Bai 11 bep lua

Bài thơ được mở ra với hình ảnh bếp lửa, gợi về những kỷ niệm ấu thơ sống bên bà tám năm ròng, làm hiện lên hình ảnh bà với sự chăm sóc lo toan vất vả và tình yêu thương mà cao quý của

(Bằng Việt)

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Bằng Việt, tên khai sinh là Nguyễn

Việt Bằng, sinh năm 1941 ở Hà Tây

kỉ niệm và mơ ước tuổi trẻ

nên gần gũi với bạn đọc trẻ

nhất là trong nhà trường.

Tác phẩm chính

1968

1973

1983

1986

2 Tác phẩm

- Hoàn cảnh ra đời: Viết năm 1963, khi tác giả đang là sinh viên ngành luật ở Liên Xô.

- Xuất xứ: In trong tập

“Hương cây – Bếp lửa” – tập thơ đầu tay in chung với Lưu Quang Vũ.

“Tôi viết bài thơ “Bếp lửa” năm 1963, lúc đang học năm thứ 2 đại học Tổng hợp Quốc Gia Kiew (Ukraina) Mùa đông nước Nga rất lạnh, phải đốt lò để sưởi Ngồi sưởi lửa, tôi bỗng nhớ đến “bếp lửa” quê nhà, nhớ bà tôi, nhớ người nhóm bếp Xa bà, xa gia đình khi đã trưởng thành tức là có

độ lùi xa để nhớ và suy ngẫm những giá trị tinh thần nên bài thơ viết rất nhanh Viết “Bếp lửa” tôi chỉ muốn giãi bày tâm trạng thật của lòng mình.”

Bố cục bài thơ và mạch cảm xúc của bài thơ:

? Bài thơ là lời của nhân vật nào? Nói về ai? Nói về điều gì?

 - Gợi lại những kỉ niệm thời thơ ấu bên bà và bếp lửa.

 * Bố cục:

? Hãy nêu bố cục của bài thơ?

Bốn phần + Phần 1: ba dòngđầu:

Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng cảm xúc về bà.

+ Phần 2: tiếp đến chứa niềm tin dai dẳng

Hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà và hình ảnh bà gắn liền với hình ảnh bếp lửa.

+ Phần 3: tiếp đến thiêng liêng- bếp lửa

Suy ngẫm về bà và cuộc đời bà.

 - Bài thơ là lời của người cháu nói về bà và bếp lửa quê hương.

+ Phần 4: còn lại: Nỗi niềm thương nhớ bà của người cháu xa quê

BÀI 11: BẾP LỬA

(Bằng Việt)

? Từ bố cục ấy, em hãy nêu mạch cảm xúc của bài thơ?

• Mạch cảm xúc của bài thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại , từ kỉ niệm đến suy ngẫm Bài thơ được mở ra

với hình ảnh bếp lửa, gợi về những kỷ niệm ấu thơ sống bên bà tám năm ròng, làm hiện lên hình ảnh bà với sự chăm sóc lo toan vất vả và tình yêu thương

mà cao quý của bà Cuối cùng, cháu gửi niềm nhớ mong , trân trọng về bà thân yêu.

II Tìm hiểu chi tiết:

1 Những hồi tưởng về bà và bếp lửa thân yêu:

? Hình ảnh đầu tiên hiện lên trong kí ức của tác giả là hình ảnh

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm.

Một bếp lửa ấp iu nồng đượm

Những câu thơ trên sử dụng biện pháp nghệ

thuật gì?

II Tìm hiểu chi tiết: Một bếp lửa sương sớm

Một bếp lửa nồng đượm Cháu thương bà

Từ láy “chờn vờn”

Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo

của người nhóm lửa Gợi tấm lòng chi chút của bà

dành cho con cháu

Gợi bếp lửa thực bập bùng trong

sương sớm Gợi sự ám ảnh day dứt trong tâm

Trong câu: “Cháu thương bà biết mấy nắng mưa” tác giả đã sử dụng biện

pháp nghệ thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật ấy?

BÀI 11: BẾP LỬA

(Bằng Việt)

? Ấn tượng sâu đậm trong lòng cháu hồi lên 4

tuổi là gì?

1 Những hồi tưởng về bà và bếp lửa thân yêu:

? Trong dòng hồi tưởng của cháu, những kỉ niệm

nào về bà và tình bà cháu được gợi lại ?

BÀI 11: BẾP LỬA

(Bằng Việt)

* Năm cháu 4 tuổi.

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi

Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy

- Đó là những năm tháng bị bao phủ bởi bóng đen ghê rợn của nạn đói năm

1945 => ám ảnh nhiều người VN => “Cả dân tộc đói nghèo trong rơm rạ”( Chế Lan Viên)

- Hình ảnh người bố đ đánh xe và hình ảnh con ngựa gầy khô cùng thành ngữ “đói mòn đói mỏi” là những chi tiết thơ đậm chất hiện thực=> Tái hiện lại hình ảnh xóm làng xơ xác tiêu điều với những con người tiều tụy vật lộn mưu sinh

- Ấn tượng nhất với cháu trong những năm tháng đói khổ ấy lại là mùi khói bếp của bà- Mùi khói đã hun nhèm mắt cháu để bây giờ nghĩ lại cháu vẫn thấy “sống mũi còn cay”

=> Đây là cái “cay cay nơi sống mũi” của người cháu nay đã trưởng thành nhớ về bà=> Cái nhớ đó là sự hòa quyện giữa quá khứ và hiện tại cùng

đồng hiện trong 1 dòng thơ=> Điều này cho thấy khói bếp của bà có sức ám ảnh kì lạ, nó làm lay động cả thể chất và tâm hồn của người cháu.

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa

Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà

Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!

Mẹ cùng cha công tác bận không về Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe

Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.

Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,

Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

* Thời niên thiếu cùng bà

Trong hồi tưởng của cháu, Kỉ niệm nào khác nữa về bà được

nhắc tới ?

- Tám năm ròng…nhóm lửa: ứng với thời gian của cuộc kháng chiến chống Pháp => 8 năm vô cùng gian khó ấy cháu sống cùng bà, được bà yêu thương che chở

- Kháng chiến bùng nổ “mẹ cùng cha bận công tác không về”=> bà vừa là cha, vừa là mẹ của cháu=> bên bếp lửa bà đã dạy cháu học; chăm cháu làm => Chính bà là người nuôi dưỡng cháu và nuôi cháu nên người

-Bà còn hay kể chuyện “những ngày ở Huế” như để nhắc lại cho cháu những đau thương mất mát và cả những chiến công của dân tộc=> những câu chuyện của bà đã bồi đắp thế giới tâm hồn cháu.

? Chỉ ra các yếu tố nghệ thuật mà tác giả sử dụng trong khổ thơ này? Và nêu tác dụng của nó?

+ Điệp lại các từ “bà” “cháu”=> Gợi sự quấn quýt yêu thương giữa bà và cháu

+ Phép liệt kê ( Những việc bà làm cho cháu: bà bảo, bà dạy, bà chăm…): vừa diễn tả sâu sắc tình

bà dành cho cháu vừa diễn tả được lòng biết ơn của cháu đối với bà => “Nhóm bếp lửa nghĩ

thương bà khó nhọc”: Tình yêu thương và sự kính trọng của cháu dành cho bà thật sâu sắc.

Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa

Tu hú kêu trên những cánh đồng xa Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà

Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!

Mẹ cùng cha công tác bận không về Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe

Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học.

Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,

Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

* Trong tám năm ròng

Trong hồi tưởng của cháu, Kỉ niệm nào khác nữa về bà được

nhắc tới ?

Tiếng chim tu hú vang vọng trên những cánh đồng xa.

- Vì sao tiếng tu hú ám ảnh tâm trí người cháu đến thế?

- Âm thanh quen thuộc trên cánh đồng quê mỗi độ hè về => Tiếng chim như giục giã làm trỗi dậy

những hoài niệm nhớ mong trong cháu

-Câu hỏi tu từ “ Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà/Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa” thể hiện nỗi lòng của cháu khi nhớ về bà.

-Những câu thơ như lời đối thoại tâm tình, người cháu trò chuyện với bà trong tâm tưởng, cháu trò chuyện với chim tu hú trong tình yêu thương và nhớ bà da diết

1 Những hồi tưởng về bà và bếp lửa thân yêu:

* Những năm tháng chiến tranh

? Khi nhớ về những năm tháng chiến tranh, trong thời gian

này hồi tưởng của cháu như thế nào?

(Bằng Việt)

- Cháu nhớ về hình ảnh làng quê hoang tàn trong khói lửa khi giặc đốt làng “ cháy tàn cháy rụi”; cháu nhớ về tình làng

nghĩa xóm đã cưu mang hai bà cháu

- Cháu nhớ hình ảnh bà già nua nhưng mạnh mẽ, kiên cường 1 mình chống chọi để vượt qua những khó khăn của cuộc chiến

- Nhớ lời dặn “Mày có viết thư…bình yên”=> Bà đã dặn cháu nói dối (vi phạm phương châm về chất) => Nhưng lời dặn cháu nói dối của bà lại khẳng định bà là người thương con; giàu đức hi sinh; là chỗ dựa vững chắc cho con ; bà làngười yêu nước, là hậu phương lớn cho tiền tuyến xa xôi

III Tìm hiểu văn bản:

1 Những hồi tưởng về bà và bếp lửa thân yêu:

* Hình ảnh bà và những kỉ niệm tuổi thơ luôn gắn với

hình bếp lửa

? “Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen

Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn Một ngọn lửa chứa niềm tin

- Điệp từ “rồi”kết hợp với 2 mốc thời gian: sớm, chiều và phó từ “lại”=> bà là người kiên trì, tần tảo

- Bếp lửa bà nhen ko chỉ bằng nhiên liệu bên ngoài mà còn được nhen lên từ trong lòng bà => Hình ảnh “ngọn lửa” là

ẩn dụ cho tình yêu thương; cho niềm tin và sức sống mãnh liệt mà bà dành cho cháu=> Ngọn lửa đã nâng bước cháu trên suốt chặng đường dài

- => Từ bếp lửa cụ thể bài thơ đã gợi đến hình ảnh “ngọn lửa” với ý nghĩa trừu tượng => Bà vừa là người nhóm lửa, giữ lửa và truyền lửa

2 Suy ngẫm về bà và về bếp lửa:

a.Suy ngẫm về bà

Đọc khổ thơ thứ 6 và cho biết từ láy “lận đận

”và hình ảnh ẩn dụ “biết mấy nắng mưa” giúp

ta hiểu gì về cuộc đời của người bà?

- Từ láy “lận đận” + với cụm từ “biết mấy nắng mưa” ( Hình ảnh ẩn dụ) => C/đời bà vất vả, lận đận

? Trong khổ thơ này và trong cả bài thơ,hình ảnh người

bà luôn gắn liền với hình ảnh bếp lửa, hình ảnh ngọn lửa Vì thế cứ nghĩ về bà là người cháu nghĩ tới hình

ảnh bà nhóm bếp lửa mỗi sáng mỗi chiều Vì vậy trong những câu thơ còn lại của khổ thơ, tác giả đã điệp lại từ

“nhóm” 4 lần với các ý nghĩa khác nhau Em hãy chỉ ra nghĩa của từ “nhóm” trong những câu thơ ấy?

- Điệp từ “nhóm” mang nhiều nghĩa, diễn tả những suy

ngẫm sâu sắc về cuộc đời bà:

+ “Nhóm (1,3)” Bà là người tần tảo, giàu đức hi sinh -> nhóm lửa- làm cho lửa bén vào chất đốt- cũng là người luôn giữ cho ngọn lửa ấm nóng, tỏa sáng trong gia đình ( nghĩa gốc)+ “Nhóm” (2,4): Bà nhóm bếp lên mỗi sớm mai cũng chính

là bà đã khơi dậy, thắp lên cho cháu tình yêu qhg, tình làng nghĩa xóm, bà đã thắp lên ước mơ và khát vọng trong lòng cháu ( nghĩa ẩn dụ)

 Điệp từ “nhóm” đã k/đ giá trị lớn lao của công việc nhóm lửa mà bà đã làm và ý nghĩa của việc lan tỏa đó Từ công việc nhóm lửa bà đã khơi dậy 1 thế giới tình cảm đẹp đẽ trong tâm hồn cháu => Bà không chỉ là người nhóm lửa, giữ lửa mà còn là người truyền lửa- ngọn lửa của sự sống, niềm tin cho các thế hệ nối tiếp

b Suy ngẫm về hình ảnh bếp lửa.

Trong bài thơ có hai hình ảnh nổi bật gắn bó mật thiết và trở

đi trở lại nhiều lần đó là bà và bếp lửa Trong dòng hồi tưởng của cháu hai hình ảnh ấy luôn gắn bó:khi nhắc đến bếp lửa là người cháu nhớ đến bà và ngược lại, khi nhớ về bà lại nhớ ngay đến hình ảnh bếp lửa Sau khi suy ngẫm về cuộc đời bà,

Vì sao tác giả đi đến khẳng định ngợi ca: “Ôi kì lạ và thiêng

liêng-bếp lửa!”?

- Câu thơ cảm thán “Ôi kì lạ và thiêng liêng- bếp lửa!” chứa đựng nhiều cảm xúc và suy ngẫm:

+ Bếp lửa thân thuộc với mỗi gđ đã trở thành kì lạ và thiêng liêng

+ “kì lạ” vì BL của bà được nhen lên ko chỉ bằng những

nhiên liệu bình thường mà còn bằng tình yêu thương, niêm tin của bà Bếp lửa của bà ko chỉ nuôi dưỡng cháu về thể chất mà còn nuôi dưỡng cả tinh thần của cháu

+ “thiêng liêng”: vì BL luôn hiện hữu cùng người bà- người phụ nữ VNam tần tảo nhẫn nại và đầy tình yêu thương BL gắn với khó khăn và gian khổ của cuộc đời bà BL thân thuộc bình dị là hình ảnh của gđ, qhg, đ/nước trong lòng người cháu

ở nơi xa

+ BL kì lạ và thiêng liêng vì nó có sức lan tỏa, sưởi ấm và

nâng đỡ tâm hồn cháu trong suốt cả cuộc đời

3 Nỗi nhớ bà, nhớ quê hương khôn nguôi da diết ( Khổ

cuối):

?Đọc lại khổ cuối => Dấu chấm ở giữa dòng thơ thứ nhất

có tác dụng gì?

(Bằng Việt)

- Dấu chấm giữa dòng câu thơ 1: nhấn mạnh 2 ko gian xa cách, khép lại dòng hồi tưởng , diễn

tả cảm xúc nghẹn ngào, mở ra ra dòng cảm xúc của hiện tại.

? Chỉ ra phép liệt kê, điệp từ và nêu tác dụng của 2 biện pháp tu từ này trong việc biểu đạt nội dung của khổ thơ?

- Phép liệt kê và điệp từ “trăm”: nhấn mạnh cuộc sống hiện tại, nhiều niềm vui của đứa cháu ở nới xa

 Nhưng cháu vẫn khôn nguôi nhớ về bà và BL

( Câu 3,4) => Bà và quê hương chính là điểm tựa để cháu vững bước trên đường đời.

? Câu hỏi tu từ và dấu chấm lửng khép lại bài thơ diễn tả điều gì?

- Câu hỏi tu từ (hỏi chính mình, nhắc nhở chính mình ) và dấu chấm lửng: thể hiện lòng kính trọng, biết ơn và nỗi nhớ khắc khoải , thường trực, đau đáu của cháu về bà- đó cũng là nỗi nhớ qhg, cội nguồn.

? Có ý kiến cho rằng bài thơ BL mang tính triết lý sâu sắc.Hãy chỉ ra tính triết lý của bài thơ?

Bài thơ chứa đựng một ý nghĩa triết lý sâu xa thầm kín:

+ Những gì thân thiết của tuổi thơ mỗi con người đều có sức tỏa sáng, nâng đỡ con người trong suốt hành trình dài rộng của cuộc đời.

+ Tình yêu thương và lòng biết ơn bà chính là 1 biểu hiện cụ thể của ty thương, sự gắn

bó với gđ, qhg, đất nước.

2 Nội dung:Qua hồi tưởng và suy ngẫm của người cháu đã trưởng

thành, bài thơ Bếp lửa gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà

và tình bà cháu, đồng thời thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà và cũng là đối với gia đình, quê hương, đất nước.

Bài tập: Chỉ ra các yếu tố biểu cảm, tự sự, bình luận (triết lý) trong bài thơ

Biểu cảm:

Bài thơ được viết theo mạch cảm xúc từ hồi tưởng đến hiện tại,

từ kỉ niệm đến suy ngẫm Bài thơ là lời bày tỏ tình cảm biết ơn, trân trọng, nhớ mong của cháu với người bà thân yêu.

cháu, các sự việc cụ thể, chân thực (bà dạy cháu, bà chăm

cháu, bà thổi xôi, luộc khoai…)