Tiểu luận cơ sở văn hóa việt nam đặc điểm võ bình định

Mục đích nghiên cứu đề tài Là một người được sinh ra và lớn lên tại Bình Định, nhưng bản thân chưa biết và hiểu hết về đất và người Bình Định cũng như những nét văn hóa đặc sắc truyền th

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - TIN HỌC TP HỒ CHÍ MINH

KHOA NGOẠI NGỮ -   -

MỤC LỤC

PHẦN TỔNG QUAN 1

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu đề tài 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu 2

PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 3

1.1 Cơ sở lý luận 3

1.1.1 Tổng quan về võ cổ truyền 3

1.1.2 Tổng quan về võ cổ truyền và võ cổ truyền Bình Định 3

1.2 Cơ sở thực tiễn 5

1.2.1 Điều kiện tự nhiên 5

1.2.2 Điều kiện xã hội 5

CHƯƠNG II: VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH NHÌN TỪ THỜI GIAN VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA 6

2.1 Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ thời gian 6

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 6

2.1.2 Võ cổ truyền Bình Định qua các thời kì 7

2.1.2.1 Thời kì trước Tây Sơn 7

2.1.2.2 Thời kì Tây Sơn 9

2.1.2.3 Thời kì nhà Nguyễn 10

2.1.2.4 Thời kì cận - hiện đại 12

2.2 Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ không gian văn hóa 13

Khóa luận tốt nghiệp

2.2.1 Võ cổ truyền Bình Định ở huyện Tây Sơn-Bình Định.13

2.2.2 Võ cổ truyền Bình Định ở thị xã An Nhơn-Bình Định

13

2.2.3 Võ cổ truyền Bình Định ở huyện Tuy Phước-Bình Định .13

CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH 14

3.1 Sự đa dạng 14

3.2 Nội dung võ cổ truyền 15

3.3 Võ đạo 16

3.3.1 Truyền thống thượng võ, chống ngoại xâm 16

3.3.2 Truyền thống uống nước nhớ nguồn 16

3.3.3 Truyền thống võ sĩ đạo và trọng nhân nghĩa 17

3.4 Võ lý 19

3.5 Về khía cạnh võ thuật 19

PHẦN KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

PHẦN TỔNG QUAN

Không biết từ bao giờ người dân trên khắp mọi miền đất nước Việt Nam đều

thuộc lòng câu ca dao:

“ Ai về Bình Định mà xem

Con gái Bình Định đánh roi đi quyền”

Dù không nói ra, nhưng đó chính là niềm tự hào của mỗi người dân Bình

Định nói riêng và người dân trong cả nước nói chung Lần tìm về cội nguồn văn

hóa, chúng ta còn vui thay khi tinh thần dụng võ ấy lại bắt đầu từ một lịch sử oai

hùng của dân tộc Mấy trăm năm đã trôi qua, nhưng những chiến tích lẫy lừng của

Vua Quang Trung- Nguyễn Huệ chỉ huy hàng vạn binh sĩ áo vải cờ đạo đánh tan

hàng vạn quân Thanh xâm lược vẫn còn sống mãi Võ cổ truyền Bình Định đã

đánh dấu bước ngoặt quan trọng từ đó

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại hiện nay, khi mà công nghệ phát triển vược bật, nó đã bỏ xa

các giá trị truyền thống quý báo của dân tộc Khi mà một bộ phận người đã dần

đánh mất các giá trị cao quý vốn có đó Thì nghiên cứu các vấn đề để khơi dậy một

nền văn hóa đã phát triển hết sức rực rỡ trong quá khứ Mà đặc biệt là nền võ thuật

cổ truyền của dân tộc nói chung và võ cổ truyền Bình Định nói riêng , đây là võ cổ

truyền dân tộc cần được kế thừa và phát huy các giá trị hết sức cao đẹp vốn có của

nó

Với tư cách là người thích tìm hiểu về võ thuật nước nhà mà đặc biệt là võ cổ

truyền dân tộc thì võ cổ truyền Bình Định là một đề tài tiêu biểu cho vấn đề cần

nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu đề tài

Là một người được sinh ra và lớn lên tại Bình Định, nhưng bản thân chưa biết

và hiểu hết về đất và người Bình Định cũng như những nét văn hóa đặc sắc truyền

thống của vùng đất này đặc biệt là võ Vì vậy tìm hiểu và nghiên cứu đề tài này

nhằm mục đích giúp tôi và mọi người hiểu thêm về Bình Định, muốn phát huy tác

dụng cuả việc học và dạy võ, có thể giới thiệu cho mọi người những lý luận và

kiến thức cơ bản về võ thuật Bình Định

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là đặc điểm võ cổ truyền Bình Định

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là tổng hợp, phân tích và so sánh Sử dụng

những tài liệu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước, qua các bài viết, các tư

liệu qua các phương tiện sách báo, internet…

Qua những gì đã quan sát được từ thực trạng và những thành quả đã đạt được

cũng như sự phát triển của võ Bình Định

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Tổng quan về võ cổ truyền

Võ cổ truyền Việt Nam (còn có các tên gọi là Võ dân tộc, Võ Ta ) có lịch sử

phát triển lâu đời và nền tảng sâu rộng trong quảng đại quần chúng Lịch sử phát

triển võ thuật cổ truyền Việt Nam gắn liền với truyền thống thượng võ của dân tộc

Việt Nam trong suốt mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước Ngày nay, võ cổ

truyền Việt Nam đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc và ngày càng được

thừa nhận rộng rãi

Từ bao đời nay, nhân dân ta đã dùng võ để rèn luyện thân thể, nâng cao khả

năng tự vệ-chiến đấu, tôi luyện ý chí sắt đá và ứng dụng trong các trò chơi, lễ hội

để tăng cường sự giao lưu, đoàn kết trong cộng đồng

Phần biểu hiện bên ngoài của Võ cổ truyền là một hệ thống tổng hợp các bài

tập rèn luyện thể chất, ý chí, kỹ thuật và chiến thuật đối kháng tự vệ, đấu tranh giữ

nước của nhân dân Chúng được bắt nguồn từ những động tác trong đời sống

thường nhật của con người ở buổi sơ khai để dần dần hình thành nên những kỹ

năng và theo thời gian những kỹ năng đó được hệ thống và truyền dạy để không

ngừng nâng cao khả năng tự vệ, chiến đấu của con người

1.1.2 Tổng quan về võ cổ truyền và võ cổ truyền Bình Định

Võ cổ truyền Việt Nam hình thành và phát triển gắn liền với truyền thống lao

động cần cù, tính hiếu học và tinh thần thượng võ của dân tộc trong suốt quá trình

dựng nước và giữ nước Trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm của Lịch sử, Võ cổ

truyền Việt Nam vẫn tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức và cách thức khác

nhau, được truyền bá và lưu giữ từ đời này qua đời khác trong mỗi gia đình, dòng

tộc cũng như các võ đường, lò võ trên các vùng miền của đất nước Cũng qua

những thăng trầm của sự phát triển đó, Võ cổ truyền Việt Nam đã thấm sâu vào

máu thịt, vào tư tưởng, vào hành động của mọi người, trở thành một mảng văn hóa

tinh thần đầy tự hào của nhiều thế hệ người Việt Nam Nhân dân ta đã dùng võ để

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

rèn luyện thân thể, nâng cao khả năng tự vệ, tôi luyện ý chí sắt đá và ứng dụng

trong các trò chơi, lễ hội để tăng cường sự giao lưu trong cộng đồng

Bình Định là vùng từng thuộc vương quốc Chămpa, nơi có truyền thống võ

thuật lâu đời mà những phù điêu của vương quốc Chăm còn lưu giữ hình ảnh Đây

cũng là cái nôi võ thuật miền Trung gắn liền với triều đại Tây Sơn (1778-1802)

Trong thế kỷ 18, một số võ sư nổi tiếng từ miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc

chuyển đến định cư tại vùng này và dạy võ cho người dân địa phương Trong số

này có Trương Văn Hiến (vùng Thanh Hóa, Nghệ Tĩnh), Trần Kim Hùng (có tổ

tiên sáng lập thôn Trường Đình, Tây Sơn), Diệp Kim Tòng (từ Phúc Kiến), Đinh

Văn Nhưng (người Ninh Bình) Những võ sư này đã rèn luyện võ nghệ cho anh em

nhà Tây Sơn và hầu hết các tướng sĩ của cuộc khởi nghĩa

Từ cuối thế kỷ 18 các võ sư đã gây dựng tại Bình Định phái võ Tây Sơn (còn

gọi là Võ trận Tây Sơn) độc đáo, kết hợp của nhiều hình thức và kỹ thuật từ những

võ phái Bình Định khác nhau Nguyên tắc của võ phái này là: "nhất mạnh, nhì

nhanh, thứ ba giỏi", nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của sức mạnh, sự khéo léo,

và kỹ thuật có uy lực thực dụng Tuy nhiên, cùng với sự suy vi của dòng họ Tây

Sơn, nhiều kỹ thuật của phái võ trận này chỉ còn được truyền dạy trong các chi

phái võ của các gia tộc tại Bình Định

Từ thời Tây Sơn đến nay, võ Bình Định bao gồm nhiều võ phái xuất phát từ

Bình Định và vùng phụ cận như: roi Thuận Truyền, quyền An Thái, quyền An

Vinh và các hình thức võ thuật do các gia tộc, các nhà sư truyền dạy như Tây Sơn

Nhạn, Thanh Long võ đạo, Bình Định Sa Long Cương, Võ trận Bình Định, Tân

Sơn Bạch Long, Tây Sơn Thiếu Lâm, Bình Định gia v.v Nhiều bài danh quyền có

xuất xứ từ đất Bình Định như Ngọc trản ngân đài, Lão mai quyền, Thần đồng

quyền, Yến phi quyền (còn được gọi là Én Bay thảo pháp) đã được đưa vào

chương trình khảo thí võ thuật thời Nguyễn và một số bài trở thành bài quy định

của Liên đoàn Võ thuật Cổ truyền Việt Nam

Điều cần nói ở đây là, tên gọi "Võ Bình Định" nguyên khởi xuất hiện vào thế

kỷ thứ 15, do Nguyễn Trãi đặt và được truyền nối rồi ngộ nhận là môn võ xuất

phát từ vùng Bình Định vào thời Tây Sơn Theo cách lý giải của tủ sách Tìm hiểu

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

Võ thuật, sau cuộc khởi nghĩa thành công, Lê Lợi đặc biệt lưu tâm đến việc trui rèn

võ nghệ cho quân đội nên cho mở các kỳ thi võ và mở trường dạy võ Nhà vua ủy

thác cho nhà sư Sa Viên là người huấn luyện võ nghệ cho nghĩa binh Lam Sơn từ

năm 1415 mở võ đường Nguyễn Trãi đã đặt tên cho võ đường của nhà sư Sa Viên

là Võ đường Bình Định để tưởng nhớ công lao của Bình Định Vương Lê Lợi Từ

đó tên Võ Bình Định được truyền nối khắp nước

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

CHƯƠNG II: VÕ CỔ TRUYỀN BÌNH ĐỊNH NHÌN TỪ THỜI GIAN VÀ

KHÔNG GIAN VĂN HÓA 2.1 Võ cổ truyền Bình Định nhìn từ thời gian

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Dựa vào điều kiện lịch sử, căn cứ vào các tiêu chí: mức độ qui mô phát triển

võ, trình độ võ nghệ, tính chất giai cấp, mục tiêu phục vụ của võ nghệ trong từng

giai đoạn, đề tài lấy mốc thời Tây Sơn làm trung tâm vì đây là thời điểm đỉnh của

võ cổ truyền Bình Định

Trước thời Tây Sơn (từ khoảng năm 1600), võ cổ truyền Bình Định còn ở

dạng sơ khai, hình thành chủ yếu dựa trên các thao tác lao động và sử dụng công

cụ lao động hàng ngày

Đến thời Tây Sơn, bắt đầu có sự giao lưu, hoà nhập giữa các dòng võ và quy

tụ nhiều anh hùng hào kiệt, nhiều võ quan, võ sư nổi tiếng Võ cổ truyền Bình

Định thời Tây Sơn được sử sách ghi nhận là thời kỳ hưng thịnh và phát triển rực rỡ

nhất, được xây dựng thành hệ thống võ học, được đưa vào hệ thống thi cử, đào tạo

tướng sĩ, được nghiên cứu và áp dụng triệt để, sáng tạo trong quân sự, trong chiến

đấu, phục vụ chiến trường và khuyến khích mở trường dạy võ khắp nơi

Võ cổ truyền Bình Định thời Tây Sơn là sự kết tinh và hoà quyện cao độ giữa

các dòng võ, môn võ, phái võ khác nhau (của người bản địa, võ từ Bắc hà vào v.v.)

tạo nên sức mạnh tổng hợp, chắt lọc tìm ra cái tinh tuý nhất để bồi đắp, bổ sung

vào kho tàng võ học chân truyền của dân tộc

Sau thời Tây Sơn, mặc dù khi lên ngôi, Nguyễn Ánh đã tiêu diệt mọi thành

quả của nhà Tây Sơn nhưng võ cổ truyền Bình Định vẫn có khả năng tiềm ẩn và

sức sống mãnh liệt, “võ vườn” vẫn được bí mật truyền dạy trong các nhà chùa hoặc

các bìa rừng, vẫn được nhiều người tâm huyết nghiên cứu, sưu tầm, viết sách lưu

truyền lại cho các thế hệ mai sau

Đến nửa đầu thế kỷ XIX, các dòng võ nước ngoài, chủ yếu là võ Thiếu Lâm

(Trung Hoa) và nhiều môn võ như quyền Anh, Judo, Karatedo, Teakwondo… đã

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

phát triển khá mạnh ở Bình Định nhưng vẫn không thể lấn át được võ cổ truyền

Bình Định bởi vẫn giữ được những đặc điểm độc đáo của nó

2.1.2 Võ cổ truyền Bình Định qua các thời kì

2.1.2.1 Thời kì trước Tây Sơn

Giai đoạn từ 1471 đến 1558 (thế kỷ XV-XVI): nơi đây có nhiều võ tướng

được triều đình cử đến trấn nhậm, nhưng không thấy sử sách lưu danh Năm 1558,

Nguyễn Hoàng theo lời sấm “Hoành sơn nhất đái vạn đại dung thân” của Trạng

Trình vào Nam, bắt đầu thời Trịnh - Nguyễn phân tranh Các chúa Nguyễn rất

chăm lo chính sự, thu phục nhân tâm, củng cố binh lực tạo thế đối đầu với chúa

Trịnh nên nhiều nhân tài văn võ có cơ hội cống hiến Đất Việt mở rộng dần về

phương Nam Phủ Quy Nhơn đã thành một vùng trù phú Hồi bấy giờ ở đây nổi

danh võ nghiệp có Khám lý quận công Trần Đức Hoà, Nguyễn Hữu Tiến, Trương

Đức Thường Họ không chỉ giỏi võ, mà còn là các danh nhân rường cột của một

thời, Trần Đức Hoà là một nhà cai trị giỏi, biết trọng hiền tài Chính ông là người

tiến cử Đào Duy Từ cho chúa Sãi

Sang thế kỷ XVII, sự phân hoá mạnh mẽ trong xã hội phong kiến phân quyền

cùng với chiến tranh liên miên đã dẫn đến tình trạng ngân khố suy cạn, sản xuất

đình đốn Một số quan trên vơ vét bóc lột, nhân dân đói rách lầm than Giặc giã,

trộm cướp nổi lên khắp nơi Cuộc khởi nghĩa nông dân do Chàng Lía lãnh đạo là

một trong các cuộc nổi dậy sớm nhất của nhân dân chống áp bức bóc lột trong lịch

sử nước ta Chàng Lía tên thật là Võ Văn Doan, quê ở huyện Phù Ly: “ Có người ở

phủ Quy Nhơn, ở Phù Ly huyện gần miền Bích Khê” (Vè Chàng Lía) Cha mất

sớm, mẹ đưa Lía về quê ngoại ở làng Phú Lạc, huyện Tuy Viễn- tức thôn Phú Lạc,

xã Bình Thành, huyện Tây Sơn bây giờ

Dưới con mắt của triều đình phong kiến, cuộc nổi dậy này bị coi là “giặc”, và

nghĩa quân bị coi là một đám cướp Nhưng trong thực tế, Lía và những người cộng

sự của ông đã hoạt động với tinh thần hiệp sĩ: chỉ tấn công và trừng trị những quan

tham và nhà giàu độc ác sách nhiễu dân chúng, thực hiện phương châm “Lấy của

nhà giàu chia cho dân nghèo” Vì vậy, dân nghèo, đặc biệt là nông dân, theo Lía rất

đông Bằng võ công thượng thặng, Lía đã thu phục được đảng trưởng đảng cướp

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

Truông Mây là Cha Hồ, Chú Nhẫn Nghĩa quân của Lía ngoài căn cứ ở Bá Bích

(Tây Sơn), có thêm căn cứ Truông Mây (Hoài Ân), mở mang thanh thế, làm chủ

một vùng rừng núi liên mảng phía tây phủ Quy Nhơn, khiến cho bọn tham ô lại

phấp phỏng, quân triều đình ăn không ngon ngủ không yên

Giai đoạn chuẩn bị cho phong trào Tây Sơn (Đầu thế kỷ XVIII): Chính quyền

phong kiến càng lúc càng bộc lộ sự thối nát Ở Đàng Ngoài chúa Trịnh lấn hiếp

vua Lê, ăn chơi xa xỉ Ở Đàng Trong chúa Nguyễn bị quyền thần Trương Phúc

Loan thao túng, chính sự tan nát Trung thần bị bức hại, liên lụy người thân Dân

tình khổ sở, lòng người ly tán Một vài người mẫn cảm với thời cuộc đã tiên đoán

và kỳ vọng về một cuộc thay đổi long trời lở đất Họ không quay lưng che mặt mà

tích cực nhập thế, đem hết tâm huyết đào tạo nhân tài cho vận hội mới, được người

đời xưng tụng là Tây Sơn tứ danh sư: Đinh Văn Nhưng, Diệp Đình Tòng, Trương

Văn Hiến, Trần Kim Hùng

Tổ tiên Đinh Văn Nhưng người miền ngoài, từng theo vua Lê cầm quân trấn

giữ phương Nam, khi cáo lão bèn đưa gia quyến vào đây khai khẩn đất hoang,

ruộng đất của cải nhiều vô kể, nhưng không rõ uẩn khúc gì, lập lời nguyền không

cho con cháu bước chân vào chốn quan trường Buổi đầu Hồ Phi Tiễn- nội tổ của

Tây Sơn tam kiệt- từ Nghệ An vào Quy Nhơn lập nghiệp, đã nhận được sự giúp đỡ

của họ Đinh Đinh Văn Nhưng là thầy dạy võ đầu tiên của ba anh em Nguyễn

Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ Tây Sơn tam kiệt dựng cờ khởi nghĩa, ông đem

rất nhiều thóc lúa, tiền bạc và cả trường ngựa Bằng Châu hiến tặng

Diệp Đình Tòng nguyên là một võ quan triều Lê, chán cảnh chúa Trịnh lấn

bức vua Lê, giũ áo từ quan, vân du qua nhiều ngọn núi Về già ông trú ngụ vùng

núi thượng nguồn sông Kim Sơn thuộc phủ Quy Nhơn, thu nhận Trần Quang Diệu

làm đồ đệ, truyền dạy võ nghệ, sở trường môn đại đao

Trương Văn Hiến, quê ở Hoan châu (Nghệ An), là em họ quan đại thần

Trương Văn Hạnh- một trung thần chống đối Trương Phúc Loan, bị tên này bắt

giết cả nhà Trương Văn Hiến phải cải trang đi trốn Trên đường lưu lạc, ông đã

chọn đất An Thái làm nơi dừng chân và mở trường đào tạo cả văn lẫn võ Học trò

ông là những người xuất chúng, hoặc trở thành lãnh tụ hoặc trở thành danh tướng,

Khóa luận tốt nghiệp

Bài tiểu luận Cơ sở văn hóa Việt Nam

danh sĩ Tây Sơn: Tây Sơn tam kiệt Nguyễn Nhạc - Nguyễn Huệ - Nguyễn Lữ, Đại

tư đồ Võ Văn Dũng, Đại đô đốc Đặng Văn Long, Đô đốc Phan Văn Lân, Phò mã

Trương Văn Đa, anh em Nguyễn Văn Huấn, Nguyễn Văn Danh quê Quảng Ngãi

(tác giả bộ sử Tây Sơn thư hùng ký) , Huỳnh Văn Thuận quê Mộ Đức (tác giả bộ

Binh pháp Tây Sơn) …

Võ sư Trần Kim Hùng, võ nghệ tuyệt luân, về già lập gánh mãi võ để tìm hiền

đồ Trước khi gặp ông, Nguyễn Văn Tuyết là một tay anh chị hoạt động ở chợ Gò

Chàm Ông đã cứu vớt Nguyễn Văn Tuyết khỏi cuộc sống bụi lầm vô lại, đào tạo

Nguyễn thành một trang võ hiệp Nguyễn Văn Tuyết sau theo giúp Nguyễn Huệ,

thành đại đô đốc Tây Sơn, có công đại phá quân Thanh

Ngoài ra còn có thể kể hai thầy học của nữ tướng Bùi Thị Xuân: Một là Ngô

Mãnh người Thanh Hoá, nguyên Đô thống triều Lê, biết chúa Trịnh ghét và có ý

muốn trừ mình, bèn mang theo cháu trai là Ngô Văn Sở vượt biển vào Nam Trong

những ngày du thực lang thang hai ông cháu được Bùi Công (cha Bùi Thị Xuân) ở

Tây Sơn cho tá túc Cảm ơn tri ngộ, Ngô Mãnh đem hết sở học truyền dạy cho Bùi

Thị Xuân Hai là một bà lão họ Nguyễn ở An Vinh, đêm đêm đến dạy nữ tướng

Bùi Thị Xuân luyện kiếm

2.1.2.2 Thời kì Tây Sơn

Dưới ngọn cờ khởi nghĩa của Tây Sơn tam kiệt - Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ,

Nguyễn Lữ, là sự quần tụ của những anh tài võ học gánh vác sứ mệnh cứu nước,

được người đời tôn vinh bằng các danh xưng: Tây Sơn thất hổ tướng, Tây Sơn

lương tướng, Tây Sơn ngũ phụng thư

- Tây Sơn thất hổ tướng: Trần Quang Diệu, Võ Văn Dũng, Võ Đình Tú,

Nguyễn Văn Tuyết, Lý Văn Bưu, Lê Văn Hưng, Nguyễn Văn Lộc

- Tây Sơn lương tướng: Đặng Văn Long, Đặng Xuân Phong, Ngô Văn Sở,

Nguyễn Quang Thuỳ, Trương Văn Đa, Phan Văn Lân, tù trưởng Bok Kiơm, Cô

Hầu (vợ Nguyễn Nhạc), Nguyễn Bảo, Lê Trung, Nhưng Huy, Tư Linh, Phạm Cần