Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, phần Nội dung của Luận văn gồm ba chương:
VẬT TRONG TIỂU THUYẾT Y ĐIÊNG
Các kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Y Điêng
Người Ê Đê và đồng bào Tây Nguyên từ lâu đã gắn bó với núi rừng, nương rẫy và buôn làng Cuộc sống mưu sinh và sự chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt đã tạo nên tình yêu thương, đoàn kết và sự chia sẻ giữa họ Tinh thần cộng đồng không chỉ là cách sống mà còn là chuẩn mực đạo đức, góp phần hình thành nét văn hóa đặc trưng của người Ê Đê và Tây Nguyên.
Y Điêng, con của dân tộc Ê Đê và núi rừng Tây Nguyên, yêu mảnh đất này như máu thịt của mình Ông đã cống hiến tâm huyết và cuộc đời cho quê hương và con người nơi đây, với từng trang văn lấp lánh vẻ đẹp của tình người và tinh thần cộng đồng.
Trong tác phẩm "Chuyện trên bờ Sông Hinh", tác giả khắc họa rõ nét tinh thần đoàn kết của đồng bào từ những sinh hoạt thường ngày cho đến những lúc chiến tranh xảy ra Khi bị dồn vào ấp chiến lược, con người vẫn sát cánh bên nhau, thể hiện qua những cuộc vui trong lễ hội "ăn năm uống tháng" Đặc biệt, trong những lúc khó khăn, như khi có người mất cả làng, mọi người đều tự nguyện chung tay lo liệu mọi việc mà không cần ai nhắc nhở.
Mùa “ăn năm uống tháng” là hoạt động được người Ê Đê và người Tây Nguyên mong đợi nhất trong năm, mang tính cộng đồng cao Tác giả miêu tả cảnh tổ chức tại nhà Ma Thin, nhưng lại gợi nhớ đến một ngày hội chung của cả buôn làng, với âm thanh tiếng chiêng trống vang lên từ buôn Doan, tạo nên không khí vui tươi và đoàn kết.
Các chàng trai và cô gái đã chuẩn bị cho nhà ông Ma Thin thêm rực rỡ, với con trai lo sửa sạp và hiên nhà, trong khi các cô gái kiếm củi, giã gạo và hái lá chuối để gói cơm Họ còn chuẩn bị đón các trai gái làng khác đến dự hội Trong những ngày qua, nhà ông Ma Thin luôn tấp nập người qua lại, từ việc mang lá nhét ché rượu đến khiêng nồi bung đi múc nước.
Người Ê Đê nổi tiếng với lòng hiếu khách, coi khách của một gia đình là niềm vui chung của cả buôn làng Thói quen mến khách của họ thể hiện rõ qua việc khi có khách đến, người làng sẽ kéo đến đông đảo, tạo nên không khí ấm cúng Dù gia đình có điều kiện kinh tế ra sao, họ luôn chuẩn bị ché rượu và con gà để đãi khách Nếu chủ nhà không đủ khả năng, buôn làng sẽ thay họ tiếp đãi, thể hiện tinh thần cộng đồng mạnh mẽ của người Ê Đê.
Tinh thần cộng đồng trở nên mạnh mẽ hơn khi một người con của buôn làng ra đi, mọi người đều chung tay hỗ trợ lẫn nhau, không phân biệt giàu nghèo Y Điêng đã thể hiện tình người sâu sắc qua những câu văn viết về sự ra đi của ma Hơ Linh.
Làng nghèo nhưng luôn đoàn kết, mọi người cùng nhau hỗ trợ trong lúc khó khăn Khi Ma Hơ Linh qua đời, không khí trở nên nhốn nháo, mọi người chạy đi mượn trống, chiêng để tạo không khí cho đêm tang lễ Gia đình và hàng xóm cùng nhau lo liệu, từ việc chuẩn bị gạo cho người chết đến việc nấu cơm cho mọi người Tục lệ của làng là mỗi khi có gia đình gặp khó khăn, mọi người sẽ giúp đỡ lẫn nhau Cả buôn làng thức trắng đêm, cùng nhau chia sẻ nỗi buồn và hỗ trợ nhau trong lúc hoạn nạn.
Hay trong đêm con trai ông chủ bến nước mất:
Khi nghe tiếng khóc của hai ông bà chủ bến nước, mọi người trong làng lập tức chạy đến giúp đỡ Ai nấy đều có việc làm: người thui gà, kẻ mang ché rượu, và người đánh trống cho người đã khuất Các chàng trai cùng nhau đánh chiêng, trong khi cha mẹ và họ hàng chuẩn bị áo mới cho người xấu số Những người khỏe mạnh thì giết bò, chặt củi, và chuẩn bị nước để thui bò Làng cùng nhau mang rượu, gạo, gà, trứng, và vòng đồng để tiễn đưa người đã mất, tạo nên không khí trang trọng và ấm áp trong lúc đau thương Tiếng chiêng trống vang lên không ngừng, thể hiện sự đoàn kết và lòng thương xót của cộng đồng.
Tinh thần cộng đồng thể hiện rõ nét trong những lúc khó khăn, khi mọi người cùng nhau hỗ trợ lẫn nhau Khi Mí con Hơ Linh bị chánh tổng Y Sô vu khống và bị đuổi khỏi buôn Thu, hai mẹ con đã tìm đến buôn Doan Tại đây, họ không cảm thấy cô đơn hay lạc lõng, mà ngay lập tức nhận được sự giúp đỡ từ bà con nơi này trong việc chọn đất và xây dựng nhà mới.
Mỗi người đều góp sức, các chàng trai đã được phân công công việc và ai cũng mong muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình Khi hạ thứ đó xuống, các cô gái trong làng chỉ có thể khen ngợi Họ cũng phải tạm hoãn công việc hàng ngày để đến giúp đỡ người bạn mới Dù không thể cầm rìu hay rựa để đốn cây, nhưng họ hoàn toàn có khả năng cắt tranh, vác cây, nấu nước hoặc chuyển những vật dụng cần thiết.
Trong lao động sản xuất, các gia đình và thành viên trong buôn làng thường hỗ trợ lẫn nhau thông qua việc đổi công, tạo nền tảng cho sự phát triển cộng đồng Khi làm rẫy, họ thường phối hợp theo cặp nam nữ để hỗ trợ nhau trong công việc Jacques Dounes đã chỉ ra rằng nhiều làng ở Tây Nguyên là những thị tộc gia đình, từ đó hình thành tính cộng đồng mạnh mẽ, thể hiện qua sự tương trợ vô tư và việc phân phối công bằng Tây Nguyên là nơi mà tinh thần cộng đồng được thể hiện rõ nét nhất.
Tinh thần cộng đồng thể hiện mạnh mẽ nhất trong thời kỳ chiến tranh Khi quân Pháp xâm lược, người dân trong làng bị ép vào ấp chiến lược Từ người già đến trẻ nhỏ, không phân biệt giới tính, tất cả đều đoàn kết và thông minh trong cuộc đấu tranh chống lại kẻ thù.
Bữa lũ Tây đến là thời điểm mà đồng bào, từ đàn ông đến phụ nữ, đều đứng lên đấu tranh để trở về buôn cũ Trẻ con khóc, nhưng người mẹ không dỗ mà lại dùng khuỷu tay để làm chúng đau hơn, khiến tiếng khóc càng thêm vang Trong khi đó, nhiều người tham gia cuộc họp, chủ yếu là phụ nữ có con nhỏ, đã phải ra ngoài khi con khóc, và dần dần trở về nhà Các ông cũng đứng dậy, nhưng không ai còn lắng nghe.
Để tồn tại giữa núi rừng và đối phó với thiên tai, đồng bào Tây Nguyên đã thể hiện tinh thần đoàn kết mạnh mẽ nhằm bảo vệ bản thân và buôn làng Điều này không chỉ tạo nên vẻ đẹp văn hóa của người Ê Đê mà còn phản ánh tinh thần cộng đồng đặc sắc Chính vì vậy, con người cộng đồng trở thành yếu tố tiêu biểu trong việc xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Y Điêng.
KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT Y ĐIÊNG
Không gian nghệ thuật
Theo Trần Đình Sử, không gian nghệ thuật là một mô hình thế giới độc lập, mang tính chủ quan và tượng trưng cho ý tưởng của tác giả Đây là sản phẩm sáng tạo của nghệ sĩ, thể hiện con người và quan niệm về cuộc sống Không gian nghệ thuật được biểu hiện qua ngôn ngữ của các biểu tượng không gian, phản ánh thế giới cụ thể của tác giả.
Mỗi tác giả sở hữu một không gian nghệ thuật độc đáo, nơi họ thực hiện các thử nghiệm để khám phá tính cách của mình Không gian nghệ thuật không chỉ là bối cảnh mà còn là hình thức tồn tại của tác phẩm, và mỗi tác phẩm đều gắn liền với không gian và thời gian riêng.
Trong tiểu thuyết Y Điêng, không gian thiên nhiên và không gian sinh hoạt là hai yếu tố chính, tạo nền tảng cho sự phát triển của các nhân vật Qua những không gian này, nhà văn thể hiện quan niệm sâu sắc về con người và cuộc sống tại mảnh đất Tây Nguyên.
Tây Nguyên nổi bật với vẻ đẹp của những cánh rừng cao su và cà phê bạt ngàn, cùng với những rừng thông u tịch và dòng suối trong xanh, mát lành Tuy nhiên, nơi đây cũng mang trong mình sự khắc nghiệt của thời tiết với cái nắng và gió đặc trưng, tạo nên nét riêng biệt cho vùng đất "cao nguyên huyền thoại, cao nguyên cỏ dại".
2.1.1.1 Không gian thiên nhiên khắc nghiệt
Nhạc sĩ Nguyễn Cường, nổi tiếng với những ca khúc về Tây Nguyên, đã miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên nơi đây qua những câu hát về nắng và gió Ông từng viết: “Gió thế đấy, nắng thế đấy”, thể hiện sự khắc nghiệt nhưng cũng đầy quyến rũ của vùng đất này Tây Nguyên không chỉ là nơi có khí hậu đặc trưng mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho âm nhạc và nghệ thuật.
Nguyên trước hết phải nói đến nắng và gió
Nắng Tây Nguyên, với cái nóng như thiêu đốt, mang đến cảm giác như "cái nắng tháng ba dội xuống hừng hực như một lò lửa" và "cát Sông Ba như ai rang mà nóng cháy da chân." Chính cái nắng này đã tạo nên làn da rám nắng đặc trưng của các chàng trai, cô gái Tây Nguyên, phản ánh vẻ đẹp của con người vùng cao nguyên đồng cỏ.
Khi đọc thơ Xuân Quỳnh, hình ảnh “Ngọn gió lào cát trắng của đời tôi” gợi nhớ về miền Trung khắc nghiệt Trong khi đó, tiểu thuyết Y Điêng lại mang đến cái gió “Xi ăng”, một loại gió đặc trưng chỉ có ở vùng cao nguyên cỏ dại này.
Gió thổi lạnh và khô, được người địa phương gọi là “Gió Xi ăng”, mang đến âm thanh mạnh mẽ và sống động Gió chạy như một con hổ hoảng hốt, thổi qua bờ suối và đồi tranh, khiến cỏ tranh ngã xuống như những đợt sóng nhảy múa Đột ngột, gió dịu lại khi vào làng, tạo ra âm thanh như tiếng sáo vi vu và tiếng đàn môi, rồi lại ào lên mái nhà, nâng tấm tranh lên soàn soạt.
Gió và nắng kết hợp mạnh mẽ, thiêu đốt buôn làng, tạo nên không khí nóng bức Chỉ sau vài ngày, cỏ cây trở nên xơ xác, nước cạn kiệt, khiến buôn làng giống như một cái trống căng trước lửa.
Thiên nhiên khắc nghiệt không chỉ có nắng, gió mà còn có cả thú dữ đe dọa cuộc sống con người:
Mùa gió đã đến, mang theo những cơn gió khô cằn từ các rặng núi xung quanh vùng đồi cỏ Khi mùa gió về, mưa cũng xuất hiện nhưng không đủ để làm dịu đi cơn khát của gió Cỏ tranh quanh làng đã bị cháy sém, chỉ cần một mồi lửa nhỏ cũng có thể thiêu rụi cả một ngọn đồi Những chiếc lá trên cành đã vàng úa và khô queo, trong khi dòng suối trước đây còn chảy giờ đã khô nứt Con Sông Hinh cũng đã vơi đi một nửa, và rặng núi này nổi tiếng với những câu chuyện về thần linh, nơi cư trú của nhiều loài thú dữ như hổ, gấu, và cả rắn bay.
Mặc dù các mô tả về thiên nhiên khắc nghiệt trong tiểu thuyết Y Điêng chỉ chiếm một phần nhỏ, nhưng chúng giúp người đọc hình dung rõ nét và cảm nhận sâu sắc về Tây Nguyên Qua đó, độc giả hiểu được cách mà con người nơi đây đã sống và vượt qua những thử thách của thiên nhiên để sáng tác nên những bản trường ca bất tử.
2.1.1.2 Không gian thiên nhiên thơ mộng, lãng mạn
Thiên nhiên Tây Nguyên không chỉ khắc nghiệt mà còn tôn vinh vẻ đẹp can trường và kiên cường của con người nơi đây Bên cạnh đó, những bức tranh thiên nhiên thơ mộng và lãng mạn tạo nên nền tảng cho vẻ đẹp nghệ sĩ và khát khao tự do của cư dân vùng cao nguyên đồng cỏ.
Không gian thiên nhiên thơ mộng và lãng mạn trong tiểu thuyết Y Điêng thường gắn liền với cánh rừng, dòng sông, con suối và nương rẫy Trong tác phẩm "Chuyện trên bờ Sông Hinh", người đọc ấn tượng với những mô tả về thiên nhiên diễm lệ, đến mức có một anh lính xa nhà mong muốn mang cả dòng sông về quê hương của mình.
Một buổi sáng trong lành, với bầu trời xanh và dòng nước trong vắt, hai bên bờ là những cây xanh và hoa mai vàng, hoa dủng đỏ lợt trải dài trên mặt nước Gió thổi làm cho những bông hoa trở thành mồi cho cá, tạo nên cảnh tượng sống động trên mặt nước Một chiến sĩ trẻ lần đầu đến miền đất này, say mê ngắm nhìn vẻ đẹp thiên nhiên và ước ao mang dòng sông này về quê hương Âm thanh của thiên nhiên tĩnh lặng, từ tiếng thác nước rì rầm đến tiếng cá đớp mồi, tạo nên một không gian yên bình và huyền bí Con đường dẫn xuống bến nước như một con trăn lượn lờ, hòa quyện với vẻ đẹp của rừng núi và dòng sông.
Hay một không gian nương rẫy tràn đầy sức sống bởi màu xanh của lúa, của bắp, của bầu bí:
Quê hương Sông Hinh đã trở lại với không khí dễ chịu, không còn cái gió tây khô hanh Mùa vụ lúa, hoa màu và cây rừng đang khoác lên mình màu xanh tươi mát Cây lúa phát triển nhanh chóng, xanh mượt, trong khi cây bắp với lá vàng đang nuôi dưỡng những trái bắp mập mạp Dưới gốc cây lúa và bắp, những dây bí, bầu và dưa hấu nở hoa, lớn lên từng ngày, tạo nên một bức tranh thiên nhiên sống động.
Thời gian nghệ thuật
Văn học là loại hình nghệ thuật tồn tại trong không gian và thời gian, với hình tượng văn học mở dần theo thời gian Thời gian nghệ thuật không chỉ là phạm trù hình thức mà còn là phương thức tồn tại của thế giới nghệ thuật Qua thời gian, hình tượng nghệ thuật hiện lên đầy đủ và trọn vẹn, đồng thời ý đồ nghệ thuật và nội dung tư tưởng của tác phẩm được bộc lộ rõ ràng nhất Thời gian trong nghệ thuật mang tính quan niệm và tâm lý, có thể trôi đi nhanh hoặc chậm, cho phép tác giả điều chỉnh để phục vụ cho chiều sâu suy tưởng của mình, nhân vật và người đọc.
Hầu hết các tiểu thuyết của Y Điêng mang tính chất tác phẩm kí, với yếu tố sự thực đời sống là chất liệu quan trọng Thời gian lịch sử và sự kiện là kiểu thời gian chủ đạo, với cốt truyện được triển khai theo dòng thời gian tuyến tính, tuần tự từ đầu đến cuối Không có sự đồng hiện hay đảo lộn thời gian như trong các tác phẩm sau 1975.
2.2.1 Thời gian lịch sử tuyến tính
Các tác phẩm nổi bật về Tây Nguyên như "Đất nước đứng lên" (Nguyên Ngọc), "Rừng xà nu" (Nguyễn Trung Thành), và "Lạc rừng" (Trung Trung Đỉnh) đều mang tính chất của tác phẩm ký, với yếu tố sự thực đời sống là chất liệu chủ yếu Điều này ảnh hưởng đến cách tổ chức thời gian theo trình tự sự kiện một cách logic Thời gian trong các tác phẩm này chủ yếu là tuyến tính, mặc dù vẫn có sự giao thoa giữa các chiều thời gian, nhưng các sự kiện diễn ra chủ yếu theo trình tự thực tế.
Tiểu thuyết Y Điêng tập trung vào lịch sử dân tộc trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, phản ánh những mốc thời gian lịch sử quan trọng Tác phẩm là minh chứng chân thực cho “những năm tháng không thể nào quên” của dân tộc.
Trong tác phẩm "Chuyện trên bờ Sông Hinh", thời gian xuất hiện với tần suất cao phản ánh cuộc sống của người dân Sông Hinh và Tây Nguyên từ thời Pháp thuộc đến khi Nhật đảo chính Pháp Qua đó, người dân Sông Hinh đã trưởng thành và tham gia cách mạng để giành lại tự do Nhiều mốc thời gian cụ thể như “Mùa hè 1942” và “Tháng ba năm 1945” được nêu rõ, tạo nên bức tranh sống động về lịch sử và cuộc sống của họ.
Vào đầu tháng ba năm 1945, cả nước đang tràn đầy khí thế cách mạng chống lại phát xít Nhật, trong khi một vùng nghèo khó vẫn kiên cường như đá trước làng Đến tháng ba năm 1944, thực dân Pháp đã mời các tổng trong tỉnh cùng với nghệ nhân từ các miền đến Buôn Ma Thuột để biểu diễn những tiết mục mà họ thành thạo nhất.
26], “ngày chín tháng ba năm một ngàn chín trăm bốn lăm mảnh đất trên từ luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Sông Hinh không thuộc về chính quyền nào, và vào mùa hè oi ả, mùa thu năm 1945 đã đến Vào giữa trưa một ngày cuối tháng tám năm 1945, tháng chín năm một ngàn chín trăm bốn mươi lăm, anh em đã sống với buôn làng hơn một năm trời.
Trong Hờ Giang , thời gian câu chuyện trải dài theo sự trưởng thành của
Hờ Giang, từ khi còn nhỏ, đã lớn lên cùng chị Hơ Yông và Hơ Tang, đi vào rừng lấy củi và lần đầu tiên gặp các chiến sĩ cách mạng Qua thời gian, cô trở thành bí thư xã, cùng buôn làng đấu tranh chống giặc và hiên ngang hy sinh trước kẻ thù Câu chuyện phản ánh quá trình trưởng thành và giác ngộ cách mạng của nhân vật chính, diễn ra qua các mốc thời gian quan trọng như “Mùa hè năm một ngàn chín trăm năm mươi lăm”, “Mùa lúa rẫy năm một ngàn chín trăm năm mươi tám”, và “Mùa đông năm một nghìn chín trăm sáu mươi”.
Trong tác phẩm, tác giả khéo léo sử dụng thời gian tuyến tính để kể về Trung đội người Bah Nar, bắt đầu từ việc làng Đê Ka chào đón họ về để cùng chiến đấu và sản xuất Qua đó, tình cảm giữa dân làng Đê và Trung đội Bah Nar dần nảy sinh và phát triển.
Trung đội chia tay dân làng để thực hiện nhiệm vụ giải phóng vùng đất mới, phối hợp với đồng bào các buôn Gia Rá, Phê Prí trong cuộc đấu tranh chống lại bọn Mĩ Ngụy Nhiệm vụ này đã mang lại những chiến thắng bước đầu cho trung đội.
Việc sử dụng chính xác các từ ngữ chỉ thời gian không chỉ phản ánh thực tế một cách rõ ràng mà còn nâng cao tính thuyết phục đối với người đọc, từ đó gia tăng giá trị tư tưởng của nội dung.
Nhân vật trong tiểu thuyết thường rất giàu tâm trạng, và để thể hiện điều này, không chỉ không gian mà còn thời gian cũng đóng vai trò quan trọng Thời gian giúp nhân vật bộc lộ suy tưởng, hồi tưởng và ước mơ của họ.
Trong Chuyện trên bờ Sông Hinh, Y Điêng tả thời gian đêm mí Hơ
Linh lo lắng khi chồng bị đánh phải nhập viện, đêm dài hơn bình thường khiến bà trăn trở về tình trạng của chồng Trong không gian mông lung của đêm trăng, bà suy nghĩ về đủ thứ chuyện, cảm nhận được ngọn gió bắc thổi qua khe phên, tạo nên âm thanh buồn bã Nỗi nhớ, nỗi thương và cái lạnh bao trùm không gian, khiến bà thao thức suốt đêm.
Khi lo lắng, thời gian như ngưng đọng và đêm trở nên dài hơn, đó là cảm giác của Hơ Linh khi biết mẹ cô nhận tiền từ chánh tổng Y Sô, người không bao giờ cho không ai cái gì Hơ Linh lo sợ rằng Y Sô có thể đang nhắm vào mình, khiến cô cảm thấy mệt mỏi hơn cả những ngày làm việc vất vả trên nương rẫy Đêm nay, ngôi nhà nhỏ cuối làng trở nên lặng lẽ, phản ánh nỗi sợ hãi và sự trăn trở của cô.
Trong tác phẩm, thời gian tâm trạng của Hờ Giang được miêu tả một cách đặc sắc, thể hiện sự hồi hộp khi cô chưa sẵn sàng tâm lý để kết hôn Cảm giác thời gian trôi nhanh khiến Hờ Giang nhận ra rằng ngày cưới với Y Soa đã đến, mặc dù cô rất yêu Y Soa nhưng vẫn chưa muốn lập gia đình ngay lập tức.