(Tiểu luận) đề tài lý luận về kinh tế hàng hóa và vận dụng vào thựctiễn phát triển kinh tế hàng hóa ở việt nam

Khái niệm Kinh tế hàng hóa sản xuất hàng hóa là một khái niệm được sử dụng trong kinh tế chính trị Marx-Lenin mà theo C.Marx dùng để chỉ một hình thức tổchức kinh tế trong đó mục đích c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ

-oOo -BÀI TẬP LỚN Học phần: Kinh tế chính trị Mác - Lênin

ĐỀ TÀI: LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ HÀNG HÓA VÀ VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN KINH TẾ HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM

Họ và tên SV: Đoàn Ngọc Thảo

MSV: 11225862

Lớp tín chỉ: LLNL1106(222)_33

GV hướng dẫn: PGS TS Tô Đức Hạnh

HÀ NỘI - 6/2023

I LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KINH TẾ HÀNG HÓA (SẢN XUẤT HÀNG HÓA) _1

1 ĐIỀU KIỆN RA ĐỜI TỒN TẠI CỦA KINH TẾ HÀNG HÓA 1 ,

a Khái niệm _1

b Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa _1

c Sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng hóa _3

d Đặc trưng và ưu thế của kinh tế hàng hóa _4

2 KINH TẾ HÀNG HOÁ – Q UY LUẬT VẬN ĐỘNG VÀ CÁC NHÂN TỐ TẠO THÀNH 4

a Các nhân tố quan trọng cấu thành nên kinh tế hàng hoá _4

b Quy luật vận động trong nền kinh tế hàng hoá _7

II THỰC TRẠNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KINH TẾ HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM 7

1 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH KINH TẾ CỦA V IỆT N AM TRONG GIAI ĐOẠN 2016 -2020 _8

2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG _10

a Những kết quả đạt được _10

b Những hạn chế và nguyên nhân 13

III NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT TRIỂN KINH

TẾ HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM _14

1 NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ TỪ HỘI NHẬP 14

2 PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG HÀNG HÓA DỊCH VỤ TRONG NƯỚC _15 KẾT LUẬN _17 TÀI LIỆU THAM KHẢO _18

I LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KINH TẾ HÀNG HÓA (SẢN XUẤT HÀNG HÓA)

1 Điều kiện ra đời, tồn tại của kinh tế hàng hóa

a Khái niệm

Kinh tế hàng hóa (sản xuất hàng hóa) là một khái niệm được sử dụng

trong kinh tế chính trị Marx-Lenin mà theo C.Marx dùng để chỉ một hình thức tổchức kinh tế trong đó mục đích của những người sản xuất ra sản phẩm không phải đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra nó (như đốivới hình thức kinh tế tự nhiên) mà là để đáp ứng nhu cầu tiêu dung của người khác thông qua trao đổi, mua bán

b Điều kiện ra đời của sản xuất hàng hóa

Sản xuất hàng hóa không xuất hiện đồng thời với sự xuất hiện của xã hội loài người Sản xuất hàng hóa là một phạm trù lịch sử, chỉ xuất hiện và tồn tại trong xã hội khi có những điều kiện nhất định Theo quan điểm chủ nghĩa Marx thì sự ra đời, tồn tại và phát triển của sản xuất hàng hóa do hai điều kiện sau quyết định:

Thứ nhất, sự phân công lao động xã hội.

Phân công lao động xã hội là sự chuyên môn hóa về sản xuất, làm cho nền kinh tế hàng hóa phân thành nhiều ngành, nhiều nghề khác nhau Phân công lao động xã hội là cơ sở của sản xuất và trao đổi hàng hóa vì do phân công lao động nên mỗi người chỉ sản xuất một hoặc một vài sản phẩm nhưng nhu cầu cần nhiều thứ dẫn đến mâu thuẫn: vừa thừa vừa thiếu nảy sinh quan hệ trao đổi sản phẩm cho nhau Ví dụ, một nông dân sản xuất gạo và một thợ dệt sản xuất vải Nông dân thừa gạo nhưng cũng cần vải và ngược lại thợ dệt thừa vải nhưng cần

gạo Để đáp ứng nhu cầu của họ, họ phải hỗ trợ lẫn nhau, trao đổi sản phẩm với nhau Tuy nhiên, theo Marx, đó mới là điều kiện cần chứ chưa phải điểu kiện đủ

để xuất hiện và tồn tại sản xuất hàng hoá

Thứ hai, sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất.

Sự tách biệt về mặt kinh tế giữa những người sản xuất, dựa trên chế độ tưhữu hoặc những hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất chính là điều kiện đủ để sản xuất hàng hóa ra đời, tồn tại và phát triển C Mác viết: “Chỉ có sản phẩm của những lao động tư nhân độc lập và không phụ thuộc nhau mới đối diện nhau như là những hàng hóa” Sự tách biệt về kinh tế làm cho những người sản xuất trở thành những chủ thể sản xuất độc lập, do đó sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu hoặc do họ chi phối Nguyên nhân dẫn đến độc lập về kinh tế gồm có:

- Chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

- Có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất

- Sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng

Điều kiện này làm cho tư liệu sản xuất thuộc về từng người hoặc từng nhóm người trong xã hội vì vậy sản phẩm làm ra thuộc về từng người hoặc từng nhóm người trong xã hội do đó người này, nhóm người này muốn dung sản phẩm của người khác, nhóm người khác thì họ bắt buộc phải trao đổi với nhau Công tác xã hội làm cho những người sản xuất lệ thuộc nhau và tư hữu phân chia

họ, làm họ độc lập với nhau, đó là mâu thuẫn Sự tách biệt về kinh tế làm cho trao đổi mang hình thức là trao đổi hàng hóa

Sản xuất hàng hoá chỉ có thể phát sinh nếu có cả hai điều kiện trên, nếu thiếu một trong hai điều kiện này thì sẽ không có sản xuất hàng hoá và sản phẩm lao động không trở thành hàng hoá

c Sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng hóa

Sự ra đời của kinh tế hàng hóa

Kinh tế hàng hóa ra đời từ khi chế độ cộng sản nguyên thủy tan rã, chế

độ chiếm hữu nô lệ ra đời Hình thức này phát triển mạnh mẽ nhất trong thời kì chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội (giai đoạn thấp của hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa) đến chủ nghĩa cộng sản (giai đoạn cao của hình thái kinh tế

xã hội cộng sản của nghĩa thì tự tiêu vong

Sản xuất hàng hóa phát triển qua 2 giai đoạn

Sản xuất hàng hóa đã phát triển qua hai giai đoạn là sản xuất hàng hóa giản đơn và sản xuất hàng hóa phát triển, trong đó:

- Sản xuất hàng hóa giản đơn: là nền sản xuất hàng hóa dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân nhỏ về tư liệu sản xuất kết hợp với sức lao động cá nhân của người lao động Đối với giai đoạn này, người lao động có tư liệu sản xuất do đó

họ là người tổ chức quản lý sản xuất toàn bộ sản phẩm thuộc về họ Quy mô sản xuất nhỏ, phân tán với công cụ lao động thủ công, lạc hậu dẫn đến năng suất kém Ở giai đoạn này, nền sản xuất phát triển rất chậm

- Sản xuất hàng hóa phát triển: ngược lại với sản xuất hàng hóa giản đơn, đây là nền sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn, sản xuất bằng máy móc,với năng suất cao Nền sản xuất hàng hóa phát triển luôn vận động theo yêu cầu của các quy luật kinh tế khách quan

Discover more from:

KTCT01

Document continues below

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin

Đại học Kinh tế Quốc dân

Vo ghi triet hoc Mac - Lenin 1

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 99% (69)

17

Tiểu luận Kinh tế Chính trị Mác-Lênin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (100)

14

Tài liệu tổng hợp Kinh tế chính trị Mác LêNin

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (134)

63

KTCT - Tài liệu ôn tự luận

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 98% (65)

57

Thực trạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay

Kinh tế Chính trị Mác-Lê Nin 100% (21)

16

d Đặc trưng và ưu thế của kinh tế hàng hóa

Đặc trưng của kinh tế hàng hóa

- Sản xuất hàng hóa mang mục đích đó chính là đem lại giá trị, lợi ích (lãi) cao nhất

- Quá trình tái sản xuất bao gồm 4 khâu theo thứ tự: Sản xuất – Phân phối – Trao đổi – Tiêu dùng

- Động lực thúc đẩy sự phát triển của sản xuất hàng hóa chính là lợi nhuận

- Nền sản xuất phát triển nhanh chóng (đặc biệt so với kinh tế tự nhiên)

So với sản xuất tự cung tự cấp (kinh tế tự nhiên), sản xuất hàng hoá có những ưu thế hơn hẳn

- Khai thác được những lợi thế về tự nhiên, xã hội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở cũng như từng vùng, từng địa phương

Tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng những thành tựu khoa học

-kỹ thuật vào sản xuất , thúc đẩy sản xuất phát triển

- Buộc những người sản xuất hàng hoá phải luôn luôn năng động, nhạy bén

- Làm cho giao lưu kinh tế văn hóa giữa các địa phương, các ngành ngày càng phát triển

- Xóa bỏ tính bảo thủ trì trệ của kinh tế tự nhiên

2 Kinh tế hàng hoá – Quy luật vận động và các nhân tố tạo thành

a Các nhân tố quan trọng cấu thành nên kinh tế hàng hoá

Hàng hoá

Trong kinh tế chính trị Marx – Lenin, hàng hoá được định nghĩa là sản phẩm của lao động thông qua trao đổi, mua bán Hàng hoá có thể là hữu hình

như sắt thép, sách vở hay ở dạng vô hình như sức lao động C.Marx khẳng định rằng, hàng hoá trước hết là đồ vật mang hình dạng có khả năng thoả mãn nhu cầucon người nhờ vào các tính chất của nó, để đồ vật trở thành hàng hoá chúng cần phải đáp ứng được các tiêu chí:

- Tính tiện dụng (tiện ích, tiện dụng) đối với người dung

- Giá trị (kinh tế), nghĩa là được chi phí bởi lao động hay hao phí lao động để tạo ra một sản phẩm

- Sự hạn chế để đạt được nó, nghĩa là độ khan hiếm

Hàng hoá gồm có hai đặc trưng là giá trị sử dụng (sử dụng/tiêu dùng) và giá trị mua bán (mua bán/trao đổi)

Giá trị sử dụng là công dụng của một vật có thể thoả mãn những nhu cầu nhất định của con người, được thể hiện dưới hình thức sử dụng và tiêu dùng Giátrị sử dụng của một sản phẩm chủ yếu dựa trên thuộc tính tự nhiên của nó, sản phẩm đã xuất hiện trên thị trường chắc chắn phải còn giá trị sử dụng Trong nền kinh tế hàng hoá, giá trị sử dụng là phương tiện trao đổi của giá trị, theo C.Marx,muốn hiểu được giá trị của một loại hàng hoá thì chúng ta phải bắt đầu từ giá trị trao đổi Nếu giá trị thay đổi thì giá trị trao đổi cũng thay đổi, giá trị trao đổi là hình thức xuất hiện của giá trị hàng hoá Mâu thuẫn này xuất hiện ở chỗ:

- Khi là giá trị sử dụng thì hàng hoá khác nhau về chất, nhwung khi

là giá trị thì với tất cả hàng hoá đều giống nhau về chất

- Quá trình thực hiện giá trị và giá trị sử dụng khác nhau theo

không – thời gian

Tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá: C.Marx là người đầu tiên

đã phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng hoá Ta được biết chúng được chia ra làm hai loại là lao động cụ thể và lao động trừu tượng.Lao động trừu tượng là hàng hoá là biểu hiện của mâu thuẫn giữa tư nhân

và lao động xã hội của những người sản xuất hàng hoá, là mâu thuẫn cơ bản trong sản xuất hàng hoá giản đơn.Lao động cụ thể là lao động sản xuất vật chất của con người, nó tồn tại dưới dạng một hoạt động nghề nghiệp cụ thể Lao động

cụ thể là một phạm trù vĩnh viễn, liên quan chặt chẽ tới lao động sản xuất vật chất của con người

Tiền tệ

Nguồn gốc của tiền tệ và lịch sử ra đời: Giá trị của hàng hoá rất trừu tượng, nó chỉ bốc lộ ra ngoài khi xuất hiện giá trị trao đổi, giá trị của hàng hoá được biểu thị qua tiền thì được gọi là giá cả Tiền dường như được đúc kết từ cả một quá trình dài của sự trao đổi hàng hoá sản xuất, từ hình thái giản đơn hoặc ngẫu nhiên, đến hình thái giá trị toàn phần hoặc giá trị mở rộng, đến hình thái giátrị chung, và cuối cùng, tiền tệ được ra đời

Bản chất của tiền tệ chính là vật ngang giá chung, là hàng hóa đặc biệt đểthể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa những người cùng sản xuất hàng hoá.Chức năng của tiền tệ trong xã hội:

- Là thước đo giá trị

- Phương tiện trao đổi

- Phương tiện lưu trữ

- Phương tiện thanh toán

- Tiền tệ thế giới

b Quy luật vận động trong nền kinh tế hàng hoá

Trao đổi hàng hoá phải luôn dựa vào giá trị, đây là nội dung chính của quy luật giá trị Quy luật giá trị hay còn được gọi là quy luật sản xuất hàng hoá

Nó thường được áp dụng ở nơi sản xuất ra hàng hoá, nó giúp điều tiết sản xuất

và trao đổi trong nền kinh tế hàng hoá Nội dung của quy luật này được thể hiện

rõ thông qua việc sản xuất là lưu hành sản phẩm Trong sản xuất, đối với thời gian hao phí cá biệt thì hầu hết các sản phẩm đều được sản xuất dưới sự tương đương với thời gian lao động cần thiết Đối với toàn xã hội thì tổng thời gian haophí cá biệt bằng tổng thời gian lao động cần thiết của xã hội Trong lưu thông, giá cả hàng hoá có thể được điều chỉ lên xuống nhưng phải xoay quanh trục giá trị (do ảnh hưởng từ quan hệ cung cầu) Đối với tổng lượng hàng hoá trên phạm

vi toàn xã hội, giá trị của hàng hoá được biểu hiện bằng: Tổng giá trị hàng hoá bằng tổng giá cả hàng hoá Từ nội dung của quy luật giá trị, chúng ta có thể hiểu

rõ hơn về tác động của nó đối với nền kinh tế hàng hoá

II THỰC TRẠNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KINH TẾ HÀNG HÓA Ở VIỆT NAM

Theo quan điểm của C.Marx, kinh tế hàng hoá không phải là một phươngthức sản xuất độc lập mà là một hình thức tổ chức kinh doanh Với phạm vi và mức độ khác nhau, mặc dù đều có gốc từ nền kinh tế hàng hoá những ở mỗi bản chất của xã hội khác nhau chúng lại được quy định đặc điểm nền kinh tế hàng hoá khác nhau theo bản chất của xã hội đó Nhà nước ta là nhà nước xã hội chủ nghĩa nên vai trò chính của nhà nước là lãnh đạo, quản lý nền kinh tế hàng hoá theo chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

1 Thực trạng tình hình kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 2016 -2020

Trong vòng ba thập kỷ trước, tình hình kinh tế của Việt Nam ta đã buộc phải chuyển sang phát triển hàng hóa như là một nhu cầu khách quan.

Kể từ sau khi đất nước độc lập, nhà nước ta bắt đầu xây dựng mô hình kếhoạch hoá tập trung theo hình thức công hữu về tư liệu sản xuất trên cơ sở kinh nghiệm sản xuất của các nước xã hội chủ nghĩa Với sự cố gắng của nhân dân ta

và sự giúp đỡ tận tình của các nước xã hội chủ nghĩa khác, mô hình kế hoạch hoá

đã và đang được phát huy hết tác dụng của mình Từ một đất nước nghèo, nền kinh tế lạc hậu, chậm phát triển, Việt Nam đã không ngừng thay đổi, vươn lên phát triển để ổn định kinh tế, sở hữu đất đai, tài sản, tiền bạc, sánh vai với bạn bètrong khu vực và quốc tế Tình hình kinh tế - xã hội của nước ta, dựa trên nguyệnvọng chính đáng của nhân dân ta, trên cơ sở vận dụng mô hình chủ nghĩa Marx –Lenin với nền kinh tế hàng hoá, phù hợp với tình hình phát triển của đất nước, theo quy luật kinh tế và xu thế thời đại

Một số điểm chính về kinh tế hàng hóa của Việt Nam trong 5 năm 2016 -2020

- Tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức khá, được xếp vào hàng cao nhất sovới các nước trong khu vực ASEAN Quy mô nền kinh tế ngày càng được mở rộng

- Tăng trưởng kinh tế dần dịch chuyển sang chiều sâu thể hiện ở mức đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng của nền kinh tế tăng lên

- Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo xu hướng giảm tỷ trọng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản; tăng tỷ trọng khu vực công nghiệp, xây dựng

và dịch vụ

- Các cân đối vĩ mô lớn của nước ta thời gian qua cơ bản duy trì ổn định

và có sự cải thiện nhưng chưa thực sự vững chắc Tỷ lệ tiết kiệm so với GDP luôn thấp hơn tỷ lệ đầu tư so với GDP và đang có xu hướng giảm dần Điều này đồng nghĩa với Việt Nam phải đi vay từ nước ngoài để đầu tư

- Với quy mô thương mại ngày càng lớn, tăng trưởng xuất, nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ bình quân hằng năm thời kỳ 2016-2020 vẫn duy trì ở mức cao bất chấp kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn và ảnh hưởng nặng nề của dịch Covid-19

Bảng: Tốc độ tăng một số chỉ tiêu của năm 2020 so với năm 2019 (%)

2 Đánh giá thực trạng

a Những kết quả đạt được

Đảng và nhà nước ta đã đặt nền móng vững chắc cho quan điểm phát triển, quản lý hàng hoá đa ngành theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Trước đây, đời sống người dân vô cùng khó khăn trong quãng thời gian nước ta

áp dụng chế độ kinh tế bao cấp, sản xuất hàng hoá bị trì trệ do cấm vận Sau gần

30 năm cải cách và phát triển, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, nền kinh tế nước ta đã có những khởi sắc đáng kể, tạo tiền đề cho những thập kỷ phát triển rực rỡ Nhân dân ta có thể tự hào khi kể về nền kinh tế nước nhà sau 30 năm cùng nhau cố gắng phát triển

Đầu tiên, đất nước ta đã thoát ra khỏi khủng khoảng kinh tế-xã hội, kinh

tế phát triển vượt bậc Cơ sở vật chất-kỹ thuật ngày càng được cải thiện, mức sống của các tầng lớp nhân dân không ngừng được nâng cao

Thứ hai, cơ cấu kinh tế được chuyển dịch tích cực theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, gắn sản xuất với thị trường Về cơ cấu kinh tế ngày càng được phát triển theo kịp tốc độ hiện đại hoá của khu vực và thế giới Nông nghiệp có bước thay đổi quan trọng là chuyển từ độc canh cây lúa năng suất thấp, khan hiếm sang gạo đủ tiêu dùng trong nước, tiến đến xuất khẩu gạo với số lượng lớn, đứng thứ 2 thế giới, góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc tế; việc xuất khẩu cà phê, cao su, hạt điều, hạt tiêu và thuỷ hải sản với số lượng lớn

là rất quan trọng trên toàn thế giới Các ngành dịch vụ ngày càng đa dạng và đáp ứng được nhiều nhu cầu của sản xuất và đời sống như du lịch, bưu chính viễn thông, tài chính,

Thứ ba, nước ta đang thực hiện một cách có hiệu quả các chính sách pháttriển nền kinh tế nhiều thành phần, sử dụng tối ưu tiềm năng của các thành phần kinh tế Kinh tế nhà nước được tái cơ cấu, đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả, tập trung hơn vào các ngành, lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế nước nhà