, nhûng tay ăííy thò chuđn laơi, thïị lađ böơ ăöơi treê ăaôbay qua chöî chù’n ặúđng nhû möơt ăađn chim, ăïí laơi trïnmöi cö gaâi ăííy chù’n möơt chuâm chñm bíịt tuýơt

Töi xin chađo mûđng Ăaêng ta bùìng caâi chuâm chñm möicuêa muđa xuín nađy

20-1-1970

BAÂC HÖÌ THÛÚNG ÝU

Baâc Höì nùìm trong traâi tim thïị giúâi

Baâc Höì ăi giûôa trúđi ăíịt bao la

Chuâng chaâu thûúng ýu Baâc lù’m, Baâc ađ;

Tûđ nhûông cûêa söí cuêa thïị gian

múê trïn nhûông trang baâo lúân Ăûâng tûơa thúđi gian, Baâc nhòn chuâng con

tûúi tù’n, Tíịt caê Baâc Höì tûđ khi tuöíi treê ăïịn 79

muđa xuín

X.D Xem triïín laôm “Nhín dín thïị giúâi thûúng tiïịc Baâc Höì”

“Neât mùơt Höì Chuê tõch tröng coâ veê ríịt treê nïịu khöngcoâ ăöi mù’t saâng ngúđi vađ chođm ríu dađi”; höm 15 thaâng 7nùm 1969, Saâclú Fuöcniö ặúơc Baâc Höì tiïịp, kïí laơi nhûthïị “ Con ngûúđi mađ sûơ coâ mùơt phi thûúđng nhû choaânhïịt caê gian phođng, coâ thïí noâi lađm xoâa nhođa sûơ coâ mùơtcuêa nhûông ngûúđi khaâc; nhûng sûơ sùn soâc, thaâi ăöơ ín cíìnhïịt sûâc lõch thiïơp vađ hođa nhaô cuêa ngûúđi ăöịi vúâi khaâchlađm cho ngûúđi ta trong nhûông phuât ăíìu thíịy ăöi chuât

luâng tuâng nhûng sau ăoâ laơi taơo ra möơt bíìu khöng khñthín míơt thoaêi maâi ngay ” Töi ríịt ýu nhûông neât chíndung cuêa Baâc nhû víơy; ăíy lađ bûâc chín dung cuêa Baâcgíìn ăíy nhíịt Töi ặúơc xem trong phim ăiïơn aênh Baâc Höìtiïịp caâc chiïịn sô Miïìn Nam; Baâc ngöìi trong ghïị ăïơm, caâcchaâu chiïịn sô trai vađ gaâi, cíơy ta lađ Miïìn Nam trong traâitim cuêa Baâc, quíy quíìn öm líịy Baâc, daâm mún trúân xoachođm ríu cuêa Baâc, Baâc cûâ ăïí cho caâc chaâu Thađnh Ăöìnglađm nuông vúâi Baâc nhû thïị Tûđ khoâm ngûúđi Baâc - chaâuíịy toaât ra möơt caâi gò lúân lao vađ ýu thûúng vö haơn: Baâcríu toâc baơc phú, nhû nuâi Taên Viïn - Phùng Xi Pùng -Chû Líy, xuöịng ăïịn caâc chaâu chiïịn sô trai gaâi nhû ăöìngruöơng vađ söng ngođi, bûâc tranh tûơ mònh ăíìy ăuê vađ sinhăöơng Sao vúâi caâc chaâu, Baâc hiïìn tûđ thïị Töi daâm nghômöơt caâch dín gian rùìng, ăúđi xûa Baâc Höì lađ öng quaântrong truýơn Luơc Vín Tiïn dûúâi buât cuêa cuơ Ăöì Chiïíu:

“Hoêi thúđi ta phaêi noâi ra - Vò chûng hay gheât cuông lađ hay thûúng” Baâc xuíịt phaât tûđ thûúng ýu, muöịn thûơc hiïơn

ặúơc thûúng ýu, Baâc phaêi cùm thuđ quýịt liïơt vađ ăíịutranh triïơt ăïí, ăùơng mađ ăi túâi ặúơc thûúng ýu veơn toađn.Öi! nhûông gioơt lïơ rúi tûđ ăöi mù’t Baâc, biïịt bao nhiïu lađgioơt ăaô rúi, ăoâ lađ suöịi vö tíơn ýu thûúng cuöơc ăúđi: nhiïìulíìn, trûúâc Quöịc höơi, nhù’c ăïịn Miïìn Nam, Baâc laơi ruât muđsoa thíịm nûúâc mù’t; töi ặúơc nghe kïí laơi rùìng: sau Caâchmaơng thaâng Taâm, khi úê trïn líìu Bù’c Böơ Phuê, coâ líìn HöìChuê tõch ăïịn kheâp möơt caânh cûêa trong luâc ăïm khuya,Baâc böîng nghe tiïịng treê con non núât víîn cođn rao baânbaânh mò trïn ặúđng phöị vù’ng, Baâc ûâa nûúâc mù’t Trongrûđng Viïơt Bù’c, nùm 1948, khi trao thanh gûúm phongĂaơi tûúâng cho ăöìng chñ Voô Nguýn Giaâp, Baâc goơi lađ “chuâ

Giaâp” vađ Baâc cuông ûâa nûúâc mù’t Uy vuô lúân, chñ khñ sù’ttheâp, quýịt ắnh cao caê, Baâc lađ ngûúđi cha cuêa quín ăöơinhín dín ta anh duông tuýơt vúđi, quýịt chiïịn quýịtthù’ng vúâi tinh thíìn cuêa Höì Chuê tõch, nhûông sûơ kiïơn dohoađn toađn thöịng nhíịt vúâi lođng nhín cuêa Baâc, lođng nhíntruýìn thöịng tûđ ngađn thuúê töí tiïn ta Lađ ngoơn lûêa caâchmaơng, Baâc lađ dođng suöịi tûúi maât khöng cuđng.

Töi ýu nhûông neât gò thuöơc vïì con ngûúđi Baâc; nhûôngneât íịy cho töi thíịy Baâc cođn söịng maôi Ăöìng chñ Buđi Límngađy trûúâc úê Pari (Phaâp) ăaô ăïí yâ nhòn ăöi giađy cuêa Baâc:möơt ăöi giađy ăaô cuô, lađ loaơi ăïị ríịt cao, coâ cöí, ăïí ăi líumođn, líu hoêng Ăöìng chñ Nguýîn Khaânh Toađn kïí laơirùìng úê Liïn Xö reât 30 ăöơ dûúâi zïrö, saâng nađo díơy Baâccuông tíơp thïí duơc, trong buöìng coâ díy chun, quaê taơ; Baâc

“noâi giúđ nađo ăuâng giúđ íịy, noâi úê chúi bao nhiïu thò ngöìichúi ăuâng bíịy nhiïu, ăöị ai vò möơt lyâ do gò coâ thïí giûô Baâclaơi thïm ặúơc míịy phuât - Baâc khöng lïì mïì, la cađ, khöngviïơc noơ xoơ sang viïơc kia.”

Öi! töi ngöìi trûúâc muön ngađn neât, viïơc, sûơ kiïơn, kyâ ûâc,höìi kyâ kïí laơi vïì Baâc, trong caâi biïín söịng íịy töi tù’m tímtrñ mònh, tuy víơy töi cöị gù’ng líìn vïì, tòm vïì möơt trungtím Töi tûơ tòm töi, tònh caêm gò cuêa töi síu nhíịt ăöịi vúâiBaâc? - Töi thûúng ýu Baâc Töi thûúng ýu Baâc, vò Baâclađ ngûúđi ríịt mûơc thûúng ýu “Möơt trong nhûông trñ túơsaâng suêa nhíịt, thíịu suöịt nhíịt cuêa thúđi ăaơi chuâng ta”,

“Caâc nhađ viïịt sûê trong tûúng lai seô ăùơt Höì Chñ Minh vađosöị ba hoùơc böịn nhín víơt vô ăaơi cuêa thïị kyê 20 - khöng coânhiïìu hún nûôa - ăaô lađm cho xûâ súê cuêa mònh thađnh nhûôngdín töơc tûơ do, ăöơc líơp, khöng bõ nö dõch vađo quýìn lúơicuêa tađi phiïơt quöịc tïị ”, möơt taơp chñ Tíy Íu viïịt nhû

víơy Baâc lađm caâch maơng, laônh ăaơo caâch maơng, ặa caâchmaơng ăïịn thađnh cöng - caâch maơng cuêa möơt dín töơc vađcuêa caê thïị giúâi Tađi trñ cuêa möơt laônh tuơ nhû sûơ sù’c beâncuêa möơt thanh gûúm; lõch sûê chûâng minh rùìng tađi trñ íịyphaêi thöịng nhíịt hoađn toađn vúâi nhín ặâc Nhín ặâc phaêilaônh ăaơo tađi trñ Sûơ nghiïơp cuêa Höì Chuê tõch lađm chonhín loaơi mïịn ýu Chñ cöng vö tû, sûơ nghiïơp íịy hoađntoađn lađ nhín nghôa Trong sûơ nghiïơp cuêa Baâc, trongnhûông vaơn lúđi kïí laơi vïì Baâc, töi tòm vïì con ngûúđi.

Baâc úi, tim Baâc mïnh möng thïị, Baâc lađ ngûúđi vö haơn

thûúng ýu Búêi víơy Baâc xuâc ăöơng nhûông trùm triïơu conngûúđi Ngûúđi ta ca ngúơi sûơ nghiïơp cuêa Baâc vađ traâi timcuêa Baâc

Khi Baâc tûđ nûúâc Phaâp ra ăi, nhûông ăöìng chñXïnïgale, Maröc, Angiïri, Mangaât ăaô cuđng lađm túđ baâo

Ngûúđi cuđng khöí vúâi Baâc, nhíơn ặúơc bûâc thû ăïí laơi: “ Töi ăaô traê tiïìn thú nhađ cho tođa baâo ăïịn cuöịi nùm Tiïìn

in cuông ăaô thanh toaân Chuâng ta khöng mù’c núơ ai Söí thû viïơn ăïí úê trong ngùn keâo bïn phaêi Saâch cho mûúơn ăaô líịy vïì, trûđ nhûông saâch cho nhûông höơi viïn ăi nghó mûúơn ” Baâc ríịt chu ăaâo Cuöịi thû Baâc noâi vúâi chaâu gaâi

taâm tuöíi vađ chaâu trai böịn tuöíi, con cuêa öng luíơt sû ngûúđi

ăaêo Øngti mađ Baâc víîn thûúđng ăïịn nhađ: “ Coâ leô ríịt líu caâc chaâu seô khöng ặúơc thíịy chuâ Nguýîn, khöng ặúơc leo lïn ăuđi lïn lûng chuâ nhû caâc chaâu thûúđng lađm ” Baâc ăaô

ýu thûúng thiïịu nhi ngay tûđ khi Baâc cođn treê Vađ ăiïìu

lađm ta vö haơn xuâc ăöơng lađ: “ Caâc chaâu ngoan Hoơc thuöơc bađi Víng lúđi cha meơ Ăûđng ăaânh con choâ nhoê Mariuâyt (Marius) cuêa caâc chaâu ” Míịy chuơc nùm sau,

höm nay lúđi dùơn dođ cuêa Baâc “ặđng ăaânh con choâ nhoê”víîn rung ăöơng trïn trang giíịy, trong lođng ta

Chuâng ta haôy tòm hiïíu möơt ăiïím thöi, vñ duơ ặâc tiïịtkiïơm cuêa Baâc Baâc ríịt tiïịt kiïơm Baâc ríịt tiïịt kiïơm, vònûúâc ta cođn ngheđo Nhûng töi nghô, hai mûúi nùm sau,khi nûúâc ta ăaô giađu lïn röìi, vađ Baâc cođn úê vúâi chuâng ta,töi daâm chù’c Baâc víîn tiïịt kiïơm nhû bíy giúđ Theo töihiïíu, Baâc tiïịt kiïơm vò Baâc khöng núô phuơ ngûúđi, khöngăađnh phuơ cuêa Baâc tiïịt kiïơm khöng phaêi chó vò lyâ do kinhtïị, mađ chñnh búêi taơi lođng nhín Anh Diïơp Minh Chíu,nhađ ăiïu khù’c, kïí laơi trong höìi kyâ cuêa mònh rùìng: HöìiKhaâng chiïịn trûúâc, anh thíịy Baâc möîi bûôa chó ùn hai baâtcúm, anh bađy cho anh Ăõnh lađ ngûúđi níịu ùn cho Baâc,

“lađm thïm nhiïìu moân, biïịt ăíu laơ miïơng Baâc ùn ặúơcnhiïìu chùng? (Mađ nađo coâ gò ăíu, chó lađ rau rûđng, ăoơt bñ,mùng nûâa víơy thöi) Nhòn cúm, nhòn thûâc ùn, Baâc noâi vúâi

anh em: ”Höm nay caâc chuâ lađm cúm cho Baâc nhiïìu quaâ, Baâc ùn cođn thûđa, ăöí ăi cuông khöng ai biïịt, nhûng Baâc khöng núô Ăöìng bađo mònh ăang thiïịu thöịn ".

“Baâc khöng núô” Vò víơy cho nïn, töi ặúơc thíịy trongnhađ cuêa Baâc úê goâc vûúđn Phuê Chuê tõch, Baâc cuông coâ möơtmiïịng xađ phođng tù’m - mađu xanh - ặơng trong möơt caâihöơp nhû chuâng ta, nhûng Baâc thûúng miïịng xađ phođng,nhùơt míịy viïn soêi kï dûúâi miïịng xađ phođng; nhû thïị lađmiïịng xađ phođng coâ möơt lađn gioâ thöíi úê dûúâi lûng, luönluön khö raâo Ăoâ lađ tiïịt kiïơm; ăoâ khöng phaêi chó lađ tiïịtkiïơm, ăoâ lađ triïịt lyâ; ăoâ lađ thaâi ăöơ úê ăúđi: miïịng xađ phođnglađ kïịt tinh cuêa lao ăöơng, khöng nïn phuơ noâ

*

* *

Öi! Baâc Höì úi, nhûông xïị chiïìu

Nghòn thu nhúâ Baâc biïịt bao nhiïu

Töị Hûôu ăaô noâi cho chuâng ta thûúng ýu Baâc khöngbúđ bïịn Söng coâ thïí caơn, nuâi coâ thïí mođn, lođng chuâng taýu thûúng Baâc khöng hïì vúi; chuâng ta cha truýìn connöịi ăúđi nađy tiïịp ăúđi khaâc ýu thûúng Baâc Höì; Baâc ăaô hoâathađnh traâi tim ăíơp trong löìng ngûơc vaơn thuúê cuêa ngûúđiViïơt Nam chuâng ta Baâc úi! traâi tim Baâc lúân lao mïnhmöng ýu mïịn nhû thïị, traâi tim Baâc ăaô hoâa thađnh sûơsöịng vônh cûêu röìi; tònh caêm cuêa Baâc cođn nuöi ặúơc maôimaôi muön vađn thïị hïơ!

Tûơ baên thín töi ăaô hiïíu caâi tònh caêm cuêa nhûông liïơt

sô “phuât giíy thiïng, anh goơi Baâc ba líìn”, cuêa nhûông chõtrong tuđ bõ chuâng noâ ăöịt, nhòn vađo hònh aênh Baâc trongtím trñ mònh vađ líịy ặúơc sûâc chöịng choơi Trong khaângchiïịn líìn trûúâc, möơt líìn töi cuđng anh Ăùơng Xuín Thiïìu(bíy giúđ ăaô míịt) tûđ Viïơt Bù’c ăi vïì Liïn khu ba Khoaêngchñn giúđ saâng höm íịy, chuâng töi ăaơp xe quaông Gođ Tra -nghô laơi múâi thíịy mònh chuê quan khinh ắch möơt ăoaơnặúđng dađi böịn kilömeât hai bïn khöng coâ cíy cöịi Hai anh

em ăang ăaơp xe bùng bùng, thò möơt maây bay trïn trúđibù’t gùơp chuâng töi Ăuâng lađ noâ bù’t chöơp gùơp chuâng töi,

vò chuâng töi vûđa quaông xe trïn ặúđng, chaơy taơt ngang,töi chó kõp duâi mònh nùìm raơp trong möơt caâi buơi, thò noâăaô quay laơi Tñnh maơng treo úê súơi toâc, trong khi nguykõch, tûơ nhiïn töi nghô ngay ăïịn Höì Chuê tõch, töi thíịyhònh aênh Baâc Maây bay giùơc Phaâp bù’n möơt loaơt ăaơn röìi

ăi luön Anh Thiïìu vađ töi trúê ra líịy hai chiïịc xe, thíịyvïịt ăaơn xaâo ăíịt xung quanh Ngoât hai mûúi nùm röìi,höm nay töi víîn cođn nhúâ: nhanh nhû chúâp, khi traân töicuâi ăuơng ăíịt ăïí traânh ăaơn, thò cuông lađ luâc hònh aênh Baâc

böîng nhiïn loâe saâng trong tím trñ töi nhû chöî tûơa töơtcuđng Nhû thïị lađ tûđ bao giúđ, Höì Chuê tõch ăaô lađ nïìn taêngcuêa tím höìn vađ yâ tûúêng cuêa töi, ăoâ lađ tím niïơm cuêa töi,ăïí trúê thađnh möơt phaên xaơ cuêa tím linh töi trûúâc nguybiïịn Nhû víơy töi möơt phíìn ăaô söịng caâi tònh caêm ăöịi vúâiBaâc cuêa nhûông chiïịn sô hy sinh.

Trûúâc ăíy 22 nùm, ăöìng chñ Phaơm Vùn Ăöìng khi viïịt

quýín saâch Höì Chuê tõch, hònh aênh cuêa dín töơc, ăaô noâi:

“Ăúđi Höì Chuê tõch trong nhû aânh saâng” Khi baâc míịt, ăöìngchñ Brejeniep, Töíng Bñ thû Ăaêng Cöơng saên Liïn Xö, laơi noâimöơt yâ vúâi ăöìng chñ Phaơm Vùn Ăöìng: “Ăúđi ăöìng chñ Höì ChñMinh trong suöịt nhû pha lï”; trong suöịt nhû pha lï, trongnhû aânh saâng, tûâc lađ khöng tò vïịt cuêa chuê nghôa caâ nhín,cíìn kiïơm liïm chñnh, chñ cöng vö tû, ăeơp ăeô vö cuđng.Lođng Baâc ýu thûúng ngûúđi ăaô thađnh lođng ngûúđi ýuthûúng Baâc Töi cođn nhúâ ăaô 14 nùm trûúâc, töi ặúơc vađotrong Phuê Chuê tõch, ặâng trûúâc caâc moân quađ khù’p núigûêi ăïịn mûđng ngađy sinh nhíơt Baâc nùm 1955 Luâc ăoâ, töiặúơc biïịt: ngađy thûúđng vùn phođng Höì Chuê tõch nhíơnặúơc möîi tuíìn tûđ 600 ăïịn 1000 thû vađ ngađy 19 thaângnùm 1956, nhíơn ặúơc hai nghòn nùm chuơc laâ thû, trongăoâ coâ 761 thû cuêa Hađ Nöơi Trûúâc mù’t töi: gûêi vïì díngBaâc, ăíy lađ laâ cúđ ăoê sao vađng úê trong Khaâm lúân Sađi Gođn;tûơ tay nhûông ăöìng chñ tíơp kïịt mang ra, ăíy lađ höơp ăíịtcuêa ăöìng bađo Nam böơ gûêi vïì Baâc; ăíy lađ hai laâ cúđ böơ ăöơi

ta líịy cuêa ắch khi vađo giaêi phoâng Sún La ngađy 22 thaâng

11 nùm 1952 tùơng Baâc: möơt laâ cúđ cuêa nguyơ vađ laâ cúđ cuêa

ăöơi quín thuöơc ắa Phaâp 10eRAC vöịn úê Triïìu Tiïn vïì.

Tuđ binh gûêi tùơng Baâc möơt chim böì cíu khù’c trïn vaânmöơc; tùơng Baâc, ăíy lađ cíy buât to bùìng sûđng cuêa Liïn khuNùm, caâi höơp göî chaơm cuêa Quaêng Bònh, thanh qúị Quyđ

Chíu úê Nghïơ An, bûâc aênh Baâc bùìng míy ăan ríịt giöịng,cuêa Hađ Ăöng, caâi quíìn mađu chađm ríịt nùơng cuêa miïìnnuâi Gûêi ăïịn tùơng Baâc cođn coâ tíịm thaêm ÍỊn Ăöơ, bûâc thöícíím Nam Dûúng Baâc khöng nhíơn quađ, mađ caâc núi víîncûâ gûêi Möơt ắa chó nhû ăaâ nam chím: cuêa caêi ăíịt nûúâc,saên phíím bađn tay vađ trñ oâc, tíịm lođng cuêa nhín dín, tûơnguýơn theo ăíy mađ gûêi vïì “Höì Chuê tõch - Hađ Nöơi”!Chuâng ta nhúâ Baâc, con ngûúđi söịng nhíịt, “con chimăaơi bađng cuêa nuâi Trûúđng Sún”; chuâng ta thíịy Baâc sinhăöơng vö cuđng Baâc ngöìi trong chiïịn khu Viïơt Bù’c,

Xem saâch, chim rûđng vađo vađo cûêa ăíơu,

Phï vùn, hoa nuâi gheâ nghiïn soi.

trûúâc ăíy, töi cûâ nghô: cíu thûâ hai, lađ Baâc saâng taơo hònhtûúơng, hoa nuâi, ñt nhíịt cuông úê ngoađi díơu, ngoađi rađo, Baâclíịy yâ thú, tûâ thú ặa hoa laơi gíìn soi vađo nghiïn mûơc;höm nay töi múâi biïịt roô(1) rùìng nhađ sađn cuêa Baâc ríịt nhoê,coâ saâu chín cöơt, ặâng dûúâi ăíịt coâ thïí vúâi tay túâi, khi lïnthang phaêi lom khom múâi vađo nhađ ặúơc, nhoê quaâ chonïn cíy rûđng nghiïng boâng che phuê maâi nhađ, núê ăíìy hoasoi boâng xuöịng nghiïn mûơc chûô nho cuêa baâc Thïị giúâiăùng aênh Baâc ngöìi giûôa chiïịn khu, möơt tay níng traânăoơc saâch, möơt tay ăùơt lïn bađn nûâa, caâi tay aâo kaki cuêaBaâc ngù’n quaâ, nghôa lađ aâo Baâc mùơc khöng vûđa - ÚÊ tuđquín Tûúêng, thú Baâc noâi Baâc cuông bõ gheê nhû moơi ngûúđituđ, xûúng thõt Höì Chñ Minh khöng phaêi lađ xûúng thõt caocíịp Khaâng chiïịn chöịng Phaâp, Baâc cuông bõ söịt reât nhûchuâng ta Thûúng nhíịt, lađ khi ăang lïn cún, Baâc ngöìi ömlíịy cöơt nhađ sađn, tay run run; höìi líu, Baâc súđ traân thíịymöì höi ra, noâi: “Bíy giúđ ăúô röìi!” Thûa vúâi Baâc, xin Baâc(1) Ăoơc “Ăûúđng vïì vúâi Baâc” höìi kyâ cuêa Diïơp Minh Chíu.

nùìm nghó, Baâc lù’c ăíìu: “Cöng viïơc nhiïìu lù’m Khöngnùìm ặúơc Nùìm xuöịng seô khöng díơy nöíi!” Coâ nöîi khöínađo Baâc khöng cuđng chung vúâi nhín dín? Baâc sang Phaâp(1946), caâc nhađ baâo Phaâp hoêi Baâc vïì sûơ ùn mùơc quaâ giaên

dõ cuêa Baâc, Baâc noâi: “Töi mùơc thïị nađy, chûâ ăöìng bađo töivûđa ra khoêi caênh míịt nûúâc, cođn mùơc khöí hún” Chuâng tanhúâ lúđi ùn tiïịng noâi cuêa Baâc, roô rađng lađ Baâc víîn söịng

Trûúơt chín nhúô bûúâc sa vađo höị,

May nhaêy ra ngoađi, xuyât nûôa nguy!

Baâc bõ quín lñnh Tûúêng aâp giaêi Baâc ăi ban ăïm, xuyâtnûôa rúi xuöịng höị gaôy chín, nhûng Baâc ríịt nhanh nheơnăaô nhaêy traânh kõp, roô rađng Baâc víîn cođn söịng trong thúcuêa Baâc, nhû múâi höm qua! Gioơng Baâc cùn baên vöịn lađ

gioơng xûâ Nghïơ, nhûng Gioâ sûúng böịn biïín pha húi íịm,

Baâc ăaô noâi thaơo bao nhiïu ngön ngûô trïn thïị giúâi nađy,cuông nhû ăöìng chñ Nöxaca Xandö, Chuê tõch Ăaêng Cöơngsaên Nhíơt Baên noâi: “Hai bađn chín cuêa ăöìng chñ Höì ChñMinh thu huât tím trñ töi Töi nghô: Hai bađn chín nađy ăaô

ăi khù’p thïị giúâi.”, gioơng cuêa Baâc ríịt Viïơt Nam nhûngtrong ăoâ coâ húi cuêa nùm chíu böịn biïín, khöng phaêi gioơngcuêa möơt ắa phûúng nađo hïịt; Baâc phaât ím khöng lúân,nhûng gioơng rïìn íịm, vang nhû tiïịng chuöng Chuâng tanghe Baâc cođn noâi, thíịu tíơn tím can con ngûúđi, trong möơtNgađy thûúng binh liïơt sô “Tûđ trûúâc ăöìng bađo ăaô giuâp ăúônhiïìu Nhûng chín tay tađn phïị cuêa thûúng binh khöngmoơc ra ặúơc, vađ nhûông tûê sô seô khöng thïí taâi sinh”, vađýu cíìu ăöìng bađo víîn tiïịp tuơc giuâp ăúô

Chuâng ta cođn thíịy Baâc, sau 52 nùm ăi xa, trúê vïì qúlađng Sen, ăang tûơ roât nûúâc múđi caâc phuơ laôo, khi boâcthuöịc laâ ặa ăïịn tíơn tay nhûông ngûúđi baơn giađ, Baâc múđi

caâc cuơ huât thuöịc cho “thúm ríu” - dô nhiïn lađ noâi ăïịn haitiïịng íịy, Baâc móm cûúđi - ÖÌ! anh thuêy thuê haêi quín cođnăoân Baâc lïn thùm tađu mònh,

Baâc daơy con caâch cuöơn díy

Khi tađu rúđi bïịn, ăííy cíy sađo dađi.

Baâc ýu con, Baâc laâi thay

Muô mïìm Baâc ăöơi, daêi bay gioâ vúđn,

thò ra Baâc víîn lađ anh Ba lađm cöng trïn chiïịc tađu La Tocque Treâville nùm xûa, cođn cöng viïơc nađo trïn tađu mađ

Baâc khöng biïịt, nhûng lyâ thuâ nhíịt lađ Baâc, ngûúđi laâi contađu víơn maơng cuêa Töí quöịc, Baâc höm nay ăöơi muô haêiquín, laâi tađu thíơt sûơ, gioâ biïín nûúâc ta ăang mún mùơtBaâc nhû thïị nađo? - Vađ chuâng ta cođn thíịy Baâc tûúi tù’năoơc thú (ngađy 20-5-1968):

Baêy mûúi taâm tuöíi chûa giađ lù’m,

Víîn vûông hai vai viïơc nûúâc nhađ

*

* *

Kyđ diïơu thay! möịi giao caêm giûôa caâc tím höìn cao ăeơpvađ cöơng saên Nùm 1923, ăöìng chñ Nguýîn AÂi Quöịc sangLiïn Xö, hoaơt ăöơng trong Quöịc tïị Cöơng saên Nhađ thú xöviïịt Öxip Manăenstam, chù’c luâc ăoâ cuông cođn treê nhûBaâc, ăaô ặúơc gùơp Baâc Laơ thay con mù’t tinh ăúđi! nhađ thúManăenstam nhíịt kiïịn ăaô viïịt lïn cíu nađy tûđ 47 nùm

vïì trûúâc: “ Tûđ Nguýîn AÂi Quöịc ăaô toêa ra möơt thûâ vùn hoâa, khöng phaêi lađ vùn hoâa Íu chíu - mađ coâ leô lađ möơt nïìn vùn hoâa tûúng lai” Luâc Baâc múâi 33 tuöíi, Baâc ăaô ăïí

möơt íịn tûúơng töịt ăeơp phi thûúđng vađo tím trñ cuêa möơt thi

sô cöơng saên - ta phaêi noâi rùìng möơt thi sô coâ caâi tiïn tritiïn giaâc Luâc ăoâ Baâc lađ ngûúđi Viïơt Nam duy nhíịt úê Maơc

Tû Khoa vađ coâ leô lađ duy nhíịt úê Liïn Xö Möơt mònh Baâcăaô ăaơi diïơn cho dín töơc Viïơt Nam: “ möơt dín töơc ríịt lõchthiïơp vađ ăöơ lûúơng, ríịt gheât nhûông gò thaâi quaâ Daâng díịpcuêa con ngûúđi ăang ngöìi trûúâc mùơt töi ăíy, ăöìng chñNguýîn AÂi Quöịc, cuông ăang toêa ra möơt caâi gò thíơt lõchthiïơp vađ tïị nhõ” “Trong tiïịng noâi tríìm tríìm lù’ng xuöịng,nhûông cûê chó cao thûúơng cuêa Nguýîn AÂi Quöịc, töi nhûnghe ặúơc tiïịng noâi ngađy mai, thíịy ặúơc caâi hiïìn hođacuêa möơt ăaơi dûúng tònh beđ baơn thín aâi trïn khù’p Traâiăíịt nađy!

Böịn mûúi baêy nùm, möơt trùm nùm, möơt trùm nùmmûúi nùm, hai thïị kyê Baâc Höì cuêa chuâng ta thuöơc vïìvônh cûêu, vïì caâi vöịn lúân chung cuêa toađn thïí nhín loaơi;Traâi ăíịt ăaô phín cöng cho soâng cuêa búđ biïín hònh chûô S

rò ríìm khöng thöi dûúâi chín cuêa Baâc, kïí cho Baâc Höìnghe triïìu khöng cuđng cuêa Caâch maơng vađ Tiïịn böơ, haâtcho Baâc Höì nghe thi võ cuêa söng nuâi tíơp trung vïì quanhbúđ biïín, - Baâc Höì úi, chuâng con, chuâng chaâu ýu thûúngBaâc khöng cuđng, khöng cuđng!

Hađ Nöơi 19-5 10-8-1970

LÏNIN, VÍÌNG TRAÂN TÖI ÝU

Buât kyâ

Lïnin lađ ngoơn cúđ ăoê gioâ tung bay maônh liïơt trïn cöơtbuöìm cao cuêa möơt chiïịc tađu ăang reô soâng lúân tiïịn bùngbùng túâi, Lïnin lađ sûâc saâng, sûâc thù’m úê trong thïị cûêăöơng khöng dûđng, Lïnin lađ sûơ tiïịn cöng khöng coâ gò caênnöíi Ăöìng chñ Xtalin goơi Lïnin lađ “chim phûúơng hoađngăaơi ngađn” Maiacöpxki viïịt vïì Lïnin, díîn lúđi möơt bađi haât:

“Tûơ tay chuâng töi, húôi ngûúđi ýu mïịn nhíịt - chuâng töi xin vuöịt cùơp mù’t chim ûng”.

Lïnin! Möơt trùm nùm ăaô qua tûđ khi Ngûúđi ra ăúđi, úêtíơn tñt miïìn xa Ximbiïịc (bíy giúđ goơi lađ Ulianöịpxcú) cuêanûúâc Nga Nhûông ngûúđi thiïơn chñ trïn khù’p Traâi ăíịtchù’c cuông nhòn thíịy Lïnin nhû töi, Lïnin möơt ngûúđisöịng nhíịt, Lïnin ăang noâi trïn diïîn ăađn, Lïnin ăang ăi,Lïnin ăang níng traân suy nghô, vađ nhíịt lađ khi Lïninăang úê giûôa quíìn chuâng Tûđ trong ăïm töịi míịt nûúâc, böịnmûúi nùm vïì trûúâc, baên thín töi khi cođn nhoê tuöíi, ăaôặúơc nghe thò thađo kñn ăaâo vađ thíịm thña hai ím thanhăaô trúê thađnh tiïịng Viïơt: “Lïninh”, ngûúđi ta noâi ăïịn chuê

nghôa Lïninh, ăïịn nhûông ăöì ăïơ cuêa Lïninh Khi ăaô

thađnh ngûúđi, tûđ Caâch maơng thaâng Taâm, lađm dín cuêanûúâc Viïơt Nam dín chuê cöơng hođa, úê ăíy chuê nghôa Maâc

- Lïnin ăaô thađnh hïơ tû tûúêng cuêa nhín dín, thò hònhaênh Lïnin trong tím trñ töi cađng ngađy laơi cađng sinhăöơng; töi cađng trûúêng thađnh vïì chñnh trõ, thò Lïnin cađngsöịng hún nûôa trong tím trñ töi Vađ trûúđng húơp ăöìng chñlaônh tuơ Lïnin lađ möơt trûúđng húơp diïơu kyđ ăùơc biïơt; Lïninkhöng nhûông lađ tûúơng trûng cho Caâch maơng thaâng Mûúđi,cho chuê nghôa xaô höơi dûơng xíy vađ thù’ng lúơi úê Liïn Xö,cho phong trađo caâch maơng lúân lïn nhû vuô baôo trïn thïịgiúâi, Lïnin khöng nhûông lađ laâ cúđ buâa liïìm, lađ ngöi saonùm caânh, mađ Lïnin söịng möơt caâch kyđ diïơu nhû möơt conngûúđi cuơ thïí, vađ ngûúđi íịy söịng maôi: con ngûúđi Lïnin híịpdíîn laơ luđng cuông nhû laônh tuơ Lïnin toêa saâng kyđ laơ! Töi

úê xa ăíịt nûúâc Xö viïịt hađng vaơn kilömeât vađ söịng sauLïnin ba böịn chuơc nùm mađ cûâ caêm nhû chñnh mù’t mònhăaô tröng thíịy Lïnin khi Ngûúđi cođn söịng Ăíu coâ phaêi chóbúêi vò, trong Khaâng chiïịn chöịng Phaâp, giûôa rûđng nuâivù’ng veê Viïơt Bù’c, trong möơt hoađn caênh tím lyâ ríịt dïîthu ghi íịn tûúơng, töi ăaô ặúơc xem möơt cuöịn phim nhû

“Lïnin nhûông ngađy thaâng Mûúđi”, hoùơc lađ búêi vò, tûđ líutöi ăaô ặúơc xem nhûông tranh höơi hoơa sinh ăöơng vïìLïnin, nhiïìu aênh Lïnin Nhûông hònh aênh íịy lađm möơt caâinïìn trong tím trñ töi ăïí cho chñnh baên thín ăöìng chñLïnin thöíi vađo ăoâ sûâc söịng kyđ diïơu cuêa mònh, truýìn vađoăoâ caâi tinh anh bíịt diïơt cuêa mònh

Lađ ngûúđi ăaô dõch trûúđng ca Vlaăimia Ilich Lïnin cuêaMaiacöịpxki, ra thú Viïơt Nam, töi nhúâ maôi ăöi mù’t, caâinhòn cuêa Lïnin dûúâi buât nhađ thi hađo Xö viïịt:

Ngûúđi laơi, qua dûđng bûúâc,

mù’t nheo nheo, Röìi laơi ăi,

sau lûng tay vù’t

Vađ töi biïịt

cùơp mù’t íịy sûơ víơt ăïìu thöng hiïíu Bíịt cûâ gò

cuông thađnh saâng toê, trong veo

Töi cuông ríịt nhúâ Macxim Gooâcki taê Lïnin ặâng ăoâtrïn diïîn ăađn “nhû möơt taâc phíím nghïơ thuíơt cöí ăiïín:khöng thiïịu möơt neât, cuông khöng thûđa möơt neât” Lïninlađ ngûúđi söịng nhíịt úê trïn ăúđi nađy, töi thuöơc lođng sûơnghiïơp cuêa Lïnin cuông nhû töi thíịu roô tñnh tònh, daângdíịp, ăiïơu böơ cuêa Lïnin; Lïnin, con ngûúđi ríịt mûơc ăaângýu, tuýơt vúđi giaên dõ, möîi cûê chó ăïìu tûơ nhiïn, möîi lúđi

noâi ăíìy yâ nghôa, khöng phaêi caâi kiïíu oai phong nhû “tay quín phiïơt chiïịn thù’ng ngûơa xe - möơt caâi giíơt cûúng xeâo ngûúđi anh naât: (thú Maiacöịpxki), mađ bíơc vô nhín íịy bûúâc vađo nhađ chuâng ta, ”ăíìu khöng chaơm - khöng chï khung cûêa thíịp"; Lïnin vô ăaơi mađ laơi ngang cuđng tíìm thûúâc vúâi

chung quanh - Höìi úê Xibïri, Lïnin thñch haât vađ haâtnhiïìu Lïnin ham sùn bù’n, chó phaêi caâi hay noâng ruöơt.Lïnin ríịt thñch biïín, vúâi sûơ chuýín ăöơng khöng ngúi vađcaênh röơng bao la cuêa noâ Nûô ăöìng chñ Cruâpxcaia noâi:

“Lïnin ýu thiïn nhiïn, ýu caânh rûđng xanh laâ muđaxuín, nhûông con ặúđng nuâi vađ nhûông höì, ýu tiïịng öìnađo cuêa thađnh phöị lúân, ýu lúâp ngûúđi lam luô, ýu caâc ăöìngchñ, ýu phong trađo, cuöơc ăíịu tranh, cuöơc söịng vúâi toađnböơ tònh hònh nhiïìu veê cuêa noâ” Bïn caơnh sûơ nghiïm khù’cvïì nguýn tù’c, Lïnin lađ möơt ngûúđi ríịt mûơc laơc quan

trong quan hïơ vúâi ngûúđi khaâc; Lïnin biïịt caâch löi cuöịnmoơi ngûúđi bùìng nhûông tû tûúêng cuêa mònh, ăöìng thúđi biïịtcaâch phaât huy nhûông mùơt töịt cuêa moơi ngûúđi, nhûông mùơtmađ ngûúđi khaâc khöng tòm ặúơc - Trong möîi ăöìng chñcuđng hoaơt ăöơng, tûơa nhû coâ möơt phíìn cuêa Lïnin, búêi vòcoâ thïí lađ do úê chöî Lïnin ăaô trúê thađnh thín thiïịt vúâi hoơ.

- Khi lađm chuê tõch möơt phiïn hoơp, Lïnin giûô mûơc cöngbùìng, cao ăöơ, khöng hïì maêy may coâ gò bíịt cöng vúâinhûông ngûúđi ăöịi líơp, díîu rùìng trong khi phaât biïíu,Lïnin coâ gay gù’t vúâi hoơ ăïịn mûâc nađo Khi viïịt, Lïninthûúđng ăi laơi nhanh tûđ goâc nhađ nađy ăïịn goâc nhađ kia, vađkhe kheô noâi lïn nhûông ăiïìu ắnh viïịt - Lađnh maơnhtuýơt vúđi, Lïnin noâi: “Ăuâng thïị ăíịy, khi möơt ngûúđi khoêemaơnh muöịn ùn, lađ ngûúđi íịy muöịn ùn thíơt sûơ; khi muöịnnguê, anh ta muöịn nguê ăïịn mûâc khöng tûơ hoêi mònh coâcíìn phaêi nguê trïn möơt chiïịc giûúđng ïm aâi hay khöng, vađkhi cùm giíơn, thò anh ta cuông cùm ra trođ ” - Vò tíịt caênhûông khña caơnh trïn ăíy, mađ töi tûúêng mònh nhû thíơtăaô tröng thíịy Lïnin

*

* *

Baâc Höì khi sinh thúđi, ăaô kïí laơi líìn ăíìu tiïn úê Pari,Ngûúđi ăaô ặúơc möơt ăöìng chñ Phaâp ặa cho ăoơc “Luíơncûúng cuêa Lïnin vïì caâc víịn ăïì dín töơc vađ thuöơc ắa”

ăùng trïn baâo Nhín ăaơo: “Luíơn cûúng cuêa Lïnin lađm töi

caêm ăöơng, phíịn khúêi, saâng toê, tin tûúêng biïịt bao! Töi vuimûđng ăïịn phaât khoâc lïn Ngöìi möơt mònh trong buöìng,mađ töi noâi to lïn nhû ăang noâi trûúâc quíìn chuâng ăöng

ăaêo: ”Húôi ăöìng bađo bõ ăoơa ăađy ăau khöí! Ăíy lađ caâi cíìnthiïịt cho chuâng ta, ăíy lađ con ặúđng giaêi phoâng chuângta." - Tûđ ăoâ, töi hoađn toađn tin theo Lïnin, tin theo Quöịctïị thûâ ba" Höì Chuê tõch goơi chuê nghôa Lïnin lađ “mùơt trúđisoi saâng con ặúđng chuâng ta ăi túâi thù’ng lúơi cuöịi cuđng”,vađ vñ aênh hûúêng cuêa Caâch maơng thaâng Mûúđi vađ Lïninăöịi vúâi nhûông ngûúđi caâch maơng Viïơt Nam “Tûơa nhûngûúđi ăi ặúđng ăang khaât nûúâc mađ coâ nûúâc uöịng, ăangăoâi mađ coâ cúm ùn” Mònh mùơc böơ quíìn aâo muđa thu moêngmaênh, Baâc ăaô ăi viïịng linh cûôu Lïnin trong möơt ăïmmuđa ăöng 1924 reât 40 ăöơ dûúâi khöng; Baâc noâi: “Töikhöng thïí chúđ ăïịn ngađy mai ăïí viïịng Ngûúđi baơn vô ăaơinhíịt cuêa nhín dín caâc nûúâc thuöơc ắa”, Nùm 1941 úê PaâcBoâ, nuâi Caâc Maâc vađ suöịi Lïnin lađ nhûông tïn Baâc líịy tûơtrong traâi tim mònh ra ăùơt Ăöịi vúâi Baâc Höì, Lïnin lađ vöcuđng gù’n boâ, Baâc ăaô tiïu biïíu cho sûơ trung thađnh vöhaơn ăöịi vúâi chuê nghôa Lïnin, Baâc lađ ngûúđi suöịt ăúđi biïịnchuê nghôa Lïnin thađnh hiïơu quaê caâch maơng: giaêi phoângdín töơc mònh, goâp phíìn lúân lao giaêi phoâng caâc dín töơcthuöơc ắa - Vađ, diïơu kyđ thay! lõch sûê ăaô cho pheâp gíìnhai hònh aênh Lïnin vađ Höì Chñ Minh; töi mú mađng kheâpmù’t, nhòn vađo hai cuöơc ăúđi ăaô ăi vađo vônh cûêu trûúđngsinh, töi thíịy hai daâng ngûúđi cuông thanh nheơ, voâc cuôngkhöng cao, bûúâc cuông thoùn thoù’t; coâ möơt ăùơc ăiïím cuêaLïnin ăöịi vúâi chuâng ta thíơt lađ mïịn thûúng thuâ võ, lađ neât

mùơt Lïnin coâ möơt veê gò AÂ ăöng; Maiacöịpxki viïịt: “Traân mïnh möng baât ngaât - traân Lïnin”; Töị Hûôu viïịt vïì Baâc Höì: “Traân mïnh möng thanh thaên möơt vûđng trúđi” Caâc

baâo phûúng Tíy ăùng bađi sau khi Baâc míịt: úê thïị kyê XXnađy, tûơ nhiïn ngûúđi ta gù’n liïìn hai hònh aênh: Lïnin vađ

Höì Chñ Minh Chuâng ta hiïíu: búêi vò Lïnin giaên ăún nhûchín lyâ, Baâc Höì cuông giaên ăún nhû chín lyâ, búêi sûâc vang

xa cuêa hai laônh tuơ, búêi sûơ thu phuơc nhín tím Möơt cöngnhín lao ăöơng tiïn tiïịn Liïn Xö viïịt: “Chuê tõch Höì ChñMinh míịt ăi, giai cíịp vö saên thïị giúâi míịt möơt con mù’t,möơt caânh tay phaêi cuêa Lïnin”; thoaơt ăíìu ăoơc, töi húi ngúđvïì caâch hađnh vùn: Sao khöng noâi “möơt con mù’t phaêi,möơt caânh tay phaêi”? Sau ăoâ, töi thíịy ngay: hai con mù’tăïìu nhanh toê nhû nhau, duy tay phaêi thò nhanh maơnhhún tay traâi - anh cöng nhín Xö viïịt viïịt nhû víơy lađ ríịtchñnh xaâc Ăöìng chñ Chuê tõch Ăaêng Cöơng saên Nhíơt Baênsang viïịng Baâc, vïì nûúâc noâi: “Ăöìng chñ Höì Chñ Minh lađLïnin cuêa Viïơt Nam” Öi! Thûúng tiïịc Baâc Höì trongnhûông ngađy kyê niïơm Lïnin, chuâng ta ặâng trûúâc ngöinhađ cuêa vônh viïîn, kñnh viïịng hai Ngûúđi thûúng ýunhíịt cuêa chuâng ta, hai Ngûúđi söịng nhíịt, hai Ngûúđi söịngmaôi muön ăúđi Trong nhađ sađn cuêa Baâc, giûôa vûúđn PhuêChuê tõch, Baâc Höì ăaô treo aênh Lïnin:

Ta vađo thùm Baâc, gùơp Lïnin

Traân röơng ýu thûúng, roôi mù’t nhòn

Ngûúđi ăïịn cuđng ta, ngöìi vúâi Baâc

Nhû hònh vúâi boâng, möơt anh linh.

tûúêng, caâi nïìn taêng cuêa moơi nghïơ thuíơt: lođng ýu kñnhquíìn chuâng nhín dín, lođng ýu mïịn, tin tûúêng giai cíịpcöng nhín Lïnin luön luön thñch ăi vađo quíìn chuângcöng nhín, coâ möơt caêm tñnh ăùơc biïơt: hiïíu ặúơc síu sù’cnhûông ăiïìu mađ giai cíịp cöng nhín suy nghô trong möơtthúđi ăiïím nhíịt ắnh Ăöơi möơt chiïịc muô caât keât thöngthûúđng, Lïnin coâ thïí troơn líîn trong möơt khu phöị thúơthuýìn; khoaâc chiïịc aâo ngoađi vaêi thö, Lïnin coâ thïí líînlöơn trong möơt ăaâm nöng dín Nga, Lïnin daơy cho caâc nhađvùn hoâa mònh lađm möơt trong quíìn chuâng, líịy sûâc söịng,sûâc maơnh, vađ sûâc vùn trong quíìn chuâng.

Lïnin ríịt chuâ troơng ăïịn caâc víịn ăïì phaât triïín vùnhoâa Vùn hoâa vö saên, theo Lïnin, chó coâ thïí xíy dûơngặúơc bùìng caâch thu huât tíịt caê tinh hoa vùn hoâa nhínloaơi ăaô saên sinh ra dûúâi caâc xaô höơi quan liïu cuô, kïịt húơpvúâi nhûông caâi ăeơp ăeô múâi naêy núê dûúâi chñnh quýìn nhíndín Töi ăaô say sûa ăoơc möơt tíơp saâch göìm nhûông sù’clïơnh, nghõ quýịt, phaât biïíu cuêa Lïnin vïì víịn ăïì nhûôngthû viïơn cho quíìn chuâng nhín dín Chó möơt ăiïím ăöịi vúâithû viïơn, Lïnin cuông ăaô ăïí laơi möơt hònh aênh tròu mïịn laơluđng: “ Ngûúđi nhín viïn phođng ăoơc ăaô tûđng chûâng kiïịnnhûông buöíi saâng súâm, coâ möơt nhađ caâch maơng ngûúđi Ngamùơc chiïịc quíìn reê tiïìn kiïíu Thuyơ Sô, bõ buđn bù’n líịm vòqún xù’n lïn, túâi thû viïơn cíìm líịy quýín saâch ăïí laơihöm qua - cuöịn saâch noâi vïì chiïịn ăíịu trong caâc uơ ngoađiphöị, vïì kyô thuíơt tíịn cöng - ngöìi vađo chöî cuô bïn bađn caơnhcûêa söí, vúâi ăiïơu böơ quen thuöơc ặa tay vuöịt lúâp toâc cûângtrïn ăíìu hoâi vađ maêi mï ăoơc, thónh thoaêng ặâng lïn líịycuöịn tûđ ăiïín to trïn giaâ saâch röìi ăi ăi laơi laơi vađ ngöìixuöịng bïn bađn chùm chuâ viïịt gò ăoâ bùìng neât chûô nhoê

trïn túđ giíịy gíơp tû” Lïnin khöng nhûông ăaô ăoơc mađ cođnnhiïìu líìn ăoơc ăi ăoơc laơi nhûông taâc phíím cuêaTuöịcghïnieâp, Leâp Tönxtöi, “Lađm gò?” cuêa Tseâcnûseâpxki,nhûông khi quaâ mïơt, Lïnin ăoơc Puskin, Leâcmantöịp,Nïcúraâtxöịp vađ noâi chung, Lïnin biïịt nhiïìu, vađ ríịt thñchcaâc nhađ vùn cöí ăiïín; maơnh baơo vađ saâng suöịt biïịt bao,thaâng 1 nùm 1918, mùơc duđ chñnh quýìn Xö viïịt chûaặúơc möơt tuöíi phaêi traêi qua trùm ngađn thiïịu thöịn khoâkhùn, Lïnin ăaô chùm lo viïơc in caâc taâc phíím cöí ăiïín Ngavađ thïị giúâi baân reê cho quíìn chuâng ăoơc.

Lïnin nhíịn maơnh vađo tñnh Ăaêng trong vùn hoơc, nhíịtắnh vùn hoơc phaêi lađ möơt caâi baânh xe, möơt caâi ăinh öịctrong guöìng maây cuêa Ăaêng, ăöìng thúđi cuông noâi trong vùnhoơc, cíìn dađnh chöî cho nhûông saâng kiïịn caâ nhín Lïnincuông ăaô ra tíịm gûúng saâng suöịt vö haơn, khi ặâng vïìthíím myô ăöịi vúâi caâc taâc phíím vùn nghïơ, Lïnin phín biïơtnhûông yâ kiïịn cuêa caâ nhín mònh, khöng coi ăoâ lađ nhûông

yâ kiïịn coâ tñnh chíịt quýịt nghõ cuêa Ăaêng

Hònh aênh laônh tuơ Lïnin thín mïịn, íịm cuâng biïịt baokhi ăïịn thùm núi úê cuêa Maâcxim Gooâcki taơi Luín Ăön,Ngûúđi cûâ bùn khoùn aây naây lo cho Gooâcki bõ reât; Ngûúđiăïịn gíìn giûúđng nùìm cuêa Gooâcki, súđ vađo chùn ăïơm, vađbaêo nhoê vúâi ăöìng chñ ăi theo mònh: - “Vaêi raêi giûúđng íímquaâ, cíìn phaêi hú cho khö ăi, khöng thò AlïịchxíyMaximövñch (tûâc Gooâcki) seô bõ ho ăíịy” Vađ Lïnin cuông lađngûúđi chó roô cho Gooâcki thíịy caâi khuýịt ăiïím chñnh cuêa

tiïíu thuýịt Ngûúđi meơ lađ lyâ tûúêng hoâa nhûông ngûúđi trñ

thûâc Hònh aênh Lïnin lúân lao biïịt míịy, trñ túơ cuêa Ngûúđithíơt lađ muön mùơt, khi Ngûúđi nghe nhaơc Beâttöven: “- Töi

khöng thíịy coâ gò ăeơp hún baên nhaơc Apxiönata, töi coâ thïí

nghe laơi möîi ngađy Thíơt lađ möơt ím nhaơc laơ kyđ, cao siïu.Töi cûâ tûơ noâi vúâi mònh möơt caâch kiïu haônh, coâ thïí lađ möơtthûâ kiïu haônh ngíy thú: ăíy lađ nhûông kyđ quan mađ conngûúđi coâ thïí taơo ặúơc” Vađ lim dim mù’t, Ngûúđi noâi thïm:

“ Töi muöịn mún man caâi ăíìu cuêa nhûông ngûúđi söịngtrong möơt ắa nguơc ghï túêm, mađ coâ thïí taơo ra bao nhiïuăeơp ăeô dûúđng nađy” Chñnh Lïnin thûúđng nhù’c laơi möơt lúđi

noâi ríịt ăeơp cuêa Gúttú: Moơi lyâ thuýịt ăïìu mađu xaâm vađ cíy ăúđi maôi maôi xanh tûúi Trñ túơ cuêa Lïnin lađ cíy ăúđi maôi

maôi xanh tûúi íịy Lïnin lađ ngûúđi ríịt mûơc thûơc tïị vađ laơcquan, tin tûúêng tuýơt ăöịi vađo nhûông ăöơng lûơc chñnh cuêaxaô höơi: Ngûúđi vûông vađng bònh tônh vò ăaânh giaâ ăuâng caâihûúâng ăi cuêa nhûông ăöơng lûơc ăoâ Ngûúđi khöng chíịp nhíơnrùìng sûơ sai líìm cuêa möơt ngûúđi mađ laơi coâ thïí aênh hûúêngtai haơi ăïịn dođng ăi cuêa caâch maơng

*

* *

Töi ăaô thùm Lïningúraât, viïơn Xmönni, ăiïơn Cremlin,töi ăaô hai líìn ặâng trïn ăíơp Búraât, úê ăoâ ặúơc khù’c dađilúđi noâi cuêa Lïnin: “Chuê nghôa cöơng saên lađ caâc xö viïịtcöơng vúâi ăiïơn khñ hoâa caê nûúâc”; töi ăaô ặúơc nghe, tûđ maâyghi ím, gioơng noâi Lïnin laơi rïìn rïìn vang ăöơng khöng khñ;sau nhûông cuöơc ăi thùm dođ, tûơ nhiïn trong tím höìn töiăaô dûơng lïn möơt ngöi nhađ khaâi quaât:

Böîng nhiïn töi thíịy möơt ngöi nhađ coâ laâ cúđ bay, Saâng suêa bao la,dûúđng nhû khöng tûúđng

chùơn laơi,

Lïnin ăi giûôa böịn bïì röơng raôi,

Víìng traân mïnh möng soi maôi túâi trúđi

Ngöi nhađ ăoâ cuêa Lïnin lađ Liïn bang Xö viïịt, vađ cuôngkhöng phaêi chó lađ úê Liïn bang Xö viïịt, mađ úê bíịt cûâ ăíutrïn Traâi ăíịt coâ ăíịu tranh caâch maơng, coâ giaêi phoâng, vađcoâ dûơng xíy haơnh phuâc vúâi tûúng lai Ngađy 22-4-1970,möơt trùm nùm Lïnin ăaô ra ăúđi AÂnh saâng Lïnin ăaô raăúđi, seô maôi maôi chiïịu doơi cho loađi ngûúđi trïn con ặúđng

ăi lïn bíịt tíơn túâi chuê nghôa xaô höơi, túâi chuê nghôa cöơngsaên, vađ túâi nhûông tinh cíìu

10-1969 29-3-1970