Cổng làng Diềm phường HoàLong, thành phố Bắc Ninh ?Em hãy cho biết những dấu hiệu nào khẳng định: Làng Diềm là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hoá truyền thống của miền quê Quan họ?. - HS
Trang 1Ngày soạn: …/…/…
Ngày dạy: …/…/…
Bài 4: LỄ HỘI LÀNG DIỀM
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Trình bày được những nét chính về lễ hội Làng Diềm: địa điểm, thời gian, mục
đích và ý nghĩa
2 Năng lực:
- Vận dụng kiến thức để mô tả được những hoạt động cơ bản trong lễ hội làng Diềm
3 Phẩm chất:
- Trân trọng và thực hiện những việc làm phù hợp, góp phần giữ gìn, phát huy những giá trị tốt đẹp của lễ hội Làng Diềm nói riêng và các lễ hội truyền thống trên quê hương Bắc Ninh nói chung
II Thiết bị dạy học và học liệu
1 Giáo viên:
- Sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo,…
- Máy tính, bảng phụ, phiếu bài tập,…
2 Học sinh:
- Đọc, nghiên cứu và chuẩn bị bài theo hướng dẫn của GV
III Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức:
Trang 22 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới:
*
Hoạt động 1 : Mở đầu
- GV tổ chức cho HS: Chơi trò chơi Ai
nhanh hơn:
- Cách chơi: Ai kể được nhiều tên lễ
hội ở Bắc Ninh trong thời gian nhất
định sẽ là người thắng cuộc
- GV dẫn vào bài học
*
Hoạt động 2 : Hình thành kiến thức
1 Nơi phát tích và lưu giữ lễ hội truyền thống làng Diềm.
- Làng Diềm, tên chữ là Viêm Xá, còn có tên là ấp Trang Viêm, nay thuộc phường Hoà Long, thành phố Bắc Ninh Làng Diềm cách trung tâm thành phố Bắc Ninh khoảng 6 km về phía bắc, dưới chân núi Kim Lĩnh, nơi hợp lưu của sông Cầu và sông Ngũ Huyện Khê Làng Diềm nằm giữa một vùng dày đặc những thôn xóm thờ mẫu, thờ Vua Bà của tỉnh Bắc Ninh
Trang 3Hình 4.1 Cổng làng Diềm (phường Hoà
Long, thành phố Bắc Ninh)
?Em hãy cho biết những dấu hiệu
nào khẳng định: Làng Diềm là nơi
lưu giữ nhiều giá trị văn hoá truyền
thống của miền quê Quan họ?
- HS: suy nghĩ, trả lời
- HS: nhận xét, bổ sung
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức
- Hiện nay, làng Diềm còn lưu giữ được nhiều yếu tố truyền thống gần với nguyên gốc mà ít nơi có được
- Cổng làng Diềm được xây theo lối cổng Tam quan Trên cổng đề 4 chữ “Vãng du hữu lợi” có nghĩa “Qua làng là có lợi”
- Làng Diềm có nhiều di tích, quanh năm thu hút du khách thập phương Có thể kể đến: Đền thờ Vua Bà - Thuỷ tổ Quan họ, cụm di tích Đền Cùng - Giếng Ngọc nổi tiếng linh thiêng, đình Diềm với Cửa Võng là Bảo vật Quốc gia… là niềm tự hào của người dân vùng đất này
- Cùng với sự phát triển chung của đất nước, thành phố Bắc Ninh đã được công nhận là đô thị loại I năm 2017 với tốc độ đô thị hoá cao, nhưng làng Diềm vẫn giữ được bản sắc một làng cổ của vùng đất Kinh Bắc xưa Nhất là các di tích và lễ hội lưu giữ lâu bền giá trị văn hoá Quan họ
2 Nguồn gốc, thời gian, mục đích và ý
Trang 4Đền thờ Đức Vua Bà - Thuỷ Tổ Quan
họ (tại làng Diềm)
? Em hãy nêu nguồn gốc, thời gian,
mục đích và ý nghĩa của lễ hội làng
Diềm?
- HS trả lời câu hỏi bằng cách hoàn
thành PHT số 1
- HS: suy nghĩ, trả lời
- HS: nhận xét, bổ sung
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức
nghĩa của Lễ hội Làng Diềm
LỄ HỘI LÀNG DIỀM
Nguồn gốc
Thời gian
Mục đích
Ý nghĩa
Sự tích làng Diềm và Vua Bà (người
đã có công truyền dạy làn điệu Quan họ)
Đền thờ
Lễ hội làng Diềm được
tổ chức đúng dịp giỗ của Vua
Bà là ngày
tôn vinh công lao của Thuỷ tổ làng Diềm - Thuỷ tổ Quan
họ, đồng thời cầu mong Vua Bà
Lễ hội làng Diềm là dịp để các liền anh, liền chị của làng khẳng định Quan họ vẫn luôn được bảo
Trang 5?Em hãy nêu các hoạt động chính
của Lễ hội làng Diềm Từ đó chỉ ra
nét độc đáo trong lễ hội này?
- HS: suy nghĩ, trả lời
- HS: nhận xét, bổ sung
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến
thức
Vua Bà tại làng Diềm thờ bà Nhữ Nương (người được coi là Thuỷ tổ Quan họ)
mùng
6 tháng
2 (âm lịch) hàng năm
phù hộ cho dân làng được an khang, mưa thuận, gió hoà, làm ăn thuận lợi,…
tồn, phát triển, cũng là dịp để người dân trong làng thể hiện sự trọng tình, hiếu khách đối với bạn bè
và du khách thập phương
3 Những hoạt động chính của Lễ hội làng Diềm
Lễ hội làng Diềm cũng như các lễ hội khác ở Bắc Ninh, gồm hai phần: phần lễ
Trang 6Cụ thượng và thành viên đội tế của
làng lấy nước từ Giếng Ngọc về đền
Vua Bà
Người dân làng Diềm tham gia lễ hội
và phần hội
a Phần lễ
- Để chuẩn bị cho lễ hội, ngay từ ngày mùng 5 tháng 2 (âm lịch), Ban Khánh tiết của làng lấy nước ở Giếng Ngọc để bao sái đồ thờ, bày biện hương hoa, làm lễ dâng hương và lễ cầu mưa rửa đền Vua
Bà Ông Quan Đám làm lễ nhập tịch xin phép Vua Bà được mở hội
- Sáng ngày mùng 6 tháng 2 (âm lịch), dân làng tổ chức lễ tế thần sau khi dâng hương hoa, phẩm vật quê hương lên đức Vua Bà, xin cho làng mở hội hát được đông vui Lễ tế thần bao giờ cũng có hát quan họ trong đền Các lời hát tập trung vào ca ngợi công đức to lớn của Vua Bà, cầu Vua Bà phù hộ cho mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu, làm ăn thuận lợi
- Sau lễ tế thần là lễ rước ngai thờ, bài vị Vua Bà cùng các đồ thờ quanh làng Người khiêng ngai thờ Vua Bà nhất thiết phải là những cô gái chưa chồng Tới di
Trang 7Người dân làng Diềm diễn lại tích Vua
Bà phát lệnh ban hội
Lễ đón nhận Bằng công nhận Lễ hội
làng Diềm được công nhận là Di
sản văn hoá phi vật thể Quốc
gia
*
Hoạt động 3 : Luyện tập
1 Đức Vua Bà đã có những đóng góp
như thế nào đối với làng Diềm?
2 Người dân làng Diềm nói riêng,
tích đền Cùng, cụ thượng của làng xuống Giếng Ngọc lấy nước, rước nước về đền làm lễ tại đền Vua Bà
b Phần hội
- Sau lễ tế thần trong đền, ở ngoài trời dân làng diễn lại sự tích “Bà Chúa phát lệnh
mở hội Xuân”, diễn cảnh Vua Bà du xuân, gieo cầu để trai gái trong làng cướp cầu mang về sự may mắn, bình yên
- Phần hội diễn ra với nhiều trò chơi truyền thống như: cờ tướng, cờ người, đấu vật, cướp cầu, đánh đu, bịt mắt bắt dê,… song chủ yếu là ca hát Quan họ
Các đội Quan họ của làng đón bạn Quan
họ của các làng trong vùng, tổ chức các canh hát trên sân khấu ngoài trời, hát dưới thuyền trước cửa đình, cửa đền Vua
Bà, đền Cùng, hát canh trong các gia đình ông trùm, bà trùm Cuộc hát kéo dài thâu đêm suốt sáng, là dịp để các liền anh, liền chị thể hiện tài năng ca hát Quan họ, biểu lộ tình yêu, lòng trân
Trang 8người dân tỉnh Bắc Ninh nói chung đã
làm những gì để tỏ lòng biết ơn Đức
Vua Bà?
3 Chỉ ra những nét đẹp văn hoá được
thể hiện trong Lễ hội làng Diềm
*
Hoạt động 4 : Vận dụng
1 Đóng vai một hướng dẫn viên du
lịch nhỏ tuổi, em hãy giới thiệu cho
bạn bè trong lớp, trong trường về làng
Diềm và lễ hội làng Diềm
2 Em hãy liệt kê những hoạt động
chính trong lễ hội của làng em hoặc
một lễ hội mà em yêu thích
trọng, mến khách của người Quạn họ
- Trong những năm qua, lễ hội làng Diềm được tổ chức với quy mô lớn, trở thành lễ hội truyền thống mang đậm nét văn hoá Quan họ trên quê hương Bắc Ninh, thu hút đông đảo du khách thập phương về dự hội, người dân ở khắp mọi miền đén tham gia
- Năm 2016 Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã công nhận lễ hội làng Diềm là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia
4 Củng cố:
- GV hệ thống kiến thức cần nhớ
5 Hướng dẫn về nhà:
- Hoàn thiện: luyện tập, vận dụng
- Đọc và chuẩn bị bài mới: Bài 5: Tục kết chạ giữa các làng Quan họ
PHT số 1
LỄ HỘI LÀNG DIỀM
Trang 10Ngày soạn: …/…/…
Ngày dạy: …/…/…
Bài 5: TỤC KẾT CHẠ GIỮA CÁC LÀNG QUAN HỌ
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
Trình bày được khái niệm tục kết chạ, những nguyên tắc bắt buộc và ý nghĩa của tục kết chạ trong văn hoá Quan họ
2 Năng lực:
- Phân biệt được sự khác nhau giữa tục kết chạ và tục kết bạn
3 Phẩm chất:
- Biết trân trọng và có ý thức gìn giữ nét đẹp văn hoá trong tục kết chạ của người Quan họ
Trang 11II Thiết bị dạy học và học liệu
1 Giáo viên:
- Sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo,…
- Máy tính, bảng phụ, phiếu bài tập,…
2 Học sinh:
- Đọc, nghiên cứu và chuẩn bị bài theo hướng dẫn của GV
III Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới:
*
Hoạt động 1 : Mở đầu
Yêu nhau chả lấy được nhau
Mài dao đánh kéo cạo đầu đi tu.
?Theo em, câu ca trên nói về điều gì?
Chúng ta hãy cùng trao đổi xem, tại
sao người Quan họ lại hát rằng: “Yêu
nhau chả lấy được nhau”?
- GV dẫn vào bài mới
- Coi nhau như anh em ruột thịt, cùng chia ngọt, sẻ bùi, giúp đỡ nhau trong cuộc sống cả về vật chất lẫn tinh thần… đó là những nét văn hoá đẹp của tục kết chạ Quan họ xưa
- Trong sinh hoạt văn hoá Quan họ
có hai khái niệm thường được nhắc tới là tục kết chạ và tục kết bạn Kết chạ là kết nghĩa giữa hai làng Quan
họ với nhau, có tính chất truyền đời Khi đã kết nghĩa rồi thì hai làng coi
Trang 12*
Hoạt động 2 : Hình thành kiến thức
- GV yêu cầu học sinh đọc phần kiến
thức mới
?Lựa chọn những thông tin đúng về
tục kết chạ trong văn hoá Quan họ?
1 Kết chạ Quan họ được diễn ra
giữa hai bọn Quan họ khác giới
với nhau
2 Kết chạ là kết nghĩa giữa hai làng
Quan họ với nhau, có tính chất
truyền đời
3 Liền anh, liền chị Quan họ ở hai
làng kết chạ không được lấy
nhau
4 Bọn Quan họ nam và bọn
Quan họ nữ trong cùng một
nhau như anh em một nhà, cùng chung một họ Trong khi đó, kết bạn Quan họ được diễn ra giữa hai bọn Quan họ khác giới với nhau Như vậy, quy mô của tục kết chạ lớn hơn tục kết bạn
- Tục kết chạ và kết bạn đều có những quy định riêng nhưng chi phối lẫn nhau Trong cùng một làng, bọn Quan họ nam và nữ không được kết bạn với nhau Còn hai bọn Quan họ thuộc hai làng kết chạ, khi kết bạn, các liền anh và liền chị ở hai bọn Quan họ đó đều phải tuân theo quy định nghiêm ngặt như tất cả nam nữ trong hai làng là không được lấy nhau Như vậy, tình nghĩa sẽ được lâu dài hơn Đúng như truyền thống kết chạ giữa hai làng, sự kết bạn Quan họ sẽ được truyền từ đời này sang đời khác Trên thực tế,
Trang 13làng không được lấy nhau.
5 Trong xã hội ngày nay, tục kết
chạ Quan họ vẫn được duy trì
- HS: suy nghĩ, trả lời
- HS: nhận xét, bổ sung
- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức
Giao lưu Quan họ giữa hai làng kết chạ
Đương Xá và Hữu Chấp
đã có nhiều làng Quan họ gốc kết chạ với nhau luôn tuân thủ những quy định trên
- Có thể kể đến tục kết chạ giữa làng Diềm (phường Hoà Long, thành phố Bắc Ninh) và làng Bịu (xã Liên Bão, huyện Tiên Du) đã
có từ cách đây gần 300 năm Theo đúng quy định trong tục kết chạ, trai gái hai làng này không được lấy nhau Vì thế các liền anh, liền chị của làng Diềm và làng Bịu cũng không được lấy nhau, kể cả đối với Quan họ kết bạn hay Quan họ không kết bạn Tuy nhiên, Quan họ hai làng này hoàn toàn có thể lấy Quan họ ở bất cứ làng nào không có tục kết chạ với làng mình Thậm chí, ngay trong nội bộ các liền anh, liền chị Quan họ trong cùng một làng, nếu không có quan hệ họ hàng thì họ hoàn toàn có thể lấy nhau
Trang 14Quan họ Hoài Thị đón Quan họ bạn
Viêm Xá đến dâng lễ tại đình làng Hoài
Thị
*
Hoạt động 3 : Luyện tập
1 So sánh sự khác nhau giữa tục kết chạ
và tục kết bạn Quan họ
2 Trình bày ý nghĩa của tục kết chạ trong
văn hoá Quan họ
*
Hoạt động 4 : Vận dụng
Sưu tầm thông tin về tục kết chạ
giữa các làng Quan họ gốc trong
tỉnh Bắc Ninh để chia sẻ với bạn bè và
người thân
- Trong xã hội ngày nay, với tư tưởng tiến bộ và quan điểm sống cởi mở hơn, một số quy tắc của tục kết chạ
có thể được thay đổi cho phù hợp Trai gái hai làng nếu phải duyên nhau thì cũng sẽ được các bậc sinh thành và các cụ cao niên hai làng tác hợp Dẫu vậy, nhiều làng vẫn duy trì và khôi phục lại tục kết chạ xưa Đây cũng là việc làm cần thiết
để giữ gìn, phát huy sự đoàn kết, gắn
bó, cùng phát huy nét văn hoá truyền thống tốt đẹp của cha ông và xây dựng quê hương Bắc Ninh - Kinh Bắc ngày càng
phát triển
4 Củng cố:
Trang 15- GV hệ thống kiến thức cần nhớ.
5 Hướng dẫn về nhà:
- Hoàn thiện: luyện tập, vận dụng
- Ôn tập chuẩn bị kiểm tra cuối học kì I