Chương 4 kinh tế chính trị

Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyềna Sự tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền.. ĐN: Tổ chức độc quyền là liên minh giữa những nhà tư bản lớn để tập trung vào tro

CẠNH TRANH VÀ ĐỘC QUYỀN TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

CHƯƠNG 4

I Chủ nghĩa tư bản độc quyền

• 1 Nguyên nhân chuyển biến của chủ nghĩa tư bản từ tự do cạnh tranh sang độc quyền.

• 2 Những đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền.

Ngay

xua

KHÓA 8

2Buộc các nhà TB phải cải tiến kỹ thuật ,tăng quy mô

Các nhà TB nhỏ bị phá sản → liên kết lại.

XN lớn cạnh tranh khốc liệt → thỏa hiệp

Cạnh tranh tự

do

3

Phá sản hàng loạt TB vừa & nhỏ.

Các XN để tồn tại phải đổi mới kỹ thuật → tập trung TB.

Các cty cổ phần trở nên phổ biến

Khủng hoảng Kinh tế

2 Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

a) Sự tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền.

ĐN: Tổ chức độc quyền là liên minh giữa những nhà tư bản lớn

để tập trung vào trong tay một phần lớn sản phẩm của một ngành, cho phép liên minh này phát huy ảnh hưởng quyết định đến quá trình sản xuất và lưu thông của ngành đó

Ngay

xua

KHÓA 8

• Sự tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền.

2 Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

• các ten là một liên minh độc quyền không vững chắc

• Các ten phát triển nhất ở Đức

Hình thành liên kết ngang:

• Xanhđica

• là tổ chức độc quyền về lưu thông; mọi việc mua bán do 1 ban quản trị đảm nhiệm

• họ vẫn độc lập về SX

• mục đích của họ là thống nhất đầu mối mua ,bán để bán hàng hóa với giá đắt và mua nguyên liệu với giá rẻ

2 Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

Hình thành liên kết ngang:

• Tờrớt:

• Là một hình thức độc quyền, thống nhất cả việc SX và lưu thông dưới sự quản lý của hội đồng quản trị.

• Các nhà tư bản tham gia tơrớt trở thành các cổ đông thu lợi nhuận theo

Hình thành liên kết dọc:

Côngxoócxiom:

• Là hình thức độc quyền đa ngành,tồn tại dưới dạng một hiệp nghị ký kết giữa ngân hàng và công nghiệp để cùng nhau tiến hành các nghiệp vụ tài chính lớn như:

-> phát hành chứng khoán có giá->Phân phối công trái

-> đầu cơ chứng khoán có giá ở sở giao dịch-> hợp tác để thực hiện các dự án lớn

• Thông thường đứng đầu một côngxoocxiom là một ngân hàng độc quyền lớn Ví dụ ở Mỹ các ngân hàng MOÓCGAN

2 Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

Giữa TK XX, phát triển liên kết đa ngành: Cônglômêrat, Consơn… khổng lồ thâu tóm nhiều công ty, xí nghiệp thuộc các ngành công nghiệp rất khác nhau, đồng thời bao hàm cả vận tải, thương nghiệp, ngân hàng

+ Concern: là tổ chức độc quyền đa ngành

có hàng trăm xí nghiệp có quan hệ với những ngành khác nhau và được phân

bố ở nhiều nước

Mục đích chủ yếu là thu lợi nhuận bằng kinh doanh chứng khoán.

-Về cơ cấu: đó là sự liên kết giữa các hãng vừa và nhỏ với các hãng lớn trong tổ chức độc quyền.

Ngay

xua

KHÓA 8

• Sự tập trung sản xuất và các tổ chức độc quyền.

b) Tư bản tài chính và hệ thống tài phiệt:

Tư bản tài chính là sự thâm nhập và dung hợpvào nhau giữa tư bản độc quyền trong ngân hàng

và tư bản ĐQ công nghiệp

Cơ chế thống trị:

+ Chế độ tham dự+ Chế độ ủy thác+ Lập công ty mới, phát hành trái khoán, đầu cơchứng khoán…

→Kinh tế: nắm các mạch quan trọng , các ngành then chốt.

→Chính trị: chi phối mọi đường lối đối nội và đối ngoại

2 Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

Ngay

xua

KHÓA 8

KHÓA 8

c) Xuất khẩu tư bản

Xuất khẩu tư bản là xuất khẩu giá trị ra nước ngoài(đầu tư tư bản ra nước ngoài) nhằm mục đích bóc lộtgiá trị thặng dư ở các nước nhập khẩu tư bản

c) Xuất khẩu tư bản

Xét về hình thức đầu tư: XK tư bản trực tiếp & gián tiếp:

+ Đầu tư trực tiếp là hình thức xuất khẩu tư bản để xây dựng những xí nghiệp mới hoặc mua lại những xí nghiệp đang hoạt động ở nước nhận đầu tư, biến nó thành một chi nhánh của công ty mẹ ở chính quốc Các xí nghiệp mới hình thành thường tồn tại dưới dạng hỗn hợp song phương hoặc đa phương, nhưng cũng có những xí nghiệp toàn bộ vốn của công ty nước ngoài.

+ Đầu tư gián tiếp là hình thức xuất khẩu tư bản dưới dạng cho vay thu lãi Đó là hình thức xuất khẩu tư bản cho vay.

2 Đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền

xua

KHÓA 8

c) Xuất khẩu tư bản

Xét về hình thức sở hữu: XK tư bản tư nhân & nhà nước:

+ Xuất khẩu tư bản nhà nước là nhà nước tư bản độc quyền dùng nguồn vốn từ ngân quỹ của mình, tiền của các tổ chức độc quyền để đầu tư vào nước nhập khẩu tư bản; hoặc viện trợ có hoàn lại hay không hoàn lại để thực hiện những mục tiêu về kinh tế, chính trị và quân sự.

+ Xuất khẩu tư bản tư nhân là hình thức xuất khẩu do tư bản tư nhân thực hiện Hình thức này có đặc điểm cơ bản

là nó thường được đầu tư vào những ngành kinh tế có vòng quay tư bản ngắn và thu được lợi nhuận độc quyền cao, dưới hình thức các hoạt động cắm nhánh của các công ty xuyên quốc gia.

trị thặng dư trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản độcquyền

để đánh bại đối thủ.

- Hai là, cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền với nhau Loại cạnh tranh này có nhiều hình thức: cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền trong một ngành, kết thúc bằng một sự thoả hiệp hoặc bằng sự phá sản của một bên cạnh tranh; cạnh tranh giữa các tổ chức độc quyền khác ngành có liên quan với nhau về nguồn nguyên liệu, kỹ thuật

- Ba là, cạnh tranh trong nội bộ các tổ chức độc quyền Những nhà tư bản tham gia cácten, xanhđica cạnh tranh với nhau để giành thị trường tiêu thụ có lợi hoặc giành tỷ lệ sản xuất cao hơn Các thành viên của tờrớt và côngxoócxiom cạnh tranh với nhau để chiếm cổ phiếu khống chế, từ đó chiếm địa vị lãnh đạo

và phân chia lợi nhuận có lợi hơn.

trị thặng dư trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản độcquyền

đó không có nghĩa là trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa quy luật giá trị không còn hoạt động Về thực chất, giá cả độc quyền vẫn không thoát ly và không phủ định cơ sở của nó là giá trị Các tổ chức độc quyền thi hành chính sách giá cả độc quyền chẳng qua là chiếm đoạt một phần giá trị và giá trị thặng dư của những người khác Nếu xem xét trong toàn bộ hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa thì tổng số giá cả vẫn bằng tổng số giá trị.

Như vậy, nếu như trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh quy luật giá trị biểu hiện thành quy luật giá cả sản xuất, thì trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa quy luật giá trị biểu hiện thành quy luật giá cả độc quyền.

Do đó quy luật lợi nhuận độc quyền cao chỉ là hình thức biểu hiện của quy luật giá trị thặng dư trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa.

Nguồn gốc của lợi nhuận độc quyền cao là lao động không công của công nhân ở các xí nghiệp độc quyền; một phần lao động không công của công nhân ở các xí nghiệp không độc quyền; một phần giá trị thặng dư của các nhà tư bản vừa và nhỏ bị mất đi do thua thiệt trong cuộc cạnh tranh; lao động thặng dư và đôi khi cả một phần lao động tất yếu của những người sản xuất nhỏ, nhân dân lao động ở các nước tư bản và các nước thuộc địa, phụ thuộc.

trị thặng dư trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản độcquyền

và bóc lột của tư bản độc quyền trong tất

cả các ngành kinh tế của xã hội tư bản và trên toàn thế giới.

2.1 Nguyên nhân ra đời và bản chất của chủ

nghĩa tư bản độc quyền nhà nước.

2.2 Những hình thức chủ yếu của chủ nghĩa

tư bản độc quyền nhà nước

chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước.

Nguyên nhân Tích tụ tập trung tư bản phát triển đẻ ra những cơ

cấu kinh tế quy mô lớn đòi hỏi một sự điều tiết xãhội đối với sản xuất và phân phối từ một trungtâm

-Sự phát triển cao của lực lượng sản xuất xuấthiện một số ngành mà các tổ chức độc quyền tưnhân không thể hoặc không muốn kinh doanh

-Sự mở rộng các quan hệ kinh tế đối ngoại đòi hỏiNhà nước phải đứng ra bảo hộ, tạo môi trườngquốc tế hỗ trợ tư bản tư nhân

Ngay

xua

KHÓA 8

Bản chất

Chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là sự kết hợp sức mạnh của các tổ chức độc quyền tư nhân với sức mạnh của nhà nước tư bản thành một thiết chế và thể chế thống nhất nhằm phục vụ lợi ích của các tổ

chức độc quyền và cứu nguy cho CNTB

2.2 Những hình thức chủ yếu của chủ nghĩa tư

Về kinh tế: thường xuất hiện dưới hình thức

“liên minh giới chủ”

Về chính trị: thường xuất hiện dưới hình

thức các đảng phái chính trị như đảng dânchủ, đảng cộng hòa

Ngay

xua

KHÓA 8

Xây dựng doanh nghiệp Nhà nước bằng vốn của ngân sách

Quốc hữu hóa các xí nghiệp tư nhân bằng cách mua lại

Nhà nước mua cổ phiếu của các doanh nghiệp tư nhân

Mở rộng doanh nghiệp nhà nước bằng vốn tích lũy của các doanh nghiệp tư nhân.

2.2 Những hình thức chủ yếu của chủ nghĩa tư

và hạn chế mặt tiêu cực của từng cơ chế

Ngay

xua

KHÓA 8

• 3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền.

• 3.2 Những biểu hiện mới trong cơ chế điều tiết kinh

tế của chủ nghĩa tư bản độc quyền.

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm

của chủ nghĩa tư bản độc quyền

Tập trung sản xuất và hình thức độc quyền mới: sự xuất hiện những công ty độc quyền xuyên quốc gia bên cạnh sự phát triển của các xí nghiệp vừa và nhỏ

Sự thay đổi trong các hình thức tổ chức và cơ chế thống trị của tư bản tài chính

Xuất khẩu tư bản vẫn là cơ sở của độc quyền quốc

tế sau chiến tranh, nhưng quy mô, chiếu hướng và kết cấu cua việc xuất khẩu đã có bước phát triển mới

Ngay

xua

KHÓA 8

Tỷ trọng của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế quốc dân tăng Cùng với sự gia tăng của hình thức hợp doanh giữa nhà nước và tư nhân.

Phương thức điều tiết của nhà nước linh hoạt, mềm dẻo hơn với phạm vi rộng lớn hơn, cụ thể:

-Điều tiết bằng chương trình, kế hoạch.

-Điều tiết cơ cấu kinh tế, tiến bộ khoa học và công nghệ.

-Điều tiết thị trường lao động.

-Điều tiết thị trường tài chính, tiền tệ.

-Điều tiết các quan hệ kinh tế đối ngoại.

3.3 Những thành tựu, giới hạn và xu hướng

vận động của chủ nghĩa tư bản

- Những thành tựu chủ nghĩa tư bản đạt được.

- Giới hạn và hậu quả chủ nghĩa tư bản gây ra.

- Xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản

Ngay

xua

KHÓA 8

Thực hiện xã hội hóa sản xuất → liên kết các quá trình sản xuất phân tán thành một hệ thống sản xuất xã hội.

1 Thành tựu

Những thành tựu chủ nghĩa tư bản đạt được.

1 Mâu thuẫn

2

3

Xu hướng phát triển nhanh chóng của nền kinh tế với tốc độ tăng

trưởng cao

Xu hướng trì trệ của nền kinh tế do sự thống trị của CNĐQ gây

ra → ngăn cản sự tiến

bộ của KT và phát triển sản xuất.

Ngay

xua

KHÓA 8

Mâu thuẫn giữa các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc với chủ nghĩa đế quốc.

Mâu thuẫn giữa các nước tư bản chủ nghĩa với nhau

Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa

xã hội

Kết thúc chương

Ngay

xua

KHÓA 8