ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ĐỖ THANH THÚY QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ HẠ LONG, T[.]
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
ĐỖ THANH THÚY
QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN - 2022
Trang 2ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
ĐỖ THANH THÚY
QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng số liệu và các kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực, khách quan, không trùng lặp với các luận văn khác Thông tin trích dẫn trong luận văn đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Đỗ Thanh Thúy
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, đồng nghiệp và các bạn Tôi xin
bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Phùng Thị Hằng, người đã tận tâm,
trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và quá trình nghiên cứu luận văn Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy, cô giáo khoa Tâm lý - Giáo dục, trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã trực tiếp giảng dạy lớp Thạc sỹ QLGD K28
Tôi chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình, tạo mọi điều kiện của các đồng chí trong Ban Giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo, nhân viên các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Hạ Long đã tạo điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giúp đỡ tác giả có được các thông tin cần thiết, hữu ích để phục vụ cho đề tài nghiên cứu của mình
Mặc dù đã cố gắng nhưng luận văn cũng không thể tránh khỏi một số thiếu sót Tác giả mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ thầy cô, đồng nghiệp
và bạn bè
Xin chân thành cảm ơn!
Tác giả
Đỗ Thanh Thúy
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT iv
DANH MỤC CÁC BẢNG v
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
4 Giả thuyết khoa học 3
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4
6 Phạm vi nghiên cứu 4
7 Phương pháp nghiên cứu 5
8 Cấu trúc của luận văn 6
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở TRƯỜNG MẦM NON 7
1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 7
1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 7
1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam 9
1.2 Các khái niệm cơ bản 12
1.2.1 Quản lý 12
1.2.2 Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non 13
1.2.3 Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học 15
1.2.4 Quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học 17
1.3 Một số vấn đề cơ bản về giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 17
Trang 61.3.1 Tác phẩm văn học sử dụng trong giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo
ở trường MN 17
1.3.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 18
1.3.3 Mục tiêu, nguyên tắc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 20
1.3.4 Nội dung giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 23
1.3.5 Phương pháp, hình thức giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 25
1.3.6 Đánh giá kết quả giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 30
1.4 Quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 31
1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 31
1.4.2 Tổ chức giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 33
1.4.3 Chỉ đạo giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 35
1.4.4 Kiểm tra, đánh giá giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 37
1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 38
1.5.1 Các yếu tố khách quan 38
1.5.2 Các yếu tố chủ quan 40
Kết luận chương 1 42
Trang 7Chương 2 43THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở CÁC TRƯỜNG
MẦM NON THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 43
2.1 Giới thiệu về thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 43
2.1.1 Tình hình kinh tế - xã hội của thành phố Hạ Long 43
2.1.2 Tình hình giáo dục mầm non thành phố Hạ Long 43
2.2 Mục đích, nội dung, phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 45
2.2.1 Mục đích khảo sát 45
2.2.2 Đối tượng khảo sát 46
2.2.3 Nội dung khảo sát 46
2.2.4 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 46
2.3 Kết quả khảo sát thực trạng 48
2.3.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV về tầm quan trọng, mục tiêu của giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 48
2.3.2 Thực trạng giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 54
2.3.3 Thực trạng quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 64
2.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 76
2.4 Đánh giá chung về quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 78
2.4.1 Ưu điểm 78
Trang 82.4.2 Hạn chế 79
2.4.3 Nguyên nhân của hạn chế 80
Kết luận chương 2 82
Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 83
3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 83
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu của hoạt động giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mầm non Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của giáo dục mầm non 83
3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ 83
3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 84
3.1.5 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 84
3.1.6 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 85
3.2 Các biện pháp quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 85
3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 85
3.3.2 Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh phù hợp với tình hình thực tế 89
3.2.3 Tổ chức bồi dưỡng năng lực giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho đội ngũ giáo viên ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 92
Trang 93.2.4 Xây dựng cơ chế phối hợp các lực lượng trong và ngoài nhà trường tham gia giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố
Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 96
3.2.5 Kiểm tra, giám sát việc thực hiện giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 100
3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 103
3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 103
3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 103
3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 103
3.4.3 Phương pháp khảo nghiệm 104
3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 104
Kết luận chương 3 109
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 110
1 Kết luận 110
2 Khuyến nghị 112
TÀI LIỆU THAM KHẢO 114 PHỤ LỤC
Trang 10DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
CBQL : Cán bộ quản lý
GD : Giáo dục GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo GDMN : Giáo dục mầm non
GV : Giáo viên UBND : Ủy ban nhân dân
XH : Xã hội
Trang 11DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Kết quả mong đợi của giáo dục ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông
qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 21 Bảng 2.1 Thang đánh giá Likert 48 Bảng 2.2 Đánh giá của các khách thể điều tra về tầm quan trọng của giáo
dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 49 Bảng 2.3 Đánh giá của các khách thể điều tra về mục tiêu giáo dục ngôn
ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 53 Bảng 2.4 Đánh giá của các khách thể điều tra về mức độ thực hiện nội
dung giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 54 Bảng 2.5 Đánh giá của các khách thể điều tra về hiệu quả sử dụng các
phương pháp giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 57 Bảng 2.6 Đánh giá của các khách thể điều tra về sự phù hợp của các hình
thức giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 59 Bảng 2.7 kiến của các khách thể điều tra về đánh giá kết quả giáo dục
ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 61 Bảng 2.8 Đánh giá của các khách thể điều tra về công tác lập kế hoạch
giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 65 Bảng 2.9 Đánh giá của các khách thể điều tra về tổ chức giáo dục ngôn
ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 68
Trang 12Bảng 2.10 Đánh giá của các khách thể điều tra về chỉ đạo giáo dục ngôn
ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 71 Bảng 2.11 Đánh giá của các khách thể điều tra về kiểm tra, đánh giá giáo
dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 74 Bảng 2.12 Đánh giá của các khách thể điều tra về các yếu tố ảnh hưởng đến
quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non 76 Bảng 3.1 Đánh giá của cán bộ quản lý, giáo viên về tính cần thiết của các
biện pháp giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 105 Bảng 3.2 Đánh giá của cán bộ quản lý, giáo viên về tính khả thi của các
biện pháp giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 106
Trang 13Trong quá trình phát triển toàn diện nhân cách con người nói chung và trẻ mầm non nói riêng thì ngôn ngữ có một vai trò rất quan trọng đặc biệt không thể thiếu được Ngôn ngữ là sự sáng tạo kỳ diệu của con người Sự tuyệt vời của ngôn ngữ là do ngôn ngữ ngay từ khi hình thành đã trở thành phương tiện giao tiếp cơ bản nhất, hữu hiệu nhất của cả loài người Chúng ta, ai cũng có thể sử dụng phương tiện "không mất tiền mua " này để trao đổi thông tin cho nhau một cách nhanh nhất, nhiều nhất đầy đủ nhất Từ đó, có thể dễ dàng hiểu nhau, thông cảm chia sẻ liên kết hay hợp tác với nhau Nhờ ngôn ngữ mà con người từ khắp năm châu bốn bể, con người ở các thời đại khác nhau, các thế hệ khác nhau có thể tìm hiểu nhau hoặc giao lưu với nhau Hơn thế nữa ngôn ngữ
là công cụ để chúng ta tư duy, là chìa khóa vạn năng, thông minh nhất để chúng
ta mở kho tàng tri thức khổng lồ của nhân loại để tha hồ mà chiếm lĩnh nó, đưa
nó đến với mọi người Cứ như thế, cá nhân ngày càng hoàn thiện hơn, xã hội ngày càng văn minh hơn, hiện đại hơn
Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mầm non có thể diễn ra theo nhiều con đường, nhiều hoạt động khác nhau Song con đường giáo dục ngôn ngữ cho trẻ thông qua các tác phẩm văn học được coi là một trong những con đường cơ bản
và đạt hiệu quả cao Người giáo viên mầm non hoàn toàn có thể phát huy lợi thế đó nếu phát huy được những biện pháp phù hợp Các biện pháp phát triển
Trang 14ngôn ngữ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cần dựa trên những yêu cầu cần đạt về ngôn ngữ của độ tuổi, dựa trên đặc trưng ngôn ngữ của tác phẩm và chương trình làm quen tác phẩm văn học dành cho trẻ theo chủ
đề, chủ điểm đã được xác định
Làm quen với tác phẩm văn học là hoạt động được tổ chức thường xuyên
ở trường mầm non Trong tổng thể cấu trúc chương trình giáo dục mầm non theo hướng đổi mới hoạt động làm quen văn học không tồn tại một cách độc lập, riêng lẻ mà được liên kết với các hoạt động cùng hướng tới một chủ đề, chủ điểm được xác định Đây là hoạt động cụ thể góp phần hữu hiệu trong việc giúp trẻ phát triển ngôn ngữ nếu giáo viên biết vận dụng những biện pháp phù hợp Sử dụng ngôn ngữ làm chất liệu xây dựng hình tượng, văn học có những tác động đặc biệt đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Đó chính là sự tích hợp văn học và tiếng Việt trong tổ chức hoạt động Khi tổ chức hoạt động này, người giáo viên không những phải thực hiện nhiệm vụ giúp trẻ tiếp nhận và cảm thụ tác phẩm mà còn khai thác những lợi thế của tác phẩm văn học để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ Nói cách khác, cần gắn làm quen với tác phẩm văn học với nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ, với việc rèn luyện các kỹ năng ngôn ngữ cho trẻ Từ đó mà xác định, tìm kiếm các phương pháp, biện pháp thích hợp để tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen văn học có hiệu quả
Trong thời gian qua, ở các trường mầm non trên địa bàn thành phố Hạ Long,việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ thông qua các tác phẩm văn học chưa được xem trọng, hoạt động này đôi khi chỉ mang tính hình thức, không chú trọng về giáo dục ngôn ngữ cho trẻ Mặc dù ngành giáo dục mầm non đã có những cải tiến về nội dung, chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ, tuy nhiên, việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học trên thực tế mới chỉ dừng lại ở việc giúp trẻ thuộc và hiểu nội dung bài thơ, câu chuyện, còn việc gợi lên những tình cảm, cảm xúc ở trẻ, giúp trẻ cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, của tâm hồn con người, đặc biệt là chưa sử dụng tác phẩm văn học là một hoạt động giú trẻ phát triển ngôn ngữ thì còn hạn chế Một số giáo viên chưa tích cực học hỏi, nâng cao trình độ, sự hiểu biết về các tác phẩm văn học, chưa cảm nhận tác phẩm
Trang 15một cách sâu sắc qua việc vận dụng để phát triển ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ tạo thói quen nói đúng ngữ pháp, tập nói theo mô hình câu tiếng Việt trong quá trình trao đổi với trẻ về nội dung tác phẩm
Xuất phát từ cơ sở lí luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi lựa chọn vấn đề
“Quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” làm đề tài luận văn để nghiên cứu
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lí luâ và thực tiễn, đề xuất một số biện pháp quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho trẻ trên địa
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
4 Giả thuyết khoa học
Vấn đề giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh còn có những hạn chế như: Mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động chưa phù hợp; hiệu quả giáo dục chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn… Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, trong đó có nguyên nhân thuộc về quản lý; do vậy, nếu đề xuất và thực hiện một cách đồng bộ các biện pháp giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động
Trang 16làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh phù hợp với tình hình thực tiễn thì hiệu quả của hoạt động này sẽ được nâng cao
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
6 Phạm vi nghiên cứu
6.1 Về nội dung
Luận văn tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý của hiệu trưởng về giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
6.2 Về địa bàn, thời gian khảo sát
6.2.1 Về địa bàn khảo sát
Khảo sát tại 7 trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh Cụ thể: Trường Mầm non Hà Lầm, Cao Thắng, Hà Trung, Cao Xanh, Hạ Long, Hoa Hồng, Hồng Gai
Tổng số khách thể điều tra: Gồm 100 người, trong đó có 35 cán bộ quản
lý, 65 giáo viên tại các trường mầm non được khảo sát
6.2.2 Về thời gian khảo sát
Thực hiện khảo sát vào tháng 4 năm 2022
Trang 177 Phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Thu thập các tài liệu liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, đặc biệt về giáo dục và quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non; phân tích tài liệu, xác định các khái niệm cơ bản để hình thành cơ sở lý luận cho đề tài
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi
Thiết kế các phiếu hỏi dành cho cán bộ quản lý và giáo viên nhằm khảo sát thực trạng về giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non; thực trạng mức độ thực hiện các chức năng quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, từ đó thu thập thông tin thực tiễn cần thiết cho đề tài
7.2.2 Phương pháp phỏng vấn
Phỏng vấn một số cán bộ cán bộ quản lý, giáo viên về các nội dung có liên quan đến giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh để thu thập thêm thông tin thực tiễn cho đề tài
7.2.3 Phương pháp chuyên gia
Được sử dụng để lấy ý kiến của các chuyên gia về tính thực tiễn và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất
7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động
Được sử dụng để nghiên cứu kết quả giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non được khảo sát, nhằm thu thập thông tin thực tiễn cho đề tài
7.3 Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học
Dùng các phần mềm thống kê để tổng hợp, phân tích và xử lý số liệu thu được từ nhiều nguồn khác nhau
Trang 188 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu; Kết luận, khuyến nghị; Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo
5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
Chương 2: Thực trạng quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
Chương 3: Biện pháp quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
Trang 19Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC NGÔN NGỮ
CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC Ở TRƯỜNG MẦM NON
1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài
Vấn đề giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo nói chung đã được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm Chẳng hạn:
Các nhà khoa học L.S Vygosky, J.Piaget, C.Rogers, K Levin, D.Kolb đều thống nhất cho rằng giáo dục phải dựa trên kinh nghiệm của trẻ Theo đó, trẻ phải được tiếp xúc, tương tác trực tiếp với môi trường Về phía giáo viên, tổ chức hoạt động cho trẻ chính là quá trình tác động có hệ thống đến trẻ, giúp trẻ
tự mình chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, thái độ, tạo thành kinh nghiệm riêng của bản thân (D.Kob, 2015)
Nghiên cứu thực nghiệm của tác giả Ni Chang (Michael A.Reed, 2009) đã tìm ra bằng chứng cho thấy các hoạt động khám phá khoa học có mối liên hệ với sự phát triển năng lực ngôn ngữ của trẻ, trong đó có ngôn ngữ mạch lạc Tác giả nhấn mạnh việc tổ chức cho trẻ đọc sách tranh về khoa học, làm quen với các tác phẩm văn học… sẽ kích thích trẻ trao đổi với các bạn những điều trẻ suy nghĩ, nhờ đó ngôn ngữ của trẻ được phát triển
Các nghiên cứu của D Konza (2016) và Malinovska N.V (2020) nhấn mạnh việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc của trẻ diễn ra mọi lúc, mọi nơi trong các hoạt động của trường mầm non Giáo viên cần tận dụng lợi thế của từng hoạt động ở nhà trường để phát triển ngôn ngữ cho trẻ, đưa trẻ vào các tình huống có vấn đề, đặt ra những câu hỏi mở kích thích trẻ tư duy, giao tiếp thông qua đọc sách truyện hàng ngày, làm quen với tác phẩm văn học hoặc thông qua các hoạt động đa dạng khác (dẫn theo [28])
Liên quan đến vấn đề quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo có thể
kể đến một số công trình nghiên cứu, chẳng hạn:
Trang 20Heidi M Feldman (2008), trong công trình nghiên cứu “Evaluation and Management of Language and Speech Disorders in Preschool Childre” đã khẳng định: Ngôn ngữ là sự thể hiện giao tiếp của con người thông qua đó các
ý tưởng, thông tin, cảm xúc và niềm tin có thể được chia sẻ Thông thường, những đứa trẻ đang phát triển nắm vững các nguyên tắc cơ bản về ngôn ngữ và lời nói trong thời kỳ mẫu giáo Sự chậm phát triển của các kỹ năng ngôn ngữ và lời nói có thể ảnh hưởng đến một số lĩnh vực chức năng ở trẻ…Những điều này góp phần đánh giá quá trình phát triển bình thường về ngôn ngữ ở trẻ từ tuổi mẫu giáo cho tới tuổi đi học ở trường tiểu học, đồng thời cung cấp thông tin cập nhật về việc quản lý một số nguyên nhân cơ bản của hiện tượng chậm nói, chậm phát triển ngôn ngữ ở trẻ em [28]
Hoff E (2006), trong công trình nghiên cứu “How social contexts support and shape language development” đã đưa ra bằng chứng cho thấy tất cả các
môi trường của con người đều hỗ trợ việc tiếp thu ngôn ngữ của trẻ bằng cách cung cấp cho trẻ cơ hội trải nghiệm về giao tiếp, điều này thúc đẩy quá trình tiếp thu ngôn ngữ và hình thành mô hình ngôn ngữ ở trẻ Các môi trường khác nhau sẽ tạo ra sự khác biệt của nhóm và cá nhân về tốc độ cũng như quá trình phát triển ngôn ngữ Điều này gợi ý cho các nhà quản lý giáo dục về cách thức tạo ra môi trường tốt nhất để trẻ có cơ hội phát triển ngôn ngữ từ tuổi mẫu giáo
ở trường mầm non [29]
Với công trình nghiên cứu “Impact of professional development on preschool teachers’ conversational responsivity and children’s linguistic productivity and complexity”, các tác giả Piasta S, Justice L, Cabell S, Wiggins
A, Turnbull K, Curenton S đã điều tra tác động của sự phát triển nghề nghiệp đối với khả năng phản ứng hội thoại của giáo viên mầm non trong lớp học, đó
là việc giáo viên sử dụng các chiến lược để thúc đẩy sự tham gia của trẻ em trong các cuộc trao đổi hội thoại mở rộng (chiến lược tạo điều kiện giao tiếp)
và tiếp xúc với các mô hình ngôn ngữ tiên tiến (chiến lược phát triển ngôn ngữ)… Những nghiên cứu này gợi ý cho các nhà quản lý giáo dục ở trường
Trang 21mầm non về việc tăng cường hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên để có thể nâng cao năng lực sư phạm nhằm giúp trẻ phát triển ngôn ngữ toàn diện [30].
1.1.2 Những nghiên cứu ở Việt Nam
Ở Việt Nam việc nghiên cứu về giáo dục ngôn ngữ và quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non cũng được nhiều tác giả quan tâm và tiếp cận ở từng góc độ khác nhau trong quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ Có thể kể đến
những tác giả và các công trình nghiên cứu sau:
Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Châu (2016) với bài báo: “Thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 5-6 tuổi qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở một số trường mầm non thành phố Thanh Hóa”, đã trình bày kết quả đánh giá
thực trạng phát triển vốn từ cho trẻ 5-6 tuổi qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở một số trường mầm non trên địa bàn Thành phố Thanh Hóa Tác giả khẳng định, thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, vốn
từ của trẻ, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi vốn từ được tăng lên rõ rệt, giúp trẻ có cơ hội thực hành trải nghiệm trong môi trường giáo dục ở trường mầm non, tạo tiền đề cho trẻ phát triển toàn diện, hình thành cho trẻ một số phẩm chất, năng lực: mạnh dạn, tự tin, dễ hòa nhập vào cuộc sống… chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1
và các bậc học tiếp theo [5]
Tác giả Nguyễn Thị Minh Huệ (2018) với đề tài: “Phương pháp kể diễn cảm của giáo viên trong hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học”, đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phương pháp kể diễn cảm của giáo viên
mầm non trong dạy học cho trẻ, đưa ra tiêu chí đánh giá khả năng sử dụng phương pháp kể diễn cảm của giáo viên trong hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học; đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp cho hiệu trưởng
về nâng cao khả năng sử dụng phương pháp kể diễn cảm của giáo viên trong hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học [18]
Tác giả Hoàng Kim Hồng (2019) với công trình nghiên cứu “Vận dụng quan điểm lấy trẻ làm trung tâm trong tổ chức hoạt động làm quen với tác
Trang 22phẩm văn học cho trẻ 5-6 tuổi tại thành phố Bạc Liêu” đã hệ thống hóa cơ sở
lý luận về vận dụng quan điểm lấy trẻ làm trung tâm trong dạy học cho trẻ mầm non; phân tích, đánh giá thực trạng vận dụng quan điểm lấy trẻ làm trung tâm trong tổ chức hoạt động làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ 5-6 tuổi tại thành phố Bạc Liêu và đề xuất biện pháp cho hiệu trưởng các trường mầm non tại địa bàn [17]
Tác giả Phạm Xuân Phồn (2019) với nghiên cứu “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi hiểu nghĩa của từ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở một số trường mầm non trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An”, đã
đưa ra kết luận: Khả năng hiểu nghĩa của từ trong tác phẩm văn học không những giúp trẻ hiểu nội dung của tác phẩm văn học mà còn giúp trẻ làm giàu vốn từ, phát triển ngôn ngữ mạch lạc, phát triển các quá trình tâm lí như khả năng tư duy và trí tưởng tượng Thông qua việc hiểu nghĩa của các ngôn từ nghệ thuật, trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ và các hình tượng nghệ thuật trong văn học, từ đó hình thành và phát triển năng lực thẩm mĩ, đồng thời giúp trẻ không những nói đúng mà còn nói hay [24]…
Ngoài những công trình nghiên cứu kể trên, hướng nghiên cứu về quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 ở trường mầm non cũng được đề cập đến trong một số công trình khoa học những năm gần đây Chẳng hạn:
Tác giả Đào Thị Thu Hà (2015) với đề tài “Biện pháp quản lí hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi ở các trường mầm non Thành phố Thái Nguyên” đã
hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lí hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi
ở trường mầm non; phân tích đánh giá thực trạng quản lí hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 tuổi ở các trường mầm non Thành phố Thái Nguyên, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý cho hiệu trưởng trường mầm non và khảo nghiệm các biện pháp này [8]
Các tác giả: Nguyễn Thị Kim Dung (2017) với nghiên cứu “Quản lý hoạt động giáo dục ngôn ngữ qua trò chơi của trẻ ở các trường mầm non quận Nam
Từ Liêm - Hà Nội” [6], Phạm Thị Vân Anh (2020) với đề tài “Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi theo hướng giáo dục lấy
Trang 23trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh” [1] đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phát triển ngôn
ngữ cho trẻ nói chung, trẻ mẫu giáo nói riêng thông qua trò chơi của trẻ, hoặc theo hướng giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở trường mầm non; phân tích thực trạng quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý
có tính khả thi và cần thiết đối với hiệu trưởng trường mầm non
Một số tác giả khác lại đi sâu nghiên cứu vấn đề quản lí phát triển ngôn
ngữ cho trẻ ở các trường mầm non thuộc vùng dân tộc thiểu số hoặc vùng đặc biệt khó khăn Chẳng hạn, tác giả Hồ Hồng Hạnh (2016) với đề tài “Quản lí phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 tuổi ở các trường mầm non vùng dân tộc thiểu
số huyện Võ Nhai, Tỉnh Thái Nguyên” [13], tác giả Ly Thị Hoa (2020) với đề tài
“Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ tiếng Việt cho trẻ 5-6 tuổi người dân tộc thiểu số ở các trường mầm non huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang” [14], tác giả Vũ Thị Tám (2020) với đề tài “Quản lý hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ 3 - 6 tuổi ở các trường mầm non vùng đặc biệt khó khăn huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang” [25] đã đưa ra nhận định: Trẻ vùng cao thường dùng tiếng mẹ đẻ
trong giao tiếp hàng ngày, vì vậy khi sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt trẻ gặp nhiều khó khăn; để giúp trẻ phát triển tốt ngôn ngữ tiếng Việt, cần đưa ra các biện pháp phù hợp với tình hình thực tiễn, trong đó đặc biệt quan tâm tới việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ…
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến vấn đề giáo dục ngôn ngữ và quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ nói chung, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nói riêng thông qua các khía cạnh như: tầm quan trọng của việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ, nội dung giáo dục và những biện pháp quản lý cần thiết đối với lĩnh vực giáo dục này… Tuy nhiên, còn rất ít các công trình nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ về quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non Chúng tôi nhận thấy vấn đề này cần tiếp tục được quan tâm nghiên cứu
Chính vì vậy đề tài “Quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
Trang 24thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở các trường mầm non
thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” sẽ được triển khai nghiên cứu nhằm góp
phần làm rõ vấn đề quản lý hoạt động này ở các trường mầm non trên địa bàn
cụ thể là thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
1.2 Các khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lý
Theo Từ điển Tiếng Việt, quản lí là “trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định; là tổ chức và điều hành các hoạt động theo những yêu cầu nhất định" [27]
Giáo trình quản lí hành chính Nhà nước của Học viện hành chính quốc gia
chỉ rõ: “Quản lí là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành
vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích đã đề ra và đúng ý chí của người quản lí” [16]
Theo tác giả Trịnh Hồng Hà: “Quản lí là một hoạt động có chủ đích, có định hướng được tiến hành bởi một chủ thể quản lí nhằm tác động lên khách thể quản lí để thực hiện các mục tiêu xác định của công tác quản lí” [9]
Theo tác giả Trần Kiểm: "Quản lí một hệ thống xã hội là tác động có mục đích đến tập thể người-thành viên của hệ-nhằm làm cho hệ vận hành thuận lợi
và đạt tới mục đích dự kiến" [20]
Mặc dù có cách định nghĩa khác nhau nhưng các tác giả nêu trên đều có điểm chung khi đề cập đến vấn đề quản lý: Đó là hoạt động có mục đích của người quản lý; hoạt động này bao hàm những nội dung và cách thức tác động
cụ thể đến đối tượng quản lý nhằm đạt được các mục tiêu đề ra
Từ những quan niệm nêu trên, chúng ta có thể hiểu: Quản lí là những tác động có ý thức của chủ thể quản lý nhằm định hướng, tổ chức, điều khiển, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một tổ chức để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất trong bối cảnh và các điều kiện nhất định.
Trang 251.2.2 Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non
khái niệm giáo dục được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau
Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Giáo dục (theo nghĩa rộng) là hoạt động tổng thể hình thành và phát triển nhân cách có mục đích, có kế hoạch nhằm phát triển tối đa những tiềm năng về thể chất và tinh thần của con người” [12]
Như vậy, giáo dục chính là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách
có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa nhà giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm của xã hội loài người
Cũng theo tác giả Phạm Minh Hạc, giáo dục theo nghĩa hẹp được hiểu như
sau: “Giáo dục (theo nghĩa h p) là một bộ phận của hoạt động giáo dục theo nghĩa rộng, là hoạt động giáo dục nhằm hình thành thế giới quan khoa học, tư tưởng chính trị, đạo đức, thẩm m , lao động, phát triển thể lực, những hành vi
và thói quen ứng xử của cá nhân trong các mối quan hệ xã hội” [12]
Trong nhà trường, người giáo viên, nhà quản lý… đóng vai trò là chủ thể giáo dục, còn người học, học sinh hoặc trẻ mầm non đóng vai trò là đối tượng giáo dục, là chủ thể tự giáo dục
Từ những điều nêu trên có thể hiểu: Giáo dục là quá trình tác động của nhà giáo dục (nhà quản lý, giáo viên…) đến đối tượng giáo dục (người học, học sinh, trẻ mầm non…) nhằm hình thành ở đối tượng giáo dục thế giới quan khoa học, tư tưởng đạo đức, niềm tin, thái độ, những hành vi và thói quen ứng xử đúng đ n trong các mối quan hệ xã hội
Trang 26b) Ngôn ngữ
Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu đặc biệt, là phương tiện giao tiếp cơ bản và quan trọng nhất của các thành viên trong cộng đồng người Ngôn ngữ đồng thời
là phương tiện phát triển tư duy, truyền đạt truyền thông văn hóa - lịch sử từ thế
hệ này sang thế hệ khác Ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ trở thành những con người phát triển toàn diện Ngôn ngữ chính là cơ
sở của mọi sự suy nghĩ và là công cụ của tư duy Trẻ có nhu cầu rất lớn trong việc nhận thức thế giới xung quanh Trong quá trình nhận thức hiện tượng sự vật, trẻ phải dùng lời nói để nói lên những suy nghĩ, cũng như cảm tưởng của mình về những vấn đề đó [23]
Ngôn ngữ bao gồm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết Theo tác giả Lê Thị Lan, ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội bao gồm hai mặt: ngôn và ngữ Ngôn
là lời nói do các cá nhân trong xã hội nói ra mà ta nghe được Ngữ là phần trừu tượng tồn tại trong đầu óc của các cá nhân trong một cộng đồng xã hội hoặc là một tộc người Ngôn ngữ là sản phẩm đặc quyền của con người Nó chỉ được hình thành, tồn tại và phát triển trong xã hội loài người, do ý muốn và nhu cầu của con người tạo ra Ngôn ngữ là một hệ thống ký hiệu được thể hiện bằng lời nói hoặc chữ viết được sử dụng nhằm mục đích giao tiếp [21]
Ngôn ngữ được hợp thành bởi ba thành tố cơ bản: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp Trong đó, ngữ âm bao gồm những âm tiết thể hiện ở phần âm thanh; từ vựng là các thành phần tự do của ngôn ngữ, thể hiện ở phần ngữ nghĩa; ngữ pháp thể hiện phần cấu trúc của ngôn ngữ
Từ những điều nêu trên có thể hiểu: Ngôn ngữ là hệ thống các đơn vị và quy t c kết hợp để tạo thành lời nói hay chữ viết trong hoạt động giao tiếp của con người như ngữ âm (âm vị), từ vựng (hình vị, từ, cụm từ) và ngữ pháp (cấu trúc câu)
c) Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non
Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non chính là quá trình tác động của người giáo viên mầm non đến trẻ ở độ tuổi 5-6 tuổi,
Trang 27giúp trẻ lĩnh hội chức năng, cấu trúc của ngôn ngữ, các quy ước của xã hội trong việc sử dụng ngôn ngữ để bày tỏ và tiếp nhận suy nghĩ, cảm xúc, ý tưởng của bản thân Từ đó giúp trẻ có kỹ năng ngôn ngữ cần thiết, góp phần chuẩn bị tốt cho trẻ tâm lý sẵn sàng đi học
Việc lĩnh hội ngôn ngữ bao gồm sự lĩnh hội 3 khía cạnh cơ bản của ngôn ngữ: (1) nội dung (vốn từ và nghĩa của từ); (2) hình thái hay cấu trúc (ngữ pháp và cú pháp); và (3) chức năng của ngôn ngữ
Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non hiện nay được tổ chức như một hoạt động "học bằng chơi" Thông qua các cách học như thế, các kĩ năng ngôn ngữ được hình thành ở trẻ một cách tự nhiên và bền vững Cụ thể, trẻ phát âm đúng, dùng từ phù hợp, diễn đạt mạch lạc ý nghĩ của bản thân trong các tình huống giao tiếp thực tiễn Hoạt động giáo dục ngôn ngữ cho trẻ trong thực tế hiện nay đòi hỏi giáo viên phải vừa có kinh nghiệm tốt, linh hoạt trong mọi tình huống, vừa biết chủ động và sáng tạo không ngừng, trên cơ sở nắm vững các phương pháp dạy học và giáo dục ở trường mầm non
Như vậy có thể hiểu: Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non là quá trình tác động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch của giáo viên mầm non đến trẻ, nhằm hình thành ở trẻ khả năng sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp hiệu quả cũng như những k năng tiền đọc, viết, giúp trẻ chuẩn bị vào học lớp 1
1.2.3 Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
a) Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
Hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là hoạt động dành cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Thực chất đó là một quá trình sư phạm, bước đầu nhằm giúp trẻ có những hiểu biết nhất định về văn học nghệ thuật Qua đó góp phần giáo dục tình cảm đạo đức, phát triển những cảm xúc thẩm m , đặc biệt là phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Trang 28Nội dung của hoạt động này là thông qua các tác phẩm văn học giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành, biết ơn và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn các em nhỏ…
Làm quen với tác phẩm văn học chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học qua nghệ thuật đọc kể của cô giáo Hoạt động này hướng tới một mục tiêu cơ bản là hình thành ở trẻ những kỹ năng ngôn ngữ nhất định như nghe - hiểu tác phẩm văn học nghệ thuật, diễn đạt mạch lạch lạc suy nghĩ của bản thân về sự vật, hiện tượng, con người trong tác phẩm nghệ thuật Từ đó dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượng nghệ thuật, cái hay, cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học nghệ thuật như: đọc thơ, kể truyện, chơi trò chơi đóng kịch cao hơn là tiến tới sáng tạo ra những vần thơ, câu truyện theo tưởng tượng của mình, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ
Hoạt động làm quen tác phẩm văn học ở trường mầm non được giáo viên mầm non tổ chức thực hiện với những hình thức và phương pháp cụ thể, phù hợp với đặc điểm phát triển tâm, sinh lý của trẻ 5-6 tuổi
b) Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
Dựa trên các khá niệm: giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở
trường mầm non, hoạt động làm quen với tác phẩm văn học có thể hiểu: Giáo
dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là quá trình tác động có mục đích, có nội dung, với hình thức và phương pháp phù hợp của giáo viên mầm non đến trẻ, nhằm giúp trẻ có những hiểu biết nhất định về văn học nghệ thuật, qua đó hình thành ở trẻ khả năng sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp hiệu quả cũng như những k năng tiền đọc, viết để chuẩn bị vào học lớp 1
Trang 291.2.4 Quản lý giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
Dựa trên các khái niệm: quản lý, giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, có thể hiểu: Quản lý
giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là những tác động có chủ đích của hiệu trưởng trường mầm non đến giáo viên và trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, nhằm giúp quá trình giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học đạt hiệu quả tốt, thực hiện được mục tiêu giáo dục ngôn ngữ cho trẻ của trường mầm non
Quá trình quản lý của hiệu trưởng trường mầm non được thể hiện qua các khía cạnh như: Lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo triển khai, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
1.3 Một số vấn đề cơ bản về giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
1.3.1 Tác phẩm văn học sử dụng trong giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo
Việc cho trẻ làm quen với TPVH thường được bắt đầu bằng cách hướng dẫn trẻ làm quen với TPVH dân gian như ca dao, tục ngữ, các truyện thần thoại
và cổ tích, thơ,
Trang 30Thần thoại, thể loại văn học ra đời sớm nhất của con người với hình tượng kỳ vĩ, bay bổng, giàu tính thẩm mĩ, cùng các vị thần và bán thần góp phần chắp cánh cho trí tưởng tượng và nuôi dưỡng ước mơ của trẻ
Truyền thuyết, với nhân vật lịch sử trong đấu tranh của dân tộc chống giặc ngoại xâm, là một trong những phương tiện giáo dục truyền thống, giáo dục lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, lòng biết ơn, cảm phục của giới trẻ với các anh hùng có công trong công cuộc giữ gìn và bảo vệ Tổ quốc
Truyện cổ tích, với lối kết thúc có hậu cùng các nhân vật chính diện luôn chăm chỉ lao động, giàu lòng dũng cảm, luôn bảo bệ những người bất hạn, nghèo khổ, và với nội dung tư tưởng sâu sắc, sẽ mang lại cho trẻ những bài học
về lòng nhân hậu, tình bạn chân thành, lòng dũng cảm và sự lạc quan Những nội dung này góp phần hình thành ở trẻ thái độ biết chia sẻ, cảm thông, đồng tình, yêu mến cái thiện, lên án cái ác và phản đối sự bất công
Ca dao luôn ngợi ca lao động và cảnh đẹp của quê hương, đất nước, ngợi
ca tình cảm yêu thương, gắn bó của mọi người trong gia đình và cộng đồng sẽ mang lại cho trẻ những bài học đầu tiên, cần thiết về tình yêu quê hương, tình yêu lao động, tình yêu cha mẹ, ông và và người thân
Thông qua làm quen với TPVH, trẻ cảm nhận được vẻ đẹp ngân vang cả
về âm thanh và ngữ nghĩa của môn văn học, cảm nhận được vẻ đẹp trong các hình tượng nghệ thuật trong sáng, trong những vần thơ giàu nhạc điệu và biểu cảm Từ đó, trẻ cảm nhận được vẻ đẹp của cuộc sống, của thiên nhiên, của hành
vi giao tiếp qua ngôn ngữ
1.3.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non đó là lĩnh vực phát triển ngôn ngữ- giáo dục nghệ thuật Những tác phẩm văn học dành cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi có ảnh hưởng lớn đến việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ Những hình tượng tươi sáng, những bức tranh giàu chất thơ về thiên nhiên được vẽ lên trong tác phẩm cùng với nhạc điệu của những vần thơ và tính biểu cảm của ngôn ngữ khiến trẻ yêu thích Từ đó trẻ ghi nhớ, hứng thú đọc bài thơ hoặc kể lại câu chuyện
Trang 31Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học là con đường hữu hiệu, góp phần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ, góp phần giúp trẻ mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, phát triển ngôn ngữ, phát triển hứng thú “đọc sách”, kỹ năng nghe và kể tác phẩm văn học
Giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học chính là phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ gắn liền với việc phát triển ngôn ngữ, đồng thời giúp cho nhận thức, xúc cảm của trẻ trở nên phong phú hơn Giáo viên tạo cơ hội để trẻ tiếp nhận cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học, thể hiện được suy nghĩ, cảm xúc của bản thân, biết lắng nghe ý kiến của bạn, lắng nghe ý kiến của cô giáo Những hiểu biết của trẻ hòa quyện với cảm thụ tác phẩm văn học khiến cho trẻ có nhu cầu nói, kể chuyện, đồng thời trẻ biết nhận xét, đánh giá và phán đoán về tác phẩm văn học Tư duy của trẻ nhờ đó cũng được phát triển
Giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học chính là con đường hữu hiệu để phát triển ngôn ngữ cho trẻ, góp phần hình thành tâm lý sẵn sàng đi học cho trẻ, giúp trẻ chuẩn bị vào học lớp 1
Thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, vốn từ ngữ của trẻ được tăng lên, ngôn ngữ của trẻ trở nên phong phú, tích cực Trẻ nắm được những kiến thức sơ đẳng về ngôn từ, chẳng hạn, trẻ được rèn cách phát âm chuẩn, cách sử dụng từ, ngữ sao cho phù hợp bối cảnh giao tiếp…
Nhờ có hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, không những trẻ được tăng cường, mở rộng về vốn từ mà trẻ còn được phát triển về các kỹ năng ngôn ngữ cần thiết như kỹ năng diễn đạt lưu loát, gãy gọn, mạch lạc; kỹ năng nhận diện từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, tượng thanh; kỹ năng sử dụng từ, ngữ phù hợp ngữ cảnh; cách phát âm chuẩn; kỹ năng nhận diện ngôn ngữ đời thường (khẩu ngữ) và ngôn ngữ thơ giàu nhạc điệu… Tất cả những điều này giúp trẻ hình thành kỹ năng phản ánh, mô tả cuộc sống đa dạng, phong phú và độc đáo thông qua ngôn ngữ của bản thân
Trang 32Tác phẩm văn học mang đến cho trẻ những hình ảnh đẹp đẽ, tươi sáng, gợi
mở ở trẻ những cảm xúc thẩm mỹ và hình thành thị hiếu thẩm mỹ Tác phẩm văn học thể hiện cuộc sống bằng hình tượng nghệ thuật, bằng sức mạnh của tính hình tượng, sự biểu cảm của ngôn ngữ Những hình tượng con người, con vật, những bức tranh thiên nhiên được vẽ nên bằng ngôn ngữ đã tác động mạnh
mẽ đến tâm hồn trẻ Tình yêu ngôn ngữ nghệ thuật của trẻ được hình thành từ thời thơ ấu sẽ theo trẻ trong suốt cuộc đời
1.3.3 Mục tiêu, nguyên tắc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
1.3.3.1 Mục tiêu giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
Đối với trẻ mầm non, việc làm giàu vốn từ có thể tiến hành thông qua mọi hoạt động giáo dục và trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của trẻ Tuy nhiên để trẻ có thể tiếp nhận và sử dụng các ngôn từ mang tính đa dạng, nghệ thuật, có tính thẩm mĩ cao thì phương thức phù hợp và hiệu quả nhất là
cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học bởi “Văn học là nghệ thuật ngôn từ”
Đây là một trong những hoạt động học có chủ định trong chương trình giáo dục mầm non
Hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học được coi là phương tiện quan trọng để phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non Mục đích của giáo dục ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học
ở trường mầm non là: Giúp trẻ nghe hiểu lời nói; Sử dụng lời nói trong cuộc sống hàng ngày; Làm quen với việc đọc - viết
Theo chương trình giáo dục mầm non và Bộ chuẩn phát triển trẻ thuộc lứa tuổi mẫu giáo, có thể hình dung mục tiêu giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học qua bảng 1.1 dưới đây:
Trang 33Bảng 1.1 Kết quả mong đợi của giáo dục ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
1 Nghe hiểu lời nói Thực hiện được các yêu cầu trong hoạt động tập thể;
Hiểu nghĩa từ khái quát: phương tiện giao thông, động vật, thực vật, đồ dùng (đồ dùng gia đình, đồ dùng học tập, )
Lắng nghe và nhận xét ý kiến của người đối thoại
2 Sử dụng lời nói trong
cuộc sống hàng ngày
Kể rõ ràng, có trình tự về sự việc, hiện tượng nào đó để người nghe có thể hiểu được
Sử dụng các từ chỉ sự vật, hoạt động, đặc điểm,… phù hợp với ngữ cảnh
Dùng được câu đơn, câu ghép, câu khẳng định, câu phủ định, câu mệnh lệnh,…
Miêu tả sự việc với một số thông tin về hành động, tính cách, trạng thái, của nhân vật
Đọc biểu cảm bài thơ, đồng dao, cao dao
Kể có thay đổi một vài tình tiết như thay tên nhân vật, thay đổi kết thúc, thêm bớt sự kiện trong nội dung truyện
Đóng được vai của nhân vật trong truyện
Sử dụng các từ: cảm ơn, xin lỗi, xin phép, thưa, dạ, vâng… phù hợp với tình huống
Điều chỉnh giọng nói phù hợp với ngữ cảnh
3 Làm quen với việc
đọc - viết
Chọn sách để “đọc” và xem
Kể truyện theo tranh minh họa và kinh nghiệm của bản thân Biết cách “đọc sách” từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, từ đầu sách đến cuối sách
Nhận ra ký hiệu thông thường: nhà vệ sinh, nơi nguy hiểm, lối ra - vào, cấm lửa, biển báo giao thông
Nhận dạng các chữ trong bảng chữ cái tiếng Việt
Tô, đồ các nét chữ, sao chép một số ký hiệu, chữ cái, tên của mình
Trang 341.3.3.2 Nguyên t c giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
Việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non cần đảm bảo các nguyên tắc sau đây:
- Tạo hứng thú cho trẻ, thu hút trẻ tham gia hoạt động: Để tạo không khí
sôi nổi, hứng thú, vui tươi, thu hút trẻ một cách thích thú, giáo viên cần tổ chức tiết học thành một chương trình vui, có những trò chơi hấp dẫn như “Chương trình vườn cổ tích”, “Bé làm nghệ sĩ”, “Trò chơi âm nhạc”… Giáo viên cũng có thể cho trẻ xem hoạt cảnh phim hoặc sử dụng đồ dùng trực quan để minh họa
Ví dụ: Những bông hoa trong bài thơ “Bó hoa tặng cô”…
- Phát huy tính tích cực, sáng tạo của trẻ: Cần chọn dược hình thức tổ
chức học và vận dụng phương pháp như thế nào để trẻ không chỉ tham gia mà tiếp nhận toàn diện và thích hợp, từ nhận thức trí tuệ đến cảm xúc và rung động tâm hồn; từ nhận biết đến nhận xét, đánh giá, và cao hơn là biết cái hay, cái đẹp của tác phẩm Muốn vậy, phải tổ chức cho trẻ hoạt động, nhất là những hoạt động “chuyển vào trong” (hướng nội) để tác phấm trực tiếp tác động đến nhân cách trẻ, biến thành nội dung nhân cách bển vững
- Đảm bảo tính vừa sức: Không phải tạo ra sự phù hợp vì “khả năng hiện
có” của trẻ mà hướng tới “khả năng có thể đạt được” bằng nỗ lực đánh thức tiềm năng của trẻ nhờ các phương pháp giáo dục tích cực trong việc tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học Như vậy cần: Đảm bảo tính sư phạm trong kế hoạch giáo dục một cách có hệ thống, từ đơn giản đến phức tạp những
gì cần thiết cho sự phát triển đúng đắn năng lực của trẻ; Phải lựa chọn tài liệu phù hợp (tác phẩm văn học) và phương pháp giáo dục phù hợp với tâm lý nhận thức, tâm lý tiếp nhận văn học và năng lực thể chất, trí tuệ của trẻ; giúp trẻ sống hết mình với khao sát sống và sáng tạo Để đạt được những điều nêu trên cần
ưu tiên tuyển chọn các truyện ngắn hoàn chỉnh, có liên quan đến đời sống nội tâm và khát vọng xã hội của trẻ để tạo nên tình huống và thời điểm sáng tạo trong quá trình tiếp nhận văn học của trẻ
Trang 351.3.4 Nội dung giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
Giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non bao gồm các nội dung sau:
* Giáo dục chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt (Luyện phát âm chuẩn cho trẻ):
Thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học luyện cho trẻ nghe
âm thanh ngôn ngữ;
Dạy trẻ phát âm đúng, phát âm chính xác các âm vị, âm tiết, từ, câu theo chuẩn mực âm thanh tiếng mẹ đẻ;
Dạy trẻ biết điều chỉnh âm lượng, thể hiện đúng ngữ điệu, có tác phong văn hoá trong quá trình giao tiếp;
Sửa các lỗi phát âm cho trẻ
* Hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ:
Thông qua việc đọc cho trẻ nghe nội dung tác phẩm văn học, mô tả nét đẹp của tác phẩm văn học, diễn đạt bằng ngôn ngữ về tính cách, hành vi của các nhân vật trong tác phẩm văn học, giáo viên giúp trẻ hiểu nghĩa của từ, củng cố và tích cực hoá vốn từ cho trẻ; giúp trẻ nói được, diễn đạt được suy nghĩ, cảm xúc của bản thân với vốn từ phong phú, đa dạng;
Giúp trẻ vận dụng phù hợp, linh hoạt vốn từ đó trong hoạt động giao tiếp
hàng ngày
* Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp và nói các kiểu câu theo mục đích phát ngôn:
Thông qua việc khích lệ trẻ nói, diễn đạt suy nghĩ, xúc cảm của bản thân
về nội dung tác phẩm văn học, giáo viên hướng dẫn trẻ nói đúng ngữ pháp, thể hiện được các mô hình câu, các thành phần câu cũng như vị trí của các thành phần đó trong câu Từ đó giúp trẻ dần dần nắm được cách cấu tạo các loại câu của tiếng mẹ đẻ và hình thành thói quen nói đúng ngữ pháp;
Dạy trẻ nói các kiểu câu theo mục đích phát ngôn, gồm: Câu kể (câu tường thuật, câu trần thuật), câu hỏi (câu nghi vấn), câu cầu khiến, câu cảm thán Khích lệ trẻ lắng nghe và vận dụng các mẫu câu từ nội dung của tác phẩm văn học
Trang 36* Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ:
Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp và
có hình ảnh một nội dung nhất định Thực chất đó là quá trình rèn luyện khả năng tư duy ngôn ngữ và sử dụng lời nói để giao tiếp bởi vì sự mạch lạc của ngôn ngữ chính là sự mạch lạc của tư duy
Lời nói mạch lạc có hai dạng là đối thoại và độc thoại
Lời nói mạch lạc trong ngôn ngữ đối thoại: Giúp trẻ biết nghe và hiểu lời nói đối thoại của nhân vật trong các tác phẩm văn học, từ đó giúp trẻ biết trả lời câu hỏi và biết đặt ra các câu hỏi một cách rõ ràng, mạch lạc để thể hiện suy nghĩ của bản thân
Lời nói mạch lạc trong ngôn ngữ độc thoại: Giúp trẻ biết kể lại những câu truyện, những tác phẩm văn học trẻ được nghe; biết kể lại những gì trẻ được chứng kiến; biết tự đặt được truyện đơn giản mà nội dung và hình thức của truyện thể hiện tính độc lập và sáng tạo của trẻ
* Giáo dục văn hoá giao tiếp ngôn ngữ cho trẻ:
Văn hoá giao tiếp ngôn ngữ thể hiện trong tất cả các thành tố ngôn ngữ như:
Sử dụng âm thanh, ngữ điệu sao cho phù hợp, biểu cảm; sử dụng từ chính xác, phong phú, gợi cảm; sử dụng các mẫu câu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
Thông qua việc làm quen với tác phẩm văn học, khích lệ trẻ lắng nghe, hình dung và hiểu lời nói, cách diễn đạt, các mẫu câu mà nhân vật trong tác phẩm văn học thể hiện ở từng hoàn cảnh, tình huống nhất định Từ đó giúp trẻ biết thể hiện lời nói rõ ràng, mạch lạc, sử dụng các phương tiện biểu cảm, tu
từ trong hoàn cảnh giao tiếp cụ thể một cách có văn hoá
Mặt khác, rèn luyện cho trẻ biết cách phối hợp các phương tiện phi ngôn ngữ một cách hài hòa, phù hợp với tình huống giao tiếp
* Phát triển ngôn ngữ nghệ thuật cho trẻ:
Qua việc dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học, giáo viên giúp trẻ biết nghe và hiểu được tác phẩm văn học, biết đánh giá các nhân vật trong tác phẩm; nhớ nội dung các bài thơ, biết cách đọc diễn cảm…
Trang 37Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chính là cho trẻ làm quen với phong cách ngôn ngữ văn chương Qua làm quen tác phẩm văn học, vốn từ nghệ thuật của trẻ được mở rộng, trẻ làm quen với cách dùng từ, cách đặt câu, cách diễn đạt, lời nói có vần, nhịp, nói có ngữ điệu… Từ đó dần dần giúp trẻ phân biệt được cách diễn đạt trong ngôn ngữ văn chương với lời nói có tính chất khẩu ngữ thường ngày
* Chuẩn bị cho trẻ học tập ở trường phổ thông:
Để giúp trẻ thuận lợi trong việc học đọc, học viết khi vào học lớp 1, ở lứa tuổi mẫu giáo cần cho trẻ làm quen với các dạng câu, từ, âm tiết, các nguyên âm, phụ âm…; Luyện cho trẻ cách phát âm chuẩn, cách dùng từ, diễn đạt…; Tập cho trẻ một số thao tác, kĩ năng của hoạt động học tập qua việc dạy trẻ làm quen với chữ cái (Thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện sức khoẻ, cơ tay, sự tỉ mỉ, chính xác, khéo léo…) Tất cả những điều này sẽ được thực hiện
thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học của trẻ Khi giáo viên thực
hiện tốt các nội dung giáo dục đã nêu ở trên: Giáo dục chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt (Luyện phát âm chuẩn cho trẻ); Hình thành và phát triển vốn từ cho trẻ;
Dạy trẻ nói đúng ngữ pháp và nói các kiểu câu theo mục đích phát ngôn; Phát
triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ; Giáo dục văn hoá giao tiếp ngôn ngữ cho trẻ thì có nghĩa là giáo viên đã hình thành được ở trẻ một thành phần quan trọng của tâm lý sẵn sàng đi học: Sự phát triển về ngôn ngữ
1.3.5 Phương pháp, hình thức giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
1.3.5.1 Phương pháp giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua
hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non
Việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học ở trường mầm non có thể được thực hiện bằng các phương pháp sau:
* Đọc và kể diễn cảm tác phẩm văn học:
Đây là phương pháp giáo dục trong đó giáo viên phối hợp giữa giọng đọc
và kể tác phẩm văn học có sự diễn cảm phù hợp; biết phát huy ưu thế về chất
Trang 38giọng, biết khắc phục những nhược điểm về phát âm; sử dụng độ cao thấp, sức vang ngân của ngôn ngữ và ngừng nghỉ trong ngắt nhịp để làm chủ giọng đọc và kĩ thuật đọc sao cho phù hợp với cảm xúc của nhà văn và ý nghĩa của văn bản
Với phương pháp này, giáo viên sử dụng giọng đọc và kể để giúp cho trẻ
có thể “nhìn” thấy những cái được nghe, khơi gợi lên những rung động, những cảm xúc ở trẻ
Muốn thực hiện tốt việc đọc, kể diễn cảm tác phẩm văn học thì trước hết giáo viên phải rèn luyện để đọc đúng tác phẩm Giáo viên thể hiện được sự hiểu biết của bản thân với tác phẩm, thể hiện nghệ thuật đọc và đạt được sự biểu đạt
ý nghĩa có màu sắc cảm xúc cá nhân Giáo viên cần sử dụng mọi sắc thái của giọng đọc cùng với các hình thức biểu hiện khác tạo cho tác phẩm một bức tranh âm thanh tương ứng Lời kể của giáo viên như sự bổ sung tạo nên mối quan hệ thân tình giữa cô và trẻ Trẻ thích được nghe kể nhiều lần một câu chuyện, vì mỗi lần kể có bổ sung sáng tạo nên trẻ tìm thấy điều mới, trẻ sống trong không khí của câu chuyện Phương pháp này đòi hỏi cao việc hướng vào
sự giao tiếp giữa cô và trẻ Giáo viên phải là nhà sư phạm, là nghệ sĩ, biết kết hợp chất giọng với hình thể và các hình thức nghệ thuật khác để trình bày tác phẩm văn học một cách sáng tạo, từ đó kích thích hứng thú nhận thức ở trẻ
đề để thúc đẩy tư duy phát triển Sử dụng trực quan còn khơi gợi ở trẻ những xúc cảm và tình cảm thẩm mỹ, giúp trẻ biết rung động trước mỗi vẻ đẹp của các hình tượng nghệ thuật được thể hiện trong tác phẩm, nhờ đó trẻ hiểu tác phẩm nhanh hơn
Trang 39Giáo viên sử dụng phương tiện trực quan để giới thiệu tác phẩm, tạo tình huống, gây sự hứng thú ở trẻ; dùng trực quan để giúp trẻ hiểu tác phẩm, củng
cố tác phẩm Hiện nay việc sử dụng trực quan trong kể chuyện, đọc thơ cho trẻ
nghe ở trường mầm non bao gồm: sử dụng vật thật (hoa quả: cho trẻ quan sát,
sờ nắn, ngửi, nếm trước hoặc sau khi đọc, kể; các hiện tượng thiên nhiên như
mây, mưa, sấm chớp, núi sông, nhà cửa, cây cối, ); sử dụng đồ dùng trực quan
mô phỏng sự vật hiện tượng (tranh vẽ, con rối, mô hình, sa bàn, ); các phương tiện nghe nhìn hiện đại (đĩa hình, máy nghe, máy chiếu, máy tính, ); những ký hiệu quy ước (ngôn ngữ, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ của cô giáo) Các phương
tiện trực quan phải đảm bảo thẩm mỹ về hình dáng, màu sắc và phù hợp với nội dung tác phẩm Giáo viên phải tập sử dụng trực quan cho thành thạo trước khi
sử dụng trực quan để kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe
* Đàm thoại:
Là phương pháp giáo dục trong đó giáo viên sử dụng các câu hỏi có mục đích, có định hướng, có kế hoạch trước để trao đổi với trẻ
Phương pháp này giúp trẻ hiểu và cảm nhận tác phẩm một cách sâu sắc và
có hệ thống, đồng thời trẻ nhớ tác phẩm để sau này trẻ có thể kể lại chuyện khi giáo viên yêu cầu trẻ tái hiện nội dung câu chuyện Phương pháp này còn giúp giáo viên nắm được mức độ hiểu bài của trẻ để kịp thời uốn nắn những sai sót của trẻ
Khi sử dụng các câu hỏi trong đàm thoại, giáo viên cần lưu ý: Các câu hỏi
đi từ dễ đến khó; không nêu ra những câu hỏi đã có sẵn câu trả lời hoặc những câu hỏi làm trẻ bế tắc, dẫn đến mất hứng thú; không nên hỏi liên miên, quá chi tiết vụn vặt gây nên sự mệt mỏi, ảnh hưởng đến lĩnh hội kiến thức một cách có
hệ thống của trẻ Giáo viên cần đưa ra những câu hỏi về giá trị nội dung (hướng vào nhân vật chính với hành động của nhân vật giúp trẻ phát hiện những phẩm chất của nhân vật và xác định thái độ đối với nhân vật); những câu hỏi về giá trị nghệ thuật của tác phẩm (hướng vào việc khai thác và cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn từ trong tác phẩm, vẻ đẹp hình tượng được miêu tả, )
Trang 40* Tập cho trẻ đóng vai:
Là phương pháp giáo dục trong đó giáo viên cho trẻ tập đóng vai theo cốt truyện và nội dung thơ, từ đó giúp trẻ nhập vai vào một nhân vật trong tác phẩm nhằm tiếp nhận tác phẩm văn học một cách hiệu quả
Tham gia trò chơi đóng vai sẽ giúp trẻ nhập tâm theo đúng nhân vật đã được thể hiện trong tác phẩm bằng ngôn ngữ, cử chỉ, nét mặt, điệu bộ Trẻ phát huy cao độ các chức năng tâm lý như: ngôn ngữ, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng và cả cảm xúc của bản thân trong quá trình nhập vai
Khi tham gia đóng vai, trẻ được thỏa mãn với việc phân vai, được thể hiện vai diễn một cách tự nhiên, thoải mái và duy trì trong suốt buổi chơi Giáo viên cần lựa chọn tác phẩm văn học để chuyển thể sang trò chơi đóng vai phù hợp cho trẻ 5-6 tuổi Giáo viên tiến hành các bước trong tổ chức đóng vai: Chuẩn bị: chuyển thể tác phẩm văn học thành kịch bản; cho trẻ tiếp xúc với kịch bản; Phân vai: cho trẻ đóng vai theo các nhân vật, không gò ép hoặc bắt trẻ đóng vai trẻ không thích; Sau khi phân vai cô giáo cùng trẻ tập luyện động tác phù hợp với từng vai của từng trẻ; Tạo sân chơi đạo cụ và hóa trang: sử dụng thứ có sẵn trong lớp như bàn ghế, cây cảnh, mặt nạ tự vẽ,
* Tập cho trẻ kể lại nội dung câu chuyện:
Là phương pháp giáo dục trong đó giáo viên giúp trẻ kể lại truyện và đọc lại thơ, thực chất đây là phương pháp cho trẻ luyện tập, biến chủ thể tiếp nhận thành chủ thể văn học
Phương pháp này có tác dụng giúp trẻ luyện tập về ngôn ngữ Trò chơi có tính chất mô phỏng, sáng tạo xuất hiện trong mối liên hệ với cảm xúc nghệ thuật nhằm đưa trẻ vào tình huống và hoạt động văn học gồm: kể chuyện, đọc thơ diễn cảm, đóng kịch và các hoạt động tạo hình theo tác phẩm văn học Qua
đó trẻ có thể đọc, kể tác phẩm một cách diễn cảm, có sự ghi nhớ bài thơ, câu chuyện một cách sâu sắc và bền vững
Trước khi cho trẻ tập kể lại chuyện và đọc thơ, giáo viên cần giúp trẻ nắm được nội dung chính của tác phẩm, vẻ đẹp ngôn từ và thế giới hình ảnh đầy
