Giáo trình quản lý công nghệ phần 2

KHÁI NIỆM VỀ ĐỔI MÓI CÔNG NGHỆ 1.. Nhận thức về đổi mới công nghệ a.. Phân loại đổi mới công nghệ... QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ 1.. GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỀ... Chương S: Đổi mới

Chương 5

ĐỔI MỎI CÔNG NGHỆ

ì KHÁI NIỆM VỀ ĐỔI MÓI CÔNG NGHỆ

1 Đổi mới công nghệ là gì ?

GIÁO TRINH QUẦN t ý côm NÔHệ

sự p h á t t r i ể n đ ố i v ớ i t ấ t cả c á c h ệ t h ố n g c ô n g n g h ệ Có q u a n

đ i ể m cho r ằ n g đ ổ i m ố i c ô n g n g h ệ l à sự h o à n t h i ệ n v à p h á t

t r i ể n k h ô n g n g ừ n g c á c t h à n h p h ầ n c ấ u t h à n h c ô n g n g h ệ dựa

t r ê n c á c t h à n h t ự u k h o a học n h ằ m n â n g cao h i ệ u q u ả k i n h t ế của s ả n x u ấ t k i n h d o a n h v à q u ả n lý k i n h t ế , x ã h ộ i V ố i q u a n

Đ ổ i m ố i c ô n g n g h ệ có t h ể chỉ n h ằ m g i ả i q u y ế t c á c b à i

t o á n t ố i ư u c á c t h ô n g s ố s ả n x u ấ t n h ư n ă n g s u ấ t , c h ấ t l ư ợ n g ,

h i ệ u q u ả v.v (Đổi mới quá trình) hoặc có t h ể n h ằ m t ạ o r a

m ộ t s ả n p h ẩ m , dịch v ụ m ớ i p h ụ c v ụ t h ị t r ư ò n g (Đổi mới sản phẩm)

SỊS5SSBBBS—-—ì—r—i=s; —^^^^^HỊ-iSS^ssTT ^sssssaass^íSB^^^^^^ÍR^^^^S

14 8 Trường Đ ợ i h ọ c Kinh t ế Q u ố c đ ô n

Đ ổ i m ớ i c ô n g n g h ệ có t h ể l à đ ư a r a hoặc ứng d ụ n g n h ữ n g

c ô n g n g h ệ hoàn toàn mới (ví d ụ , s á n g c h ế c ô n g n g h ệ mối)

c h ư a có t r ê n t h ị t r ư ờ n g c ô n g n g h ệ hoặc l à mới ở nơi sử dụng

nó lần đầu và trong một hoàn cảnh hoàn toàn mới (ví d ụ , đ ổ i

m ố i c ô n g n g h ệ n h ờ c h u y ể n giao c ô n g n g h ệ theo c h i ề u ngang)

2 Nhận thức về đổi mới công nghệ

a Đổi mới công nghê là tất yếu' N h ư c h ú n g t a đ ã b i ế t

v à p h ù h ợ p v ố i qu y l u ậ t p h á t t r i ể n

T í n h t ấ t y ế u của đ ổ i m ớ i c ô n g n g h ệ c ò n do các lợi ích khác nhau cho doanh nghiệp đổi mới cũng cho toàn xã hội nói chung, v ề m ặ t l ợ i í c h t h ư ơ n g m ạ i , q u a n t r ọ n g n h ấ t l à n h ò

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CỔNG NGHÊ

t h à n h t ự u của k h o a học đó c h í n h l à cơ sỏ của đ ổ i m ố i c ô n g

n g h ệ Sự t ă n g t r ư ở n g theo quy l u ậ t h à m s ố m ũ của c á c p h á t

m i n h v à s á n g c h ế h i ệ n nay đ ã r ú t n g ắ n c h u k ỳ của v ò n g đôi

k h ả n ă n g của doanh n g h i ệ p C á c doanh n g h i ệ p của c á c nước

r õ r à n g cở h ộ i đ ể p h á t t r i ể n của h ọ đ ã bị t h u h ẹ p r ấ t n h i ề u

C h ắ c c h ắ n h ọ k h ô n g có m ộ t v ị t h ế cao t r ê n t h ị t r ư ờ n g v à sự

t ồ n t ạ i của h ọ t h ư ờ n g x u y ê n b ị đ e dọa T h ờ i đ i ể m đ ổ i m ố i

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỆ

sẽ có m ộ t t h ố i đ i ể m m à h ọ b ắ t buộ c p h ả i đ ổ i m ố i c ô n g n g h ệ

n ế u h ọ k h ô n g m u ố n d i ệ t v o n g đ ó l à t h ờ i đ i ể m m à t í n h c ạ n h

t r a n h của c ô n g n g h ệ h ọ đ a n g sử d ụ n g k h ô n g c ò n n ữ a n h ư được chỉ r a t r ê n h ì n h 5 1

t' t

Hình 5.1 Minh họa t h ờ i đ i ể m đ ổ i mói c ô n g n g h ệ

1 5 2 Trường Đ ợ i h ọ c Kình f ế Oitrfr* HAn

Chuông Sĩ Đọi mối cõng nghệ

t r i ể n cao H ọ m ớ i chỉ duy t r ì được sự t ồ n t ạ i của h ọ m à t h ô i

d Hàm mục tiêu của đổi mới công nghê: Đ ổ i m ố i

c ô n g n g h ệ theo h ư ố n g n à o , đ ạ t được n h ữ n g mục t i ê u gì hay

c ác quốc gia ỏ c h â u P h i , các c ô n g n g h ệ t ư ơ n g đ ố i g â y ô n h i ễ m

v à c ầ n n h i ề u n g u y ê n , n h i ê n v ậ t l i ệ u v ẫ n có t h ể được l ự a c h ọ n

b ồ i vì t à i n g u y ê n t h i ê n n h i ê n của h ọ t ư ơ n g đ ố i d ồ i d à o , c á c

c ô n g n g h ệ n à y k h ố n g đ ắ t v à q u a n đ i ể m của h ọ cho r ằ n g c á i đói t h ì g ầ n n h ữ n g v a n đ ề v ề m ô i t r ư ò n g t h ì xa, m ặ t k h á c h ọ cho r ằ n g đ ố i t ư ợ n g p h ả i chịu t r á c h n h i ệ m v ề sự suy g i ả m

1 5 4 Truông Đ ợ i h ọ c Kính t ể CKiÃrHAn

Chương 1 Đổi mối công nghệ

- Có c h ế độ đ ã i n g ộ t h í c h đ á n g ;

- V ề g i á o dục c ầ n có m ộ t n ề n g i á o dục m a n g t í n h k h o a học • k h ô n g t u y ệ t đ ố i hoa m à l u ô n l u ô n đ ặ t r a c á c c â u h ỏ i

n h ư t ạ i sao, b ả n c h ấ t của sự k i ệ n ỏ đ â u v à đặc b i ệ t c ầ n c ả n h giác v ố i sự chắc c h ắ n b ề n g o à i

3 Phân loại đổi mới công nghệ

ỒiÁO TRÌNH QUẰN LÝ CÔNG NGHỀ

li QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ

1 Một số xu thế ảnh hưởng tới dổi mới công nghệ

Chương £: Đổi mối công nghệ

v i t o à n t h ế giói

D ạ n g k h á c của x u t h ế h ợ p t á c quốc t ế chỉ m ố i x u ấ t h i ệ n

g ầ n đ â y m ộ t c á c h đ ề u đ ặ n đó l à các h o ạ t đ ộ n g l i ê n n g à n h , đặc b i ệ t m ố i q u a n h ệ h ữ u cờ giữa c á c t r ư ò n g đ ạ i học v à k h u vực c ô n g n g h i ệ p n g à y c à n g t r ở n ê n q u a n t r ọ n g Ỏ M ỹ g ầ n

40% c á c b à i b á o l à đ ồ n g t á c g i ả của cả các n h à c ô n g n g h i ệ p

t r o n g k h u vực t ư n h â n v à của các t r ư ờ n g đ ạ i học, c á c p h ò n g

t h í n g h i ệ m của C h í n h p h ủ C á c n h à n g h i ê n c ứ u đ ã c h ứ n g

m i n h được việc n g h i ê n c ứ u của c á c t r ư ờ n g đ ạ i học q u y ế t đ ị n h

đ ế n k h ả n ă n g của quốc gia v ề đ ổ i m ó i v à h o à n t h i ệ n n ề n k i n h

t ế T h ự c t ế cho t h ấ y , 73 % c á c s á n g c h ế h i ệ n na y r a đ ờ i t ừ c á c

n g h i ê n c ứ u của c á c t ổ chức" c ô n g v à t ổ chức p h i l ợ i n h u ậ n

C h í n h c á c n h à k h o a học của E U đ ã t h ừ a n h ậ n r ằ n g ư u t h ế v à sức m ạ n h k i n h t ế cua M y so v ớ i E U c h í n h là n h ờ m ô i q u a n

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHÊ

t h ứ c được n h u c ầ u t h ự c sự của quốc gia do đó v a i t r ò của

M ặ t k h á c , c h ú n g t a đ ã b i ế t c á c c ô n g t y k h ô n g h o ạ t động độc l ậ p , h ọ h ợ p t á c , b u ô n b á n v ớ i n h a u t r o n g m ộ t s ố lãnh vực

t h ể n g h i ê n c ứ u v à g i ả n g d ạ y t r o n g m ọ i l ĩ n h vực b ở i sự h ạ n

c h ế củ a n g u ồ n lực M à c h ú n g t a đ ề u b i ế t v i ệ c n ả y s i n h , p h á t

t r i ể n , t r i ể n k h a i v à đ ạ t được t h à n h c ô n g v ề m ặ t t h ư ơ n g m ạ i cho đ ổ i m ố i đòi h ỏ i n g u ồ n n h â n lực, v ậ t lực r ấ t l ố n C h í n h v ì

v ậ y cho n ê n đ ổ i m ó i c ô n g n g h ệ p h ả i l à sự k ế t h ợ p của m ộ t t ậ p

h ợ p c á c đ ố i t ư ợ n g , v í d ụ n h ư c á c c á n h â n , c ô n g t y v à r õ r à n g

l à đ ổ i m ó i n ó i c h u n g v à đ ổ i m ố i c ô n g n g h ệ n ó i r i ê n g l à m ộ t

t r ò c h ơ i t ậ p t h ể

Chương5:Đổimớicồngnghệ

b Xu thế thứ hai l i ê n q u a n đ ế n b ả n c h ấ t của s ả n p h ẩ m

v à q u y t r ì n h , do t h ị t r ư ờ n g t o à n c ầ u n g à y nay đòi h ỏ i đó l à sự

x u ấ t h i ệ n của n h ữ n g c ô n g n g h ệ phức t ạ p Theo D o h a l d v à Robert t h ì p h ầ n l ò n n h ữ n g c ô n g n g h ệ t h ư ơ n g m ạ i t h à n h c ô n g

đ ã t h a y đ ổ i theo m ộ t con đ ư ờ n g cơ b ả n t r o n g 1/4 t h ế k ỷ qua

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỀ

m ố i

- Triển khai công nghệ: L à n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g của con

n g ư ờ i n h ằ m b i ế n đ ổ i t r i t h ứ c v à c á c ý t h ư ở n g t h à n h p h ầ n cứng, p h ầ n m ề m hoặc dịch v ụ N ó có t h ể bao g ồ m việc c h ứ n g

m i n h t í n h k h ả t h i của ý t ư ở n g , x á c đ ị n h t h i ế t k ế hoặc t ạ o dựng, t h ử n g h i ệ m m ộ t n g u y ê n m ẫ u

- Thực thỉ công nghệ: Đ â y l à m ộ t l o ạ t c á c h o ạ t đ ộ n g g ắ n vói việc đ ư a m ộ t s ả n p h ẩ m ra t h ị t r ư ờ n g T h ự c t h i c ô n g n g h ệ

Tr.fAr.rt f i r r i h o e Kinh t ế Quốc: d â n

í *Ê* MMkỈầiÉ * Akii * h.' * í À- 'jw.á&'H 4 4*« A * fx í

GIAO TRINH QUAN LY CONG NGHE

Chương S: Đổi mới công nghệ

Xác định khái niêm

Phân tích thị trường

Phân tích

kỹ thuật

Phê chuẩn

Kế hoạch kinh doanh

/ Loại \ Sản xuất và Kiểm định thông

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NÔHệ

+ Kế hoạch kinh doanh:

c Quá trình đổi mới công nghê ở phạm vi quốc gia

Đ ố i v ố i h ệ t h ố n g c ô n g n g h ệ quốc gia, theo k i n h n g h i ệ m

- P h á t t r i ể n c ô n g n g h ệ t h ô n g qua m u a licence;

- T h í c h n g h i , c ả i t i ế n c ô n g n g h ệ n h ậ p k h ẩ u T i ế n h à n h

đ ổ i m ớ i c ô n g n g h ệ n h ò R & D ;

- K h ẳ n g đ ị n h vị t h ế t r ê n t h ị t r ư ở n g c ô n g n g h ệ t h ế giới

dựa t r ê n đ ầ u t ư cao cho n g h i ê n c ứ u cơ b ả n

3 Mô hình đổi mới công nghệ

GIÁO TRĨNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỆ

n g h ệ g ầ n đ â y đ ề u được dựa t r ê n n h ữ n g k h á m p h á k h o a học trước đó Ví d ụ n h ư các c ô n g n g h ệ n ă n g l ư ợ n g h ạ t n h â n dựa

b) Nghiên cứu &

Triển khai •4— Chế tạo * — Tiếp thị 4 thị trường Nhu cầu

Hình 5.3 C á c m ô hình đôi mới c ô n g n g h ệ tuyến tính

b Mô hình tương tác kết hợp

M ô h ì n h t u y ế n t í n h m ố i chỉ t ậ p t r u n g v à o v a i t r ò của

n h ữ n g t á c n h â n kích t h í c h đ ố i m ố i đ ầ u t i ê n T r o n g m ô h ì n h

1 6 6 Truồng Đ ạ i h ọ c tó ^ » * ~

Chương S: Đổi mối công nghệ

t ư ờ n g t á c k ế t hợp cho t h ấ y k ế t q u ả của việc p h ố i h ợ p đ ồ n g

t h ờ i k i ê n t h ứ c của các bộ p h ậ n chức n ă n g sẽ t h ú c đ ẩ y đ ổ i

m ố i , n ó g ắ n các m ô h ì n h t u y ế n t í n h v ố i n h a u v à n h ấ n m ạ n h đôi m ó i c ô n g n g h ệ là k ế t q u ả của sự t ư ơ n g t á c giữa t h ị

t r ư ở n g , khoa học v à n ă n g lực của t ổ chức B ả n c h ấ t của m ô

t r o n g m ộ t v à i n g à n h n h ấ t đ ị n h Ví d ụ , m ô h ì n h sức đ ẩ y của khoa học t h ư ờ n g t h ấ y t r o n g n g à n h dược c ò n m ô h ì n h sức k é o

Các đối thủ canh tranh

Khách hàng chủ yếu

Đẩu tư tài sản và mua sắm thiết bi Hình 5.4 Mô hìn h đ ổ i mớ i c õ n g n g h ệ t ư ơ n g t á c và kết h ợ p

167

GIÁO TRĨNH QUẦN LỶ CÔNG NGHỆ

Chương 5: Đổi mói công nghệ

1) N h ữ n g p h á t h i ệ n khoa học t ạ o cơ sở cho đ ổ i m ó i c ô n g

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỀ

C h í n h các đ ộ n g t h á i đó của C h í n h p h ủ đ ã n â n g n ề n n ô n g

n g h i ệ p V i ệ t N a m l ê n m ộ t t ầ m cao m ớ i T ừ m ộ t quốc gia t h i ế u

l ư ơ n g t h ự c c h ú n g ta nay đ ã t r ỏ t h à n h m ộ t c ư ở n g quốc x u ấ t

170 Truông Đ ợ i h ọ c * ™K

Chương 5: Đổi mói công nghệ

c à n g cao, ví d ụ t r o n g n ă m 2002 gạo 5% t ấ m của c h ú n g ta đ ã

b á n được b ằ n g g i á của T h á i L a n v à cao h ơ n so v ố i Ấ n Đ ộ

Hình 5.6 Minh họa t á c đ ộ n g chung của đ ổ i mới c ô n g n g h ệ

đ ố i v ớ i giới hạn sản xuất của xã hội

171

GIÁO TRĨNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỆ

3 Đối với doanh nghiệp

Chương S: Đổi mói cồng nghệ

T r o n g đó l ợ i ích của đ ổ i m ó i được đ á n h giá t h ô n g qua so

s á n h g i á t r ị gia t ă n g của doanh n g h i ệ p t r ư ố c v à sau k h i đ ổ i

m ố i C á c c h i p h í cho đ ố i mới t h ể h i ệ n ở các c h i p h í đ ầ u t ư cho

m ớ i h ệ t h ố n g c ô n g n g h ệ t r ê n t h ế giói t r o n g k h o ả n g 1/4 t h ế k ỷ

Trưòna Đại h ọ c Kình t ế Q u ố c d â n

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỆ

qua d ư ớ i t á c đ ộ n g của c ô n g n g h ệ t h ô n g t i n là m ộ t v í d ụ v ề dịch c h u y ể n đ ư ò n g đ ẳ n g l ư ợ n g do đ ổ i m ố i c ô n g n g h ệ

K t

Hình 5.9 Đ ổ i mới c ô n g n g h ệ làm dịch chuyển

đ ư ờ n g đ ẳ n g lượng Trên hình 5.9, ta thấy điểm A (LA; KA) là trạng thái công

t r o n g h o à n c ả n h của các quốc gia đ a n g p h á t t r i ể n n h ư V i ệ t

A K / K = rK l à t ỷ l ệ t ă n g t r ư ở n g c ủ a v ố n v à — = rT l à t ỷ l ệ đ ổ i

m ố i c ô n g n g h ệ , t r o n g k h o ả n g t h ò i g i a n Át

1 7 8 i m n ĩ 1 1 ọ c -h t» Q k ẫ ^ d t e

Chương 5: Đổi mới công nghệ

IV QUẢN LÝ ĐỔI MÓI CÔNG NGHỆ

1 Môi trường đổi mới

GIÁO TRĨNH QUẢN LÝ CÔNG NÔHệ

mới

Phát triển CN&SP đổi mới

Tổ chức sẩn lòng chấp nhân ý tưởng

mới

Phát triển CN&SP đổi mới

Hình 5.10 V ò n g x o á y của đ ổ i mới c ô n g n g h ệ

của để phát triển một môi trường có lợi cho đổi mói nhằm tạo

r a v ò n g x o ắ n t i ế n của đ ổ i m ố i Theo P o r t e r n h ữ n g doanh

Chương 5: Đổi mới còng nghệ

n h â n có t r ì n h độ v à k h ả n ă n g s á n g t ạ o T h ự c t ế t r ê n t h ế giói

n ó i c h u n g v à V i ệ t N a m n ó i r i ê n g cho t h ấ y cá c s i n h v i ê n g i ỏ i các n h à k h o a học h à n g đ ầ u có m o n g m u ố n t ì m việc l à m ỏ các

c ô n g t y được coi là t h à n h c ô n g t r o n g s ả n x u ấ t v à k i n h doanh hoặc có v ị t h ế cao v ề k h o a học - c ô n g n g h ệ

Khuyến khích đổi mới R ấ t n h i ề u t ổ chức h ô h à o h ỗ t r ợ

s á n g t ạ o n h ư n g l ạ i k h ô n g có m ộ t cơ c ấ u , k ế h o ạ c h h ỗ t r ợ

t h í c h h ợ p Sự s á n g t ạ o p h ả i được h ỗ t r ợ b ằ n g h à n h đ ộ n g v à các n g u ồ n lực c ầ n p h ả i d à n h t h ờ i g i a n cho n h â n v i ê n s á n g tạo, v í d ụ ở M ỹ c á c c ô n g t y có t h ể d à n h t ố i 15% q u ỹ t h ò i g i a n

l à m việc của c á c n h à k h o a học d à n h cho các d ự á n cá n h â n của h ọ B ê n c ạ n h đó c ầ n c ố g ắ n g x â y d ự n g m ộ t m ô i t r ư ờ n g

k h o a n t h ứ cho n h ữ n g l ầ m l ẫ n , sai l ầ m , đ i ề u đó sẽ k h u y ế n

k h í c h c á c c á n h â n t h ử n g h i ệ m c á c ý t ư ở n g m ố i v à đ ề x u ấ t c á c gởi ý, k ế t h ợ p vói việc k h e n t h ư ở n g t h í c h đ á n g v ớ i n h ữ n g

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÒNG NGHÊ

Tăng động cơ thúc đẩy và giảm sự chán nản N ế u c á c cá

Chuông 5: Đổi mài công nghệ

GIÁO TRÌNH QUẢN LÝ CÔNG NGHỆ

quy m ô h i ệ n có vì ở quy m ô đó h ọ có t h ể t ự đ i ể u h à n h công việc m à k h ô n g c ầ n sử d ụ n g t h ê m lao đ ộ n g v à k h ô n g p h ả i

Chương S: Đổi mói cóng nghệ

d Chấp nhận rủi ro

C h ấ p n h ậ n r ủ i ro k h ô n g có nghĩa là s ẵ n s à n g chơi t r ò may r ủ i m à là s ẵ n s à n g n g h i ê n c ứ u k ỹ l ư ỡ n g các cơ h ộ i d ễ bị

r ủ i ro Đ ặ c b i ệ t l à k h ả n ă n g đ á n h g i á mức độ r ủ i ro, c â n nhắc, c h ọ n lọc c á c d ự á n đ ầ u t ư có h i ệ u q u ả

e Hớp tác giữa các bô phân

của t h ế g i ớ i n ó i c h u n g đặc b i ệ t đ ố i vói doanh n g h i ệ p của c á c

quốc gia đ a n g p h á t t r i ể n (nơi m à k h ả n ă n g s ả n s i n h c ô n g

n g h ệ c ò n h ạ n chế) t h ì k h ả n ă n g n h ậ n b i ế t , l ự a c h ọ n t i ế p t h u

v à k h a i t h á c m ộ t c á c h có h i ệ u q u ả c á c c ô n g n g h ệ t ừ b ê n n g o à i

Tntrinn Đoi hoe Kình t ế Q u ố c d â n H I