CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU
Khái niệm “việc làm” và “việc làm thêm”
Theo Điều 13 của Bộ luật lao động (23/06/1994), mọi hoạt động lao động hợp pháp tạo ra thu nhập đều được công nhận là việc làm Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định các hoạt động lao động hợp pháp trong việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động.
"Việc làm thêm" được định nghĩa trên trang web Wikipedia là một công việc không chính thức và không thường xuyên, thường được thực hiện bên cạnh một công việc chính thức và ổn định (Wikipedia, 2015).
Việc làm thêm cho sinh viên bao gồm các công việc toàn thời gian và bán thời gian ngoài giờ học, như trong kỳ nghỉ hoặc thời gian rảnh rỗi Những công việc này cần phù hợp với chương trình học tập và khả năng của sinh viên Mỗi sinh viên có thể lựa chọn công việc làm thêm dựa trên quỹ thời gian cá nhân Một số công việc làm thêm phổ biến cho sinh viên bao gồm bồi bàn, buôn bán nhỏ và tình nguyện.
Lợi ích và tác hại của việc làm thêm đối với sinh viên
Có rất nhiều lý do để sinh viên chọn cho mình một công việc làm thêm Bài báo
Làm việc bán thời gian trong thời gian học tập mang lại lợi ích cho sinh viên, chủ yếu là để giải quyết vấn đề tài chính và để phát triển kỹ năng cũng như kinh nghiệm.
Theo Kanika Tandon trong bài viết “Student jobs: Pros and cons” trên trang www.topuniversities.com (2011), sinh viên có thể kiếm tiền từ công việc làm thêm, giúp họ tự trang trải phí sinh hoạt và học phí, đồng thời tiết kiệm một khoản tiền Việc làm thêm không chỉ thỏa mãn nhu cầu cá nhân mà còn mang lại cơ hội trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm quý giá cho sự nghiệp sau này.
Khi mới nhận việc, du học sinh có thể cảm thấy bỡ ngỡ, nhưng họ luôn nhận được sự hỗ trợ từ đồng nghiệp hoặc cần tự thúc đẩy bản thân để học các kỹ năng cần thiết nhằm vượt qua giai đoạn khó khăn và giữ được việc làm Công việc làm thêm rất có ích cho du học sinh trong việc cải thiện khả năng ngôn ngữ và tìm hiểu văn hóa của đất nước họ đang học Cụ thể, khi làm việc trong lĩnh vực dịch vụ, họ sẽ có cơ hội giao tiếp với người bản địa, điều này thúc đẩy họ học tiếng để phục vụ cho việc học tập, giao tiếp và thích nghi với các truyền thống văn hóa địa phương.
Theo Darlena Cunha, tác giả bài báo “What Are the Benefits of Part-Time Jobs for Students?”, sinh viên làm thêm không chỉ học được cách quản lý tài chính cá nhân mà còn biết trân trọng giá trị của đồng tiền Họ phải cân nhắc chi tiêu hợp lý, từ đó phát triển kỹ năng quản lý và phân bổ thời gian hiệu quả giữa học tập và làm việc Việc này giúp sinh viên kiểm soát công việc tốt hơn, giảm thiểu rủi ro từ những tình huống bất ngờ nhờ vào việc luôn có thời gian để giải quyết vấn đề.
Theo bài viết “Students & Part-Time Work” trên website professionals.collegeboard.com, công việc làm thêm giúp sinh viên phát triển các kỹ năng mềm cần thiết, tăng cường sự tự tin và trách nhiệm với công việc Những vị trí như nhân viên dịch vụ hay tình nguyện viên tạo cơ hội cho sinh viên giao tiếp với nhiều người ở các độ tuổi và tầng lớp xã hội khác nhau, từ đó cải thiện kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống Ngoài ra, sinh viên còn có thể nâng cao sự nhạy bén trong công việc và nếu thể hiện tốt, có cơ hội được giới thiệu làm việc tại những công ty lớn.
Có một công việc làm thêm có thể mang lại lợi ích nhưng cũng tiềm ẩn những ảnh hưởng tiêu cực đến sinh viên, đặc biệt là về quỹ thời gian cá nhân Theo Kanika Tandon trong bài viết “Student jobs: Pros and cons” trên website www.topuniversities.com, sinh viên làm việc trong khi học phải đối mặt với áp lực từ công việc và việc học, dẫn đến tình trạng kiệt sức và mất đi sự nhiệt tình Nếu không có thời gian nghỉ ngơi cho bản thân, khả năng cao là kết quả học tập và công việc của họ sẽ không đạt yêu cầu.
Mặc dù việc làm thêm mang lại nhiều lợi ích về kinh nghiệm, Kanika Tandon cũng chỉ ra rằng hầu hết sinh viên thường không được nhận vào các vị trí yêu cầu chuyên môn cao hoặc kỹ năng quý giá, dẫn đến việc những công việc này không có giá trị trong hồ sơ xin việc của họ và không hỗ trợ cho việc tìm kiếm công việc tốt sau này.
Nhiều sinh viên hiện nay phải làm những công việc không mong muốn chỉ để kiếm tiền trang trải cuộc sống, điều này có thể kìm hãm ước mơ và đam mê của họ Theo bài viết “Students & Part-Time Work” trên website professionals.collegeboard.com, việc làm thêm không chỉ hạn chế cơ hội xây dựng tình bạn và tình cảm cá nhân mà còn khiến sinh viên đánh mất mơ ước của mình Do đó, việc không lựa chọn một công việc phù hợp có thể dẫn đến việc lãng phí thời gian và sức trẻ của sinh viên mà không mang lại lợi ích đáng kể nào.
PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH THỰC TRẠNG
Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát để làm rõ thực trạng việc làm thêm của sinh viên IBD năm cuối bằng cách phân biệt giữa sinh viên có và không có việc làm thêm Dựa trên sự phân loại này, nhóm đã thiết kế các câu hỏi phù hợp nhằm làm cho nghiên cứu trở nên rõ ràng và hợp lý hơn Sau khi thu thập dữ liệu, kết quả được trình bày thông qua biểu đồ.
Biểu đồ 1: Số sinh viên có việc làm thêm và không có việc làm thêm
Sinh viên có việc làm thêm Sinh viên không có việc làm thêm
Theo biểu đồ, 64% sinh viên IBD năm cuối, tương đương 43 sinh viên, đã tìm được việc làm thêm Điều này cho thấy sinh viên năm cuối có xu hướng làm quen với môi trường làm việc trước khi ra trường, giúp họ tự tin hơn khi tìm kiếm công việc chính thức Bên cạnh việc tích lũy kinh nghiệm thực tế và củng cố kiến thức học, công việc làm thêm còn mang lại nguồn thu nhập bổ sung, hỗ trợ tài chính cho nhu cầu cá nhân của sinh viên.
Khoảng 36% sinh viên hiện chưa có việc làm thêm, cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định này, như thời gian hạn hẹp và việc tìm kiếm công việc phù hợp Sinh viên năm cuối thường muốn tận hưởng thời gian học tập và tham gia hoạt động câu lạc bộ, đồng thời dành thời gian cho bản thân Thêm vào đó, với một thị trường việc làm rộng lớn, sinh viên có thể cảm thấy bối rối khi lựa chọn công việc làm thêm phù hợp với năng lực và sở thích của mình.
Ngoài những lý do đã đề cập, còn nhiều yếu tố khác gây khó khăn cho sinh viên năm cuối trong việc tìm kiếm việc làm thêm Nhóm nghiên cứu đã đặt ra câu hỏi để tìm hiểu nguyên nhân khiến 36%, tức 24/67 sinh viên IBD năm cuối hiện không có công việc làm thêm.
Biểu đồ 2: Lý do sinh viên không có việc làm thêm Đã xin việc nhưng không thành công
Muốn tập trung vào việc học
Chưa tìm được việc làm ưng ý
Không thích đi làm thêm
Biểu đồ cho thấy, hai lý do chính khiến sinh viên IBD năm cuối không có việc làm thêm là chưa tìm được công việc ưng ý và muốn tập trung vào học tập Mặc dù thị trường việc làm hiện có nhiều cơ hội cho sinh viên, nhưng do thiếu kinh nghiệm, họ thường gặp phải các hạn chế trong hợp đồng làm việc như mức lương, thời gian và khối lượng công việc Kết quả là, khoảng 50% sinh viên IBD năm cuối vẫn chưa tìm được công việc phù hợp với bản thân.
46% sinh viên cho biết họ muốn tập trung vào việc học hơn là đi làm thêm, đặc biệt là sinh viên năm cuối, khi họ muốn dành toàn bộ thời gian và sức lực để đạt điểm số cao, tạo lợi thế khi xin việc sau này Phụ huynh cũng khuyến khích con em họ tập trung học hành, tránh áp lực từ công việc bên ngoài Điều đáng chú ý là không có sinh viên nào trong số này gặp khó khăn khi nộp hồ sơ xin việc, cho thấy họ không gặp rắc rối trong quá trình xin việc Chỉ có 4% sinh viên không thích đi làm thêm, thường là vì họ không cần kinh nghiệm hoặc chưa sẵn sàng cho môi trường làm việc Ngoài ra, điều kiện tài chính của gia đình cũng ảnh hưởng đến quyết định này, khiến một số sinh viên không phải lo lắng về vấn đề tài chính cá nhân và không cần tìm việc làm thêm.
Sinh viên IBD năm cuối thường tận dụng thời gian rảnh để tham gia các hoạt động khác nhau Nhằm tìm hiểu rõ hơn về thói quen của nhóm sinh viên này, một cuộc khảo sát đã được thực hiện trên 24 trong tổng số 67 sinh viên chưa có việc làm thêm Kết quả khảo sát đã được thể hiện qua biểu đồ dưới đây.
Biểu đồ 3: Hoạt động trong thời gian rảnh của sinh viên IBD năm cuối chưa đi làm thêm (đơn vị: số ý kiến)
Chỉ có 9 sinh viên dành thời gian rảnh để kết hợp việc học với nghỉ ngơi, giải trí, điều này cho thấy việc học một cách cân bằng là cần thiết Mặc dù nhiều sinh viên lý giải rằng họ không có thời gian làm thêm vì bận học, nhưng thực tế là ít người chọn dành thời gian rảnh để củng cố kiến thức.
Trong số 24 sinh viên IBD năm cuối, có 15 sinh viên không chọn học trong thời gian rảnh mà chủ yếu dành thời gian cho giải trí như đi chơi, hẹn hò và xem phim Điều này cho thấy nhu cầu giải trí của sinh viên IBD năm cuối rất lớn, với việc học chỉ đứng thứ yếu Là sinh viên năm cuối, họ cần trải nghiệm cuộc sống từ nhiều khía cạnh khác nhau Mặc dù số sinh viên chọn ở nhà để ngủ và xem phim chiếm tới 91,7% (22 trên 24 sinh viên), điều này không có nghĩa là họ không học hỏi từ thế giới bên ngoài Tuy nhiên, sự quan tâm đến giải trí vẫn là lựa chọn chính của nhiều sinh viên.
Dựa trên số liệu, sinh viên không có nhiều lựa chọn cho thời gian rảnh của mình Các hoạt động trong thời gian này thường đơn điệu và thiếu sự đa dạng.
Tỉ lệ 64% sinh viên năm cuối IBD (43/67 sinh viên) đã tham gia làm thêm, cho thấy phần lớn sinh viên nhận thấy những lợi ích rõ ràng từ công việc này Dưới đây là một số công việc phổ biến mà sinh viên lựa chọn.
Biểu đồ 4: Công việc làm thêm của sinh viên IBD năm cuối
Công việc văn phòng Công việc chân tay Công việc kinh doanh Công việc mang tính trải nghiệm
Theo biểu đồ, 37,21% sinh viên IBD năm cuối chọn làm các công việc chân tay như bồi bàn và phát tờ rơi Nguyên nhân chủ yếu là do nhu cầu nhân lực cho các công việc này đang tăng cao, khi mà nhiều quán ăn, nhà hàng và công ty dịch vụ mới được mở ra Các nhà tuyển dụng cần nguồn lao động dồi dào, giá rẻ và năng động như sinh viên để phục vụ và quảng bá Thêm vào đó, thị trường công việc chân tay rất đa dạng với thời gian linh hoạt, giúp sinh viên dễ dàng sắp xếp công việc phù hợp với lịch học của mình.
Công việc kinh doanh đang trở thành lựa chọn phổ biến cho sinh viên, với 18,60% trong số họ tham gia, tương đương 8 sinh viên Hoạt động này không chỉ giúp sinh viên IBD năm cuối làm quen với thị trường mà còn tiết kiệm thời gian và chi phí quảng cáo thông qua hình thức bán hàng online Với sự phát triển rộng rãi của Internet, các sinh viên có thể dễ dàng tiếp cận nhiều đối tượng và quảng bá sản phẩm đến khắp nơi, từ nội thành đến toàn quốc mà không tốn chi phí Bán hàng online cũng là giải pháp lý tưởng cho những sinh viên bận rộn, cho phép họ quản lý kinh doanh chỉ bằng điện thoại, tiết kiệm thời gian và công sức.
Chỉ có 11,63% sinh viên chọn công việc văn phòng như soạn thảo văn bản hay kế toán, cũng như các công việc trải nghiệm như tình nguyện hay thực tập Mặc dù những công việc này rất có lợi cho sinh viên năm cuối, giúp họ tích lũy kinh nghiệm và nâng cao kỹ năng giao tiếp, nhưng số lượng sinh viên lựa chọn vẫn hạn chế Điều này một phần do yêu cầu kinh nghiệm cho các vị trí văn phòng thường cao hơn, khiến việc tuyển dụng trở nên khắt khe hơn Bên cạnh đó, hiện nay không có nhiều tổ chức tình nguyện uy tín để sinh viên tham gia, và các hoạt động tình nguyện thường chỉ xoay quanh những việc quen thuộc như phát cơm miễn phí hay thăm viện dưỡng lão.
Sinh viên IBD năm cuối thường cảm thấy lạ lẫm với các công việc do thiếu các hoạt động đa dạng và mới mẻ Điều này dẫn đến sự thiếu tự tin và kinh nghiệm thực tế trong môi trường làm việc.
ĐỀ XUẤT VÀ GIẢI PHÁP
Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra những vấn đề chung trong việc làm thêm của sinh viên IBD năm cuối ngành Quản trị Kinh doanh, đặc biệt là quản lý quỹ thời gian cá nhân Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc sắp xếp lịch trình học tập và làm việc, dẫn đến áp lực và mệt mỏi do thiếu thời gian nghỉ ngơi Nếu tình trạng này kéo dài, sinh viên có thể không đạt được kết quả học tập tốt và không theo kịp công việc Bên cạnh đó, sức khỏe và tâm trí mệt mỏi còn ảnh hưởng đến các mối quan hệ và đam mê cá nhân Thêm vào đó, việc lựa chọn công việc phù hợp với sức khỏe, thời gian và nhu cầu cá nhân cũng là một thách thức lớn, khi sinh viên thường gặp khó khăn với mức lương không hợp lý, khối lượng công việc nặng nề và mục tiêu nghề nghiệp không rõ ràng.
Nhóm nghiên cứu đã đưa ra các đề xuất và giải pháp phù hợp nhằm giúp sinh viên giảm thiểu những khó khăn khi vừa học vừa làm.
Sinh viên IBD năm cuối cần xác định rõ mục tiêu khi đi làm thêm, có thể là tăng thu nhập để trang trải sinh hoạt hoặc tích lũy kinh nghiệm trong môi trường làm việc thực tế Mục tiêu này sẽ ảnh hưởng đến sự lựa chọn công việc; nếu cần thiết phải có việc làm để trang trải chi phí, bạn có thể phải chấp nhận công việc có mức lương không tương xứng với công sức Ngược lại, nếu bạn muốn trải nghiệm thực tế và kết nối lý thuyết với thực hành, bạn sẽ có cơ hội tìm kiếm công việc phù hợp hơn.
Sinh viên nên chọn việc làm thêm phù hợp, đặc biệt là những công việc liên quan đến ngành học của mình Điều này rất quan trọng vì môi trường làm việc sẽ giúp bạn áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, đồng thời tích lũy kinh nghiệm quý báu, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp sau khi tốt nghiệp.
Sinh viên cần sắp xếp thời gian một cách khoa học và hợp lý giữa việc học tập và làm thêm, dựa vào quỹ thời gian, nhiệm vụ học tập và khả năng của bản thân Tùy thuộc vào thực tế, sinh viên có thể chọn công việc toàn thời gian hoặc bán thời gian trong kỳ nghỉ hoặc thời gian rảnh rỗi Việc phân bổ thời gian hợp lý sẽ giúp đảm bảo tiến độ học tập và công việc, tránh tình trạng học kém và công việc quá sức, từ đó giữ vững sức lực và theo đuổi ước mơ của tuổi trẻ.
Sinh viên cần duy trì sức khỏe tốt để cân bằng giữa học tập và công việc làm thêm Việc ăn uống đầy đủ dưỡng chất và tập thể dục hàng ngày là rất quan trọng để đảm bảo thể lực tốt.
Để đảm bảo hiệu quả trong học tập, sinh viên cần lập thời gian biểu cá nhân và xác định công việc phù hợp với khoảng thời gian rảnh Sau khi chọn được công việc, sinh viên nên tìm hiểu kỹ về điều kiện làm việc, giao thông và cơ sở vật chất để tránh ảnh hưởng đến việc di chuyển và hiệu suất làm việc Bên cạnh đó, tính chất công việc cũng cần được xem xét, vì áp lực công việc có thể gây stress và ảnh hưởng đến sức khỏe Nếu sinh viên không cần thiết phải làm thêm vì điều kiện kinh tế, họ nên dành thời gian nghỉ ngơi và xây dựng các mối quan hệ xã hội, đồng thời tập trung vào việc học để trang bị kỹ năng cho tương lai.