Bài 11. Bếp lửa

Điệp từ nhóm với 4 chi tiết, hình ảnh giúp ta hiểu thêm bếp lửa không chỉ là ngọn lửa bình thường mà được nhóm lên từ trong lòng bà là ngọn lửa của sự sống, của tình yêu thương. Nhờ[r]

GIÁO ÁN DỰ THI GIÁO VIÊN GIỎI CẤP THÀNH PHỐ

NĂM HỌC 2018-2019

Họ tên giáo viên: Nguyễn Thị Kim Dung

Ngày sinh: 02/6/1992

Trường: THCS Nam Sơn

Ngày dạy: 7.11.2018

Tiết 56: BẾP LỬA

A Mục tiêu bài học

- Kiến thức:

- Có được những hiểu biết bước đầu về tác giả Bằng Việt và hoàn cảnh ra đời của bài thơ

- Hiểu được bài thơ gợi nhớ những kỉ niệm về tình bà cháu, thể hiện tình cảm chân thành của người cháu đối với bà Đó là những cảm xúc chân thành của tác giả và hình ảnh người bà giàu tình thương, giàu đức hi sinh

- Thấy được sáng tạo của nhà thơ trong việc sử dụng hình ảnh khơi gợi liên tưởng, kết hợp giữa miêu tả, tự sự, bình luận với biểu cảm một cách nhuần nhuyễn

- Kĩ năng:

- Nhận diện, phân tích được các yếu tố miêu tả, tự sự, bình luận và biểu cảm trong bài thơ

- Liên hệ để thấy được nỗi nhớ về người bà trong hoàn cảnh tác giả đang ở xa Tổ quốc có mối liên hệ chặt chẽ với những tình cảm với quê hương, đất nước

- Tư tưởng: Giáo dục tình cảm gia đình, tình quê hương, tình đất nước.

B Đồ dùng- Phương tiện

- Sách chuẩn kiến thức, bài soạn

- Sưu tầm và nghiên cứu các văn bản, tranh ảnh

- Máy chiếu, thước kẻ

C Tiến trình tổ chức các hoạt động

1 Ổn định: Kiểm tra sĩ số, ổn định lớp

2 Kiểm tra: Đọc thuộc lòng hai khổ thơ đầu bài “ Đoàn thuyền đánh cá” của tác giả

Huy Cận và nêu nội dung chính của hai khổ thơ đó

3 Bài mới:

? Lớp 7 chúng ta đã được học một tác phẩm nói về tình bà cháu ? Nhắc lại tên VB ?

Trong cuộc đời của mỗi người, kỷ niệm tuổi thơ bao giờ cũng đẹp đẽ thân thương và chứa chan tình nghĩa Bởi vì những khái niệm đó thường gắn bó với những người ruột thịt gần gũi : mẹ, cha, ông, bà, anh, chị, em …

Với Xuân Quỳnh, kỷ niệm tuổi thơ ấy là hình ảnh người bà giản dị hiện về qua

âm thanh tiếng gà trưa Còn với Bằng Việt, kỷ niệm tuổi thơ là hình ảnh người bà thân yêu qua hình ảnh “bếp lửa” Tình bà cháu trong bài thơ như một dòng sông, dòng sông êm đềm và trong vắt, một dòng sông chở đầy kỉ niệm Hôm nay cô cùng các em sẽ tìm hiểu bài thơ …

HOẠT ĐỘNG CỦA

THẦY

HOẠT ĐỘNG CỦA

TRÒ

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

HĐ 1: Giao nhiệm vụ tìm

hiểu chung về văn bản

- Máy chiếu chân dung nhà

thơ Bằng Việt

? Hãy nêu những hiểu biết

về tác giả Bằng Việt ?

GV bổ sung: Bằng Việt là

nhà thơ trưởng thành trong

kháng chiến chống Mĩ Thơ

Bằng Việt trong trẻo, mượt

mà, thường khai thác nhiều

kỉ niệm và ước mơ của của

tuổi trẻ nên gần gũi với bạn

đọc trẻ, nhất là trong nhà

trường Một số thông tin

chính về tác giả Bằng Việt

chúng ta cần ghi nhớ để làm

bài văn nghị luận về tác giả

tác phẩm ở kì II

? Bếp lửa được sáng tác

trong hoàn cảnh nào ?

Lưu ý hoàn cảnh sáng tác

có ý nghĩa và tác động lớn

đến dòng cảm xúc trong bài

thơ

? Với tình cảm của người

cháu về bà như thế, ta đọc

với giọng như thế nào cho

- Giới thiệu về tác giả dựa vào SGK

- Năm 1963, khi ấy Bằng Việt là sinh viên đang du học tại Liên Xô

và mới bắt đầu đến với thơ

- HS trả lời

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả, tác phẩm

a Tác giả:

- Bằng Việt, sinh 1941

- Quê ở Hà Tây

- Là nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ

b Tác phẩm:

- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được sáng tác 1963, khi tác giả đang học ngành luật ở nước ngoài

2 Đọc hiểu chú thích, bố cục

a Đọc, hiểu chú thích

phù hợp?

- Cách đọc: diễn cảm, giọng

thiết tha trân trọng, chú ý

cách ngắt nhịp, những câu

cảm thán, câu dựng dấu

chấm lửng

GV: Đọc mẫu từ đầu đến

“trên những cánh đồng xa”.

- Gọi 2 HS đọc tiếp theo

đến hết Nhận xét và uốn

nắn cách đọc cho HS

- GV yêu cầu hs giải nghĩa

từ khó trong bài: Chiến

khu?

? Quan sát vào bài thơ cho

cô biết bài thơ được sáng

tác theo thể thơ nào?

? Hãy xác định bố cục bài

thơ?

- GV chiếu bố cục

HĐ 2: Giao nhiệm vụ tìm

hiểu văn bản

- Máy chiếu khổ thơ đầu

- Một chờn vờn sớm

Một ấp iu đượm

Cháu nắng mưa

- HS chú ý

- HS nghe

- HS đọc

- HS giải thích nghĩa:

Vùng căn cứ của lực lượng cách mạng hay lực lượng kháng chiến

- Thể thơ: 8 chữ kết hợp bảy chữ , chín chữ một cách linh hoạt

- HS trả lời

* Bố cục: 4 phần + Ba dòng đầu (khổ thứ

nhất): Hình ảnh bếp lửa khơi niềm cảm xúc.

+ Bốn khổ thơ tiếp theo:

Hồi tưởng những kỷ niệm sống bên bà và hình ảnh

bà gắn với bếp lửa.

+ Khổ thứ sáu: Những suy ngẫm về cuộc đời bà.

+ Khổ thơ cuối: Nỗi nhớ

bà không nguôi mặc dù cháu đã đi xa.

- Thể thơ: 8 chữ

b Bố cục: 4 phần

II Tìm hiểu văn bản

1 Khơi nguồn kỉ niệm

? Hình ảnh nào được nhắc

tới trong khổ thơ ? Nhắc

mấy lần?

? Vậy là tác giả đã sử dụng

nghệ thuật gì?

? Ngoài hình ảnh bếp lửa

thì chúng ta còn thấy hình

ảnh của bà, vậy hình ảnh

bếp lửa và bà được tác giả

nói đến thông qua những từ

ngữ nào?

? Từ “ chờn vờn”, “ấp iu”

thuộc từ loại gì?

-Từ “chờn vờn” vừa giúp ta

hình dung làn sương sớm bay

nhè nhẹ tỏa quanh bếp lửa

chờn vờn, lập lòe trong làn

sương sớm, vừa gợi được cái

mờ nhoà của hình ảnh kí ức

theo thời gian

- “ấp iu” gợi bàn tay kiên

nhẫn, khéo léo và tấm lòng

chăm chút của người nhóm

lửa, giữ lửa

- Nồng đượm-> gợi cảm

giác thân quen,ấm áp)

? Theo em tác giả còn sử

dụng biện pháp nghệ thuật

gì nữa?

GV: Biện pháp nghệ thuật

ẩn dụ đã gợi lên cuộc đời

nhiều vất vả lo toan đồng

thời thể hiện niềm thương

yêu của tác giả với bà

? Từ đó cho biết nghệ thuật

điệp ngữ, cách dùng từ láy

và biện pháp tu từ ẩn dụ

trong 3 câu thơ đầu đã có

- Bếp lửa, 2 lần

- Điệp ngữ: Một bếp lửa

- “ Chờn vờn”, “ ấp iu”

- Từ láy tượng hình

- H/a ẩn dụ: : nắng mưa -> thời gian kéo dài cùng nỗi vất vả của bà

- Khơi nguồn cho dòng hồi tưởng về bà

- Sử dụng điệp ngữ, từ láy tượng hình, ẩn dụ

 H/ả bếp lửa ấm ấp thân thuộc gần gũi bình yên

tác dụng gì?

GV: Bếp lửa là hình ảnh

quen thuộc, gần gũi với nếp

sinh hoạt từ bao đời nay ở

làng quê Việt Nam Sự hồi

tưởng được bắt đầu bằng

một hình ảnh thân thương,

ấm áp => đây vừa là hình

ảnh thực, vừa là hình ảnh

mang ý nghĩa hiểu tượng

Bếp lửa ấy khơi nguồn nhớ

thương của đứa cháu đối

với bà Vì những lo toan âm

thầm, lặng lẽ của người bà

vùng quê nghèo gắn liền

với bếp lửa Khi đi học ở

nơi xa xứ hình ảnh bếp lửa

như đem lại một sự ấm áp,

thân thương cho tác giả về

người bà tần tảo sớm hôm,

rộng hơn nữa là nỗi nhớ quê

hương, đất nước của tác giả

- GV chuyển: Ba tiếng

“một bếp lửa” trở thành điệp

khúc mở đầu bài thơ với

giọng điệu sâu lắng, với một

hình ảnh quen thuộc trong

mọi gia đình Hình ảnh bếp

lửa thập ấm áp giữa cái lạnh

của “chờn vờn sương

sớm”,thật thân thương với

bao nhiêu tình cảm “ấp iu

nồng đượm” Hình ảnh bếp

lửa rất tự nhiên, đánh thức

dòng cảm xúc hồi tưởng của

cháu về bà Chúng ta cùng đi

tìm hiểu dòng hồi tưởng ấy

qua khổ thơ 2,3,4

- HS nghe

2.Hình ảnh bếp lửa và những

Khổ 2

- Yêu cầu HS đọc các khổ

thơ 2, 3,4,5

? Nhớ đến quá khứ tác giả

nhớ đến những thời điểm

nào trong quá khứ

Thảo luận nhóm

GV chia lớp làm 4 nhóm

Nhóm 1: Tìm hiểu khổ thơ

thứ 2

Nhóm 2: Tìm hiểu khổ thơ

thứ 3

Nhóm 3: Tìm hiểu khổ thơ

thứ 4

Nhóm 4: Tìm hiểu khổ thơ

thứ 5

Các nhóm chỉ ra nghệ thuật

được sử dụng trong khổ thơ,

nêu tác dụng của biện pháp

NT đó?

GV gọi nhóm 1 trình bày

? Tác giả nhớ đến cuộc

sống tuổi thơ đói mòn đói

mỏi, khô rạc ngựa gầy Vậy

em hiểu như thế nào là đói

mòn đói mỏi và khô rạc

ngựa gầy?

? Khi nhớ lại cuộc sống tuổi

thơ cảm xúc của tác giả như

thế nào?

? Vậy là tác giả đã sử dụng

thành ngữ “ Đói mòn đói

- HS đọc các khổ thơ 2, 3,4

- Lên 4 tuổi( thời thơ ấu), thời niên thiếu (8 năm ròng ở cùng bà)

Nhóm 1:

- NT: Từ ngữ gợi hình

đói mòn đói mỏi , khô rạc ngựa gầy

- Tác dụng: nhấn mạnh cuộc sống thiếu thốn cơ cực

- Đói kéo dài, triền miên, kiệt sức

- Gầy đến nỗi chỉ còn da bọc xương

- Sống mũi còn cay, xúc động , ngậm ngùi

- Cuộc sống nghèo đói,

kỉ niệm về bà.

* Tuổi ấu thơ (4 tuổi)

-Thành ngữ, từ ngữ gợi hình, hình ảnh tả thực, kể,tả, bộc lộ cảm xúc

mỏi” và từ ngữ gợi hình

“khô rạc ngựa gầy” nhằm

nói lên điều gì?

? Những hình ảnh thơ này

gợi cho em nhớ đến sự kiện

lịch sử nào của đất nước ?

GV nhận xét HĐ tổ 1

GV tich hợp: Năm nhà thơ

lên 4 tuổi khoảng cuối năm

1944 đầu 1945, có cái gian

khổ chung của thời kháng

chiến chống Pháp, chứng

kiến bóng đen ghê rợn của

nạn đói Ất Dậu, đã có tới

hơn 2 triệu nguời chết

đói,xác người chết ngập

phố phường Tình trạng chết

cả nhà, cả dòng họ, cả xóm,

thậm chí cả làng không còn

một người diễn ra ở không ít

địa phương miền Bắc lúc

bấy giờ Cái đói ám ảnh văn

chương một thời, đói đến

nỗi phải ăn cả đất sét trong

văn Ngô Tất Tố, ăn cám

trong văn Kim Lân, những

trăn trở về miếng ăn luôn

dằn vặt trang viết của Nam

Cao Đến nỗi nhà thơ Chế

Lan Viên đã tổng kết bằng

câu thơ đau đớn, xót xa đến

nghẹn ngào: “Cả dân tộc

đói nghèo trong rơm rạ”

Khi viết bài thơ này là năm

1963, đã 19 năm trôi qua mà

đứa cháu vẫn cảm thấy sống

mũi còn cay vì khói, vì khó

nhọc hay vì 1 thời thơ ấu

khổ cực

- Nạn đói năm 1945

- HS nghe

HS nghe

- HS nghe

- Tuổi thơ thiếu thốn, đói khổ, nhọc nhằn nhưng đậm hình bóng bếp lửa của bà

sống với những gian khổ,

thiếu thốn, nhọc nhằn

GV bình: Nhớ lại dòng kỉ

niệm, xoáy sâu trong tiềm

thức lay mạnh cả thể xác

con người,đọc đến đây

người đọc cũng cảm thấy

cay cay sống mũi bởi đây là

cảm xúc chung của bất cứ

người dân nào khi nhớ lại

nạn đói năm Ất Dậu

Khổ 3

GV chuyển ý: Hình ảnh

bếp lửa, hình ảnh bà của

những sương khói mịt mờ

lại tiếp tục thổi bùng lên kỉ

niệm của tuổi thiếu niên

trên quê hương , đó là

những kỉ niệm gì

- Yêu cầu nhóm 2 trình bày

GV: Trong “ Tám năm

ròng….” cùng với chiều dài

của cuộc kháng chiến chống

Pháp của dân tộc cùng với bà,

bếp lửa thì những kỉ niệm của

tác giả còn gắn liền với những

âm thanh gì?

GV: Tiếng chim tu hú lúc mơ

hồ văng vẳng từ những “cánh

đồng xa” lúc gần gũi nghe

như “ sao mà tha thiết thế”

tiếng tu hú như than thở sẻ

chia Có lúc gióng giả, dồn

dập: “ kêu hoài” Tác giả

nhiều lần nhắc đến tiếng chim

_ HS nghe

- NT: Điệp từ: Chim tu

hú, liệt kê

- TD: Nhấn mạnh kỉ niệm cuộc sống thời niên thiếu bên bà và bếp lửa

- Tiếng chim tu hú

- HS trả lời

- HS đọc

*Thời niên thiếu(8 tuổi)

- Điệp ngữ gợi kỉ niệm, liệt kê

- Bà là thế giới tình thương luôn hiện bên cạnh sự lớn lên

tu hú vậy là đã sử dụng BPNT

điệp ngữ

? Tiếng chim tu hú đã gợi nhớ

những kỉ niệm về bà như thế

nào?

GV nhận xét HĐ tổ 2

GV: Bà không chỉ là người

bà mà còn là người cha,

người mẹ hiện diện trong sự

lớn lên của cháu

Vẫn cứ liên quan đến bếp

lửa và bà, nhưng giờ đây còn

vấn vít tiếng chim tu hú.Nhà

thơ chìm đắm trong suy

tưởng để trò chuyện với tu

hú, trách sao tu hú sao không

đến ở cùng bà, đỡ đần bà

Khổ 4

GV yêu cầu nhóm 3 trình

bày

Tuổi thơ của cháu sống bên

bà, một già, một trẻ sống gần

nhau nên rất hiểu nhau

Những năm tháng bên bà

cháu còn nhận ra nhiều

phẩm chất đáng quý ở bà

? Lời dặn của bà cho ta biết

thêm phẩm chất gì ở người

phụ nữ tưởng chừng yếu

đuối này ?

? Lời dặn của bà đã vi phạm

phương châm hội thoại nào

mà chúng ta đã học ở phần

Bà: + Kể chuyện

+ bảo cháu nghe + dạy cháu làm

+ Chăm cháu học

- Thành ngữ: Cháy tàn

cháy rụi, từ ngữ gợi hình ảnh

- TD: Thể hiện sự khốc liệt của chiến tranh, nổi bật hình ảnh bà vượt qua tất cả gian khổ

- Tần tảo,giàu đức hi sinh, chịu thương, chịu khó

- Vi phạm phương châm

về chất

của cháu, tình bà ấm áp bên

“bếp lửa”

* Kỉ niệm về bà trong kháng chiến

- Thành ngữ, giọng thơ tâm tình

- Bà là hiện thân của người phụ nữ VN với những phẩm chất đáng quý: tần tảo,giàu đức hi sinh, chịu thương, chịu khó

tiếng việt?

GV nhận xét tổ 3

GV: Cách nói của bà thể

hiện bà luôn vững vàng

vượt qua những khốc liệt

của chiến tranh, làm tròn

hậu phương để người ra

trận yên lòng

Khổ 5

GV yêu cầu nhóm 4 trình

bày

Rồi sớm… bếp lửa

Một ngọn lửa…

Một ngọn lửa…

? Từ hình ảnh bếp lửa giờ đã

chuyển đổi sang một biểu

tượng khác trong khổ thơ thứ

5 Đó là gì?

GV: Từ hình ảnh bếp lửa thực

được nhen lên bằng rơm, củi,

ở đó còn có ngọn lửa thiêng

trong lòng bà: Ngọn lửa của

tình yêu thương, niềm tin, sức

sống thầm lặng mà mãnh liệt

Trong kí ức của người cháu,

bà không chỉ có tình yêu

thương bao la vô bờ bến mà

còn có những phẩm chất tốt

đẹp Đó là hình ảnh những

người mẹ Việt Nam trong

thời kì kháng chiến chống

Pháp hiện lên thật là đẹp đẽ,

lớn lao: nuôi nấng, dạy bảo

cháu với cả tình yêu thương

trìu mến Bao vất vả lo toan

- HS nghe

NT: Điệp ngữ một ngọn lửa, chuyển đổi hình

tượng TD: Nhấn mạnh tình yêu thương của bà với cháu, niềm tin cháu sẽ thành công trong cuộc đời

- Điệp ngữ :Một ngọn lửa

- chuyển đổi hình tượng

Từ hình ảnh bếp lửa thực được nhen lên bằng rơm, củi, ở đó còn có ngọn lửa thiêng trong lòng bà

* Người cháu trưởng thành

-NT: Điệp ngữ, chuyển đổi hình tượng

-Bà không chỉ là người nhóm lửa mà còn là người giữ lửa, truyền lửa: Ngọn lửa của tình yêu thương, niềm tin

bà chịu đựng hết, không

muốn cho những đứa con xa

biết đến những khó khăn,

thiếu thốn của bà cháu ở nhà

mà ảnh hưởng đến công tác

kháng chiến

Khổ 6

- GV yêu cầu HS đọc khổ 6

? Từ lòng biết ơn vô hạn,

nhà thơ đã suy ngẫm gì về

cuộc đời bà, những gì còn

được nhóm lên từ bếp lửa của

bà ?

(nhóm bếp lửa, nhóm niềm

yêu thương, nhóm chung vui,

nhóm tâm tình)

? Tác giả đã sử dụng biện

pháp nghệ thuật gì? Tác dụng

gì?

Gv bình

- Nhóm bếp lửa : Là nhóm

ngọn lửa, ảnh sáng & hơi ấm

có thật

- Nhóm niềm yêu…: truyền

cho cháu niềm yêu thương

ruột thịt

- Nhóm chung vui:Bà mở

rộng tấm lòng gắn bó với làng

xóm, quê hương

- Nhóm tâm tình…: Nhóm lên

lòng tin, ước mơ hoài bão của

cháu về tương lai)

GV bình: Từ bếp lửa bình

dị quen thuộc người cháu

đã nhận ra bao điều “ kì

diệu và thiêng liêng” Ngọn

lửa từ bàn tay bao bọc yêu

thương của bà đã nuôi lớn

HS đọc

- Nhóm bếp nồng đượm

- Nhóm niềm… ngọt bùi

- Nhóm… chung vui

- Nhóm… tuổi nhỏ

- Điệp ngữ nhóm, ẩn dụ

HS nghe

HS nghe

3.Suy ngẫm về bà và bếp lửa

- Điệp từ, ẩn dụ:

- Bà nhóm dậy cả một cuộc đời ấm no, hạnh phúc & những niềm tin, những kỉ niệm ngọt ngào tuổi thơ

tuổi thơ cháu không chỉ về

thể chất mà về cả tâm hồn

Điệp từ nhóm với 4 chi tiết,

hình ảnh giúp ta hiểu thêm

bếp lửa không chỉ là ngọn

lửa bình thường mà được

nhóm lên từ trong lòng bà

là ngọn lửa của sự sống, của

tình yêu thương Nhờ ngọn

lửa ấy cứ bồi đắp cao dần,

rồi tỏa sáng mà người cháu

tự thấy mình có được nhiều

điều tốt đẹp trong cuộc

sống: được đi học nước

ngoài, tiếp nhận những điều

tốt đẹp

HĐ 3: Giao nhiệm vụ

luyện tập

- GVgọi HS đọc diễn cảm

* Luyện tập:

- Đọc diễn cảm bài thơ.

* Củng cố : - Cho HS làm một số câu hỏi trắc nghiệm

- Liên hệ bản thân về tình bà cháu

4 Giao nhiệm vụ về nhà

- Học thuộc bài thơ, nắm vững nội dung, nghệ thuật của bài

- Soạn tiếp phần 4: “ Nỗi nhớ bà khôn nguôi của tác giả khi xa quê hương”

- Chuẩn bị: “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ