luận văn thạc sĩ hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh hải dương

Ngoài những tài liệu đánh giá về thực hiện chính sách quản lý ngân sách nhànước nói chung và ngân sách xã – phường nói riêng của Chính phủ mà trực tiếp là Bộ Tài chính, đến nay, vấn đề q

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-NGUYỄN THỊ MINH HẰNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

XÃ – PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Hà Nội - 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

-NGUYỄN THỊ MINH HẰNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

XÃ – PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS VŨ VĂN HÙNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng bản thân tôi Cáctài liệu được sử dụng để phân tích trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng và đã đượccông bố theo đúng quy định Các kết quả nghiên cứu trong luận văn là do tôi tự tìmhiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tế

Học viên

Nguyễn Thị Minh Hằng

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sỹ, tôi đã nhậnđược sự giúp đỡ, tạo điều kiện nhiệt tình và quý báu của nhiều cá nhân và tập thểTrước hết, tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô Phòng quản lý đào tạo Sauđại học, các khoa, phòng và Ban giám hiệu trường Đại học Thương Mại đã tạo điềukiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này.Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới thày giáo TS VũVăn Hùng đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thànhluận văn này

Bên cạnh đó, tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, các cán bộ, nhânviên phòng Ngân sách xã – Sở Tài chính tỉnh Hải Dương, gia đình và đồng nghiệp

đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng cám ơn!

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vi

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

3.1 Mục đích 7

3.2 Nhiệm vụ 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

4.2 Phạm vi nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 7

6 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ – PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 10

1.1 Ngân sách Nhà nước cấp xã – phường 10

1.1.1 Khái niệm ngân sách Nhà nước xã – phường 10

1.1.2 Vị trí vai trò, bản chất và đặc điểm của ngân sách xã – phường 12

1.1.3 Nội dung của ngân sách xã – phường 15

1.2 Quản lý ngân sách xã – phường 22

1.2.1 Khái niệm 22

1.2.2 Nguyên tắc, yêu cầu quản lý NSXP 23

1.3 Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý Ngân sách xã – phường 26

1.3.1 Nội dung quản lý Ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn thành phố 26

1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã – phường trên địa bàn tỉnh 31

1.4 Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước và bài học kinh nghiệm đối với tỉnh Hải Dương 33

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý NSNN ở một số nước tiên tiến và một số địa phương 33 1.4.2 Bài học kinh nghiệm rút ra đối với tỉnh Hải Dương 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ –

PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG 41

2.1 Khái quát tình hình quản lý Ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 41

2.1.1 Tình hình phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Hải Dương 41

2.1.2 Khái quát về Sở Tài chính tỉnh Hải Dương 43

2.2 Thực trạng quản lý ngân sách xã - phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 47

2.2.1 Quản lý thu ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương giai đoạn 2012 – 2016 47

2.2.2 Thực trạng quản lý chi ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 66

2.3 Đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách xã - phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 83

2.3.1 Kết quả đạt được 83

2.3.2 Những tồn tại và nguyên nhân 90

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ-PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG 97

3.1 Định hướng và quan điểm về công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 97

3.1.1 Định hướng chung 97

3.1.2 Các mục tiêu chủ yếu đến năm 2020 97

3.1.3 Phương hướng hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 98

3.1.4 Quan điểm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 101

3.2 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 103

3.2.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 103

3.2.2 Nhóm giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương 109

3.2.3 Nhóm giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu – chi ngân sách xã – phường tại tỉnh Hải Dương 103

3.2.4 Các giải pháp khác 116

3.3 Kiến nghị 120

3.3.1 Đối với Bộ Tài chính 120

3.3.2 Đối với Sở Tài chính Hải Dương 121

3.3.3 Đối với cấp huyện, thành phố, thị xã 122

KẾT LUẬN 123

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 124

GTNT Giao thông nông thôn

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Tổng hợp thu ngân sách xã - phường theo huyện giai đoạn 2012 - 2016 49

Bảng 2.2: Tình hình thực hiện thu ngân sách xã - phường qua 5 năm 54

Bảng 2.3: Tổng hợp tình hình thu từ quỹ đất công ích và đất công 57

Biểu 2.4: Tình hình thực hiện dự toán chi ngân sách xã - phường 5 năm 67

Bảng 2.5: Tổng hợp chi ngân sách xã - phường giai đoạn 2012 - 2016 69

Bảng 2.6: Kết quả chi thường xuyên ngân sách xã - phường 5 năm 72

Bảng 2.7: Tổng hợp chi đầu tư phát triển 78

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước (NSNN) là một công cụ chính sách tài chính quan trọngcủa một quốc gia, là một khâu trong điều tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội, định hướngphát triển sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội.Ngân sách xã – phường (NSXP) là cấp ngân sách cơ sở của hệ thống NSNN Tổ chức

bộ máy cấp xã - phường hoạt động tốt là do công tác quản lý NSXP hoạt động tốt tạophương tiện vật chất cho chính quyền thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình vàxây dựng con người mới, nông thôn mới, xã hội chủ nghĩa (XHCN) ở địa phương.Trong bối cảnh chung của đất nước, tỉnh Hải Dương những năm qua đã đạtđược những thành tựu to lớn về phát triển kinh tế - xã hội Hơn 10 năm thực hiệnLuật NSNN, cân đối NSXP đang ngày càng vững chắc, nguồn thu ngân sách ngàycàng tăng, năm sau cao hơn năm trước, không những đảm bảo được yêu cầu chithiết yếu của bộ máy quản lý nhà nước, sự nghiệp kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh,quốc phòng mà còn dành một phần cho đầu tư phát triển Mặc dù nguồn thu củaNSXP được khai thác tương đối triệt để nhưng do ảnh hưởng của cơ chế cũ nên vẫncòn dựa nhiều vào số bổ sung từ ngân sách cấp trên Trình độ quản lý của cán bộcấp xã – phường còn nhiều hạn chế, chưa thực hiện được yêu cầu đặt ra Chế độ đãingộ đối với cán bộ tuy đã được cải thiện nhưng vẫn chưa khuyến khích được cán bộtâm huyết trong công việc Biên chế tổ chức chưa hợp lý, số lượng tuy nhiều nhưngnhững người có khả năng đánh giá được sự biến động của thị trường ảnh hưởng đếnthu chi như thế nào còn rất ít, chủ yếu làm việc theo thói quen và kinh nghiệm sẵn

có Đội ngũ cán bộ và công chức cấp xã – phường thường không ổn định, theothống kê bình quân cứ sau 3 năm toàn tỉnh có từ 30% - 40% số cán bộ, công chứccấp xã – phường thay đổi vị trị làm việc, cùng với đó là lối “tư duy nhiệm kỳ” vẫncòn phổ biến trong đại bộ phận cán bộ lãnh đạo cấp xã – phường, chính điều này đãlàm ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng công tác quản lý ngân sách xã – phường trênđịa bàn tỉnh Hải Dương Bên cạnh đó chính quyền cấp xã – phường mặc dù đã đượctăng cường tính tự chủ song vẫn còn mang tính hình thức, tâm lý quản lý theo cơchế cũ, trông chờ ỷ lại vào ngân sách cấp trên

Công tác quản lý thu, chi NSXP mặc dù đã có những chuyển biến tích cựcnhưng vẫn chưa tận thu các khoản thu phát sinh trên địa bàn, chi ngân sách chưathực sự hiệu quả Quy trình quản lý thu, chi ngân sách xã – phường chưa có quyđịnh cụ thể, rõ ràng, dẫn đến có hiện tượng một số địa phương tự quy định quy trìnhquản lý thu, chi theo nhận thức riêng gây khó khăn và ảnh hưởng tới việc tổng hợp,phân tích tình hình cung cấp thông tin chỉ đạo điều hành ngân sách Nhà nước Chưaphân định rõ nội dung quản lý thu, chi ngân sách xã – phường với quản lý các hoạtđộng tài chính khác ở xã – phường, nên việc lập và chấp hành dự toán ngân sách ởnhiều địa phương còn chưa đúng theo quy định của pháp luật.

Các nguồn thu tại xã – phường chủ yếu là nguồn thu từ sản xuất nông nghiệpnên chịu ảnh hưởng nhiều vào thiên tai và sự biến động của giá cả nông sản trên thịtrường Nhiệm vụ chi ngân sách xã – phường rất phức tạp, vừa phải đảm bảo hoạtđộng thường xuyên của chính quyền xã – phường, vừa phải đáp ứng các nhiệm vụchi đột xuất Cơ cấu chi chủ yếu là chi thường xuyên, những khoản chi hội nghị,tiếp khách còn gây lãng phí lớn Trình tự thực hiện cấp phát chi đầu tư xây dựng cơbản chưa hoàn toàn tuân theo các bước theo quy định Hệ thống mẫu biểu chưakhoa học và thống nhất giữa các năm, số liệu chưa thật sự chính xác Công tác lập,phân bổ, chấp hành và quyết toán còn mang tính hình thức, chưa thực sự sát vớithực tế

Mặt khác, như chúng ta đã biết ngân sách xã – phường có vai trò và vị trí vôcùng quan trọng không chỉ trong hệ thống ngân sách nhà nước mà còn là công cụgiúp chính quyền cấp xã – phường thực hiện nhiệm vụ chức năng của mình Là cấpchính quyền cơ sở, trực tiếp quản lý đến từng hộ gia đình, từng người dân tuy nhiênchức năng nhiệm vụ của chính quyền xã – phường không chỉ đơn thuần là quản lýdân sinh, pháp chế xã hội, mà quan trọng hơn nữa là giữ vững ổn định chính trị, đápứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện mới Chính vì vậy mà xâydựng một chính quyền nhà nước cấp cơ sở có ngân sách vững mạnh, minh bạch và

rõ ràng, từ đó hoàn thiện hệ thống chế độ, chính sách về ngân sách cấp cơ sở xã –phường là một việc làm hết sức cần thiết trong giai đoạn hiện nay

Xuất phát từ những tồn tại trên, công tác quản lý NSNN nói chung và NSXPtrên địa bàn tỉnh Hải Dương nói riêng, bên cạnh những thuận lợi là nhận được sựquan tâm của các cấp chính quyền và nguồn thu lớn nhưng hoàn thiện công tác quản

lý NSXP là vô cùng cần thiết, nhất là trong giai đoạn hiện nay Do vậy, trong bối

cảnh đó tôi chọn đề tài ”Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã – phường trên

địa bàn tỉnh Hải Dương” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình.

2 Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thực hiện Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 ngày 25 tháng 06 năm

2015 của Quốc hội về lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, giám sát ngân sách nhànước; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quantrong lĩnh vực ngân sách nhà nước đồng thời, lấy ý kiến rộng rãi của các cơ quan,đoàn thể, thông qua Trang thông tin điện tử của Chính phủ và Trang thông tin điện

tử của Bộ Tài chính Chính phủ đã nghiên cứu ý kiến đóng góp, tiếp thu hoàn chỉnh

dự thảo Luật ngân sách Nhà nước

Ngoài những tài liệu đánh giá về thực hiện chính sách quản lý ngân sách nhànước nói chung và ngân sách xã – phường nói riêng của Chính phủ mà trực tiếp là

Bộ Tài chính, đến nay, vấn đề quản lý ngân sách nhà nước là một công trình nghiêncứu khoa học, tiêu biểu để đưa ra các chế độ quy định trong quản lý ngân sách nhànước một cách chắc chắn và sát sao

Cho đến nay đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về các đề tài quản

lý từ NSNN, những giải pháp hiệu quả trong quá trình quản lý NSNN nói chung vàNgân sách xã – phường nói riêng nhằm hoàn thiện hơn chính sách quản lý ngânsách, đề xuất các giải pháp chống thất thoát, lãng phí trong quá trình NSNN xã –phường phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội đáp ứng yêu cầu hội nhập, góp phầnthực hiện tốt mục tiêu chiến lược cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2011 - 2020.Trong đó có một số công trình khoa học tiêu biểu ở phạm vi toàn quốc như sau:

- Luận án tiến sỹ của tác giả Lê Toàn Thắng – Học viện Hành chính (2013) về

”Phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước ở Việt Nam hiện nay” Luận án đã bao quátđược thực trạng phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước ở Việt Nam hiện nay từ đólàm rõ những ưu điểm, tồn tại trong công tác này nhằm chỉ ra những vấn đề cầnnghiên cứu giải quyết trong phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước để đề xuất một sốgiải pháp đẩy mạnh phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong thời kỳmới và những điều kiện đảm bảo cho việc thực hiện những giải pháp trên có hiệu quả

- Luận văn Thạc sỹ của tác giả Đào Quỳnh Trang (2016) – Trường Đại họcThương mại về ”Quản lý ngân sách Nhà nước quận Long Biên, Thành phố Hà Nội”

Luận văn đã góp phần hệ thống hóa và làm rõ lý luận về ngân sách Nhà nước, quản

lý Ngân sách Nhà nước và vai trò to lớn của việc hoàn thiện công tác quản lý ngânsách Nhà nước, đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách Nhà nước, phân cấpquản lý ngân sách tại địa bàn quận Long Biên – TP Hà Nội trong thời gian quathông qua ưu điểm, nhược điểm và nguyên nhân của thực trạng đó Qua đó, đề xuấtmột số giải pháp để hoàn thiện hơn công tác quản lý ngân sách Nhà nước trên địabàn quận Long Biên – TP Hà Nội

- Bài viết “Ngân sách xã trong phân cấp quản lý ngân sách nhà nước: nghiêncứu tại xã Hoàng Diệu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương” của tác giả Nguyễn HữuKhánh, Tạp chí Khoa học và phát triển 2014, tập 12, số 6 Bài viết này phân tíchnhững vấn đề đối với NSX trong phân cấp quản lý NSNN Nội dung phân tích tậptrung vào một số thay đổi kinh tế - xã hội nông thôn dẫn đến biến động khoản thu

và nhiệm vụ chi của NSX Bằng chứng cho những nội dung thảo luận của bài viếtđược thu thập từ một xã nằm ở trung tâm của vùng đồng bằng sông Hồng, xã HoàngDiệu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong thời kỳ

từ 2008 đến 2013, các khoản thu và chi của ngân sách xã biến động mạnh cả về sốlượng và cơ cấu Chi cho đầu tư phát triển trên địa bàn xã phụ thuộc phần lớn vàothu từ cấp quyền sử dụng đất Đồng thời, tác giả đã đưa ra kiến nghị: (1) cần tăngcường minh bạch thông tin về ngân sách xã tới người dân, (2) nên thay đổi mứcthuế sử dụng đất phi nông nghiệp và (3) điều chỉnh phí sử dụng đất công ích là đấtcanh tác trên đồng ruộng cho phù hợp

- Luận văn Thạc sỹ ”Hoàn thiện quản lý chi ngân sách Nhà nước tỉnh NamĐịnh” của tác giả Nguyễn Đức Hiển (2016) – Trường Đại học Thương mại Đề tài

đã hệ thống hóa và làm rõ thêm được các vấn đề lý luận về tăng trưởng và phát triểnkinh tế - xã hội; cung cấp những vấn đề cơ bản về chi tiêu ngân sách Nhà nước,những quy định về quản lý chi tiêu ngân sách Nhà nước với những nội dung: mụctiêu, nguyên tắc và phương thức của quản lý chi NSNN trên cơ sở Luật ngân sáchNhà nước, các Nghị định của Chính phủ, Thông tư của Bộ Tài chính có liên quan;quản lý chi NSNN với việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Luận văn cũng đãtrình bày một cách khái quát thực trạng quản lý chi ngân sách về hệ thống cơ chế,chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội; công bằng xã hội Qua đó, rút ranhững kết quả đạt được và những hạn chế cùng nguyên nhân của việc quản lý chi

NSNN trong những năm vừa qua Từ đó tác giả đã nghiên cứu đề xuất giải phápnhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách địa phương (NSĐP) và nâng caohiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra đối với ngân sách tỉnh Nam Định trong thờigian tới.

- Bài viết “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh SócTrăng” của tác giả Huỳnh Xuân Hiệp, Tạp chí Kinh tế và Dự báo Bài viết tập trunglàm rõ khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước; hiệu quả về quản lý ngân sách nhànước Từ đó chỉ ra thực trạng trong công tác quản lý của tỉnh Sóc Trăng nhằm nângcao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước đồng thời phấn đấu để đạt đượcnhững mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sóc Trăng giai đoạn 2015 – 2020

- Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Đức Vương (2016) – Trường Đại họcThương mại về ”Quản lý chi Ngân sách Nhà nước trên địa bàn quận Ba Đình,Thành phố Hà Nội Luận văn đã bao quát được những vấn đề cơ bản về quản lý chingân sách nhà nước trên địa bàn quận Ba Đình để từ đó phân tích, đánh giá thựctrạng trong công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn quận Ba Đình –

TP Hà Nội trong thời gian qua Qua đó, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiệncông tác quản lý chi ngân sách trên địa bàn quận Ba Đình – TP Hà Nội

- Bài viết “Một số vấn đề về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước” của TS.Nguyễn Thị Lan Hương, Tạp chí Pháp luật Ngân sách nhà nước (2012) Bài viếtnày trên cơ sở khái quát một số bất cập trong quản lý phân cấp NSNN để đưa ra một

số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về phân cấp quản lý NSNN hiệnnay Đặc biệt trong bối cảnh thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) ởcấp huyện, quận, phường, đồng thời trước thực trạng vốn của nhà nước tập trungđầu tư vào các tập đoàn kinh tế, tổng công ty khá lớn nhưng lại được đầu tư dàn trải

và kém hiệu quả thì việc điều chỉnh phân cấp quản lý NSNN tạo quyền tự chủ thực

sự cho địa phương là một yêu cầu cấp bách nhằm phát triển nguồn thu đáp ứng nhucầu chi không ngừng gia tăng và việc xác định trách nhiệm quản lý và phạm vi hoạtđộng đầu tư bằng vốn NSNN cũng cần phải giải quyết triệt để Từ những vấn đềthực tiễn và bất cập nêu trên, tác giả đã đưa ra kiến nghị: đảm bảo quyền tự chủ tàichính của địa phương, gắn trách nhiệm của cơ quan được phân cấp với hiệu quả chiNSNN đồng thời đảm bảo dự toán chi NSNN lập hàng năm

- Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Mai (2015) – Trường Đại họcThương mại về ”Quản lý Ngân sách Nhà nước tại huyện Đông Anh, Thành phố HàNội” Luận văn cung cấp những vấn đề cơ bản về thu - chi ngân sách Nhà nước,những quy định về quản lý thu - chi ngân sách Nhà nước trên cơ sở Luật ngân sáchNhà nước, các Nghị định của Chính phủ, Thông tư của Bộ Tài chính có liên quan.Làm rõ thực trạng về công tác quản lý NSNN của huyện Đông Anh và đề xuất giảipháp nâng cao chất lượng quản lý ngân sách huyện Đông Anh – TP Hà Nội trongthời gian tới.

- Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Phương Dung (2011) – TrườngĐại học Thương mại về “Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn thị xã TừSơn, tỉnh Bắc Ninh” Luận văn đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận về quản lýngân sách nhà nước nói chung và quản lý nhà nước cấp xã nói riêng Trên cơ sởphân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn thị xã Từ Sơn,tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012-2014, luận văn đề xuất một số giải pháp chủ yếunhằm hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn thị xã Từ Sơn, tỉnhBắc Ninh giai đoạn 2015-2020

Trên cơ sở hệ thống những nghiên cứu khoa học của các tác giả trên, tác giả đã

đi sâu và tập trung vào làm rõ một số vấn đề sau đây:

- Làm rõ những lý luận cơ bản về ngân sách Nhà nước: khái niệm, nguyên tắcquản lý thu, chi NSNN, các chế độ quản lý và sử dụng tài chính hiện hành; các nhân

tố ảnh hưởng đến việc quản lý và thực thi chính sách của Đảng và Nhà nước

- Tổng kết kinh nghiệm ban hành, quản lý theo các nội dung đã đề xuất để rút

ra những bài học kinh nghiệm có thể tham khảo cho việc hoàn thiện công tác quản

lý ngân sách xã – phường

- Thực hiện được những phân tích và đánh giá tương đối toàn diện chế độ, quyđịnh tài chính hiện hành Chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chếtrong ban hành, quản lý, sử dụng Luật ngân sách Nhà nước

- Định hướng, mục tiêu và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản

lý Ngân sách xã – phường giai đoạn 2017- 2020

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Trên cơ sở phân tích thực trạng quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàntỉnh Hải Dương giai đoạn 2014 – 2016, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằmhoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương giaiđoạn 2017 - 2020

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý ngân sách xã – phường trênđịa bàn tỉnh Hải Dương Các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội chỉ được đềcập nhằm làm rõ hơn vấn đề quản lý ngân sách xã – phường

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý ngân sách Nhà nước cấp xã –phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương Quản lý NSNN cấp xã – phường theo cách tiếpcận về quản lý thu – chi ngân sách

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủnghĩa duy vật lịch sử với các phương pháp cụ thể:

* Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp

- Phương pháp thu thập số liệu, nghiên cứu tài liệu

Kế thừa các số liệu và kết quả nghiên cứu đã có, được sử dụng để giải quyếtcác vấn đề liên quan của đề tài

Tham khảo các tài liệu có liên quan của Chính phủ, Hội đồng nhân dân tỉnh,

Ủy ban nhân dân tỉnh, phòng Quản lý Ngân sách xã của Sở Tài chính tỉnh HảiDương;… như: Báo cáo kinh tế xã hội các năm (từ 2012 đến năm 2016); Quy hoạchtổng thể phát triển kinh tế xã hội của các xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dươngđến năm 2020, định hướng đến năm 2030; Báo cáo thu chi ngân sách xã – phườngcác năm (từ năm 2012 đến năm 2016)…

Các thông tin liên quan đến đề tài ở các báo, tạp chí, các trang web của BộCông thương, Bộ Tài chính, Tổng cục thống kê, Cổng thông tin điện tử tỉnh Sở Tàichính tỉnh Hải Dương…

Ngoài ra là các nguồn dữ liệu tác giả tiến hành thu thập trực tiếp hoặc gián tiếpthông qua phương pháp ghi chép, nghiên cứu thực địa, truy cập vào các website,nghiên cứu các bài báo, tạp chí, các công trình nghiên cứu khoa học có liên quantrước đó…

Sau khi thu thập dữ liệu, tiến hành các bước xử lý dữ liệu như: hiệu chỉnh, chúthích, phân loại, sắp xếp…

Sau khi thu thập được các thông tin cần thiết liên quan đến quá trình nghiêncứu, từ đó đi sâu vào triển khai phân tích, tổng hợp và đánh giá số liệu Một sốphương pháp được sử dụng để tiến hành công việc này như là:

- Phương pháp phân tích tư liệu:

Nghiên cứu được thực hiện thông qua tài liệu thứ cấp trong khoảng thời gian

từ khi Luật Ngân sách Nhà nước số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 của Quốc hội

có hiệu lực thi hành trên phạm vi cả nước, nhằm hoàn thiện chính sách quản lý ngânsách xã – phường, với nhiều nội dung liên quan đến hầu hết các lĩnh vực của đờisống xã hội từ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, ngoại giao, môi trường Việc thựchiện nghiên cứu thực tiễn và thu thập số liệu minh chứng cho quá trình ban hành,quản lý, sử dụng ngân sách xã – phường được tác giả thực hiện vào năm 2014 -

2016 Những đề xuất giải pháp của đề tài định hướng từ 2016 - 2020

Địa điểm thực hiện nghiên cứu: Việc thực hiện nghiên cứu được tiến hành tạiThành phố Hải Dương.

- Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, hệ thống hóa, xử lý số liệu và thông

qua các số bình quân, số tuyệt đối, số tương đối để đánh giá các chỉ tiêu nghiên cứu

- Phương pháp so sánh: Là phương pháp được sử dụng chủ yếu để phân tích

nhằm xem xét các chỉ tiêu để đánh giá các động thái phát triển của hiện tượng, bảnchất kinh tế, xã hội theo thời gian, không gian

- Phương pháp thu thập số liệu nghiên cứu, khảo sát

Tìm và thu thập số liệu về tình hình thực hiện thu và sử dụng ngân sách xã –phường trong các tài liệu về ngân sách nhà nước, do Chính phủ, các bộ, ngành báocáo với Quốc hội hàng năm Khảo sát thực tiễn tại Sở Tài chính tỉnh Hải Dươngđược chọn làm mô hình điểm để đánh giá về tình hình quản lý công tác thu, sử dụngngân sách xã – phường trong thời gian qua, cũng như xác định giải pháp phù hợp đểhoàn thiện chính sách quản lý ngân sách xã – phường của ngân sách nhà nước trongthời gian tới

Phần mềm Excel được sử dụng để thống kê hệ thống dữ liệu đạt được trongthu, chi quản lý ngân sách xã – phường

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và các phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3chương:

Chương 1: Một số vấn đề chung về công tác quản lý ngân sách xã – phườngtrên địa bàn tỉnh

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã – phường trên địa bàntỉnh Hải Dương

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách

xã – phường trên địa bàn tỉnh Hải Dương

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ –

PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

1.1 Ngân sách Nhà nước cấp xã – phường

1.1.1 Khái niệm ngân sách Nhà nước xã – phường

Ngân sách nhà nước là nguồn lực tài chính của quốc gia Để quản lý quá trìnhhình thành và phân bổ một cách có hiệu quả việc sử dụng ngân sách nhà nước làmột vấn đề quan trọng và cấp thiết của các quốc gia trên thế giới Quản lý ngân sáchnhà nước là một bộ phận cấu thành của quản lý nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế –

xã hội và được thực hiện bởi hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ươngđến địa phương

NSNN có thể hiểu là một kế hoạch tài chính quốc gia bao gồm chủ yếu cáckhoản thu, chi của Nhà nước được mô tả bằng giá trị của tiền tệ Phần thu ngân sáchthể hiện các nguồn tài chính được huy động vào NSNN Phần chi ngân sách thểhiện chính sách phân phối các nguồn tài chính đã huy động được để thực hiện mụctiêu phát triển kinh tế - xã hội NSNN được lập và thực hiện cho một thời gian,thường là một năm và được Quốc hội thông qua phê chuẩn

Về bản chất của NSNN là các quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thểkhác phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trunglớn nhất của nhà nước Đối tượng phân phối để tạo lập nguồn thu cho NSNN là giátrị của cải xã hội Mục đích phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN là đáp ứng chocác nhu cầu gắn liền với việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trongtừng thời gian cụ thể

-NSNN được phân cấp như sau:

Ngân sách nhà nước cấp xã – phường là một bộ phận của ngân sách nhànước do Uỷ ban nhân dân xã – phường xây dựng, quản lý; Hội đồng nhân dân xã –phường giám sát, quyết định

NSXP bao gồm toàn bộ các khoản thu, nhiệm vụ chi được quy định trong dựtoán một năm do Hội đồng nhân dân (HĐND) xã – phường quyết định và giao cho

Ủy ban nhân dân (UBND) xã – phường thực hiện nhằm đảm bảo các chức năngnhiệm vụ của chính quyền xã – phường theo nhiệm vụ, quyền hạn của Luật NSNNquy định

NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

NGÂN SÁCH TRUNG ƯƠNG

NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG

NGÂN SÁCH TỈNH THUỘC TW(NGÂN SÁCH CẤP TỈNH)

NGÂN SÁCH HUYỆN, THÀNH PHỐ, THỊ XÃ THUỘC TỈNH(NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN)

NGÂN SÁCH

XÃ, PHƯỜNG,THỊ TRẤN THUỘC HUYỆN(NGÂN SÁCH CẤP XÃ)

NGÂN SÁCH XÃ PHƯỜNG

1.1.2 Vị trí vai trò, bản chất và đặc điểm của ngân sách xã – phường

Nguồn lực cho ngân sách xã – phường hiện nay được gắn liền với việc thựchiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) theo Quyếtđịnh số 800/QĐ-TTg ngày 4 tháng 6 năm 2010 và nay là Quyết định số 1600/QĐ-TTg Ngày 16/8/2016, củaThủ tướng Chính phủ Mục tiêu cụ thể của Chương trình

là phấn đấu đến năm 2020 (Đối với khu vực Đồng bằng sông Hồng) số xã đạt chuẩnNTM khoảng 80% Để quá trình xây dựng NTM thành công, trong thời gian quatỉnh Hải Dương đã tập trung thực hiện tốt nhiều nhiệm vụ, trong đó đa dạng hóa cácnguồn vốn cho NSXP nói chung và tăng cường nguồn lực cho các xã – phường xâydựng Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM nói riêng có ý nghĩa rấtquan trọng Cụ thể:

Thực hiện Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh Hải Dương khoá XV, nhiệm kỳ2010-2015 xác định mục tiêu phấn đấu về xây dựng nông thôn mới: năm 2015 toàntỉnh có 25% số xã (58 xã), năm 2020 có 80% số xã (180 xã) đạt nông thôn mới theo

Bộ tiêu chí Quốc gia Theo đó Ban chỉ đạo tỉnh bắt đầu triển khai ngày 4 tháng 3năm 2011 tại Hội nghị Ban chỉ đạo tỉnh với Chủ tịch UBND các huyện, thành phố,

thị xã để triển khai Kế hoạch số 251/KH-BCĐ ngày 1/3/2011 của BCĐ tỉnh “về

việc triển khai chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới tỉnh Hải Dương, giai đoạn 2010-2020” Chương trình được triển khai ở tỉnh Hải Dương trong bối cảnh

tình hình kinh tế - xã hội cả nước và trong tỉnh gặp nhiều khó khăn, nguồn thu ngânsách xã – phường chủ yếu hy vọng vào đấu giá quyền sử dụng đất, nhưng thị trườngbất động sản trầm lắng Tại thời điểm 31/12/2014, tổng hợp kết quả số liệu báo cáocủa cơ quan thường trực BCĐ cấp huyện: bình quân số tiêu chí nông thôn mới trong

226 xã mới đạt 6,7 tiêu chí (đạt tổng số 1.531 tiêu chí); đối với 58 xã – phường giaiđoạn I, bình quân mỗi xã – phường mới đạt 8,0 tiêu chí (đạt tổng số 464 tiêu chí).Trong đó xã Nhân Quyền, huyện Bình Giang đạt cao nhất là 13 tiêu chí; các xã có

số tiêu chí đạt thấp nhất là An Lương (Thanh Hà), Bình Lãng (Tứ Kỳ) mới đạt 4tiêu chí nông thôn mới.

Trước thực tế đó Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã có nhiều cuộc họp và xác định đadạng hóa nguồn vốn để thực hiện xây dựng NTM cũng chính là một trong nhữngnội dung hết sức quan trọng và cần thiết để triển khai thành công Chương trình mụctiêu quốc gia xây dựng NTM và phát động phong trào thi đua chung sức xây dựngNTM giai đoạn 2015-2020

Theo đó, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã yêu cầu Ban Chỉ đạo Chương trình mụctiêu quốc gia xây dựng NTM của tỉnh cần phối hợp với các ngành, các địa phươngtiếp tục đa dạng hóa các nguồn vốn để thực hiện Chương trình thông qua các hìnhthức lồng ghép các chương trình, dự án hỗ trợ có mục tiêu trên địa bàn; tăng cườnghuy động vốn đầu tư của doanh nghiệp (DN) đối với các công trình có khả năng thuhồi vốn trực tiếp; tăng cường các hình thức hợp tác công tư và xã hội hóa để thu hútđầu tư vào bảo vệ và xử lý môi trường, giao thông nông thôn, hạ tầng thương mại,cung cấp nước sạch, dịch vụ văn hóa - thể thao

Hạn chế nợ đọng xây dựng cơ bản sai quy định trên địa bàn nông thôn, côngkhai các khoản đóng góp của dân, theo nguyên tắc tự nguyện và do Hội đồng nhândân cấp xã – phường thông qua

Để phát huy tối đa việc đa dạng hóa nguồn vốn, huy động mọi nguồn thu chongân sách xã – phường, tỉnh đã triển khai nhiều biện pháp chủ yếu sau:

Một là, ưu tiên triển khai lồng ghép tốt các nguồn vốn từ các chương trình,

dự án khác trên địa bàn với nguồn vốn thuộc Chương trình NTM để phát huy hiệuquả đầu tư Đối với nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ Chương trình xây dựng NTM cầnđầu tư tập trung cho các xã – phường đăng ký đạt chuẩn Song song với đó, cần huyđộng có hiệu quả nguồn lực từ nhân dân, ngân sách các cấp, bố trí lồng ghép, huyđộng mọi nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện các nhiệm vụ, nội dung xây dựngNTM Ưu tiên hỗ trợ thực hiện các tiêu chí có thể tạo nên sự phát triển đột phá, cótính chất lan tỏa đối với sự phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Tăng cườnghướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư trực tiếp choChương trình theo kế hoạch hằng năm; đảm bảo đầu tư hiệu quả, đúng trọng tâmtheo kế hoạch đề ra

Hai là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế chính sách; rà soát khả năng về

nguồn thu của tất cả các xã – phường, đồng thời phản ánh đặc thù của địa phương.Xây dựng, ban hành chính sách đối với các vùng đặc thù, trong đó ưu tiên hỗ trợđầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu, trực tiếp phục vụ phát triển sản xuất Tăngcường phân cấp nguồn thu, trao quyền cho cấp xã – phường, tạo mọi điều kiệnthuận lợi cho người dân làm chủ trong xây dựng NTM theo cơ chế đầu tư đặc thùrút gọn; bảo đảm công khai, minh bạch và trách nhiệm trong suốt quá trình thựchiện Chương trình

Ba là, tiếp tục khuyến khích và tạo điều kiện tối đa cho người dân và các tổ

chức kinh tế vay vốn tín dụng trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn theo Nghịđịnh số 41/2010/NĐ-CP của Chính phủ; hướng dẫn nông dân vay vốn nhằm giảmtổn thất trong nông nghiệp, thực hiện tốt các cơ chế tín dụng có liên quan

Bốn là, đẩy mạnh thực hiện chính sách thu hút, khuyến khích các DN đầu tư,

liên kết với các xã – phường Sử dụng có hiệu quả các khoản viện trợ không hoànlại của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; các khoản huy động hợp phápkhác để tăng cường nguồn lực cho NSXP

Năm là, chú trọng phát huy nội lực của cộng đồng dân cư, vận động nhân

dân đóng góp sức người, sức của, hiến vật kiến trúc, cây lâu năm, quyền sử dụngđất góp phần cùng nhà nước thực hiện có hiệu quả các nội dung Chương trình

1.1.2.2 Bản chất của NSXP

Ngân sách nhà nước hoạt động trong lĩnh vực phân phối các nguồn tài chính

Vì vậy nó thể hiện các mối quan hệ về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước và xã hội Quan hệ giữa Ngân sách nhà nước và Quyền lợi về Ngân sách nhà nướcthuộc về Nhà nước Mọi khoản thu chi tài chính của NSXP đều do Nhà nước quyếtđịnh và nhằm mục đích phục vụ các nhu cầu thực hiện chức năng nhiệm vụ của Nhànước Từ những nội dung trên có thể nêu bản chất của Ngân sách nhà nước như sau: Ngân sách nhà nước cấp xã – phường là hệ thống các mối quan hệ kinh tếgiữa Nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụngcác nguồn tài chính nhằm đảm bảo các nhu cầu thực hiện các chức năng quản lý vàđiều hành nền kinh tế xã hội của cấp xã – phường

1.1.2.3 Đặc điểm của NSXP

Là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN nên NSXP cũng mang đầy đủcác đặc điểm chung của ngân sách các cấp chính quyền địa phương đó là:

- Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của pháp luật

- Được quản lý, điều hành theo dự toán và theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức

do cơ quan có thẩm quyền quy định

Bên cạnh những đặc điểm chung, NSXP còn có những đặc điểm riêng như sau:

- Một là, NSXP là một loại quỹ tiền tệ được thể hiện trên hai phương diện: huyđộng nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSXP, phân phối và sử dụng quỹ gọi là chi NSXP

- Hai là, các khoản thu, chi NSXP luôn mang tính pháp lí (các chỉ tiêu thu, chinày được quy định bằng văn bản pháp luật và được pháp luật đảm bảo thực hiện)

- Ba là, đằng sau quan hệ thu, chi NSXP là quan hệ lợi ích phát sinh trongquá trình thu, chi NSXP giữa hai chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồngcấp cơ sở mà đại diện là chính quyền cấp xã – phường, một bên là các chủ thể kinh

tế - xã hội

- Bốn là, NSXP vừa là một cấp ngân sách lại vừa là một đơn vị dự toán đặcbiệt (dưới xã – phường không có đơn vị dự toán trực thuộc) Đặc điểm này có ảnhhưởng chi phối lớn đến quá trình tổ chức lập, chấp hành và quyết toán NSXP

Vì vậy, xã - phường là một cấp cơ sở trong hệ thống tổ chức bộ máy nhànước, gắn bó trực tiếp với người dân và nền kinh tế - xã hội NSXP mang tính chấtlưỡng tính, vừa là một cấp tự cân đối thu chi, lại vừa là đơn vị trực tiếp chi tiêu Haynói cách khác, NSXP vừa là một cấp ngân sách, vừa là một đơn vị dự toán, là cấpkhông có đơn vị dự toán trực thuộc nào, nó vừa tạo nguồn thu đồng thời phải phân

bổ nhiệm vụ chi

1.1.3 Nội dung của ngân sách xã – phường

Bản chất nội dung quản lý NSNN cấp xã – phường là chế độ quản lý thu –chi ngân sách nhà nước cấp xã – phường Ngoài ra, quản lý NSNN Theo Thông tư60/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính quy định về “Quản lý Ngânsách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phường, thị trấn” quy định như sau:

1.1.3.1 Lập dự toán ngân sách xã – phường

Hàng năm, trên cơ sở hướng dẫn của Uỷ ban nhân dân tỉnh và chỉ đạo của

Uỷ ban nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân xã – phường lập dự toán ngân sách nămsau trình Hội đồng nhân dân cấp xã – phường quyết định

Căn cứ lập dự toán ngân sách xã – phường: chế độ phân cấp về nguồn thu,nhiệm vụ chi NSXP; chế độ quy định về thu ngân sách; chế độ, tiêu chuẩn, địnhmức về chi ngân sách; các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của xã – phường; sốkiểm tra về dự toán ngân sách xã – phường do Uỷ ban nhân dân huyện thông báo;tình hình thực hiện dự toán ngân sách xã – phường năm hiện hành

Trình tự lập dự toán ngân sách xã – phường :

- Các ban hoặc tổ chức thuộc Uỷ ban nhân dân xã – phường căn cứ vào chứcnăng nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi lập dự trù nhu cầu chi

- Ban Tài chính xã – phường phối hợp với Đội thu thuế xã – phường (nếu có)tính toán các khoản thu ngân sách nhà nước trên địa bàn (trong phạm vi phân cấpcho xã – phường quản lý)

Ban Tài chính xã – phường tính toán cân đối, lập dự toán thu, chi ngân sách

xã – phường trình Uỷ ban nhân dân xã – phường báo cáo Chủ tịch và Phó Chủ tịchHội đồng nhân dân xã – phường để xem xét gửi Uỷ ban nhân dân huyện và Phòngtài chính huyện Thời gian báo cáo dự toán ngân sách xã – phường do Uỷ ban nhândân tỉnh quy định cho phù hợp với điểm 5.1.3,mục III, Thông tư số 103/1998/TT-BTC ngày 18 tháng 7 năm 1998 của Bộ Tài chính hướng dẫn việc phân cấp, lập,chấp hành và quyết toán ngân sách nhà nước

Quyết định dự toán ngân sách xã – phường: Sau khi nhận được quyết địnhgiao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của Uỷ ban nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân xã– phường hoàn chỉnh dự toán ngân sách xã – phường theo lĩnh vực trình Hội đồngnhân dân xã – phường quyết định Sau khi dự toán ngân sách xã – phường được Hộiđồng nhân dân xã – phường quyết định, Uỷ ban nhân dân xã – phường báo cáo Uỷban nhân dân huyện, Phòng tài chính huyện, đồng thời thông báo công khai chonhân dân biết theo Quy chế công khai tài chính về ngân sách nhà nước

Điều chỉnh dự toán ngân sách xã – phường hàng năm (nếu có) trong cáctrường hợp có yêu cầu của Uỷ ban nhân dân cấp trên để đảm bảo phù hợp với địnhhướng chung và có biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi

Uỷ ban nhân dân xã – phường tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình Hộiđồng nhân dân xã – phường quyết định và báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện Dự toánđiều chỉnh sau khi được duyệt là dự toán ngân sách chính thức của xã – phườngtrong năm kế hoạch.

1.1.3.2 Chấp hành dự toán ngân sách

Căn cứ dự toán ngân sách xã – phường cả năm đã được Hội đồng nhân dân xã– phường quyết định, Uỷ ban nhân dân xã – phường phân bổ chi tiết dự toán chi ngânsách xã – phường theo mục lục ngân sách nhà nước áp dụng cho cấp xã – phường gửiKho bạc nhà nước nơi giao dịch để làm căn cứ thanh toán và kiểm soát chi

Căn cứ vào dự toán cả năm và khả năng thu, nhu cầu chi của từng quý, Uỷban nhân dân xã – phường lập dự toán thu, chi quý (có chia ra tháng) gửi Kho bạcnhà nước nơi giao dịch để bố trí kinh phí Đối với những xã – phường có các nguồnthu chủ yếu theo mùa vụ, chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã – phường có thể đề nghị cơquan tài chính cấp trên tăng tiến độ cấp số bổ sung trong dự toán đã được giao (nếucó) để điều hành chi theo tiến độ công việc Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã – phường(hoặc người được uỷ quyền) là chủ tài khoản thu, chi ngân sách xã – phường

Xã – phường có quỹ tiền mặt tại xã – phường để thanh toán các khoản chi cógiá trị nhỏ Định mức tồn quỹ tiền mặt tại xã – phường do kho bạc nhà nước nơigiao dịch quy định cho từng loại xã – phường Riêng những xã – phường ở xa Khobạc nhà nước, điều kiện đi lại khó khăn chưa thể thực hiện việc nộp trực tiếp cáckhoản thu của ngân sách xã – phường vào kho bạc nhà nước, định mức tồn quỹ tiềnmặt cần được quy định ở mức phù hợp

Tổ chức thu: Ban Tài chính xã – phường có nhiệm vụ phối hợp với cơ quanthuế giám sát, kiểm tra các nguồn thu ngân sách nhà nước đảm bảo thu đúng, thu đủ

và kịp thời Riêng khoản thu từ quỹ đất công ích 5%, tài sản công và hoa lợi côngsản là nguồn thu thường xuyên của ngân sách xã – phường, vì vậy xã – phườngkhông được đấu thầu thu khoán một lần cho nhiều năm làm ảnh hưởng đến việc cânđối ngân sách xã – phường, trường hợp thật cần thiết phải thu một lần cho một sốnăm, thì chỉ được thu trong nhiệm kỳ của Hội đồng nhân dân, không lấn sang nhiệm

kỳ Hội đồng nhân dân khoá sau

+ Trường hợp đối tượng phải nộp ngân sách có điều kiện nộp tiền trực tiếpvào ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước, thì căn cứ vào thông báo thu của cơ

quan thu hoặc của Ban tài chính xã – phường, đối tượng nộp ngân sách lập giấy nộptiền và trích tài khoản hoặc mang tiền mặt tới Kho bạc nhà nước để nộp trực tiếpvào ngân sách nhà nước.

+ Trường hợp đối tượng phải nộp ngân sách không có điều kiện nộp tiền trựctiếp vào ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước:

• Đối với các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của cơ quan thuế, cơ quan thuếthu, viết giấy nộp tiền và mang tiền tới kho bạc nhà nước để nộp vào ngân sách nhànước Trường hợp cơ quan thuế uỷ quyền cho ban Tài chính xã – phường thu, thì cơquan thuế cấp biên lai thu cho ban Tài chính xã – phường, ban tài chính xã –phường thu, viết giấy nộp tiền và mang tiền tới kho bạc nhà nước để nộp vào ngânsách nhà nước, đồng thời quyết toán biên lai thu với cơ quan thuế

• Đối với các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của ban Tài chính xã – phường,ban Tài chính xã – phường thu, viết giấy nộp tiền và mang tiền tới kho bạc nhànước để nộp trực tiếp vào ngân sách nhà nước (hoặc nộp vào quỹ của ngân sách xã– phường để chi nếu là các xã – phường miền núi, vùng sâu, vùng xa chưa có điềukiện giao dịch thường xuyên với Kho bạc nhà nước) Ban Tài chính xã – phường cónhiệm vụ quyết toán biên lai thu với cơ quan cung cấp biên lai

+ Nghiêm cấm thu không có biên lai, thu để ngoài sổ sách; khi thu phải giaobiên lai cho đối tượng nộp Cơ quan Thuế, Phòng Tài chính huyện có nhiệm vụcung cấp biên lai đầy đủ, kịp thời cho ban Tài chính xã – phường để thực hiện thunộp ngân sách nhà nước

+ Trường hợp phải hoàn trả khoản thu ngân sách xã – phường (thoái thu),kho bạc nhà nước xác nhận rõ số tiền đã thu vào ngân sách xã – phường để ban Tàichính xã – phường làm căn cứ thoái thu cho đối tượng được hoàn trả

+ Việc luân chuyển chứng từ thu được thực hiện như sau:

• Đối với các khoản thu ngân sách xã – phường được hưởng 100%, kho bạcnhà nước chuyển chứng từ thu cho ban Tài chính xã – phường

• Đối với các khoản thu phân chia với ngân sách cấp trên, kho bạc nhà nướcnơi xã – phường mở tài khoản lập bảng kê các khoản thu ngân sách có phân chiacho xã – phường gửi Ban Tài chính xã – phường

+ Đối với số thu bổ sung của ngân sách xã – phường Phòng Tài chính huyện,thành phố căn cứ vào dự toán số bổ sung đã giao cho từng xã – phường, dự toán thuchi hàng quý của các xã – phường và khả năng cân đối của ngân sách huyện, thôngbáo số bổ sung hàng quý (chia ra tháng) cho xã – phường chủ động điều hành ngânsách Để đảm bảo cho xã – phường có nguồn chi, nhất là chi cho bộ máy, phòng Tàichính huyện, thành phố cấp số bổ sung cho xã – phường theo định kỳ hàng tháng.

Thực hiện chi:

+ Nguyên tắc chi:

(1) Việc thực hiện chi phải bảo đảm các điều kiện: Đã được ghi trong dựtoán; đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định; được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân

xã – phường hoặc người được uỷ quyền chuẩn chi

(2) Cấp phát ngân sách xã – phường chỉ dùng hình thức lệnh chi tiền Trênlệnh chi tiền phải ghi cụ thể, đầy đủ chương, loại, khoản, mục, tiểu mục theo quyđịnh của mục lục ngân sách nhà nước áp dụng đối với cấp xã – phường, kèm theobảng kê chứng từ chi; đối với các khoản chi lớn phải kèm theo tài liệu chứng minh.Trường hợp cấp phát một lần có nhiều chương, thì lập thêm bảng kê chi tiết theomục lục ngân sách nhà nước áp dụng đối với cấp xã – phường trên bảng kê ghi rõ sốhiệu, ngày tháng của lệnh chi tiền, đồng thời trên lệnh chi tiền phải ghi rõ số hiệucủa bảng kê, tổng số tiền Trường hợp thanh toán bằng tiền mặt phải kèm theo giấy

đề nghị rút tiền mặt Kho bạc nhà nước kiểm tra, nếu đủ điều kiện thì thực hiệnthanh toán

(3) Trong những trường hợp thật cần thiết, như tạm ứng công tác phí, ứngtiền trước cho khách hàng, cho nhà thầu theo hợp đồng, chuẩn bị hội nghị, tiếpkhách, mua sắm nhỏ, được tạm ứng để chi Trong trường hợp này, trên lệnh chitiền chỉ ghi tổng số tiền cần tạm ứng, kèm theo giấy đề nghị rút tiền mặt (nếu tạmứng bằng tiền mặt) Khi có đủ chứng từ hợp lệ, ban Tài chính xã – phường phải lậpbảng kê chứng từ chi và giấy đề nghị thanh toán tạm ứng gửi Kho bạc nhà nước nơigiao dịch làm thủ tục chuyển tạm ứng sang thực chi ngân sách

(4) Các khoản thanh toán từ ngân sách xã – phường qua kho bạc nhà nướccho các đối tượng có tài khoản giao dịch ở kho bạc nhà nước hoặc ở ngân hàng phảiđược thực hiện bằng hình thức chuyển khoản (trừ trường hợp khoản chi nhỏ có thểthanh toán bằng tiền mặt)

(5) Đối với các khoản chi từ các nguồn thu được giữ lại tại xã – phường, banTài chính xã – phường phối hợp với kho bạc nhà nước định kỳ làm thủ tục ghi thu,ghi chi vào ngân sách xã – phường, khi làm thủ tục ghi thu, ghi chi phải kèm theobảng kê chứng từ thu và bảng kê chứng từ chi.

+ Chi thường xuyên:

(1) Ưu tiên chi trả sinh hoạt phí, các khoản phụ cấp cho cán bộ xã – phường,không để nợ sinh hoạt phí và các khoản phụ cấp

(2) Các khoản chi thường xuyên khác phải căn cứ vào dự toán năm, tình hìnhcấp bách của công việc, khả năng của ngân sách xã – phường tại thời điểm chi đểthực hiện chi cho phù hợp

+ Chi đầu tư phát triển:

(1) Việc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách xã – phườngthực hiện theo quy định của Nhà nước và phân cấp của tỉnh; việc cấp phát, thanhtoán, quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách xã – phường thực hiệntheo quy định của Bộ Tài chính

(2) Đối với dự án đầu tư bằng nguồn đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện củanhân dân phải bảo đảm: Mở sổ sách theo dõi và phản ánh kịp thời mọi khoản đónggóp bằng tiền, ngày công lao động, hiện vật của nhân dân; quá trình thi công, nghiệmthu và thanh toán phải có sự giám sát của Ban giám sát dự án do nhân dân cử; kết quảđầu tư và quyết toán dự án phải được thông báo công khai cho nhân dân biết

- Kiểm tra, giám sát hoạt động ngân sách xã – phường:

+ Hội đồng nhân dân xã – phường giám sát việc thực hiện thu chi ngân sách

xã – phường

+ Các cơ quan tài chính cấp trên, nhất là cấp huyện, phải thường xuyên kiểmtra, hướng dẫn công tác quản lý ngân sách xã - phường

- Kế toán và quyết toán ngân sách xã – phường:

+ Ban Tài chính xã – phường có trách nhiệm thực hiện công tác hạch toán kếtoán và quyết toán ngân sách xã – phường theo mục lục ngân sách nhà nước ápdụng đối với cấp xã – phường và chế độ kế toán ngân sách xã – phường hiện hành;thực hiện chế độ báo cáo kế toán và quyết toán theo quy định Kho bạc nhà nước

nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu chi quỹ ngân sách xã – phường theoquy định.

+ Thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách xã hết ngày 31 tháng 01 năm sau.+ Để thực hiện tốt công tác khoá sổ và quyết toán hàng năm, ban Tài chính

xã – phường cần thực hiện các việc sau đây:

(1) Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo dự toán, từ

đó có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào ngân sách và giải quyết kịp thờicác nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt thu phải chủ động cóphương án sắp xếp lại các khoản chi để đảm bảo cân đối ngân sách xã – phường

(2) Phối hợp với kho bạc nhà nước nơi giao dịch đối chiếu lại tất cả các khoảnthu, chi ngân sách xã – phường trong năm, bảo đảm hạch toán đầy đủ, chính xác cáckhoản thu, chi theo mục lục ngân sách nhà nước áp dụng đối với cấp xã – phườngkiểm tra lại số thu được phân chia giữa các cấp ngân sách theo tỉ lệ quy định

(3) Đối với các khoản tạm thu, tạm giữ, tạm vay (nếu có) phải xem xét xử lýhoặc hoàn trả, trường hợp chưa xử lý được, thì phải làm thủ tục chuyển sang năm sau

(4) Các khoản thu, chi phát sinh vào thời điểm cuối năm được thực hiện theonguyên tắc sau: Các khoản thu phải nộp chậm nhất trước cuối giờ làm việc ngày31/12, nếu nộp sau thời hạn trên phải tính vào thu ngân sách năm sau; đối với cáckhoản chi trong trường hợp cần thiết phải chi nhưng chưa chi được do nguồn thutập trung chậm thì được phép chi đến hết ngày 15 tháng 01 năm sau

1.1.3.3 Quyết toán ngân sách xã – phường hàng năm

Ban Tài chính xã – phường lập báo cáo quyết toán thu chi ngân sách xã –phường hàng năm trình Uỷ ban nhân dân xã – phường xem xét để trình Hội đồngnhân dân xã – phường phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính huyện, thành phố

để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho Phòng Tài chính huyện,thành phố chậm nhất ngày 15 tháng 02 năm sau

Quyết toán chi ngân sách xã – phường không được lớn hơn quyết toán thungân sách xã – phường Kết dư ngân sách xã – phường là số chênh lệch lớn hơngiữa số thực thu và số thực chi ngân sách xã – phường Toàn bộ kết dư năm trước(nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau Sau khi Hội đồng nhân dân xã –phường phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho Hội đồng

nhân dân xã – phường, Uỷ ban nhân dân xã – phường, Phòng tài chính huyện, thànhphố (nếu có bổ sung và điều chỉnh), lưu ban tài chính xã – phường và thông báocông khai nơi công cộng cho nhân dân trong xã – phường biết đồng thời phòng Tàichính huyện có trách nhiệm kiểm tra báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách xã –phường, trường hợp có sai sót phải báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện, thành phố yêu

cầu Hội đồng nhân dân xã – phường điều chỉnh

1.2 Quản lý ngân sách xã – phường

1.2.1 Khái niệm

Quản lý nói chung được quan niệm như một quy trình công nghệ mà chủ thểquản lý tiến hành thông qua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợpnhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp vớiquy luật khách quan và đạt tới mục tiêu đã định Trong hoạt động quản lý các vấn

đề về chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêuquản lý là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn

Quản lý NSNN nói chung là một nội dung trọng yếu của quản lý tài chính,

do nhà nước điều hành và là một mặt của quản lý kinh tế - xã hội quan trọng, do đóquản lý NSNN cần được nhận thức đầy đủ

Điều 3 Luật NSNN năm 2002 quy định, NSNN được quản lí thống nhất theonguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản

lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm Vì vậy, các khoản thu, chi NSXP phải đảm bảo

sự cân đối, theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức, dự toán trên cơ sở pháp luật quyđịnh, theo phân cấp quản lý Cũng như các cấp ngân sách khác, hoạt động củaNSXP không mang tính tự phát mà nó được quản lí theo dự toán và được kiểm soátmột cách chặt chẽ qua Kho bạc Nhà nước

Có thể hiểu, quản lí NSXP là hoạt động thực thi quyền hành pháp của nhànước, đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực pháp luật đối vớicác hoạt động thu, chi NSXP là hành vi hoạt động của con người trong các cơ quannhà nước cấp cơ sở để tiến hành thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước nhằmduy trì, xây dựng và phát triển NSXP đáp ứng được nhu cầu quản lý NSXP củachính quyền cấp xã – phường và nhu cầu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh,quốc phòng ở địa phương

1.2.2 Nguyên tắc, yêu cầu quản lý NSXP

- Nguyên tắc niên độ: Nguyên tắc này yêu cầu dự toán ngân sách phải được

cơ quan có thẩm quyền quyết định cho từng năm và việc sử dụng kinh phí đã đượcduyệt cũng giới hạn trong năm theo dự toán đã được duyệt

- Nguyên tắc chuyên dụng: Các khoản chi chỉ được sử dụng cho đối tượng vàmục đích đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định Tính chuyên dụng này đượcthể hiện qua việc phân bổ chi tiêu theo cách phân loại trong mục lục ngân sách vàcác đơn vị chi tiêu phải tuân thủ theo đúng dòng, mục đã được ghi trong dự toánngân sách

- Nguyên tắc đảm bảo cân đối ngân sách nhà nước: Về nguyên tắc, ngân sách

xã – phường được cân đối với tổng số chi không được vượt quá tổng số thu.Nghiêm cấm đi vay hoặc chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức để cân đối NSXP Tạikhoản 3, Điều 8 luật NSNN quy định “Về nguyên tắc, NSĐP được cân đối với tổng

số chi không được vượt quá tổng số thu” Như vậy, NSXP hàng năm được cân đốitheo nguyên tắc tổng số chi (chi đầu tư phát triển, công tác xã hội, an ninh, quốcphòng, hoạt động nhà nước và đoàn thể, các sự nghiệp và các khoản chi khác theoquy định phân cấp của HĐND cấp tỉnh

1.2.2.2 Yêu cầu quản lý NSXP

a) Yêu cầu về quản lý thu NSXP

Thứ nhất, thu đúng, thu đủ, thu kịp thời theo luật định.

Thứ hai, vận dụng thống nhất các văn bản pháp luật về thuế và xây dựng các

biện pháp quản lý thu thuế phù hợp với thực trạng kinh tế - xã hội trong từng thời

kỳ, tạo thuận lợi cho người thu và nộp thuế, tối thiểu hoá chi phí hành chính trongquá trình thu

Thứ ba, quản lý thu thuế phải gắn với việc thực hiện các mục tiêu kinh tế.

b) Yêu cầu về quản lý chi NSXP

Thứ nhất, quản lý chi phải gắn chặt với việc bố trí các khoản chi làm cơ sở

cho việc quản lý xây dựng quy chế kiểm tra, kiểm soát

Thứ hai, bảo đảm yêu cầu tiết kiệm và hiệu quả trong việc bố trí và quản lý

các khoản chi tiêu NSNN

Thứ ba, quản lý chi phải thực hiện các biện pháp đồng bộ, kiểm tra giám sát

trước, trong và sau khi chi

Thứ tư, phân cấp quản lý các khoản chi cho các cấp chính quyền địa phương

và các tổ chức trên cơ sở phải phân biệt rõ nhiệm vụ phát triển KT-XH của các cấptheo luật ngân sách để bố trí các khoản chi thích hợp

Thứ năm, quản lý chi ngân sách phải kết hợp quản lý các khoản chi ngân

sách thuộc vốn nhà nước với các khoản chi thuộc nguồn của các thành phần kinh tế

để tạo sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả chi

1.2.3 Chức năng quản lý ngân sách xã – phường

Một là, chức năng phân phối ngân sách xã – phường: Bộ máy của xã –

phường muốn thực hiện được sự hoạt động của mình một cách bình thường và ổnđịnh để thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ là quản lý mọi mặt của đời sống xãhội của một quốc gia thì nhất thiết phải có nguồn NSNN đảm bảo

Một NSNN vững mạnh là một ngân sách mà cơ chế phân phối của nó đảmbảo được sự cân đối trên cơ sở khuyến khích phát triển sản xuất kinh doanh nuôidưỡng nguồn thu, trên cơ sở đó tăng được thu để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhànước ngày càng tăng lên Mặt khác, một NSNN vững mạnh còn phải thể hiện việcphân phối và quản lý chi đúng đắn, hợp lý và hiệu quả Nhà nước sử dụng khốilượng tài chính từ nguồn NSNN để chi tiêu vào mục đích phát triển kinh tế - xã hội

và chi tiêu cho sự hoạt động của bộ máy Nhà nước Như vậy, chức năng của NSNN,ngoài việc động viên nguồn thu thì còn phải thực hiện quản lý và phân phối chi tiêusao cho có hiệu quả Đó cũng là một tất yếu khách quan

Hai là, chức năng giám đốc quá trình huy động các nguồn thu và thực hiện

các khoản chi tiêu: Thực hiện chức năng này, Nhà nước thông qua NSNN để biếtđược nguồn thu - chi nào là cơ bản của từng thời kỳ, từng giai đoạn và do đó có

những giải pháp để làm tốt thu - chi Nhà nước định ra cơ cấu thu - chi hợp lý; theodõi các phát sinh và những nhân tố ảnh hưởng đến thu - chi

Tóm lại, cũng tương tự như NSNN, NSXP bao gồm hai chức năng cơ bản chức năng phân phối và chức năng giám đốc NSXP không thể cân đối được nếunhư không thực hiện đầy đủ hai chức năng đó, bởi vì: nếu không có sự giám đốctrong việc động viên khai thác hợp lý các nguồn thu và do đó sẽ dẫn đến tình trạngthất thu dưới nhiều hình thức Nếu không thực hiện tốt chức năng phân phối thìcũng không thể động viên được nguồn thu cho NSNN

-1.2.4 Sự cần thiết quản lý Ngân sách xã – phường

Ngân sách xã – phường là công cụ định hướng phát triển sản xuất, điềuchỉnh, kích thích mọi hoạt động của xã – phường đi đúng hướng, đúng chính sáchchế độ và tăng cường mục tiêu phát triển KT-XH nâng cao đời sống nhân dân trênđịa bàn Ngoài ra NSXP còn là công cụ định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới,kích thích phát triển sản xuất kinh doanh tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổnđịnh bền vững, giúp cho quá trình huy động nguồn lực vào việc phát triển kinh tếmột cách hợp lí, hiệu quả, thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóanông thôn mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra

Thông qua hoạt động chi NSXP bố trí các khoản chi tiêu để đảm bảo tăngcường hiệu quả các hoạt động của chính quyền cấp xã – phường Ngoài ra thôngqua chi Ngân sách sẽ cung cấp kinh phí đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng, trên cơ sở

đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển của các thànhphần kinh tế Bên cạnh đó còn giúp giải quyết các vấn đề xã hội như: trợ giúp trựctiếp cho những người thu nhập thấp hay hoàn cảnh đặc biệt VD: chi trợ cấp xã hội,các khoản chi phí để thực hiện chính sách dân số,…

Mặt khác trong công tác chấp hành, quyết toán chi NSXP còn bộc lộ nhữngyếu kém, hạn chế dẫn đến quản lý chi NSXP vẫn còn xảy ra tình trạng thất thoátlãng phí

Vì vậy, NSXP đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu pháttriển KT-XH, đảm bảo an sinh xã hội ở các địa phương Song thực tế công tác quản

lí NSXP hiện nay còn nhiều bất cập đòi hỏi cần phải có những biện pháp để tăngcường, củng cố công tác quản lý chi NSXP tạo điều kiện cho NSXP đủ mạnh để đápứng được yêu cầu đổi mới, nhiệm vụ mới trong cuộc sống hiện nay

1.3 Nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách xã – phường

1.3.1 Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn thành phố

Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là một trong những hoạt động cơ bản, có

ý nghĩa vô cùng quan trọng của cơ quan nhà nước nói chung và chính quyền cấp xãnói riêng Đây là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp xã trong lĩnhvực tổ chức quản lý nguồn thu, kiểm soát chi ngân sách nhà nước và điều hòa vốnqua hệ thống kho bạc nhà nước nhằm đảm bảo khả năng thanh toán, chi trả và sửdụng có hiệu quả nguồn ngân sách của nhà nước Nói một cách khái quát, quản lýngân sách nhà nước cấp xã là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, gồm

3 hoạt động chính là quản lý nguồn thu, kiểm soát chi và điều hòa vốn qua hệ thốngkho bạc nhà nước Mỗi một hoạt động này đều có ý nghĩa quan trọng của nó và làvấn đề lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả của việc sử dụng ngân sách Một khái niệm cụthể về nội dung của quản lý ngân sách cấp xã – phường được hiểu như sau:

Quản lý NSNN cấp xã - phường là quá trình quản lý hệ thống các quan hệkinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chínhquyền Nhà nước cấp xã-phường; quản lý các khoản thu, chi của các xã- phường đãđược giao dự toán bởi cơ quan nhà nước cấp trên và được thực hiện trong một năm

để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của cấp trên giao và UBND xã phường đề ra

-Ngân sách nhà nước cấp xã được quản lý bằng pháp luật và theo dự toán.Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã sử dụng một hệ thống các biện pháp nhưngxuyên suốt quá trình đó là Công tác quản lý các nguồn thu và thực hiện các nhiệm

vụ chi ngân sách

1.3.1.1 Quản lý thu ngân sách xã – phường

Theo Thông tư số 118/2000/TT-BTC ngày 22 tháng 12 năm 2000 của Bộ Tài

chính quy định về quản lý ngân sách xã: Thu ngân sách xã – phường bao gồm các

khoản thu của ngân sách Nhà nước phân cấp cho xã – phường sử dụng và các khoảnhuy động đóng góp của nhân dân trên nguyên tắc tự nguyện phù hợp với quy địnhcủa pháp luật để xây dựng cơ sở hạ tầng do Hội đồng nhân dân xã – phường quyếtđịnh đưa vào ngân sách xã – phường để quản lý

Thu ngân sách xã – phường phân làm 3 loại: các khoản thu 100%, các khoảnthu phân chia với ngân sách cấp trên và các khoản thu bổ sung từ ngân sách cấp trên.

a) Các khoản thu ngân sách xã – phường hưởng 100%

Đây là các khoản thu dành cho xã – phường sử dụng toàn bộ để chủ động vềnguồn tài chính đảm bảo các nhiệm vụ chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển Căn

cứ quy mô giữa nguồn thu, chế độ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội và nguyên tắcđảm bảo tối đa nguồn tại chỗ cân đối cho các nhiệm vụ thu, chi thường xuyên Khiphân cấp nguồn thu HĐND cấp tỉnh xem xét dành cho NSXP hưởng 100% cáckhoản thu sau:

- Các khoản phí, lệ phí thu vào NSXP theo quy định

- Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã – phường, phần nộp vào NSNN theochế độ quy định

- Thu đấu thầu, thu khoán theo mùa vụ từ quỹ đất công ích và đất công kháctheo quy định của pháp luật do xã – phường quản lý

- Các khoản huy động đóng góp của tổ chức, cá nhân gồm: các khoản huyđộng đóng góp theo pháp luật quy định; các khoản đóng góp theo nguyên tắc tựnguyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do HĐND xã – phường quyết định đưavào NSXP quản lý và các khoản đóng góp tự nguyện khác

- Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức và cá nhân ở ngoài nước trực tiếpcho NSXP theo chế độ quy định

- Thu kết dư NSXP năm trước

- Các khoản thu khác của NSXP theo quy định của pháp luật

b) Các khoản thu ngân sách xã - phường được hưởng theo tỉ lệ điều tiết

- Thuế chuyển quyền sử dụng đất (nay là thuế thu nhập cá nhân)

- Thuế nhà, đất (nay là thuế sử đất phí nông nghiệp)

- Thuế môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh

- Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình (nay là thuế sử dụng đấtphi nông nghiệp)

- Lệ phí trước bạ nhà đất

Các khoản thu trên, tỉ lệ NSXP, thị trấn được hưởng tối thiểu 70% Căn cứvào nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã – phường, thị trấn, HĐND cấp tỉnh có thểquyết định tỉ lệ NSXP, thị trấn được hưởng cao hơn, đến tối đa 100%.

Ngoài các khoản thu phân chia theo quy định trên, NSXP còn được HĐNDcấp tỉnh bổ sung thêm các nguồn thu phân chia sau khi các khoản thuế, lệ phí phânchia theo Luật NSNN đã dành 100% cho xã – phường, thị trấn và các khoản thuNSXP được hưởng 100% nhưng vẫn chưa cân đối được nhiệm vụ chi

Tỉ lệ điều tiết các khoản trên cho NSXP do HĐND tỉnh quy định và ổn định

từ 3 đến 5 năm, phù hợp với tình hình ngân sách địa phương Để giảm bớt khốilượng nghiệp vụ, khuyến khích tăng thu ngân sách có thể giao chung cho các xã –phường cùng một tỉ lệ điều tiết

c) Thu bổ sung ngân sách xã – phường từ ngân sách cấp trên

Cơ chế xác định số thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho NSXP được quyđịnh như sau:

- Thu bổ sung để cân đối ngân sách là mức chênh lệch giữa dự toán chi đượcgiao và dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp (các khoản thu 100% và cáckhoản thu phân chia theo tỉ lệ phần trăm) Số bổ sung cân đối này được xác định từnăm đầu của thời kì ổn định ngân sách và được giao ổn định từ 3 đến 5 năm

- Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản bổ sung theo từng năm để hỗ trợ xã –phường thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể

Ngoài các khoản thu trên, chính quyền xã – phường không được đặt ra cáckhoản thu trái với quy định của pháp luật

1.1.3.2 Quản lý chi ngân sách xã – phường

Chi ngân sách xã – phường bao gồm các khoản chi duy trì hoạt động của các cơquan Nhà nước, Đảng, đoàn thể của xã – phường và các khoản chi về quản lý và pháttriển kinh tế - xã hội thuộc chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã – phường

Không được dùng ngân sách của cấp này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác

và không được dùng ngân sách của địa phương này để chi cho nhiệm vụ của địaphương khác, trừ các trường hợp sau:

+ Ngân sách cấp dưới hỗ trợ cho các đơn vị thuộc cấp trên quản lý đóng trênđịa bàn trong trường hợp cần khẩn trương huy động lực lượng cấp trên khi xảy ra

thiên tai, thảm họa, dịch bệnh và các trường hợp cấp thiết khác để bảo đảm ổn địnhtình hình kinh tế - xã hội, an ninh và trật tự, an toàn xã hội của địa phương;

+ Các đơn vị cấp trên quản lý đóng trên địa bàn khi thực hiện chức năng củamình, kết hợp thực hiện một số nhiệm vụ theo yêu cầu của cấp dưới;

+ Sử dụng dự phòng ngân sách địa phương để hỗ trợ các địa phương kháckhắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa nghiêm trọng

Chi NSXP gồm: Chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên HĐND cấp tỉnhquyết định phân cấp nhiệm vụ chi cho NSXP Căn cứ chế độ phân cấp quản lý kinh

tế - xã hội của nhà nước, các chính sách chế độ về hoạt động của các cơ quan nhànước; Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhiệm vụ pháttriển kinh tế - xã hội của xã – phường; khi phân cấp nhiệm vụ chi cho NSXP,HĐND tỉnh xem xét giao cho NSXP thực hiện các nhiệm vụ chi dưới đây:

a) Chi đầu tư phát triển

Chi đầu tư phát triển là tập hợp tất cả các nội dung chi có liên quan đến việccải tạo, nâng cấp hay xây mới các công trình thuộc hệ thống cơ sở vật chất kĩ thuậtcủa xã – phường như: đường giao thông, trường học, trạm y tế, trụ sở nhà làmviệc… Do vậy, các khoản chi này phát triển thể hiện rõ mục đích tích lũy nên cầnphải ưu tiên đầu tư vốn nhiều hơn

Nội dung chi đầu tư phát triển hiện nay của NSXP gồm:

- Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng KT-XH của xã –phường, không có khả năng thu hồi vốn theo phân cấp của tỉnh

- Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng KT-XH của xã –phường từ nguồn huy động đóng góp của các tổ chức, cá nhân cho từng dự án, côngtrình nhất định theo quy định của pháp luật do HĐND cấp xã – phường quyết địnhđưa vào quản lý của NSXP

- Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

b) Chi thường xuyên

- Chi cho hoạt động của các cơ quan nhà nước ở xã – phường:

+ Tiền lương, tiền công cho cán bộ, công chức cấp xã – phường;

+ Sinh hoạt phí đại biểu HĐND;

+ Các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước;

+ Công tác phí;

+ Chi về hoạt động, văn phòng như: chi phí điện, nước, văn phòng phẩm, phíbưu điện, điện thoại, hội nghị, chi tiếp tân, khánh tiết;

+ Chi mua sắm, sửa chữa thường xuyên trụ sở, phương tiện làm việc;

+ Chi khác theo chế độ quy định

- Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ xã – phường và các đốitượng khác theo chế độ quy định

- Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở xã – phường (Mặttrận Tổ quốc Việt Nam; Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; Hội Cựu chiếnbinh Việt Nam; Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; Hội Nông dân Việt Nam) sau khitrừ các khoản thu theo điều lệ và các khoản thu khác (nếu có)

- Chi cho công tác dân quân tự vệ trật tự an toàn xã hội

- Chi cho công tác xã hội và hoạt động văn hóa, thông tin, thể dục thể thao

do xã – phường quản lý

- Chi sự nghiệp giáo dục: Hỗ trợ các lớp bổ túc văn hóa, trợ cấp nhà trẻ, lớpmẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên mẫu giáo và cô nuôi dạy trẻ do xã – phường,thị trấn quản lý (đối với phường do ngân sách cấp trên chi)

- Chi sự nghiệp y tế: Hỗ trợ chi thường xuyên và mua sắm các khoản trangthiết bị phục vụ cho khám chữa bệnh của trạm y tế xã – phường

- Chi sửa chữa, cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng

do xã quản lí như: Trường học, trạm Y tế, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, nhà văn hóa, thưviện, đài tưởng niệm, cơ sở thể dục thể thao, cầu, đường giao thông, công trình cấp

và thoát nước công cộng; riêng đối với thị trấn còn có nhiệm vụ chi sửa chữa cải tạovỉa hè, đường phố nội thị, đèn chiếu sáng, công viên, cây xanh (đối với phường dongân sách cấp trên chi)

- Hỗ trợ khuyến khích phát triển các sự nghiệp kinh tế như: khuyến nông,khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định

- Các khoản chi thường xuyên khác ở xã theo quy định của pháp luật

1.3.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã – phường trên địa bàn tỉnh

Quản lý thu, chi ngân sách là hoạt động quản lý nhà nước trên lĩnh vực tàichính ngân sách Quá trình quản lý thu, chi ngân sách thường bị chi phối bởi cácnhân tố sau:

Thứ nhất, nhân tố về thể chế tài chính Thể chế tài chính quy định phạm vi,

đối tượng thu, chi của các cấp chính quyền; quy định, chế định việc phân công,phân cấp nhiệm vụ chi, quản lý chi của các cấp chính quyền; quy định quy trình, nộidung lập, chấp hành và quyết toán ngân sách Quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩmquyền của cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý thu, chi ngân sách, sử dụng quỹngân sách Thể chế tài chính quy định những nguyên tắc, chế độ, định mức chi tiêu

Do vậy, nói đến nhân tố ảnh hưởng tới quản lý thu, chi ngân sách trước hết phải nóiđến thể chế tài chính Vì nó chính là những văn bản của Nhà nước có tính quy phạmpháp luật chi phối mọi quá trình hoạt động của các cơ quan nhà nước trong quátrình quản lí thu, chi ngân sách Thực tế cho thấy nhân tố về thể chế tài chính có ảnhhưởng rất lớn đến hiệu quả quản lý thu - chi ngân sách trên một lãnh thổ địa bànnhất định, do vậy đòi hỏi phải ban hành những thể chế tài chính đúng đắn, phù hợpmới tạo điều kiện cho công tác nói trên đạt hiệu quả

Thứ hai, nhân tố về bộ máy và cán bộ Khi nói đến cơ cấu tổ chức một bộ

máy quản lý thu - chi ngân sách người ta thường đề cập đến quy mô nhân sự của nó

và trong sự thiết lập ấy chính là cơ cấu tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý; các mốiquan hệ giữa cấp trên và cấp dưới, giữa các bộ phận trong quá trình thực hiện chứcnăng này Hay nói cách khác, điều quan trọng hơn cả là phải thiết lập cụ thể rõ ràng,thông suốt Sự thiết lập ấy được biểu hiện thông qua quy định chức năng, nhiệm vụ,quyền hạn giữa các cấp, các bộ phận trong tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý thu -chi ngân sách Quy định chức năng nhiệm vụ của bộ máy và cán bộ quản lý thu -chi theo chức năng trách nhiệm quyền hạn giữa bộ phận này với bộ phận khác, giữacấp trên với cấp dưới trong quá trình phân công, phân cấp quản lý đó Nếu việc quyđịnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền cấp thành phố không rõràng, cụ thể thì dễ xảy ra tình trạng hoặc thiếu trách nhiệm, hoặc lạm quyền trongviệc thực hiện nhiệm vụ quản lý thu - chi ngân sách Nếu bộ máy và cán bộ nănglực trình độ thấp thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách Do đó tổ