Luận văn thạc sĩ hubt hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã phường tại thành phố thanh hóa,tỉnh thanh hóa

Ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của nhà nước, là công cụ điều tiết vĩ mô nềnkinh tế – xã hội, thúc đẩy quá trình phát

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI

LÊ TRỌNG THỤ

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

XÃ PHƯỜNG TẠI THÀNH PHỐ THANH HÓA,

TỈNH THANH HÓA

- CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

- MÃ SỐ: 60.34.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.,TS NGUYỄN HUY THỊNH

Hà Nội - 2018

Tài liệu luận văn Hubt

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học, độclập của tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.,TS Nguyễn Huy Thịnh Các số liệu, kếtquả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Trọng Thụ

Tài liệu luận văn Hubt

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH XÃ VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 4

1.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN SÁCH XÃ 4

1.1.1 Ngân sách xã 4

1.1.2 Đặc điểm của Ngân sách xã 6

1.1.3 Vai trò của Ngân sách xã 7

1.1.4 Nội dung cơ bản về thu, chi Ngân sách xã hiện nay ở Việt Nam 9

1.2 QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ 14

1.2.1 Định nghĩa quản lý ngân sách xã 14

1.2.2 Phương thức quản lý NSX 15

1.2.3 Nguyên tắc quản lý Ngân sách xã 15

1.2.4 Nội dung quản lý Ngân sách xã 17

1.2.5 Một số tiêu chí xác định hiệu quả quản lý thu, chi Ngân sách xã 27

1.3 CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUẢN LÝ NSX Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 28

1.3.1 Nhân tố về thể chế tài chính 28

1.3.2 Nhân tố về bộ máy và cán bộ 28

1.3.3 Nhân tố về trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập 28

1.3.4 Sự phát triển kinh tế của huyện 29

1.3.5 Số lượng nguồn thu, nhiệm vụ chi NSX 30

1.4 KINH NGHIỆM QUẢN LÝ NSX TẠI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG 31

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý NSX tại huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa 31 1.4.2 Kinh nghiệm quản lý NSX tại huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 32Tài liệu luận văn Hubt

1.4.3 Bài học kinh nghiệm về quản lý NSX cho TP Thanh Hóa, tỉnh Thanh

Hóa 34

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TẠI TP THANH HÓA TỈNH THANH HÓA 36

2.1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ BỘ MÁY QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ CỦA TP THANH HÓA 36

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 36

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 37

2.1.3 Khái quát về bộ máy quản lý NSX TP Thanh Hóa 38

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSX TẠI TP THANH HÓA TỈNH THANH HÓA 40

2.2.1 Thực trạng công tác lập dự toán NSX 40

2.2.2 Thực trạng chấp hành NSX 48

2.2.3 Thực trạng công tác quyết toán NSX 64

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSX TẠI TP THANH HÓA TỈNH THANH HÓA 70

2.3.1 Kết quả đạt được 70

2.3.2 Một số hạn chế 72

2.3.3 Nguyên nhân của hạn chế 75

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSX TẠI TP THANH HÓA TỈNH THANH HÓA 78

3.1 MỤC TIÊU, PHƯƠNG HƯỚNG TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TẠI TP THANH HÓA, TỈNH THANH HÓA THỜI KỲ 2018-2023 78

3.1.1 Phương hướng, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội TP Thanh Hóa thời kỳ 2018-2023 78

3.1.2 Quan điểm về quản lý Ngân sách xã đến năm 2022 79

3.2.GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TẠI TP THANH HÓA, TỈNH THANH HÓA 80

Tài liệu luận văn Hubt

3.2.1 Hoàn thiện phân cấp quản lý Ngân sách xã 81

3.2.2 Nâng cao chất lượng lập dự toán Ngân sách xã 83

3.2.3 Nâng cao hiệu quả việc chấp hành Ngân sách xã 84

3.2.4 Thực hiện đúng nội dung và quy trình công tác quyết toán Ngân sách xã 86

3.2.5 Khai thác và ổn định nguồn thu 89

3.2.6 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực về quản lý ngân sách địa phương 90

3.2.7 Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan quản lý 93

3.3 KHUYẾN NGHỊ 97

3.3.1 Với Quốc hội 97

3.3.2 Với Chính phủ 97

3.3.3 Với UBND tỉnh, sở Tài Chính và UBND TP Thanh Hóa tỉnh Thanh Hóa 98

PHẦN KẾT LUẬN 99 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu luận văn Hubt

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

3 GRDP Tổng sản phẩm quốc nội

4 HĐND Hội đồng nhân dân

10 NSNN Ngân sách Nhà nước

13 QLNN Quản lý nhà nước

Tài liệu luận văn Hubt

DANH MỤC CÁC BẢNG, SƠ ĐỒ

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Dự toán thu ngân sách phường, xã tp Thanh Hóa 43

Bảng 2.2: Dự toán chi NSX TP Thanh Hóa 45

Bảng 2.3: Quy mô và cơ cấu các khoản thu NSX trên địa bàn TP Thanh Hóa 52

Bảng 2.4: Tình hình hoàn thành dự toán các khoản thu ngân sách phường, xã trên địa bàn huyện 54

Bảng 2.5: Chi và cơ cấu các khoản chi NSX trên địa bàn TP Thanh Hóa 57

Bảng 2.6: Tình hình hoàn thành dự toán các khoản chi NSX trên địa bàn TP Thanh Hóa 58

Bảng 2.7: Tình hình nợ xây dựng cơ bản tại các xã, phường 60

Bảng 2.8: Tình hình hoàn thành dự toán các khoản chi thường xuyên NSX 62

Bảng 2.9: Tổng hợp cân đối quyết toán NSX 69

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1: Bộ máy quản lý NSX 38

Sơ đồ 2.2 Quá trình tổ chức thực hiện thu ngân sách xã, phường của thành phố Thanh Hóa 49

Sơ đồ 2.3 Quá trình tổ chức thực hiện chi ngân sách xã, phường của thành phố Thanh Hóa – tỉnh Phú Thọ 55

Sơ đồ 2.4 Hình thức kế toán ngân sách xã áp dụng ở thành phố Thanh Hóa 65

Tài liệu luận văn Hubt

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng không thể thiếu đối với nềnkinh tế mỗi quốc gia Ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn tài chính

để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của nhà nước, là công cụ điều tiết vĩ mô nềnkinh tế – xã hội, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.Ngân sách huyện là một bộ phận cấu thành NSNN, là công cụ để chínhquyền cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quá trìnhquản lý kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng Luật NSNN năm 2002 là cơ sở pháp

lý cơ bản để tổ chức quản lý NSNN nói chung và ngân sách huyện nói riêngnhằm phục vụ cho công cuộc đổi mới đất nước

Tăng cường quản lý NSNN, đổi mới quản lý thu, chi ngân sách sẽ tạo điềukiện tăng thu ngân sách và sử dụng ngân sách tiết kiệm, có hiệu quả hơn; Giúpchúng ta sớm đạt được mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đápứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống nhân dân

Từ khi Luật Ngân sách Nhà nước được ban hành và có hiệu lực ngày01/01/1997, thì xã thực sự được công nhận là một cấp ngân sách Sau 21 nămthực hiện theo Luật NSNN, công tác quản lý ngân sách cấp xã ngày càng đượchoàn thiện hơn Chính quyền nhà nước cấp xã chủ động hơn trong điều hànhnguồn thu và thực hiện nhiệm vụ chi phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Trong thời gian qua, ngân sách cấp xã đã không ngừng chuyển biến tíchcực, nguồn thu mỗi năm một tăng cao, không những đáp ứng nhu cầu chi thườngxuyên mà còn tích lũy chi đầu tư phát triển Các công trình kết cấu hạ tầng kỹthuật, kinh tế - xã hội trên địa bàn các xã không ngừng được đầu tư, xây dựng.Điện, đường, trường, trạm được xây dựng, duy tu, sữa chữa, phục vụ nhu cầungày càng cao của xã hội và lợi ích của cộng đồng dân cư ngày càng được đápứng ở mức cao hơn Chính quyền các cấp quan tâm, hỗ trợ, tạo điều kiện phâncấp mạnh về nguồn thu và nhiệm vụ chi về cho ngân sách cấp xã để thực hiệnnhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội – an ninh – quốc phòng của địa phương

Tài liệu luận văn Hubt

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác quản lý ngân sáchcấp xã hiện nay còn những mặt hạn chế, làm cho ngân sách cấp xã chưa đủmạnh để cân đối toàn bộ nhiệm vụ chi được phân cấp, số xã tự cân đối ngânsách chưa nhiều, chưa quản lý chặt chẽ và khai thác triệt để nguồn thu Trongviệc lập, chấp hành và kế toán, quyết toán ngân sách cấp xã còn nhiều bất cập,

dễ nảy sinh tiêu cực, gây thất thoát, lãng phí

Thực tế tại TP Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa, công tác quản lý NSX trên địabàn huyện còn nhiều bất cập, thu ngân sách hàng năm không đủ chi, tỉnh phảitrợ cấp cân đối thì vấn đề tăng cường quản lý NSX càng trở nên cấp bách, do

vậy trong bối cảnh đó tôi chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách

xã phường tại TP Thanh Hóa tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài luận văn thạc sĩ

của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý ngân sách cấp xã, nghiêncứu kinh nghiệm quản lý ngân sách cấp xã của các huyện lân cận, từ đó vậndụng những bài học kinh nghiệm quản lý khoa học vào tình hình thực tiễn của

TP Thanh Hóa tỉnh Thanh Hóa

Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn TP Thanh Hóatỉnh Thanh Hóa, tìm ra những ưu điểm và những hạn chế cần hoàn thiện

Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp

xã trên địa bàn TP Thanh Hóa tỉnh Thanh Hóa trong thời gian đến năm 2020

3 Đối tượng nghiên cứu

Tình hình quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn TP Thanh Hóa tỉnh ThanhHóa từ năm 2015 đến năm 2017

4 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Nghiên cứu các nguồn thu, các khoản thu chi và quyết toánngân sách trong thời gian qua và đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cườngcông tác quản lý thu – chi NSX trong thời gian tới.Tài liệu luận văn Hubt

- Về không gian: Đề tài được triển khai nghiên cứu một số xã tiêu biểutrên địa bàn TP Thanh Hóa, Tỉnh Thanh Hóa.

- Về thời gian: khảo sát số liệu về thu – chi NSX trên địa bàn TP ThanhHóa năm 2015 – 2017

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sửcủa chủ nghĩa Mác – Lênin, quản lý kinh tế và kinh tế học phát triển

Kết hợp phương pháp phân tích- tổng hợp, thống kê, so sánh, điều tra thựctế, kinh nghiệm thực tiễn quản lý rút ra kết luận về những vấn đề được xemxét

6 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục viết tắt, danh mục bảngbiểu và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về NSX và hiệu quả quản lý NSX ở việt nam hiện nayChương 2: Thực trạng công tác quản lý NSX tại TP Thanh Hóa tỉnh Thanh HóaChương 3: Giải pháp tăng cường công tác quản lý NSX tại TP Thanh Hóatỉnh Thanh Hóa

Tài liệu luận văn Hubt

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH XÃ VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN SÁCH XÃ

1.1.1.Ngân sách xã

Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử; là mộtthành phần trong hệ thống tài chính Luật Ngân sách Nhà nước số83/2015/QH13 của Việt Nam đã được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày25/06/2015 định nghĩa: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi củaNhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơquan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng,nhiệm vụ của Nhà nước

Sự hình thành và phát triển của ngân sách nhà nước gắn liền với sự xuấthiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phương thức sản xuấtcủa cộng đồng và Nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác, sự ra đời củaNhà nước, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa - tiền tệ là những tiền đề cho sự phátsinh, tồn tại và phát triển của ngân sách nhà nước

Theo Điều 6 Nghị định số 163/2016/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướngdẫn thi hành Luật Ngân sách nhà nước:

1 Ngân sách nhà nước gồm ngân sách trung ương và ngân sách địaphương

2 Ngân sách địa phương gồm ngân sách của các cấp chính quyền địaphương, trong đó:

a) Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sáchtỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, quận, thị xã,thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương;

b) Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộcthành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngânsách cấp huyện và ngân sách của các xã, phường, thị trấn;

Tài liệu luận văn Hubt

c) Ngân sách các xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).Trước khi có luật NSNN, việc quản lý NSX thực hiện theo điều lệ NSX vàcác văn bản hướng dẫn Điều lệ NSX ban hành tháng 04/1972 Quan niệm về

NSX theo điều lệ: "NSX là kế hoạch thu chi tài chính của chính quyền cấp xã,

để đảm bảo điều kiện vật chất cho Hội đồng nhân dân và Uỷ ban hành chính xã làm tròn trách nhiệm, nhiệm vụ của mình: đảm bảo việc chấp hành pháp luật, giữ vững trật tự trị an, bảo vệ tài sản công cộng, bảo hộ quyền lợi hợp pháp của công dân, quản lý mọi hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội trong xã, động viên và giám sát các hợp tác xã và công dân thi hành nghiêm chỉnh các nghĩa vụ đối với Nhà nước".

Xét theo một góc độ khác thông tư số 14/NSNN ngày 28/03/1997 của BộTài chính về "Hướng dẫn quản lý thu, chi NSX, phường, thị trấn" cho rằng:

"NSX là một bộ phận của NSNN do UBND xã xây dựng, quản lý và Hội đồng nhân dân xã quyết định, giám sát thực hiện"

Như vậy có thể hiểu NSX như sau: NSX là toàn bộ các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể phát sinh trong quá trình hình thành tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã trong khuôn khổ đã được luật pháp quy định.

Một trong những công cụ hữu hiệu để đảm bảo điều kiện vật chất cho bộmáy chính quyền cấp xã hoạt động được chính là NSX Ngoài ra NSX còn đảmbảo nguồn lực vật chất cho việc xây dựng các công trình phúc lợi ở địa phương :Trường học, nhà văn hoá, trạm y tế, đường giao thông liên thôn, xã và đảmbảo các hoạt động về an ninh, quốc phòng, các dịch vụ tư vấn , xác nhận pháplý

Như vậy ngân sách cấp xã là ngân sách cấp cơ sở, cấp ngân sách cuối cùngtrong hệ thống NSNN Chính quyền xã thể hiện rõ nhất các quan hệ giữa Nhànước với nhân dân, là nơi trực tiếp tổ chức triển khai, chỉ đạo thực hiện mọi chủtrương, đường lối, chính sách, luật pháp của Đảng và Nhà nước Hay nói cách

Tài liệu luận văn Hubt

khác về bản chất của NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa nhà nước và cácchủ thể kinh tế khác, phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹtiền tệ của nhà nước chính quyền cấp xã nhằm phục vụ cho các chức năng,nhiệm vụ của chính quyền nhà nước cấp cơ sở trong khuôn khổ đã được phâncông, phân cấp quản lý Do đó NSX có vị trí rất quan trọng trong hệ thốngNSNN.

Thứ nhất : Xã là một đơn vị hành chính cơ sở, Hội đồng nhân dân xã là cơ

quan quyền lực Nhà nước tại địa phương, triển khai thực hiện mọi chủ trươngđường lối của Đảng và Nhà nước cấp trên, ngoài ra HĐND xã còn được quyềnban hành các Nghị quyết về phát triển kinh tế xã hội và quản lý ngân sách trênđịa bàn, vì vậy NSX thể hiện rõ mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân

Thứ hai: Xã là cấp chính quyền trực tiếp liên hệ với dân giải quyết các mối

quan hệ lợi ích giữa Nhà nước với dân bằng pháp luật NSX cung cấp điều kiệnvật chất cho chính quyền xã thực hiện các nhiệm vụ đó Vì vậy xét theo giác độkinh tế thì quy mô và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của chính quyền xã phụthuộc rất lớn vào nguồn vốn NSX

Thứ ba: Nguồn thu và nhiệm vụ chi của NSX thể hiện hầu hết các khoản

thu, chi thuộc nhiệm vụ của ngân sách địa phương Đối với một số khoản thunhư: thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế nhà đất, thu hoa lợi công sản chỉ cócấp xã trực tiếp quản lý và khai thác mới đạt hiệu quả cao Một số khoản chi màchỉ có NSX thực hiện mới hợp lý như: chi để thực hiện chính sách đãi ngộ củaNhà nước với những người có công với cách mạng, chi chăm sóc sức khoẻ banđầu tại trạm y tế xã

1.1.2 Đặc điểm của Ngân sách xã

Trong công cuộc công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH) đất nước, hệthống NSNN ngày càng được hoàn thiện và nền tài chính quốc gia đã và đangđược nâng cao hiệu quả Song song với quá trình này, NSX ngày càng chứngminh tầm quan trọng, tính hiệu quả trong hoạt động của mình góp phần vào sựnghiệp phát triển kinh tế - xã hội Là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN,

Tài liệu luận văn Hubt

nên NSX cũng mang đầy đủ các đặc điểm chung của ngân sách các cấp chínhquyền địa phương đó là:

- Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật

- Được quản lý, điều hành theo dự toán và theo chế độ, tiêu chuẩn, địnhmức do cơ quan có thẩm quyền quy định

Bên cạch các đặc điểm chung, NSX còn có các đặc điểm riêng:

Một là, NSX là một loại quỹ tài chính của cơ quan chính quyền nhà nướccấp cơ sở Hoạt động của quỹ tiền tệ được thể hiện trên hai phương diện: huyđộng nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chiNSX

Hai là, các khoản thu, chi NSX mang tính pháp lý Các hoạt động thu chi củaNSX luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã theo luật định, đồngthời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở cấp xã

Ba là, đằng sau quan hệ thu, chi NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quátrình thu, chi NSX giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp

cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã, một bên là các chủ thể kinh tế - xã hội.Các quan hệ này phát sinh trong cả quá trình thu và chi NSX

Bốn là, NSX vừa là một cấp ngân sách lại vừa là một đơn vị dự toán đặcbiệt (dưới xã không có đơn vị dự toán trực thuộc) Vì vậy NSX vừa thực hiệnnhiệm vụ thu chi của một cấp ngân sách (mặc dù nguồn thu và nhiệm vụ chi làrất nhỏ bé), vừa là đơn vị nhận bổ xung từ ngân sách cấp trên và được sử dụngluôn nguồn vốn đó Với đặc thù là đơn vị hành chính cấp cơ sở, nơi trực tiếpthực hiện các Luật, Nghị quyết, các văn bản dưới Luật của các cơ quan Nhànước cấp trên, có mối liên hệ trực tiếp với dân, do dân, vì dân, giải quyết cácmối liên hệ giữa Nhà nước và nhân dân Đặc điểm này có ảnh hưởng chi phốilớn đến quá trình tổ chức lập, chấp hành và quyết toán NSX

1.1.3 Vai trò của Ngân sách xã

NSX là công cụ tham gia điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội, định hướngphát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã

Tài liệu luận văn Hubt

hội Huy động các nguồn tài chính của ngân sách để đảm bảo nhu cầu chi tiêucủa nhà nước Mức động viên các nguồn tài chính từ các chủ thể trong nguồnkinh tế đòi hỏi phải hợp lí.

Trên cơ sở như vậy, NSX có những vai trò chủ yếu sau:

NSX đảm bảo nguồn lực vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy chính quyền cấp xã.

Xã hội loài người từ khi có Nhà nước đều cần có các nguồn lực vật chất đểduy trì hoạt động của bộ máy và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội, củngcố và xây dựng an ninh - quốc phòng Nguồn lực vật chất này chỉ có thể đượcđảm bảo từ ngân sách Nhà nước Ngân sách cấp xã là một bộ phận cấu thànhnên ngân sách Nhà nước, do vậy nguồn lực vật chất để cung cấp cho bộ máychính quyền cấp xã phần lớn phải do ngân sách cấp cơ sở đảm nhận đó là ngânsách cấp xã Để bảo đảm nguồn lực vật chất cung cấp cho toàn bộ các hoạt độngkinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng và đáp ứng các phúc lợi xã hội cho nhândân, NSX phải khai thác triệt để các nguồn thu tại xã theo luật định Đảm bảothu đúng, thu đủ, kịp thời đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho các công việc thuộc chứcnăng nhiệm vụ theo quy định của Luật ngân sách Nhà nước như: Chi lương,sinh hoạt phí cho cán bộ xã, chi cho quản lý hành chính, mua sắm trang thiết bịvăn phòng, chi cho đầu tư phát triển

NSX là công cụ quan trọng để chính quyền cấp xã thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội ở địa phương.

Với tư cách là cấp chính quyền cơ sở gắn liền với đời sống của nhân dân vàquản lý trực tiếp đối với nhân dân, và cũng là nơi triển khai và thực hiện các chủtrương, chính sách pháp luật của Nhà nước, vì vậy chức năng và nhiệm vụ củaNSX là luôn phải đảm bảo việc thực thi pháp luật của cấp trên và Nghị quyếtcủa Hội đồng nhân dân, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhândân trên địa bàn Trực tiếp liên hệ và giải quyết các công việc của nhân dân vàNhà nước trên mọi phương diện theo chính sách chế độ mà Nhà nước quy định

Để giải quyết được các vấn đề trên có hiệu quả, chính quyền xã phải sử dụng

Tài liệu luận văn Hubt

một trong những công cụ đặc biệt quan trọng đó là NSX Thông qua hoạt độngthu và các nguồn thu được tạo lập tập trung vào quỹ NSX, đồng thời chínhquyền cơ sở thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát, điều chỉnh các hoạt động sảnxuất kinh doanh, dịch vụ và các hoạt động khác theo pháp luật của Nhà nước.Việc kiểm soát thông qua NSX được thể hiện qua việc phân loại các ngànhnghề kinh doanh, các chủng loại hàng hóa qua đó huy động các nguồn đónggóp vào ngân sách, tận thu và nuôi dưỡng nguồn thu, chống các hoạt động kinhtế phi pháp, trốn lậu thuế Với các hình thức thu phù hợp, chế độ miễn giảmcông bằng, NSX một mặt tác động trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh ở

cơ sở, bởi đâylà đối tượng tác động chủ yếu đến thu NSX Việc phân chia giữacác khoản thu nhập là vấn đề quyết định xu hướng ngành nghề kinh doanh, quađó kích thích các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ, theo định hướng củaNhà nước và chính quyền cơ sở Mặt khác thu NSX còn góp phần thực hiện cácchính sách xã hội: Bảo đảm công bằng giữa các đối tượng có nghĩa vụ đóng gópvào NSX, miễn giảm cho các đối tượng chính sách ưu tiên, trợ giúp do nhữngđối tượng nộp ngân sách khi gặp khó khăn về tài chính Ngoài ra việc thựchiện đúng các phương thức và các mức thu, phạt, thưởng đốivới các tổ chức vàcá nhân được coi là một biện pháp kinh tế buộc họ phải nghiêm chỉnh chấphành quy định của Nhà nước và chính quyền cơ sở, nghĩa vụ của mình trướccộng đồng

1.1.4 Nội dung cơ bản về thu, chi Ngân sách xã hiện nay ở Việt Nam

Nguồn thu và nhiệm vụ chi của NSX được hình thành dựa trên cơ sở khảnăng và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, kết hợp với cácnhiệm vụ về quản lý kinh tế - xã hội mà chính quyền xã được phân công, phâncấp đảm nhiệm Đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa quản lý kinh tế - xã hội vớiphân cấp quản lý tài chính - ngân sách Tuy nhiên tuỳ thuộc vào điều kiện kinhtế - xã hội và sự phân cấp quản lý NSX mà trong từng thời kỳ cụ thể nguồn thu

và nhiệm vụ chi có những thay đổi, bổ sung cho phù hợp với sự phát triển củanền kinh tế quốc gia

Tài liệu luận văn Hubt

Theo Luật ngân sách Nhà nước 2015, Thông tư số 344/2016/TT-BTC vàcác văn bản pháp quy quy định về quản lý NSX và các hoạt động tài chính khác

ở xã, phường, thị trấn được quy định như sau:

1.1.4.1 Nguồn thu của Ngân sách xã

- Các khoản thu NSX hưởng 100% là các khoản thu dành cho xã sử dụngtoàn bộ để chủ động về nguồn ngân sách bảo đảm các nhiệm vụ chi thườngxuyên, chi đầu tư phát triển Căn cứ nguyên tắc phân cấp quản lý nguồn thu,nhiệm vụ chi cho NSX quy định tại Điều 4 Thông tư này, Hội đồng nhân dâncấp tỉnh xem xét phân cấp cho NSX hưởng 100% các khoản thu sau đây:

a) Các khoản phí, lệ phí giao cho xã tổ chức thu theo quy định;

b) Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào ngân sách nhànước theo quy định của pháp luật;

c) Thu từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản khác do xã quản lý theo quyđịnh của pháp luật;

d) Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quyđịnh của pháp luật do cấp xã thực hiện;

đ) Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước do các cơ quan,đơn vị, tổ chức thuộc xã xử lý theo quy định của pháp luật, sau khi trừ đi các chiphí theo quy định của pháp luật;

e) Các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân gồm: cáckhoản huy động đóng góp theo quy định của pháp luật, các khoản đóng góp theonguyên tắc tự nguyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do Hội đồng nhân dân

xã quyết định đưa vào NSX quản lý;

g) Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cánhân ở nước ngoài trực tiếp cho NSX;

h) Thu kết dư NSX năm trước;

i) Thu chuyển nguồn ngân sách cấp xã năm trước chuyển sang;

k) Các khoản thu khác của NSX theo quy định của pháp luật.Tài liệu luận văn Hubt

2 Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa NSX, phường vớingân sách cấp trên:

a) Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp;

b) Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình;

c) Lệ phí môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh;

d) Lệ phí trước bạ nhà, đất

Căn cứ vào khả năng thực tế nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã, Hội đồngnhân dân cấp tỉnh quyết định tỷ lệ phần trăm (%) đến tối đa là 100% các khoảnthu này cho NSX

3 Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho NSX:

a) Thu bổ sung cân đối ngân sách là mức chênh lệch lớn hơn giữa dự toánchi cân đối theo phân cấp và dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp choNSX (các khoản thu 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm),được xác định cho năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách Các năm trong thời kỳ ổnđịnh ngân sách địa phương, căn cứ khả năng cân đối của ngân sách cấp huyện,

Ủy ban nhân dân cấp huyện trình Hội đồng nhân dân cấp huyện quyết định tăngthêm số bổ sung cân đối ngân sách từ ngân sách cấp huyện cho NSX so với nămđầu thời kỳ ổn định;

b) Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản thu để thực hiện các chương trình,nhiệm vụ (như chương trình mục tiêu quốc gia; chương trình mục tiêu của trungương; chương trình, nhiệm vụ của địa phương) hoặc chế độ, chính sách mới docấp trên ban hành nhưng có giao nhiệm vụ cho xã tổ chức thực hiện và dự toánnăm đầu thời kỳ ổn định ngân sách địa phương chưa bố trí

4 Ngoài các khoản thu này, chính quyền xã không được đặt ra các khoảnthu trái với quy định của pháp luật

1.1.4.2 Nhiệm vụ chi của Ngân sách xã

Căn cứ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của Nhànước, các chính sách, chế độ về hoạt động của các cơ quan Nhà nước, ĐảngCộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhiệm vụ phát triển kinh

Tài liệu luận văn Hubt

tế- xã hội của xã, khi phân cấp nhiệm vụ chi cho NSX, Hội đồng nhân dân cấptỉnh xem xét giao cho NSX thực hiện các nhiệm vụ chi dưới đây:

1 Chi đầu tư phát triển, gồm:

a) Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từnguồn vốn đầu tư trong cân đối NSX theo phân cấp của cấp tỉnh theo các lĩnhvực chi được quy định;

b) Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của

xã từ nguồn huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy địnhcủa pháp luật và Luật đầu tư công cho từng dự án nhất định, do Hội đồng nhândân xã quyết định đưa vào NSX quản lý theo các lĩnh vực chi được quy định

2 Các khoản chi thường xuyên, gồm:

a) Chi quốc phòng: Chi thực hiện chế độ, chính sách đối với lực lượng dânquân tự vệ và các khoản chi khác về dân quân tự vệ thuộc nhiệm vụ chi củaNSX theo quy định của Luật dân quân tự vệ; chi thực hiện việc đăng ký nghĩa

vụ quân sự, công tác nghĩa vụ quân sự khác thuộc nhiệm vụ chi của NSX theoquy định của Luật nghĩa vụ quân sự; các khoản chi khác theo quy định của phápluật;

b) Chi an ninh và trật tự an toàn xã hội: Chi tuyên truyền, vận động và tổchức phong trào bảo vệ an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã; các khoảnchi khác theo quy định của pháp luật;

c) Chi sự nghiệp giáo dục: Hỗ trợ hoạt động giáo dục, đào tạo trên địa bàn xã;d) Chi cho nhiệm vụ ứng dụng, chuyển giao công nghệ (không có nhiệm vụchi nghiên cứu khoa học và công nghệ);

đ) Chi sự nghiệp y tế: Hỗ trợ phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địabàn xã;

e) Chi hoạt động văn hóa, thông tin;

g) Chi hoạt động phát thanh, truyền thanh;

h) Chi hoạt động thể dục, thể thao;

i) Chi hoạt động bảo vệ môi trường, bao gồm thu gom, xử lý rác thải;

Tài liệu luận văn Hubt

k) Chi các hoạt động kinh tế bao gồm: Duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa, cải tạocác công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng, các công trình khác do xãquản lý; hỗ trợ khuyến khích phát triển các hoạt động kinh tế như: khuyến công,khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định; các hoạt động kinhtế khác;

l) Chi hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị và các

tổ chức chính trị xã hội; hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định củapháp luật:

-Chi hoạt động của các cơ quan nhà nước: Tiền lương cho cán bộ, côngchức; tiền công lao động và hoạt động phí đại biểu Hội đồng nhân dân; cáckhoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước; công tác phí; chi về hoạt động,văn phòng, như: chi phí điện, nước, văn phòng phẩm, phí bưu điện, điện thoại,hội nghị, chi tiếp tân, khánh tiết; chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở,phương tiện làm việc và tài sản cố định khác; đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm ytế, kinh phí công đoàn cho cán bộ xã và các đối tượng khác theo chế độ quyđịnh; chi khác theo chế độ quy định;

Kinh phí hoạt động của tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam ở xã;

Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở xã (Mặt trận Tổquốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binhViệt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam) sau khitrừ các khoản thu theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có);

Kinh phí hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổchức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp ở xã theo quy định của pháp luật;m) Chi cho công tác xã hội do xã quản lý: Trợ cấp hằng tháng cho cán bộ

xã nghỉ việc theo chế độ quy định (không kể trợ cấp hằng tháng cho cán bộ xãnghỉ việc và trợ cấp thôi việc 01 lần cho cán bộ xã nghỉ việc từ ngày 01 tháng 01năm 1998 trở về sau do bảo hiểm xã hội chi trả); chi thăm hỏi các gia đình chínhsách; trợ giúp xã hội và công tác xã hội khác;

Tài liệu luận văn Hubt

n) Các khoản chi thường xuyên khác ở xã theo quy định của pháp luật.

3 Căn cứ vào chế độ, tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước, Hội đồng nhândân cấp tỉnh quy định cụ thể định mức chi thường xuyên cho từng công việc phùhợp với tình hình, đặc điểm và khả năng ngân sách địa phương

1.2 QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ

1.2.1 Định nghĩa quản lý ngân sách xã

Quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình công nghệ mà chủthể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thíchhợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phùhợp với quy luật khách quan và đạt tới mục tiêu đã định Trong hoạt động quản

lý các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương phápquản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúngđắn (Tô Thiện Hiền, 2012)

Quản lý NSNN nói chung là một nội dung trọng yếu của quản lý tài chính,

do nhà nước điều hành và là một mặt của quản lý kinh tế - xã hội quan trọng, dođó quản lý NSNN cần được nhận thức đầy đủ

NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, côngkhai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với tráchnhiệm Vì vậy, các khoản thu, chi NSX phải đảm bảo sự cân đối, theo chế độ,tiêu chuẩn, định mức, dự toán trên cơ sở pháp luật quy định, theo phân cấp quản

lý Cũng như các cấp ngân sách khác, hoạt động của NSX không mang tính tựphát mà nó được quản lý theo dự toán và được kiểm soát một cách chặt chẽ quaKho bạc Nhà nước

Có thể hiểu, quản lý NSX là hoạt động thực thi quyền hành pháp của nhànước, đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực pháp luật đốivới các hoạt động thu, chi NSX là hành vi hoạt động của con người trong các cơquan nhà nước cấp cơ sở để tiến hành thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhànước nhằm duy trì, xây dựng và phát triển NSX đáp ứng được nhu cầu quản lýNSX của chính quyền cấp xã và nhu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, anninh, quốc phòng ở địa phương

Tài liệu luận văn Hubt

- Phương pháp hành chính: Được sử dụng khi các chủ thể quản lý NSXmuốn các đòi hỏi của mình phải được các khách thể quản lý tuân thủ một cách

vô điều kiện Đó là khi các chủ thể quản lý đưa ra các mệnh lệnh hành chính

- Phương pháp kinh tế: Được sử dụng thông qua việc dùng các đòn bẩykinh tế để kích thích tính tích cực của các khách thể quản lý, tức là tác động tớicác tổ chức và cá nhân đang tổ chức các hoạt động quản lý NSX

- Hệ thống pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý NSNN: Được sử dụng để quản

lý, điều hành các hoạt động quản lý NSNN nói chung và NSX nói riêng Đâyđược xem như là một công cụ quản lý có vai trò đặc biệt quan trọng

Công cụ pháp luật được sử dụng dưới dạng cụ thể là các chính sách, cơ chếquản lý tài chính, các chế độ quản lý tài chính, kế toán, thống kê, các định mức,tiêu chuẩn về tài chính, NSNN như Luật Ngân sách năm 2002, Thông tư số344/2016/TT-BTC

Mỗi phương pháp và công cụ quản lý nêu trên đều có đặc điểm khác nhau

và được sử dụng khác nhau nhưng đều nhằm cùng một hướng là thúc đẩy nângcao hiệu quả quản lý NSNN nói chung và NSX nói riêng

1.2.3 Nguyên tắc quản lý Ngân sách xã

Quản lý NSX và các hoạt động tài chính khác của xã phải được thực hiệntheo nguyên tắc dân chủ, công khai, hiệu quả và tiết kiệm

- Nguyên tắc một ngân sách duy nhất: Nguyên tắc này đòi hỏi tất cả cáckhoản thu, chi của nhà nước đều phải phản ánh đầy đủ, rõ ràng trong dự toán,quyết toán ngân sách để Hội đồng nhân dân xã quyết định

- Nguyên tắc niên độ: Nguyên tắc này yêu cầu dự toán ngân sách phải được

cơ quan có thẩm quyền quyết định cho từng năm và việc sử dụng kinh phí đãđược duyệt cũng giới hạn trong năm theo dự toán đã được duyệt

Tài liệu luận văn Hubt

- Nguyên tắc chuyên dụng: Các khoản chi chỉ được sử dụng cho đối tượng

và mục đích đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định Tính chuyên dụng nàyđược thể hiện qua việc phân bổ chi tiêu theo cách phân loại trong mục lục ngânsách và các đơn vị chi tiêu phải tuân thủ theo đúng dòng, mục đã được ghi trong

dự toán ngân sách

- Nguyên tắc đảm bảo cân đối ngân sách nhà nước: NSX được cân đối vớitổng số chi không được vượt quá tổng số thu Nghiêm cấm đi vay hoặc chiếmdụng vốn dưới mọi hình thức để cân đối NSX Tại khoản 3, Điều 8 của LuậtNSNN 2015 quy định “Về nguyên tắc, NSĐP được cân đối với tổng số chikhông được vượt quá tổng số thu” (Quốc hội, 2015) Như vậy, NSX hàng nămđược cân đối theo nguyên tắc tổng số chi (chi đầu tư phát triển, công tác xã hội,

an ninh, quốc phòng, hoạt động nhà nước và đoàn thể, các sự nghiệp và cáckhoản chi khác theo quy định phân cấp của HĐND cấp tỉnh) không được vượttổng số thu các khoản thu được hưởng (gồm các khoản thuế, phí, lệ phí, thu từkết quả hoạt động tài chính khác của xã, thu viện trợ, thu bổ sung từ ngân sáchcấp trên nếu có, các khoản thu khác đã được pháp luật quy định và sự phân cấpcủa HĐND cấp tỉnh) Nghĩa là tổng số dự toán chi cả năm không được vượt quátổng số dự toán thu cả năm và tổng số quyết toán chi cả năm không được vượttổng số quyết toán thu cả năm

- Nguyên tắc hiệu quả: Nguồn lực thì có hạn nhưng nhu cầu thì không cómức giới hạn Do vậy, trong quá trình phân bổ và sử dụng các nguồn lực khanhiếm đó luôn phải tính toán sao cho với chi phí ít nhất nhưng vẫn đạt kết quảđầu ra như dự kiến Cần thực hiện ưu tiên cho các loại hoạt động hoặc theo cácnhóm mục chi sao cho với tổng số chi có hạn nhưng khối lượng công việc vẫnhoàn thành và đạt chất lượng cao

- Nguyên tắc công khai, minh bạch: Quản lý ngân sách đòi hỏi phải côngkhai, minh bạch xuất phát từ đòi hỏi chính đáng của người dân với tư cách làngười nộp thuế cho nhà nước Nội dung công khai theo các mẫu đã được Bộ Tàichính quy định Hình thức công khai chủ yếu là: thông báo bằng văn bản cho

Tài liệu luận văn Hubt

các cơ quan hữu quan, phát hành ấn phẩm; công khai trên trang thông tin điện

tử Thời gian công khai cũng được quy định rõ đối với từng cấp ngân sách (BộTài chính, 2005)

1.2.4 Nội dung quản lý Ngân sách xã

* Lập dự toán NSX có ý nghĩa trên các mặt sau:

- Thông qua việc lập dự toán ngân sách mà các huyện, xã có thể thẩm tratính toán một cách chặt chẽ, kỹ lưỡng khả năng về nhu cầu tài chính, tiền tệ, xãhội Từ đó, phát huy được ưu thế, thuận lợi, hạn chế đến mức thấp nhất khókhăn trở ngại trong sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước nói chung và của các

xã nói riêng

- Lập dự toán NSX là khâu mở đầu của nội dung quản lý NSX, nó đặt cơ sởnền tảng cho khâu tiếp theo trong nội dung quản lý NSX Vì vậy, nếu khâu lập dựtoán được thực hiện chính xác có cơ sở khoa học, hợp thời gian… sẽ tạo điều kiệnthuận lợi lớn cho các khâu tiếp theo, đặc biệt là khâu chấp hành dự toán NSX

- Mục tiêu cớ bản của việc lập dự toán NSX nhằm tính toán đúng đắn NSX,có căn cứ khoa học và căn cứ thực tiễn các chỉ tiêu thu chi ngân sách của xã theokế hoạch Do đó, trong quá trình lập ngân sách phải đảm bảo các yêu cầu:

+ Dự toán NSX phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội và có tácđộng tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội

+ Dự toán ngân sách phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúng đắn các quanđiểm chỉ đạo của chính sách tài chính mỗi quốc gia trong thời kỳ và yêu cầutheo luật ngân sách của từng quốc gia

Tài liệu luận văn Hubt

- Để có bản dự toán ngân sách hàng năm vừa đáp ứng được yêu cầu mụctiêu vừa có tính thực tiễn cao, đòi hỏi khi lập dự toán ngân sách phải:

+ Căn cứ vào phương hướng, chủ trương, nhiệm vụ phát triển kinh tế vănhóa, xã hội, an ninh quốc phòng của mỗi mỗi quốc gia trong năm kế hoạch vànhững chủ trương năm tiếp theo Căn cứ này giúp cho công tác xây dựng dựtoán ngân sách có một cách nhìn tổng quát về những mục tiêu, nhiệm vụ màNSX của nhà nước phải tập trung thông qua động viên khai tác các nguồn thungân sách cũng như phân phối, sử dụng vốn ngân sách một cách đúng đắn, hợp

lý cho mỗi kỳ kế hoạch

+ Lập dự toán NSX phải được dựa trên bản kế hoạch phát triên kinh tế, xãhội của nhà nước trong năm kế hoạch Kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội là cơ

sở, căn cứ để đảm bảo các nguồn thu cho ngân sách nhà nước đồng thời, cũng lànơi sử dụng các khoản chi tiêu của ngân sách từng xã trong nhà nước Do vậy,kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội vừa là mục tiêu phục vụ của dự toán ngânsách

+Việc lập dự toán ngân sách phải tính đến các kết quả phân tích, đánh giátình hình thực hiện kế hoạch ngân sách của xã các năm trước, đặc biệt là nămbáo cáo

+ Hoạt động của NSX thường diễn ra theo các quy luật nhất định trong mộtthời kỳ tương đối dài Do vậy, các tài liệu phản ảnh tình hình thực hiện NSX cácnăm trước đặc biệt là năm báo cáo và những năm trước đó cho phép dự báo, dựkiến tình hình ngân sách năm kế hoạch theo các quy luật vận động của nhữngnăm trước

+ Lập dự toán ngân sách phải dựa trên các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn,định mức cụ thể về thu chi tài chính của xã Lập dự toán ngân sách là việc xâydựng các chỉ tiêu thu chi cho năm kế hoạch, các chỉ tiêu đó chỉ có thể được xâydựng sát, đúng, ngoài dựa vào căn cứ nói trên phải đặc biệt tuân thủ theo các chếđộ, tiêu chuẩn, định mức thu chi tài chính nhà nước nói chung và tài chính xãnói riêng thông qua hệ thống phát luật

Tài liệu luận văn Hubt

* Trên cơ sở căn cứ được xác lập, NSX được dự toán theo trình tự sau:

- Bộ phận tài chính, kế toán xã phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế

xã (nếu có) tính toán các khoản thu ngân sách nhà nước trên địa bàn (trong phạm

vi phân cấp cho xã quản lý);

- Các đơn vị, tổ chức thuộc Ủy ban nhân dân xã căn cứ vào chức năngnhiệm vụ được giao và chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi lập dự toán chi của đơn

vị, tổ chức mình;

- Bộ phận tài chính, kế toán xã lập dự toán thu, chi và cân đối NSX trình

Ủy ban nhân dân xã báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân xã xem xét, cho ýkiến trước khi gửi Ủy ban nhân dân cấp huyện và Phòng Tài chính - Kế hoạch

TP tổng hợp Thời gian báo cáo dự toán NSX do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyđịnh;

- Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch

TP làm việc với Ủy ban nhân dân xã về cân đối thu, chi NSX thời kỳ ổn địnhmới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phương Đối với cácnăm tiếp theo trong thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch TPchỉ tổ chức làm việc với Ủy ban nhân dân xã về dự toán ngân sách khi có đềnghị của Ủy ban nhân dân xã;

- Quyết định dự toán NSX: Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụthu, chi ngân sách của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Ủy ban nhân dân xã hoànchỉnh dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn được giao quản lý; dự toánthu, chi NSX và phương án phân bổ NSX báo cáo Ban Kinh tế - Xã hội xã thẩmtra, Thường trực Hội đồng nhân dân xã xem xét, cho ý kiến, trình Hội đồng nhândân xã quyết định theo thời hạn do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định Sau khi

dự toán NSX được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Ủy ban nhân dân xã báocáo Ủy ban nhân dân cấp huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch TP và cơ quanKho bạc Nhà nước nơi giao dịch để tổ chức thực hiện;

- Phòng Tài chính - Kế hoạch TP có trách nhiệm thẩm định dự toán NSX,trường hợp có sai sót phải báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện yêu cầu Hội

Tài liệu luận văn Hubt

đồng nhân dân xã điều chỉnh dự toán theo đúng quy định, đồng thời gửi Kho bạcNhà nước cùng cấp làm căn cứ để thực hiện dự toán theo quy định.

* NSX được bố trí mức dự phòng ngân sách hàng năm tương ứng từ 2%đến 4% tổng dự toán chi để đảm bảo các nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậuquả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, cứu đói; nhiệm vụ quan trọng về trật tự antoàn xã hội và nhiệm vụ cần thiết khác thuộc nhiệm vụ chi của NSX mà chưađược dự toán, Ủy ban nhân dân xã quyết định sử dụng dự phòng NSX, kết thúcmỗi quý báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân xã và báo cáo Hội đồng nhândân xã tại kỳ họp gần nhất

* Điều chỉnh dự toán NSX hàng năm

Trong các trường hợp có yêu cầu của Uỷ ban nhân dân cấp trên để đảm bảophù hợp với định hướng chung hoặc có biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụchi

Uỷ ban nhân dân xã tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình Hội đồng nhândân xã quyết định và báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện

1.2.4.2 Chấp hành dự toán Ngân sách xã

Chấp hành dự toán NSX là khâu tiếp theo của hoạt động quản lý NSX Đó

là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính và hành chínhnhằm biến các chỉ tiêu thu, chi ghi trong bản kế hoạch ngân sách nhà nước ở cấp

xã trở thành hiện thực

Như vậy, mục tiêu của chấp hành NSX nhằm:

- Biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong kế hoạch ngân sách năm từ khả năng,

dự kiến thành hiện thực Từ đó, góp phần biến các chỉ tiêu kế hoạch phát triểnkinh tế xã hội của địa phương từ khả năng trở thành hiện thực

- Thông qua chấp hành NSX mà tiến hành kiểm tra việc thực hiện các chínhsách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế tài chính của nhà nước ở cấp xã.Chấp hành NSX thực hiện tốt các mục tiêu nói trên sẽ mang lại ý nghĩa cực

kỳ quan trọng không những cho công tác quản lý, điều hành ngân sách nhà nước

ở cấp xã mà còn quan trọng hơn là thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội

Tài liệu luận văn Hubt

Đối với công tác quản lý điều hành ngân sách, chấp hành ngân sách nhànước ở cấp cơ sở là khâu cốt yếu, trọng tâm có ý nghĩa quyết định với một hoạtđộng quản lý NSX Nếu khâu lập kế hoạch đạt kết quả tốt thì về khả năng mớidừng lại ở trên các văn bản giấy tờ, nằm trong khả năng và dự kiến, chúng cóthể biến thành hiện thực hay không là tùy thuộc vào khâu chấp hành ngân sách.Hơn nữa, chấp hành ngân sách thực hiện tốt sẽ có nội dung tích cực trong thựchiện khâu tiếp theo của hoạt động quản lý ngân sách nhà nước ở cấp xã.

Khi nhận được số phân bổ về ngân sách của địa phương mình, những đơn

vị dự toán ngân sách được giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc đảm bảođúng với dự toán ngân sách được phân bổ, đồng thời thông báo với cơ quan tàichính địa phương nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát và quản lý

Chấp hành dự toán ngân sách được tiến hành từ việc chấp hành thu ngânsách cấp xã:

* Chấp hành dự toán thu NSX

- Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã chỉ đạo bộ phận tài chính, kế toán xã cónhiệm vụ phối hợp với cơ quan thuế đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời theoquy định của pháp luật;

- Tổ chức, đơn vị, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách, căn cứ vào thôngbáo thu của cơ quan thu hoặc của Ủy ban nhân dân xã, thực hiện nộp trực tiếpvào Kho bạc Nhà nước hoặc nộp vào tài khoản của Kho bạc Nhà nước (bằngtiền mặt hoặc chuyển khoản) tại ngân hàng thương mại nơi Kho bạc Nhà nướcủy nhiệm thu hoặc phối hợp thu Đối với các khoản thu ngân sách do Ủy bannhân dân xã trực tiếp thu, thì định kỳ phải nộp vào Kho bạc Nhà nước theo quyđịnh hoặc làm thủ tục nộp ngân sách theo quy định tại Khoản 3 Điều này Việc

kê khai, nộp thuế và các khoản thu khác của ngân sách nhà nước thực hiện theoquy định pháp luật về quản lý thuế;

- Trường hợp cơ quan có thẩm quyền quyết định phải hoàn trả khoản thuNSX, thì thủ tục và quyết định hoàn trả thực hiện theo quy định pháp luật hiệnhành;

Tài liệu luận văn Hubt

- Việc luân chuyển chứng từ được thực hiện như sau:

Đối với các khoản thu NSX được hưởng 100% hoặc các khoản thu phânchia với ngân sách cấp trên, Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch lập Bảng kê cáckhoản thu NSX, gửi Ủy ban nhân dân xã theo từng tháng;

Đối với số thu bổ sung từ ngân sách huyện cho NSX:

Hằng tháng, Ủy ban nhân dân xã chủ động rút dự toán tại Kho bạc Nhànước nơi giao dịch để đảm bảo cân đối ngân sách cấp mình; mức rút tối đa hàngtháng về nguyên tắc không vượt quá 1/12 tổng mức bổ sung cân đối ngân sáchcả năm; riêng các tháng trong quý I, căn cứ yêu cầu, nhiệm vụ chi của NSX,mức rút dự toán có thể cao hơn, nhưng mức rút 01 tháng không vượt quá 12%

dự toán năm và đảm bảo tổng mức rút quý I không vượt quá 30% dự toán năm.Trường hợp đặc biệt cần tăng thêm tiến độ rút dự toán, Ủy ban nhân dân xã cóvăn bản đề nghị Phòng Tài chính - Kế hoạch TP xem xét, giải quyết

Riêng vốn bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp huyện cho NSX (bao gồmcả bổ sung có mục tiêu ngoài dự toán giao đầu năm), căn cứ khả năng nguồn thu

và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, Ủy ban nhân dân cấp huyện quy định việcrút dự toán của NSX cho phù hợp thực tế ở địa phương

Căn cứ giấy rút dự toán bổ sung từ ngân sách cấp trên của Ủy ban nhân dân

xã (theo mẫu biểu hiện hành); Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch kiểm tra các điềukiện: đã có trong dự toán được giao, trong giới hạn rút vốn hằng tháng, sau đóhạch toán chi ngân sách cấp trên, thu ngân sách cấp dưới theo đúng nội dungkhoản bổ sung và mục lục ngân sách nhà nước

* Chấp hành dự toán chi NSX phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Đối với các đơn vị, các tổ chức sử dụng NSX: Phải thực hiện chi đúng dựtoán được giao, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, đúng mục đích, đối tượng vàtiết kiệm, có hiệu quả Lập dự toán sử dụng kinh phí hàng quý (có chia tháng)gửi Ban Tài chính xã Khi có nhu cầu chi, làm các thủ tục đề nghị Ban Tài chính

xã rút tiền tại Kho bạc hoặc quỹ tại xã để thanh toán Chấp hành đúng quy địnhTài liệu luận văn Hubt

của pháp luật về kế toán, thống kê và quyết toán sử dụng kinh phí với Ban Tàichính xã và công khai kết quả thu, chi tài chính của tổ chức, đơn vị.

- Đối với Ban Tài chính xã: Phải thẩm tra nhu cầu sử dụng kinh phí của các

tổ chức đơn vị Bố trí nguồn theo dự toán năm và dự toán quý để đáp ứng nhucầu chi, trường hợp nhu cầu chi lớn hơn thu trong quý cần có biện pháp đề nghịcấp trên tăng tiến độ cấp bổ sung hoặc tạm thời sắp xếp lại nhu cầu chi phù hợpvới nguồn thu, theo nguyên tắc đảm bảo chi lương, có tính chất lương đầy đủ,kịp thời Ban tài chính phải kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi ngân sách, sửdụng tài sản của các tổ chức đơn vị sử dụng ngân sách, phát hiện và báo cáo đềxuất kịp thời Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã về những vi phạm chế độ, tiêu chuẩn,định mức để có biện pháp đảm bảo thực hiện mục tiêu và tiến độ quy định

- Đối với Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã hoặc người được uỷ quyền quyếtđịnh chi: Việc quyết định chi phải theo đúng chế độ, tiêu chuẩn và mức chitrong phạm vi dự toán được phê duyệt và người ra quyết định chi phải chịu tráchnhiệm về quyết định của mình, nếu chi sai phải bồi hoàn cho công quỹ và tuỳtheo tính chất, mức độ vi phạm cũng bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặctruy cứu trách nhiệm hình sự

* Quy trình chi ngân sách:

Căn cứ vào dự toán chi NSX đã được Hội đồng nhân dân quyết định, tiếnđộ công việc, bộ phận tài chính, kế toán xã làm thủ tục chi trình Chủ tịch Ủy bannhân dân xã hoặc người được ủy quyền quyết định gửi Kho bạc Nhà nước nơigiao dịch và kèm theo các tài liệu cần thiết theo quy định của pháp luật Trênchứng từ chi phải ghi cụ thể, đầy đủ chương, loại, khoản, mục, tiểu mục theoquy định của mục lục ngân sách nhà nước, kèm theo Bảng kê chứng từ chi (theomẫu biểu số 14 kèm theo Thông tư này), tài liệu chứng minh Trường hợp thanhtoán một lần có nhiều chương, thì lập thêm Bảng kê chi, chi tiết theo mục lụcngân sách nhà nước (theo mẫu biểu số 15 kèm theo Thông tư này), trên Bảng kêghi rõ số hiệu, ngày, tháng của chứng từ chi, đồng thời trên chứng từ chi phảighi rõ số hiệu của Bảng kê, tổng số tiền;

Tài liệu luận văn Hubt

Trường hợp thanh toán bằng tiền mặt, sử dụng chứng từ chi bằng tiền mặt.Kho bạc Nhà nước kiểm tra, nếu đủ điều kiện thì thực hiện thanh toán cho kháchhàng hoặc người được sử dụng;

Trong những trường hợp thật cần thiết, như tạm ứng công tác phí, ứng tiềntrước cho khách hàng, cho nhà thầu theo hợp đồng, chuẩn bị hội nghị, tiếp khách,mua sắm nhỏ và các nhiệm vụ cần thiết khác được tạm ứng để chi Trong trườnghợp này, trên chứng từ chi chỉ ghi tổng số tiền cần tạm ứng Khi thanh toán tạmứng phải có đủ chứng từ hợp lệ, bộ phận tài chính, kế toán xã phải lập Bảng kêchứng từ chi (theo mẫu biểu số 14 kèm theo Thông tư này) và Giấy đề nghị thanhtoán tạm ứng (theo mẫu biểu số 16 kèm theo Thông tư này) gửi Kho bạc Nhànước nơi giao dịch làm thủ tục chuyển tạm ứng sang thực chi ngân sách;

Các khoản thanh toán NSX cho các đối tượng thụ hưởng phải được thựchiện bằng hình thức chuyển khoản (trừ trường hợp được phép chi bằng tiền mặttheo quy định của Bộ Tài chính về quản lý thu, chi bằng tiền mặt qua hệ thốngKho bạc Nhà nước);

Đối với các khoản chi từ các nguồn thu được giữ lại tại xã, bộ phận tàichính, kế toán xã phối hợp với Kho bạc Nhà nước định kỳ làm thủ tục hạch toánthu, hạch toán chi vào NSX; khi làm thủ tục hạch toán thu, hạch toán chi phảikèm theo Bảng kê chứng từ thu và Bảng kê chứng từ chi theo đúng chế độ quyđịnh;

- Chi thường xuyên:

Ưu tiên chi trả tiền lương, các khoản phụ cấp và các khoản đóng góp chocán bộ, công chức xã, chi an sinh xã hội, trợ cấp đối tượng bảo trợ xã hội;

Các khoản chi thường xuyên khác phải căn cứ vào dự toán năm, khối lượngthực hiện công việc, khả năng của NSX tại thời điểm chi để thực hiện chi chophù hợp;

- Chi đầu tư phát triển:

Việc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản của NSX phải thực hiện đầy đủtheo quy định của pháp luật về đầu tư công và phân cấp của Hội đồng nhân dân

Tài liệu luận văn Hubt

cấp tỉnh; việc thanh toán, quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản của NSX thựchiện theo quy định riêng của Bộ Tài chính;

Đối với dự án đầu tư bằng nguồn đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện,ngoài các quy định chung cần phải bảo đảm: Mở sổ kế toán theo dõi và phản ánhkịp thời mọi khoản đóng góp bằng tiền, ngày công lao động, hiện vật của nhândân; trong quá trình thi công, nghiệm thu và thanh toán phải có sự giám sát củaBan giám sát đầu tư của cộng đồng theo chế độ quy định;

Chi xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng quy định của pháp luật đầu tưcông, xây dựng và các quy định về tài chính theo chế độ quy định; nghiêm cấmviệc nợ đọng xây dựng cơ bản, chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức

Thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng dự toán, nguồntài chính theo chế độ quy định, nghiêm cấm việc nợ xây dựng cơ bản, chiếmdụng vốn dưới mọi hình thức

1.2.4.3 Quyết toán Ngân sách xã

Quyết toán NSX là khâu cuối cùng của hoạt động quản lý NSX Đó là việctổng kết lại quá trình thực hiện dự toán ngân sách năm, sau khi năm ngân sáchkết thúc nhằm đánh giá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách, từ đórút ra các ưu điểm, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cho công tác quản lýngân sách tiếp theo

Như vậy, mục đích của quyết toán ngân sách là tổng kết, đánh giá lại toànbộ quá trình hoạt động thu, chi của năm ngân sách đã qua

Khi quyết toán ngân sách được thực hiện theo trình tự sau:

- Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm tổ chức, thực hiện công tác hạch toánkế toán, quyết toán NSX theo mục lục ngân sách nhà nước và chế độ kế toánNSX hiện hành; thực hiện chế độ báo cáo kế toán và quyết toán theo quy định.Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu, chi quỹ NSXtheo quy định; định kỳ hằng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chiNSX, tồn quỹ NSX gửi Ủy ban nhân dân xã theo quy định và báo cáo đột xuấtkhác theo yêu cầu của Ủy ban nhân dân xã

Tài liệu luận văn Hubt

- Thời gian chỉnh lý quyết toán NSX kết thúc vào ngày 31 tháng 01 năm sau.

- Để thực hiện công tác khóa sổ và quyết toán hằng năm, Ủy ban nhân dân

xã thực hiện các việc sau đây:

+ Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo dự toán,có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào ngân sách và giải quyết kịp thờicác nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt thu phải chủ động cóphương án sắp xếp lại các khoản chi, sử dụng dự phòng và các nguồn tài chính

tự có hợp pháp khác để đảm bảo cân đối NSX;

+ Phối hợp với Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch đối chiếu tất cả các khoảnthu, chi NSX trong năm, bảo đảm hạch toán đầy đủ, chính xác các khoản thu,chi theo mục lục ngân sách nhà nước, kiểm tra lại số thu được phân chia giữacác cấp ngân sách theo tỷ lệ quy định;

+ Đối với các khoản tạm thu, tạm giữ (nếu có) phải xem xét xử lý hoặchoàn trả; trường hợp chưa xử lý được, thì phải làm thủ tục chuyển sang năm sau;+ Các khoản thu, chi phát sinh vào thời điểm cuối năm được thực hiện theonguyên tắc: Các khoản thu phải nộp chậm nhất trước cuối giờ làm việc ngày 31tháng 12 Nếu nộp sau thời hạn trên, phải hạch toán vào thu ngân sách năm sau.Nhiệm vụ chi được bố trí trong dự toán ngân sách năm chỉ được chi trong niênđộ ngân sách năm đó; các khoản chi có trong dự toán đến hết ngày 31 tháng 01năm sau chưa thực hiện, không được chuyển sang năm sau chi tiếp, trừ một sốkhoản chi được chuyển nguồn sang năm sau theo quy định ;

+ Số dư tài khoản tiền gửi của NSX đến hết ngày 31 tháng 12 (nếu có)được chuyển sang ngân sách năm sau sử dụng theo chế độ quy định

* Quy trình quyết toán NSX hằng năm:

- Ủy ban nhân dân xã lập báo cáo quyết toán thu, chi NSX hằng năm (theomẫu biểu số 07 đến mẫu biểu số 12 kèm theo Thông tư này) báo cáo Ban Kinhtế - Xã hội xã để thẩm tra, báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân xã cho ýkiến trước khi báo cáo Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, đồng thời gửi PhòngTài liệu luận văn Hubt

Tài chính - Kế hoạch TP để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm choPhòng Tài chính - Kế hoạch TP do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định;

- Quyết toán chi NSX không được lớn hơn quyết toán thu NSX Kết dưNSX là số chênh lệch lớn hơn giữa số thực thu và số thực chi NSX Toàn bộ kết

dư ngân sách năm trước (nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau;

- Sau khi Hội đồng nhân dân xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lậpthành 05 bản để gửi cho Hội đồng nhân dân xã, Ủy ban nhân dân xã, Phòng Tàichính - Kế hoạch TP, Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch (để làm thủ tục ghi thukết dư ngân sách), lưu bộ phận tài chính, kế toán xã;

- Phòng Tài chính - Kế hoạch TP có trách nhiệm thẩm định báo cáo quyếttoán thu, chi NSX, trường hợp có sai sót phải báo cáo Ủy ban nhân dân cấphuyện yêu cầu Hội đồng nhân dân xã điều chỉnh

1.2.5 Một số tiêu chí xác định hiệu quả quản lý thu, chi Ngân sách xã Tổng thu NS thực hiện trong năm

*Tỷ lệ thu NS thực tế = -X 100 Tổng thu NS theo dự toán

Tiêu chí này đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch thu ngân sách trên địa bàntrong năm Tỷ lệ tăng hay giảm phản ánh mức độ hoàn thành giữa kết quả thựchiện so với dự toán đã xây dựng

Tổng chi NS thực hiện trong năm

* Tỷ lệ chi NS thực tế = -X 100 Tổng chi NS theo dự toán

Đây là tiêu chí cho thấy việc thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách trên địabàn Phân tích chi tiết tiêu chí này cho thấy mức độ thực hiện nhiệm vụ chi,đồng thời đánh giá khả năng thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hộitrên địa bàn so với dự toán đã xây dựng

Tổng thu (chi) NS năm “n”

* Tỷ lệ tăng trưởng = - X 100 Thu (chi) NS Tổng thu (chi) NS năm “n - 1”

Tài liệu luận văn Hubt

Tiêu chí này đánh giá kết quả thực hiện của năm thứ n so với năm trước đó.

Tỷ lệ tăng hay giảm phản ánh kết quả thực hiện tốt hơn hay kém hơn so với nămtrước

1.3 CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUẢN LÝ NSX Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1.3.1 Nhân tố về thể chế tài chính

Thể chế tài chính quy định phạm vi, đối tượng thu, chi của các cấp chínhquyền; quy định, chế định việc phân công, phân cấp nhiệm vụ chi, quản lý chicủa các cấp chính quyền; quy định quy trình, nội dung lập, chấp hành và quyếttoán ngân sách Quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ quan nhànước trong quá trình quản lý thu, chi ngân sách, sử dụng quỹ ngân sách Thể chếtài chính quy định những nguyên tắc, chế độ, định mức chi tiêu Do vậy, nói đếnnhân tố ảnh hưởng đến quản lý thu, chi ngân sách trước hết phải nói đến thể chếtài chính Vì nó chính là những văn bản của Nhà nước có tính quy phạm phápluật chi phối mọi quá trình hoạt động của các cơ quan nhà nước trong quá trìnhquản lý thu, chi ngân sách

1.3.2 Nhân tố về bộ máy và cán bộ

Việc phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp, các bộ phậntrong tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý thu - chi ngân sách; việc quy định mốiquan hệ phối hợp giữa các bộ phận và cán bộ quản lý thu - chi, giữa bộ phận nàyvới bộ phận khác, giữa cấp trên với cấp dưới trong quá trình phân công phân cấpquản lý có ảnh hưởng rất lớn đến quản lý chi NSNN Nếu việc quy định chứcnăng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp tỉnh không rõ ràng, cụ thể thì dễxảy ra tình trạng hoặc thiếu trách nhiệm, hoặc lạm dụng quyền hạn trong việcthực hiện nhiệm vụ quản lý chi ngân sách Nếu bộ máy và cán bộ có năng lựctrình độ thấp, đạo đức bị tha hoá thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả quản lýchi NSNN

1.3.3 Nhân tố về trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập

Việc quản lý thu, chi ngân sách luôn chịu ảnh hưởng của nhân tố về trìnhđộ phát triển kinh tế và mức thu nhập của người dân trên địa bàn Khi trình độ

Tài liệu luận văn Hubt

kinh tế phát triển và mức thu nhập bình quân của người dân tăng lên, không chỉtạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động nguồn ngân sách và sử dụng có hiệuquả, mà nó còn đòi hỏi các chính sách, chế độ, định mức kinh tế - tài chính, mứcchi tiêu ngân sách phải thay đổi phù hợp với sự phát triển kinh tế và mức thunhập, mức sống của người dân Do đó, ở nước ta cũng như các nước trên thếgiới, người ta luôn quan tâm chú trọng đến nhân tố này, trong quá trình quản lýhoạch định của chính sách thu chi NSNN

Thực tế cho thấy, khi trình độ phát triển kinh tế và mức thu nhập bình quântrên địa bàn còn thấp cũng như ý thức về sử dụng các khoản chi chưa được đúngmức còn có tư tưởng ỷ lại Nhà nước thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý chiNSNN Khi chúng ta thực hiện tốt những vấn đề thu ngân sách trong đó có nhiềunhân tố tác động nhưng trình độ mức sống của người dân ngày càng nâng cao thìviệc thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước có thể rất dễ dàng Trường hợp nếutrình độ và mức sống còn thấp thì việc thu thuế cũng rất khó khăn

- Sự phát triển của lực lượng sản xuất và khả năng tích lũy của nền kinh tế

- Thu nhập GDP bình quân đầu người: Đây là nhân tố quyết định đến mứcđộng viên của NSNN

- Tỷ suất doanh lợi trong nền kinh tế: Đây là chi tiêu phản ánh hiệu quả củađầu tư phát triển kinh tế, tỉ suất này càng lớn thì nguồn tài chính càng lớn, do đóthu NSNN phụ thuộc vào mức độ trang trải các khoản chi phí của nhà nước

- Tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên: Đây là yếu tố làm tăng thu nguồnNSNN, ảnh hưởng đến việc năng cao tỉ suất thu NSNN

- Mô hình tổ chức bộ máy của nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, xã hộicủa nhà nước trong từng thời kỳ

- Môi trường kinh tế - xã hội

1.3.4 Sự phát triển kinh tế của huyện

Quản lý NSX chịu ảnh hưởng của trình độ phát triển kinh tế xã hội và mứcthu nhập của người dân trên địa bàn Khi trình độ kinh tế phát triển xã hội vàmức thu nhập bình quân của người dân tăng thì việc huy động ngân sách cũng

Tài liệu luận văn Hubt

tăng, do đó quản lý chi NSNN ít phải đối mặt với mâu thuẫn giữa nhu cầu chicao mà nguồn thu thấp như ở các địa phương có trình độ phát triển kinh tế thấp.Khi ý thức tuân thủ pháp luật và tuân thủ các chính sách Nhà nước của các tổchức, cá nhân được nâng cao, năng lực sử dụng NSNN tại các tổ chức và cánhân thụ hưởng NSNN được cải thiện thì việc sử dụng NSNN sẽ có hiệu quảcao hơn, mức độ vi phạm cũng sẽ thấp hơn Ngược lại, khi trình độ phát triểnkinh tế và mức thu nhập bình quân trên địa bàn còn thấp, cũng như ý thức về sửdụng các khoản chi chưa cao thì sẽ tồn tại tình trạng ỷ lại Nhà nước, lạm dụngchi NSNN… làm cho quá trình quản lý chi NSNN khó khăn hơn, phức tạp hơn.

1.3.5 Số lượng nguồn thu, nhiệm vụ chi NSX

Việc xác định đúng số lượng các nguồn thu, nhiệm vụ chi có ý nghĩa quantrọng trong quá trình quản lý, điều hành NSX trên địa bàn TP Thanh Hóa trongnhững năm vừa qua

Trong việc xác định nguồn thu tại NSX chính quyền cấp xã, cơ quan tàichính cấp trên thường xuyên rà soát, phân tích khả năng của từng nguồn thutrong thời gian tới để từ đó có chính sách phù hợp cho việc nuôi dưỡng nguồnthu, khai thác thu có hiệu quả, bền vững từ đó xây dựng dự toán hàng năm sátvới thực tế và có khả năng để hoàn thành nhiệm vụ

Tuy các nguồn thu thường xuyên chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong cơ cấu tổngthu NSX nhưng chúng ta không quản lý chặt chẽ, có giải pháp cụ thể để nuôidưỡng nguồn thu thì nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cân đối NSX, do vậy việcxác định đúng đối tượng nguồn thu chúng ta sẽ đưa ra giải pháp động viên cóhiệu quả nguồn thu đó vào NSX

Trong việc xác định nhiệm vụ chi NSX cũng có ý nghĩa quan trọng giúpcho việc quản lý, điều hành NSX đúng mục đích, đáp ứng được yêu cầu phục vụnhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại mỗi địa phương Khixác định nhiệm vụ chi xã, phường phải căn cứ vào kế hoạch phát triển kinh tế xãhội của huyện, của xã để có thể xây dựng kế hoạch huy động nguồn lực vàoTài liệu luận văn Hubt

NSX để chi cho nhiệm vụ thường xuyên, cho đầu tư phát triển xây dựng cáccông trình phúc lợi của xã phục vụ yêu cầu xây dựng NTM.

Nguồn thu, nhiệm vụ chi của mỗi địa phương có quan hệ biện chứng vớinhau, nên khi xác định được nguồn thu thì chúng ta mới đề ra nhiệm vụ chitương ứng đảm bảo được tính cân đối trong quản lý NSNN

1.4 KINH NGHIỆM QUẢN LÝ NSX TẠI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG 1.4.1 Kinh nghiệm quản lý NSX tại huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa

Huyện Vĩnh Lộc , tỉnh Thanh Hóa là đơn vị làm tốt công tác quản lý NSX

Là địa phương thuần nông, các khoản thu ngân sách chủ yếu từ phí, lệ phí; thuđấu thầu, thu khoán theo mùa vụ từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản; huyđộng đóng góp của tổ chức, cá nhân, các khoản đóng góp để đầu tư xây dựng cơ

sở hạ tầng… do HĐND xã quyết định Những năm qua, nhờ xây dựng dự toánngân sách sát tình hình, chủ động khai thác nguồn thu và sử dụng đúng mụcđích, công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện đã tạo điều kiện cho xã đầu

tư xây dựng các công trình phúc lợi phục vụ phát triển KT-XH Hàng năm, cáckhoản thu từ tiền sử dụng đất chiếm phần lớn trong tổng thu NSX được thựchiện đúng quy trình Các khoản thu phí và lệ phí, quỹ đất công ích, thu khác đềuđược tận dụng nguồn đáp ứng nhu cầu chi NSX Trong chi NSX, ngoài cáckhoản ưu tiên chi thường xuyên thì việc chi đầu tư xây dựng các công trình phúclợi được quan tâm Để đạt được những kết quả trên huyện Lạng Giang đã thựchiện tốt một số giải pháp sau:

- Việc triển khai hướng dẫn thực hiện Luật NSNN và các văn bản quy địnhcủa Bộ Tài chính, của UBND tỉnh đối với người dân, hộ kinh doanh thườngxuyên được quan tâm, cho nên tránh được tình trạng nghi ngờ trong các khoảnthu-chi ở địa phương, nhất là lĩnh vực đầu tư XDCB

- Việc lập dự toán NSX từ cơ sở bám sát tình hình thực tế; các nguồn thutrên địa bàn được tận dụng triệt để, phân bổ kinh phí hợp lý; nhiệm vụ chi đượctính đúng, đủ, kịp thời Nguồn vốn này được đầu tư xây dựng các công trìnhphúc lợi như hệ thống điện, đường giao thông, trường học, trạm y tế bảo đảm

Tài liệu luận văn Hubt

công khai minh bạch, hạn chế thấp nhất tình trạng lãng phí, sử dụng không đúngmục đích

- Các khoản thu, chi NSX đều được kiểm tra, phản ánh rõ ràng, minh bạchdưới sự giám sát của HĐND xã, tạo niềm tin trong nhân dân Đến nay, cáctrường học, phòng học ở khu lẻ, trạm y tế đều được đầu tư xây dựng kiên cố đạtchuẩn quốc gia; 60% đường giao thông ở các thôn, xóm được đổ bê tông ximăng; nhiều công trình kênh, mương được xây dựng kiên cố bằng nguồn vốnnày

- Thường xuyên hướng dẫn, kiểm tra, thẩm tra báo cáo của phòng Tàichính- Kế hoạch huyện

- Đội ngũ cán bộ tài chính xã từng bước kiện toàn, phương tiện làm việcđược trang bị đáp ứng yêu cầu thực hiện kế toán máy, các văn bản về chế độ kếtoán mới thường xuyên được cập nhật Kế toán, thủ quỹ, chủ tịch UBND xãthường xuyên được bồi dưỡng nghiệp vụ tài chính nên có ý thức trách nhiệmcao

- Phát huy dân chủ, công khai minh bạch trong nội bộ đội ngũ cán bộ côngchức xã và nhân dân để tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm kịp thời uốn nắn,khắc phục những hạn chế, ngăn chặn dấu hiệu tiêu cực phát sinh Bên cạnh đóngành chức năng của huyện còn tích cực hướng dẫn, kiểm tra nghiệp vụ tàichính ở xã, giúp UBND huyện chỉ đạo, điều hành sâu sát, góp phần quản lý tốtNSX

1.4.2 Kinh nghiệm quản lý NSX tại huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình

Ðể thu được thuế xây dựng cơ bản vãng lai trên địa bàn huyện và điều tiếttheo đúng địa bàn phát sinh, liên ngành Tài chính - Thuế - Kho bạc nhà nước,Phòng Công Thương, Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới của huyện Tiền Hảicùng các ngành liên quan khác đã phối hợp nhịp nhàng, do vậy số thuế ở lĩnhvực này thu về ngân sách nhà nước cũng đạt cao nhất từ trước tới nay

Kết quả thu thuế ngoài quốc doanh cũng mang lại con số cao nhất từ trướctới nay cho NSX Ngay từ đầu năm, các loại thu NSX từ trước bạ chuyển

Tài liệu luận văn Hubt

nhượng, phí lệ phí, tiền thuê đất, thu biện pháp tài chính huyện đã tập trung chỉđạo các xã nên số thu cao, tỷ lệ vượt dự toán Góp phần vào tổng thu ngân sáchnhà nước cấp huyện, 35 xã, phường năm 2017 đạt 296,36 tỷ đồng, đạt 240% dựtoán Trừ nguồn thu lớn nhất là trợ cấp ngân sách từ trên đưa về, các xã đều cốgắng tạo nguồn, quản lý và khai thác triệt để nguồn thu, nên cũng đạt ở mức cao.

Do tổ chức thu đạt kết quả cao, đã góp phần cho công tác chi ngân sách nhànước ở cả 2 cấp huyện và xã) đều vượt kế hoạch Tiền Hải tập trung ưu tiênhàng đầu cho chi phát triển kinh tế (cả huyện và xã) Các khoản chi cho pháttriển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới đều đạt và vượt dự toán

Nguyên nhân thu, chi nhà nước năm 2017 có kết quả nêu trên được huyệnTiền Hải rút ra: Căn cứ dự toán thu, chi ngân sách nhà nước tỉnh giao, năm 2017

là năm huyện đã chủ động xây dựng dự toán và giao sớm hơn so với các nămtrước đây để các ngành và các địa phương xây dựng dự toán và các chương trìnhhành động Từ công tác đôn đốc, kiểm soát chi cũng được tăng cường qua nhiềukhâu

Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, một mặt tăng cường cán bộ giám sát,mặt khác thường xuyên bồi dưỡng kiến thức cho xã có cán bộ tài chính còn yếunghiệp vụ, đạt 100% cán bộ tài chính ở cấp xã, phường qua đào tạo Huyện còncung cấp phần mềm quản lý NSX để cán bộ Tài chính kế toán xã thực hiện côngtác kế toán, hạch toán ngân sách Ngành Thuế cũng thông qua nghiệp vụ quản lýthuế để bồi dưỡng kiến thức thu NSX Kho bạc nhà nước huyện thông qua vaitrò giám sát chi NSX và kiểm soát vốn xây dựng cơ bản nâng cao trình độ chocán bộ Tài chính kế toán các xã

Ðể hoàn thành dự toán thu chi NSNN, đặc biệt là NSX năm 2017, Tiền Hải

đã thực hiện nhiều giải pháp : tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biếnpháp luật về các lĩnh vực thuế, kế toán, quản lý sản xuất - kinh doanh Trongthời gian chuẩn bị giao thuế môn bài, ngành Thuế cùng các địa phương tăngcường rà soát lại các nguồn thu.Tài liệu luận văn Hubt