Lý thuyết và kỹ năng báo chí – truyền thông đương đại

Báo chí - truyền thông nói chung không chỉ là công cụ tuyên truyền, là phương tiện và phương thức thể hiện quyềnlực của Ðảng và Nhà nước; mà nó còn là thiết chế kiến tạo xãhội.. Cần tạođ

Lý thuyết và kỹ năng báo chí –

truyền thông đương đại

LỜI MỞ ĐẦU

Vai trò và vị thế xã hội của công chúng thay đổi Vai trò và

vị thế của nhà báo - nhà truyền thông không như trước Mọihành xử của chúng ta đối với báo chí - truyền thông cũng khôngnhư trước Báo chí - truyền thông nói chung không chỉ là công

cụ tuyên truyền, là phương tiện và phương thức thể hiện quyềnlực của Ðảng và Nhà nước; mà nó còn là thiết chế kiến tạo xãhội

Trên phương diện góp phần đào tạo nguồn nhân lực báochí truyền thông trong bối cảnh và môi trường truyền thông số,theo chúng tôi, cần chú trọng mấy vấn đề sau đây Cần tạođiều kiện và hướng dẫn phương pháp để người học tích hợpkiến thức nền tảng, kiến thức bách khoa đủ rộng; đồng thời tạo

cơ hội định hướng tích hợp kiến thức ngành, chuyên ngànhcũng như tích hợp đa kỹ năng trong điều kiện kỹ thuật và côngnghệ truyền thông số, bảo đảm tác nghiệp trong môi trườngtruyền thông số và thế giới đang bị làm phẳng Nhà báo chuyênnghiệp cần phải được đào tạo căn bản, dù đào tạo ban đầu hayđào tạo nâng cao, đào tạo bổ sung, cập nhật kiến thức, kỹ năngmới Quá trình đào tạo này cần tránh hai khuynh hướng rất dễxảy ra: thiên về hàn lâm hoặc thiên về dạy nghề bắt tay chỉviệc Nếu thiên về hàn lâm, người học sẽ thiếu kiến thức thực

tế, mất thời gian tích hợp kỹ năng sau thời gian ra trường Nếuthiên về bắt tay chỉ việc, người học sẽ thiếu hệ kiến thức nền

tảng, nhất là phương pháp luận và phương pháp tiếp cận vàgiải quyết vấn đề để có thể vươn xa tầm nhìn, mở rộng hiểubiết và khả năng phân tích, lý giải các sự kiện, vấn đề thời sự cósức thuyết phục công chúng cả về trí tuệ và cảm xúc

Cảm ơn môn học Lý thuyết và kỹ năng báo chí – truyền thông đương đại của PGS.TS Nguyễn Văn Dững phụ

trách đã giúp sinh viên có cái nhìn toàn diện hơn về Báo chí

I, MỘT SỐ LÝ THUYẾT, CÁCH ÁP DỤNG VÀ CÁC ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG

1 Thiết lập chương trình nghị sự:

Năm 1968, khi các phương tiện truyền thông ở Mỹ đưa tinrầm rộ về cuộc bầu cử tổng thống của nước này, MaxwellMccombs và D.Shaw – hai chuyên gia nghiên cứu truyền thôngnổi tiếng đã tiến hành các cuộc điều tra cử tri theo cách tiếpcận của lý thuyết truyền thông

Khi tiến hành điều tra ngẫu nhiên đối với các cử tri,Maxwell Mccombs và D.Shaw đã cố gắng tìm hiểu nhận thức vàphán đoán của cử tri đối với các vấn đề trọng yếu của xã hội Mỹthời kỳ đó Điều đặc biệt, khi tiến hành phân tích nội dung củacác bản tin chính trị đăng tải trên 8 hãng truyền thông của Mỹtrong cùng một  thời gian, các học giả đã phát hiện ra rằng,giữa sự phán đoán của cử tri về những vấn đề quan trọng trướcmắt và những vấn đề được các hãng truyền thông đưa tin nhiềuđều có mối quan hệ tương quan sâu sắc Điều đáng lưu ý lànhững vấn đề được các hãng truyền thông coi là “chuyện đạisự” để đưa tin cũng được coi là “chuyện đại sự” được phản ánh

Khác với các nghiên cứu về hiệu quả truyền thông trước

đó, ngay từ đầu, lý thuyết “thiết lập chương trình nghị sự”không khảo sát sự ảnh hưởng của cơ quan truyền thông đối vớicông chúng mà quan tâm công chúng suy nghĩ gì (What tothink about) chứ không phải “nghĩ như thế nào” (How to think).Tuy nhiên, sau đó một số chuyên gia đã thay đổi quan điểm vàđưa ra nhận định: “Thiết lập chương trình nghị sự là một quátrình, nó vừa có thể ảnh hưởng đến việc người ta đang suy nghĩ 

gì, đồng thời vừa ảnh hưởng đến việc người ta suy nghĩ thếnào” (1)

Như vậy, có thể thấy, lý thuyết “thiết lập chương trìnhnghị sự” không đánh giá hiệu quả truyền thông trong thời gianngắn của một hãng truyền thông nào đó đối với một sự kiện cụthể, mà đánh giá về hiệu quả xã hội lâu dài, tổng hợp ở tầm vĩ

mô của cả ngành truyền thông được tạo ra sau khi đưa ra hàngloạt bản tin trong một quãng thời gian khá dài

Ngoài ra, lý thuyết “thiết lập chương trình nghị sự” còn chỉ

ra rằng, việc đưa tin về thế giới bên ngoài của cơ quan truyềnthông không phải là sự phản ánh theo kiểu “soi gương”, mà làmột hoạt động lựa chọn có mục đích Các cơ quan báo chítruyền thông dựa vào giá trị quan và mục đích tôn chỉ, đồngthời căn cứ vào môi trường thực tế để “lựa chọn” vấn đề hoặcnội dung mà họ coi là quan trọng nhất để sản xuất và cung cấpcho công chúng những thông tin “đúng sự thật”

Trên cơ sở những nghiên cứu của Maxwell Mccombs vàD.Shaw, học giả G Ray Funkhouser của Mỹ đã đặt ra câu hỏi:

cơ quan truyền thông đã vận dụng cơ chế truyền thông

Ông G Ray Funkhouser đã đưa ra 5 cơ chế: Cơ quan truyềnthông lựa chọn theo quy trình của sự kiện; Đưa tin quá nhiều vềcác sự kiện quan trọng và hiếm gặp; Đối với những sự kiện ít cógiá trị thông thường lựa chọn những phần có giá trị về mặtthông tin để đưa tin; Ngụy tạo ra những sự kiện có giá trị vềmặt thông tin (hay còn gọi là tin dỏm); Đưa tin tổng kết về sựkiện, hoặc đưa tin những sự kiện không có giá trị về mặt thôngtin theo hình thức như đưa tin về sự kiện có giá trị về mặt thôngtin.

2 Lý thuyết đóng khung

Lý thuyết đóng khung bao gồm một tập hợp các khái niệmđược rút ra từ xã hội học và khoa học truyền thông Nó nhằmmục đích giải thích tại sao mọi người tập trung sự chú ý của họtrong một số khía cạnh của thực tế và không phải trong nhữngkhía cạnh khác Ngoài ra, tại sao đa số cuối cùng lại nhìn thấythực tế theo một cách nhất định mà không phải là một

Trong thời gian gần đây, lý thuyết đóng khung đã trở

thành một mô hình đa ngành rất phổ biến trong khoa học

xã hội và truyền thông  Cụ thể, anh ta đã lấy nhiều tài

nguyên từ ngôn ngữ học nhận thức, điều này cho phép anh tanghiên cứu cách xây dựng dư luận liên quan đến thông tinchúng ta nhận được từ các thiết bị cụ thể như phương tiệnthông tin đại chúng

Việc đóng khung có một trong những tiền đề của nó trong

xã hội học diễn giải (trong đó đề xuất rằng sự giải thích của cánhân về thực tế xảy ra trong quá trình tương tác) Khung thuật

Gregory Bateson trong một bài tiểu luận về tâm lý của nhậnthức, trong đó ông nói rằng bất kỳ thông tin nào được địnhnghĩa là "khung" là thứ cung cấp cho người nhận các yếu tố đểhiểu tin nhắn được bao gồm trong khung đó.

3 Lý thuyết truyền thông can thiệp xã hội

Theo quan điểm này, tất cả các phương tiện truyền thông

và thông tin liên lạc công cộng chịu sự giám sát của cơ quancầm quyền và biểu hiện hoặc ý kiến mà có thể phá hoại trật tự

xã hội và chính trị được thành lập có thể bị cấm Mặc dù lýthuyết này "trái quyền tự do ngôn luận”, nó có thể được gọidưới những điều kiện khắc nghiệt Lý thuyết tự do báo chí (pháttriển đầy đủ nhất tại Hoa Kỳ, nhưng có thể đã được áp dụng ởnhiều nơi khác) tuyên bố hoàn toàn tự do biểu lộ công khai vàhoạt động kinh tế của các phương tiện truyền thông và từ chốibất kỳ sự can thiệp của chính phủ trong bất kỳ khía cạnh nàocủa báo chí Một thị trường vận hành tốt sẽ giải quyết tất cả cácvấn đề của các phương tiện truyền thông nghĩa vụ và nhu cầu

xã hội Lý thuyết trách nhiệm xã hội (được phát hiện ở châu Âu

và các nước chịu ảnh hưởng của châu Âu) là một phiên bản sửađổi của lý thuyết tự do báo chí, nhấn mạnh hơn khi trách nhiệmgiải trình của các phương tiện truyền thông (đặc biệt là phátthanh, truyền hình) cho xã hội Phương tiện truyền thông miễnphí, nhưng họ phải chấp nhận các nghĩa vụ để phục vụ lợi íchcông cộng Các phương tiện bảo

4 Lý thuyết vòng xoáy im lặng

- Thứ nhất, chú ý quan sát một cách toàn diện

- Thứ hai, cấm kỵ lối tưởng tượng chủ quan, giữ bí mật chonguồn tin.

- Thứ ba, nhà báo không phát tán tin đồn trên mạng xãhội

- Thứ tư, kiên trì nguyên tắc kiểm chứng

“Khi thông tin sai sự thật, hoặc tin đồn “chễm chệ” trêncác trang mạng, thậm chí xuất hiện trên vài tờ báo mà chưađược kiểm chứng thực hư, không chỉ tác động trực tiếp đến tâm

lý của công chúng, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy khác gây ảnhhưởng không nhỏ đến kinh tế, chính trị, uy tín và danh dự của

tổ chức, cá nhân nào đó, thậm chí gây ra những bất ổn trong xãhội”. 

Vấn đề then chốt là giải quyết tốt mối quan hệ giữa chủthể truyền thông và tin đồn Khi các phương tiện truyền thôngtrở thành “vật dẫn” đưa tin từ không thành có, từ tin đồn biếnthành dư luận xã hội, thì trách nhiệm xã hội của nhà báo cầnphải được nhìn nhận một cách nghiêm túc và thẳng thắn hơn

Vì vậy, nếu không có sự sàng lọc, kiểm chứng nguồn tin đểtin đồn “tung hành” trên báo chí, vô hình trung vai trò và uy tíncủa báo giới trong mắt của công chúng bị hạ thấp, lòng tự trọngnghề nghiệp của những người làm báo chân chính tổn thươngnặng nề

II, QUY TRÌNH SẢN XUẤT SẢN PHẨM BÁO CHÍ

1, Để tạo ra 1 sản phẩm báo chí cần nhiều bước.

- Thứ 1, tìm đề tài và đề xuất đề tài với người phụ trách

- Thứ 2, lên kế hoạch đi tiếp cận đề tài

- Thứ 3, quan sát, chọn lọc thông tin cần làm trong đề tàiđó

- Thứ 4, chuẩn bị đồ nghề, trực tiếp tham gia vào đề tàinhư phỏng vấn, quay video, chụp ảnh,

- Thứ 5, chỉnh sửa và hoàn thiện bài viết rồi gửi cho ngườiphụ trách tổng duyệt

2, Các kỹ năng cơ bản cần thiết:

Để sản xuất 1 sản phẩm báo chí, chúng ta cần nhiều kĩnăng như quan sát để chọn đề tài Sau đó chọn lọc thông tincần thiết

Tiếp theo là cần tiếp thu ý kiến góp ý từ cấp trên, củanhững người đi trước có kinh nghiệm chia sẻ

Sau đó cố gắng nghiêm túc trong quá trình làm bài, phải

có trách nhiệm với đề tài mình lựa chọn

III, CÁC TÁC PHẨM HAY VÀ PHÂN TÍCH

Bài 1: Báo Lao động

“Cơn bão” COVID-19 quét qua khiến cho nhiều thành phố du lịch nổi tiếng của Việt Nam trở nên buồn

ảm đạm Phố cổ Hội An, cái tên hot nhất trên làn sóng truyền thông quốc tế trong năm qua, cũng không phải là ngoại lệ Sau những ngày dài ngủ im trong thời giãn cách, khu phố cổ nhỏ bé nằm duyên dáng bên bờ sông Hoài thơ mộng đã bắt đầu trở mình thức giấc đón những

vị khách đầu tiên quay trở lại sau mùa đại dịch để mọi người lại được thỏa lòng chiêm ngắm xứ sở của những ngôi nhà vàng, của những con phố đêm đêm rực rỡ ánh đèn lồng và để thưởng thức hương vị của những món ăn trứ danh xứ Quảng như cao lầu, mì Quảng, cơm gà Hội An…

Từ xứ sở của những ngôi nhà vàng

Nhắc đến Di sản Văn hóa Thế giới Phố cổ Hội An người tathường nhớ đến hình ảnh một khu phố cổ nhỏ nhắn, bình yên

và xinh đẹp, nơi có những con phố và ngõ nhỏ chia cắt dọcngang theo lối ô bàn cờ và những dãy nhà phố hình ống máingói rêu phong cổ kính với mảng tường quét ve vàng đầy hoài

cổ nằm kề bên nhau Có lẽ vì thế, Hội An còn được ví là “xứ sởcủa những ngôi nhà vàng” đẹp như trong cổ tích

Phố cổ Hội An là một đô thị cổ nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn,tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng chừng 30 cây số vềphía Nam Xưa người phương Tây gọi là Faifo Trong suốt thế kỉ

17 và 18, Hội An từng là một thương cảng quốc tế sầm uất, lànơi giao thương nhộn nhịp của đội thuyền buôn đến từ các nướcnhư Nhật Bản, Trung Quốc, Hà Lan, Tây Ban Nha, Ấn Độ Trướcthời kỳ này, nơi đây cũng từng được nhắc đến như một điểmdừng chân quan trọng của con đường tơ lụa trên biển

Du khách Nhật Bản chụp ảnh nghệ nhân nghề truyền thống ở

phố cổ Hội An Ảnh: Thái Hoàng

Hội An được ví như một bảo tàng sống về kiến trúc và lốisống đô thị, một điển hình đặc biệt về cảng thị truyền thống ởvùng Đông Á mà cho đến nay vẫn được bảo tồn nguyên vẹn vàchu đáo Phần lớn những ngôi nhà ở đây mang dáng dấp kiếntrúc truyền thống của người Việt, có niên đại từ thế kỷ 17 đếnthế kỷ 19 Xen kẽ giữa các ngôi nhà ấy là những công trình kiếntrúc tôn giáo, tín ngưỡng như đình, chùa, hội quán, nhà thờ họ được xây dựng trong quá trình hình thành và phát triển củathương cảng cổ xưa này. 

Do có sự giao thương suốt một thời kỳ dài với nhiều nướcnên Hội An cũng là vùng đất ghi nhiều dấu ấn của sự pha trộn,giao thoa văn hóa Điều đó thể hiện rõ nét qua hình ảnh các hộiquán, đền miếu thờ mang dấu tích của người Nhật Bản, ngườiHoa và những ngôi nhà mang phong cách kiến trúc thuộc địaPháp nằm xen kẽ trong quần thể những dãy nhà phố hình ốngtruyền thống của người Việt

Bình yên giữa tâm dịch Ảnh: Thái Hoàng

Trải qua thời gian và sự thăng trầm của lịch sử, Hội Anhôm nay không còn nhiều dấu tích về một thương cảng nổitiếng thế giới của năm xưa nhưng không vì thế mà mất đi nétphong lưu và nhộn nhịp của một cảng thị sầm uất ngày nào

Hội An hôm nay quyến rũ du khách không chỉ vẻ đẹp đầy

mê hoặc của những công trình kiến trúc cổ kính mà còn ởnhững giá trị văn hóa phi vật thể đang tồn tại bền vững trongtừng hơi thở đời sống thường nhật của cộng đồng cư dân phốHội Đó chính là đời sống văn hóa phong phú, đa dạng củangười dân với những lễ nghi, phong tục tập quán, sinh hoạt tínngưỡng, nghệ thuật dân gian, lễ hội văn hóa độc đáo và đậm

đà bản sắc dân tộc

Cảnh trên bến dưới thuyền gợi nhớ hình ảnh một khu cảng thị

xưa Ảnh: Thái Hoàng

Đến niềm tự hào của ngành du lịch Việt

Cái tên Hội An giờ đã trở thành một hiện tượng đặc biệttrên các diễn đàn văn hóa và cẩm nang du lịch của thế giới.Khu phố cổ nhỏ nhắn, xinh đẹp có diện tích chưa đầy hai cây sốvuông này có sức hấp dẫn kì lạ khiến cho bất cứ ai đã đến mộtlần đều muốn quay lại thêm nhiều lần nữa

Năm 2019, Hội An liên tục được vinh danh trên bản đồ dulịch của thế giới Thành phố nhỏ cổ kính này đã vượt qua Tokyo

- “trái tim” của nước Nhật, bỏ xa Rome - nơi được mệnh danh là

“thiên đường lãng mạn” của nước Ý, để trở thành điểm đếntuyệt vời nhất thế giới trong năm 2019

Làng gốm cổ Thanh Hà ở Hội An Ảnh: Thái Hoàng

Hãng tin CNN của Mỹ cũng đã dành nhiều lời ca ngợi choHội An khi viết rằng: "Được UNESCO công nhận là Di sản Vănhóa Thế giới vào năm 1999, phố cổ Hội An từng là một thươngcảng quốc tế sầm uất của những thương lái Pháp, Nhật Bản vàTrung Quốc Trải qua thăng trầm của lịch sử, khu phố cổ nàymang những nét đẹp cổ kính, bình yên đến lạ"

Đặc biệt, cũng trong năm này, tạp chí du lịch nổi tiếnghàng đầu thế giới Travel + Leisure của Mỹ đã bình chọn Hội An

là điểm đến tuyệt vời nhất thế giới của năm 2019 Theo kết quảcông bố của Travel + Leisure, trong bảng xếp hạng "Các thànhphố tuyệt vời nhất thế giới" (Top 15 Cities in the World), phố cổHội An nhận được 90,39 điểm trên thang điểm 100 nhờ nhữngtiêu chí: Cư dân địa phương thân thiện; văn hóa, di sản và ẩmthực phong phú

Hội quán Phúc Kiến ở Hội An Ảnh: Thái Hoàng

Và tiếp theo ngay sau đó, một lần nữa, Hội An lại trở thànhtâm điểm chú ý của thế giới khi hình ảnh tuyệt đẹp về ChùaCầu, biểu tượng hơn 4 thế kỉ của di sản thế giới này đượcGoogle vinh danh trên trang chủ bằng nét vẽ tuyệt đẹp do họa

sĩ Shanti Rittgers thể hiện trên Google Doodle

Và sự hồi sinh sau dịch COVID-19

Phố cổ Hội An được ví như thiên đường của những tín đồ

ưa khám phá và trải nghiệm Hàng năm, hàng triệu lượt dukhách khắp nơi trên thế giới đã vượt hàng nghìn, thậm chí hàngvạn cây số tìm đến khu phố cổ nhỏ bé này để tận hưởng nhịpsống yên bình đầy hoài cổ và cũng để khám phá cái cảm giácvừa xa lạ nhưng cũng vừa có nét quen thuộc về một trong

Du khách tham quan rừng dừa nước Cẩm Thanh ở Hội An Ảnh:

Thái Hoàng

Trải qua thời gian hàng trăm năm nhưng dấu ấn đời sốngcảng thị vẫn còn in đậm trong nếp sống của người Hội An Dọchai bên bờ sông Hoài thơ mộng, nhà cửa, quán xá, chợ búa mọclên như nêm, hoạt động tấp nập từ sáng đến tối Dưới sông tuykhông còn cảnh những chiếc tàu buôn đi biển to lớn vào ra,nhưng cảnh thuyền bè ngược xuôi tấp nập vẫn còn

Sau một thời gian dài dừng đón khách vì đại dịch

COVID-19, dịp lễ 30.4 vừa qua, Hội An bắt đầu đón khách trở lại mộtcách có kiểm soát sau khi lệnh giãn cách xã hội được nới lỏng.Thời gian này, du khách đến với Hội An chưa nhiều, chủ yếu làkhách trong nước và một số khách nước ngoài đang làm ăn,sinh sống lâu dài ở Việt Nam