Kiến thức: - Đặc điểm phong tục, tập quán của một số dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng.. Tổ chức thực hiện Sản phẩm dự kiến Chuyển giao nhiệm vụ - GV yêu cầu HS theo dõi hình ảnh con người tập
Trang 1Tiết PPCT: 1,2,3, Ngày soạn: 10 / 9 /2022
BÀI 1: MỘT SỐ PHONG TỤC, TẬP QUÁN Ở TỈNH SÓC TRĂNG
(3 tiết)
(H1, H2, H3)
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Đặc điểm phong tục, tập quán của một số dân tộc ở tỉnh Sóc Trăng
- Ý nghĩa của phong tục, tập quán đã học
2 Năng lực: Học sinh đạt được
Năng lực chung:
- Giao tiếp và hợp tác: Kỹ năng giao tiếp và hợp tác nhóm với các thành viên khác
- Tự chủ và tự học, biết thu thập thông tin và giải quyết vấn đề được đặt ra
Năng lực đặc thù:
- Nhận biết được chủ đề, thông điệp mà văn bản muốn gởi đến người đọc;
- Biết đọc- hiểu 1 văn bản thuyết minh về 1 vấn đề ở địa phương
2 Phẩm chất
Có thái độ tôn trọng, có hành vi giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị của phong tục, tập quán trong đời sống cộng đồng
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1 Thiết bị dạy học
- Sách giáo khoa, Sách giáo viên
- Máy chiếu, máy tính
- Giấy A0 hoặc bảng phụ Phiếu học tập
2 Học liệu
- Tri thức ngữ văn
- Một số video, hình ảnh liên quan đến nội dung bài học
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
A HOẠT ĐỘNG : MỞ ĐẦU
a Mục tiêu:
- Tạo hứng thú, tâm thế kết nối học sinh vào chủ đề bài học
b Nội dung:
GV yêu cầu HS cùng theo dõi video theo đường link sau: hình ảnh Sóc Trăng và chia
sẻ cảm nghĩ
c Sản phẩm:
Câu trả lời của HS
d Tổ chức thực hiện:
Trang 2Tổ chức thực hiện Sản phẩm dự kiến Chuyển
giao
nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS theo dõi hình ảnh con người tập quán ST và chia sẻ nhận thức của mình sau khi xem những hình ảnh H1, H2.H3
- Hình ảnh dưới đây thể hiện phong tục nào? Em có hiểu biết gì về phong tục đó (Gợi ý: diễn ra vào dịp nào, ở đâu, ý nghĩa, )
- Ngoài phong tục tập quán đó, em còn biết những phong tục tập quán nào khác ở tỉnh Sóc Trăng?
- Cảm xúc của HS:
Phong tục: xuất gia , lễ hỏi, lễ cưới,
Thực hiện
nhiệm vụ
- HS theo dõi hình ảnh, hoạt động cá nhân và trả lời câu hỏi
GV theo dõi, quan sát HS
Báo cáo/
Thảo luận - Yêu cầu HS trình bày ý kiến cá nhân
Kết luận/
nhận định - GV nhận xét câu trả lời; chốt kiến thức, chuyển dẫn vào chủ đề bài học.
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
1 Hoạt động: Khái quát phong tục tập quán ở tỉnh Sóc Trăng
a Mục tiêu:
- Hệ thống tri thức và một số yếu tố của bài
b Nội dung:
GV cho hs đọc- quan sát tài liệu: yêu cầu HS trình bày theo nhóm đã chuẩn bị theo
phiếu học tập đã giao, để hệ thống tri thức- Khái quát phong tục tập quán ở tỉnh Sóc
Trăng
c Sản phẩm: Câu trả lời của HS
d Tổ chức thực hiện:
Chuyển
giao
nhiệm
vụ
(1)- GV giao các câu hỏi chuẩn bị bài trước cho các
nhóm theo phiếu học tập sau:
Nhóm 1 Kể tên 3 dân tộc chủ yếu ở ST?
Đặc điểm văn hoá của 3 dân tộc?
Nhóm 2,3 Nêu 3 nhóm phong tục ở ST?
Nhóm 4 Em hiểu phong tục tập quán là gì?
Nó có tác dụng gì trong cs?
(2) GV yêu cầu HS thảo luận nhóm- củng cố hệ thống tri
thức đọc hiểu:
Sóc Trăng là vùng đất sinh sống, lập nghiệp lâu đời của
ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa Quá trình sinh sống có sự giao
lưu trên nhiều phương diện của đời sống, tạo nên sự gắn bó
mật thiết giữa các dân tộc Từ đó, văn hoá cũng như phong
tục tập quán của các dân tộc nơi đây có sự pha trộn, đan
xen, tạo nên đặc trưng riêng của tỉnh Phong tục ở tỉnh Sóc
1/ Khái quát phong tục tập quán ở tỉnh Sóc Trăng:
Sóc Trăng là vùng đất sinh sống, lập nghiệp lâu đời của ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa.
Văn hoá cũng như phong tục tập quán của các dân tộc nơi đây có sự pha trộn, đan xen, tạo nên đặc trưng riêng của tỉnh
Phong tục ở tỉnh Sóc Trăng có thể chia thành
ba nhóm:
Nhóm thứ nhất,
Trang 3Trăng có thể chia thành ba nhóm:
Nhóm thứ nhất, nhóm phong tục tôn giáo, tín ngưỡng như: thiếu niên đi tu, thờ cúng thần, phật, tổ tiên,
Nhóm thứ hai, nhóm phong tục nghi lễ vòng đời: lễ đầy tháng, thôi nôi, hôn lễ, mừng thọ, tang lễ
Nhóm thứ ba, nhóm phong tục lễ tết: lễ cúng trăng -Oóc Om Bóc của dân tộc Khmer, Trung thu của dân tộc Kinh,
Hoa, lễ cúng ông bà - Bon sen Đôn Ta của dân tộc Khmer, tết
Nguyên đán của dân tộc Kinh; lễ vào năm mới - Chôl Chnăm
Thmây của dân tộc Khmer và cúng giao thừa trong tết
Nguyên đán của dân tộc Kinh…
nhóm phong tục tôn
giáo, tín ngưỡng như:
thiếu niên đi tu, thờ cúng thần, phật, tổ tiên,
Nhóm thứ hai, nhóm
phong tục nghi lễ vòng đời: lễ đầy tháng, thôi
nôi, hôn lễ, mừng thọ, tang lễ
Nhóm thứ ba,
nhóm phong tục lễ tết: lễ
cúng trăng - Oóc Om Bóc của dân tộc Khmer, Trung thu của dân tộc Kinh, Hoa, lễ cúng ông bà - Bon sen Đôn Ta của dân tộc Khmer,
Phong tục tập quán
là những giá trị văn hoá của mỗi dân tộc; là những thói quen xuất hiện trong đời sống hàng ngày, trong sản xuất và trong công việc Phong tục tập quán
là một nét đẹp văn hoá cần được bảo tồn và phát huy Điều đó không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn những giá trị truyền thống mà còn là cách để ghi nhớ cội nguồn của dân tộc
Thực
hiện
nhiệm
vụ
Nhiệm vụ 1: Hs trình bày theo nhóm
Nhiệm vụ 2: Hs trả lời cá nhân
- GV theo dõi, quan sát HS
Báo cáo
Thảo
luận
- Yêu cầu HS trả lời theo yêu cầu
Kết
luận
Nhận
định
- GV nhận xét câu trả lời (trong quá trình hướng dẫn HS
chốt đáp án trong trò chơi, giáo viên cần giải thích cho
học sinh …) và chốt kiến thức
2 Hoạt động: Một số phong tục tập quán ở tỉnh Sóc Trăng
a Mục tiêu:
- Hệ thống tri thức và một số yếu tố của bài
b Nội dung:
GV cho hs đọc- quan sát tài liệu: yêu cầu HS trình bày theo nhóm đã chuẩn bị theo phiếu học tập đã giao, để hệ thống tri thức: Một số phong tục tập quán ở tỉnh Sóc Trăng
c Sản phẩm: Câu trả lời của HS
d Tổ chức thực hiện:
Chuyển
giao nhiệm
vụ -Gv yêu cầu học sinh đọc- hợp tác (theo bàn): Nhóm 1: Giới thiệu phong tục thiếu niên đi tu
Nhóm 2: Giới thiệu phong tục cưới hỏi của người Hoa, người Kinh.
Nhóm 3, 4: Giới thiệu Phong tục trong tết Nguyên đán của người Kinh
2 Một số phong tục tập quán ở tỉnh Sóc Trăng:
Trang 4a Phong tục thiếu niên đi tu:
Theo phong tục của đồng bào Khmer, vào khoảng 12 tuổi, con trai được cha
mẹ gửi vào chùa tu một thời gian
b Phong tục cưới hỏi của người Hoa, người Kinh
Lễ dạm hỏi hay
lễ ướm lời: Khi nhà
gái chấp nhận thì nhà trai sẽ chọn ngày lành, tháng tốt sang nhà gái nói chuyện trao đổi về
tổ chức hôn lễ
Lễ hỏi: Lễ vật
nhà trai mang sang nhà gái thường có rượu, trà, bánh, trái, quần áo tặng cô dâu, tiền, Riêng người Hoa trong lễ hỏi còn phải kèm đầu heo Cả hai dân tộc Hoa và Kinh đều có tục chia bánh trái, thèo lèo cho họ hàng, láng giềng như lời thông báo và chung vui
Lễ cưới: Gồm
các nghi thức như trình các mâm trầu, một số mâm sính lễ
c Phong tục trong tết Nguyên đán của
Thực hiện
nhiệm vụ HS đọc tài liệu- hoạt động nhóm: theo dõi, quansát, suy nghĩ cá nhận
G: gợi ý quan sát tài liệu Phong tục thiếu niên đi tu Theo phong tục của đồng bào Khmer, vào khoảng 12 tuổi, con trai được cha mẹ gửi vào chùa tu một thời gian Thời gian đi tu của mỗi người không giống nhau, có người đi tu chỉ vài giờ, có người vài ngày, có người vài tháng, có người vài năm
Phong tục cưới hỏi của người Hoa, người Kinh
Tại Sóc Trăng, do cùng cộng cư với nhau lâu đời và có quan hệ hôn nhân với nhau nên giữa người Kinh và người Hoa có những điểm giống nhau trong phong tục cưới hỏi Nghi thức cưới hỏi của người Hoa và người Kinh đều được thực hiện qua các bước sau: lễ dạm hỏi (người Hoa) hay lễ ướm lời (người Kinh), lễ hỏi, lễ cưới
và sau cưới
Lễ dạm hỏi hay lễ ướm lời: Khi nhà gái
chấp nhận thì nhà trai sẽ chọn ngày lành, tháng tốt sang nhà gái nói chuyện trao đổi về tổ chức hôn lễ
Lễ hỏi: Lễ vật nhà trai mang sang nhà gái
thường có rượu, trà, bánh, trái, quần áo tặng cô dâu, tiền, Riêng người Hoa trong lễ hỏi còn phải kèm đầu heo Cả hai dân tộc Hoa và Kinh đều có tục chia bánh trái, thèo lèo cho họ hàng, láng giềng như lời thông báo và chung vui
Lễ cưới: Gồm các nghi thức như trình các
mâm trầu, một số mâm sính lễ Theo phong tục, các lễ vật phải là số chẵn mới tốt Phần mâm quả được nhà trai chuẩn bị rất chu đáo, sắp xếp cầu
kì được che bởi tấm vải đỏ Trong lễ cưới thường có các nghi thức như trao trầu cho nhau (có khi thay bằng cành hoa giấy cô dâu chú rễ cài cho nhau)
Trang 5Phong tục trong tết Nguyên đán của người Kinh
Tết Nguyên đán là thời điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới Người Kinh ở các vùng miền khác cũng như ở tỉnh Sóc Trăng có quan niệm vào ngày tết mọi thứ đều phải mới Vì vậy, trước khi Tết đến, nhà nhà dọn dẹp trang hoàng nhà cửa, lau chùi bàn thờ, đi tảo mộ ông bà tổ tiên Tết đến, người Kinh ở tỉnh Sóc Trăng có những nghi thức sau:
- Cúng rước ông bà: Vào chiều ngày 3G
(hoặc 29 tết, tuỳ theo năm đó tháng chạp đủ hay thiếu), các gia đình làm mâm cỗ cúng rước ông
bà về ăn tết với con cháu Mỗi gia đình làm các món ăn khác nhau nhưng không thể thiếu bánh tét và thịt heo kho rệu Cúng xong, các thành viên trong gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên
- Cúng giao thừa: Người Kinh ở tỉnh Sóc
Trăng thường cúng giao thừa ở ngoài trời để tiễn đưa thần năm cũ và đón rước thần năm mới Lễ cúng có bánh tét, bánh phồng nướng, nhang, đèn cầy, một chén nước, một chén gạo và một chén muối, một trái dừa tươi dạt mặt, mâm bánh mứt, chung trà, chung rượu,
- Mừng tuổi: Trẻ con sau khi chúc tết ông
bà, cô, dì, chú, bác thì sẽ được mừng tuổi những bao lì xì mừng năm mới
Vào ngày mùng một Tết, con cháu về thăm ông
bà, cha mẹ và đi thăm họ hàng Người lớn thì mang theo bánh, trái cây, rượu, trà đến nhà người thờ Từ đường để cúng tổ tiên Ngày mùng hai Tết đi thăm nhà vợ, nhà chồng, láng giềng Sáng ngày mùng ba Tết, nhà nhà đều chuẩn bị gà cúng mùng ba Mâm cúng có gà luộc, ba chén cháo, gạo muối, trầu cau, trà, rượu, giấy vàng bạc, bình cắm bông tươi, Khi hoàn tất lễ cúng ở nhà, học trò đi đến chúc tết các thầy, cô
người Kinh
Phong tục trong tết Nguyên đán của người Kinh
Tết Nguyên đán
là thời điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới Vì vậy, trước khi Tết đến, nhà nhà dọn dẹp trang hoàng nhà cửa, lau chùi bàn thờ,
đi tảo mộ ông bà tổ tiên Tết đến, người Kinh ở tỉnh Sóc Trăng có những nghi thức sau:
- Cúng rước ông bà: Vào chiều ngày 30 (hoặc 29 tết, tuỳ theo năm đó tháng chạp đủ hay thiếu), các gia đình làm mâm cỗ cúng rước ông bà về ăn tết với con cháu
- Cúng giao thừa: thường cúng giao thừa ở ngoài trời để tiễn đưa thần năm cũ và đón rước thần năm mới Lễ cúng có bánh tét, bánh phồng nướng, nhang, đèn cầy, một chén nước, một chén gạo và một chén muối, một trái dừa tươi dạt mặt, mâm bánh mứt, chung trà, chung rượu,.
- Mừng tuổi: Trẻ con sau khi chúc tết ông bà, cô, dì, chú, bác thì sẽ được mừng tuổi những bao
lì xì mừng năm mới Vào ngày mùng một Tết, con cháu về thăm ông bà, cha mẹ
và đi thăm họ hàng Người lớn thì mang
Báo cáo/
Thảo luận GV mời đại diện HS trả lời Đánh giá- phản biện
Kết luận/
Nhận định - Gv ghi nhận những câu trả lời thể hiện cảmnhận của các em
-GV nhận xét câu trả lời của học sinh Dựa tren
Trang 6kết quả trình bày của các em để hướng dẫn học sinh một số lưu ý
theo bánh, trái cây, rượu, trà đến nhà người thờ Từ đường
để cúng tổ tiên Ngày mùng hai Tết đi thăm nhà vợ, nhà chồng, láng giềng Sáng ngày mùng ba Tết, nhà nhà đều chuẩn bị
gà cúng mùng ba Mâm cúng có gà luộc, ba chén cháo, gạo muối, trầu cau, trà, rượu, giấy vàng bạc, bình cắm bông tươi, Khi hoàn tất
lễ cúng ở nhà, học trò
đi đến chúc tết các thầy, cô.
C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
.1 Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học.
.2 Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập.
.3 Sản phẩm học tập: Kết quả của HS.
.4 Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
Hoàn thành phiếu học tập:
So sánh điểm giống nhau và khác
nhau trong phong tục cưới hỏi
của người Kinh và người Hoa ở
tỉnh Sóc Trăng.
- GV chuyển giao nhiệm vụ
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận,
thực hiện nhiệm vụ
- HS suy nghĩ
- Gv quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt
động và thảo luận
- GV tổ chức hoạt động: thu sản
phẩm, đọc lướt sản phẩm
Bước 4: Đánh giá kết quả thực
hiện nhiệm vụ
- Gv nhận xét, bổ sung những điều
học sinh chưa chắn chắn
*LUYỆN TẬP:
Điểm giống nhau và khác nhau trong phong tục cưới hỏi của người Kinh và người Hoa ở tỉnh Sóc Trăng.
Nghi thức cưới hỏi của người Hoa và người Kinh đều được thực hiện qua các bước sau: lễ dạm hỏi (người Hoa) hay lễ ướm lời (người Kinh), lễ hỏi, lễ cưới và sau cưới
Sính lễ của người Kinh ở tỉnh Sóc Trăng hiện nay cũng thấy có đùi heo giống như tục lệ của người Hoa
Khác: Về trang phục cưới, do chịu ảnh hưởng phương Tây nên cô dâu người Kinh mặc đầm màu trắng và bên cạnh đó còn mặc áo dài truyền thống màu rực rỡ như hồng, đỏ, Với người Hoa, chú rể mặc veston, cô dâu mặc váy, áo có hình long, phụng hoặc sườn xám gấm đỏ khi bái tổ tiên Cô dâu có khi đội mũ cài hai chim phụng Trong tiệc cưới, cô dâu mặc váy dạ hội màu vàng hoặc màu hồng
Trang 7D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
1 Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập, củng cố kiến thức.
2 Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi
3 Sản phẩm học tập: Câu trả lời của HS
4 Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chuyển giao nhiệm vụ
1. Hoàn thành sơ đồ: Chia sẻ
một số việc nên làm để bảo tồn và
phát huy những phong tục tập quán
tốt đẹp của các dân tộc ở Sóc
Trăng
Hs: Hoàn thành sơ đồ
2. Viết một đoạn văn (khoảng
7-10 câu): Giới thiệu (thuyết
minh) với các bạn một phong tục,
tập quán của dân tộc em hoặc của
dân tộc khác ở Sóc Trăng.
(Bs: Nghe hoặc hát1 bài hát về ST)
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: HS trao đổi thảo luận,
thực hiện nhiệm vụ
- HS suy nghĩ , hoàn thành 1 nhiệm
vụ, viết tích cực
- Gv quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt
động và thảo luận
- GV tổ chức hoạt động: thu sản
phẩm, đọc lướt sản phẩm
Bước 4: Đánh giá kết quả thực
hiện nhiệm vụ
- Gv nhận xét, bổ sung những điều
học sinh chưa chắn chắn
Gợi ý: 1.
2 Phong tục trong tết Nguyên đán của người Kinh
Tết Nguyên đán là thời điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới Người Kinh ở các vùng miền khác cũng như ở tỉnh Sóc Trăng có quan niệm vào ngày tết mọi thứ đều phải mới Vì vậy, trước khi Tết đến, nhà nhà dọn dẹp trang hoàng nhà cửa, lau chùi bàn thờ, đi tảo mộ ông bà tổ tiên Tết đến, người Kinh ở tỉnh Sóc Trăng có những nghi thức sau:
- Cúng rước ông bà: Vào chiều ngày 30 (hoặc 29 tết, tuỳ theo năm đó tháng chạp đủ hay thiếu), các gia đình làm mâm cỗ cúng rước ông bà
về ăn tết với con cháu Mỗi gia đình làm các món
ăn khác nhau nhưng không thể thiếu bánh tét và thịt heo kho rệu Cúng xong, các thành viên trong gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên.