Chương 2. KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT Y ĐIÊNG
2.2. Thời gian nghệ thuật
3.2.3. Giọng điệu căm thù, tố cáo
Sống trong thời đại mưa bom bão đạn mấy ai không căm thù những kẻ đã gây ra đau thương, chết chóc cho dân tộc. Càng yêu quê hương, đồng bào mình bao nhiêu thì Y Điêng càng căm thù giặc bấy nhiêu. Y Điêng là người yêu thiết tha mảnh đất Tây Nguyên nên khi đất nước và quê hương bị ngoại xâm hơn ai hết ông là người đau nỗi đau của đồng bào mình. Vì vậy, ông càng căm thù những kẻ đã gây ra những đau thương đó. Đọc văn Y Điêng ta bắt gặp không ít những câu văn với giọng điệu căm thù, tố cáo. Trong Chuyện trên bờ Sông Hinh, thực dân Pháp chính là kẻ đã mang đến bao đắng cay, sưu cao thuế nặng, tai họa, chết chóc cho đồng bào Tây Nguyên. Vì vậy, Y Điêng đã tố cáo tội ác của chúng:
Cứ mỗi năm lại tăng thêm một thứ thuế, tăng thêm ngày đi phu. Thuế thóc năm vừa rồi không những tính cho đàn ông mà tính cả cho đàn bà. Người bị phạt vạ đi tù đông hơn. Trẻ con bắt đi học, trai lớn bắt đi lính. Người nào không cho con đi học, đi lính thì cha mẹ phải đi tù thay... Từ ngày Y Sô làm chánh tổng, toàn thấy chuyện ngược đời khác với phong tục của cha ông. Mỗi đợt bắt lính Y Sô thường nói với mọi người rằng “Phải chọn lấy một hai con đường, đi tù hay đi học và đi lính? [19, 279].
Chính thực dân Pháp gây ra cái chết oan uổng cho ma Hơ Linh và hủ tục gây cái chết cho mẹ Hơ Linh đẩy cô vào hoàn cảnh cô đơn tột cùng: “mí Hơ Linh chết không phải do tuổi già mà bởi có những người làng làm không trúng. Ma Hơ Linh chết phải đòi nợ thằng Tây còn mí Hơ Linh chết bởi tập quán của cha ông để lại quá xấu” [19, 270].
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Lời tố cáo, căm thù thể hiện qua lời của một cụ già: “Tây nó đến đây…
cái gì chúng cũng muốn lấy. Vợ đẹp chúng ta nó cũng bắt ngủ chung, tức lắm chứ” [19, 291].
Đâu chỉ là kẻ trực tiếp là kẻ gieo rắc tai họa cho nhân dân, thực dân Pháp còn đào tạo nên một lũ tay sai để thay chúng tác oai tác quái, làm hại đồng bào mà Y Sô là một tên tay sai đắc lực nhất. Hắn lạnh lùng, vô cảm, gian xảo khi chính hắn xúi Ma Thin bắt mí con Hơ Linh có ma lai nhưng khi Ma Thin thua cuộc thì giọng điệu hắn thay đổi, bắt Ma Thin phải đền hai mươi lăm con bò theo giao ước như chính hắn chẳng liên quan gì đến Ma Thin vậy:
- Tại sao lại phải chờ chiếc cong? - Y Sô tỏ thái độ hờn giận trước khi thả cần rượu.
- Chúng tôi đã trao chiếc cong rồi. Bây giờ bên kia cứ mang hai mươi lăm con bò xếp hàng bằng đầu lấy cày đo lưng thôi. Hôm nay ta không nói thẳng với nhau để đến đời con cháu của Hơ Linh bên này đòi thì không được. Cuộc cột rượu không phải là cuộc đùa giỡn. Giả sử nếu mí Hơ Linh thả cần trước thì không có ngày hôm nay và em gái tôi ông Ma Ty đã phải dắt đi bán cho người khác rồi [19, 255- 256].
Với những tội ác thực dân Pháp đã gây ra, nhân dân vui mừng đến khôn tả khi biết tin thực dân Pháp bị Nhật đảo chính. Thế nhưng nhân dân đã nhầm.
Bọn phát xít Nhật còn độc ác và tàn bạo hơn khi coi sinh mạng con người như cỏ rác. Anh Trần Được đã tố cáo tội ác của chúng: “Bọn phát xít Nhật chúng nó ác lắm. Nếu có nơi nào nông cạn chứa chấp tụi Tây, chúng phát hiện được cả xóm Buôn không còn sống sót một người nào đâu” [19, 60- 61].
Nếu giọng điệu ngợi ca thường dùng để nói về những nhân vật anh hùng thì ở khía cạnh ngược lại giọng căm thù, tố cáo dùng để nói về những nhân vật phản diện, độc ác đi ngược lại truyền thống đạo đức dân tộc. Nếu Chuyện
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
trên bờ Sông Hinh tố cáo tội ác của thực dân Pháp và phát xít Nhật thì trong Hờ Giang Y Điêng tố cáo đế quốc Mỹ và bọn tay sai một lần nữa gây đau khổ, tang tóc cho nhân dân:
Mỗi lần bọn quốc gia vào làng, người không yên đã đành, ngay cả con gà ấp, con lợn cũng không kịp lớn. Người chủ đòi lại, bọn chúng chĩa súng vào ngực. Muốn yên thì... buôn làng không có một tấc sắt trong tay. Thấy con gà vắng ổ, con lợn vắng chuồng nước mắt của người chủ chỉ có rơi xuống mà thôi, để chúng làm mãi được ư [24, 621].
Y Điêng đã tố cáo bọn Mỹ Ngụy lập những cái ấp chiến lược. Nó như chiếc vòng kim cô ngày càng thít chặt lấy sự sống, đẩy buôn làng vào tình cảnh thê thảm. Những đứa trẻ sơ sinh, người già cũng là nạn nhân của nó:
“Có nhiều người mẹ mới sinh con đầu lòng, khi làng chưa có ấp thì con họ bụ bẫm ai thấy cũng mong bế một tí, thân nó mát cái tay lắm nhưng khi buôn làng làm ấp chưa được một tháng đứa bé ấy không còn nữa. Nhưng người già có cái bụng hiền nhất cũng đi vắng nhà không bao giờ thấy ông ta về nữa”
[24, 642].
Những cái ấp chiến lược đã cướp đi cả tiếng khóc, tiếng cười trẻ thơ;
cướp đi hạnh phúc của bao người và cả những quyền sơ đẳng nhất của con người: “Trời tối nhập nhoạn, phía hàng rào vừa mới làm xong càng trắng phau thấy ghê rợn. Theo như nếp mọi hôm, buôn làng nín thin thít, thỉnh thoảng mới có tiếng trẻ con khóc thét lên. Ngay cả một cặp vợ chồng mà cũng không dám hé miệng bàn bạc công việc trong gia đình. Hễ ai hé miệng to một tí là bọn lính bảo làm hiệu cho Việt Cộng” [24, 701].
Đế quốc Mỹ đã tạo ra những con thú đội lốt người với bản tính khát máu và là những thằng ăn cắp trắng trợn: “Một tên lính quen nghề rồi. Hễ đến buôn nào dù ít hay nhiều cũng phải có quà mang về cho vợ. Nhà Y Lên có một
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
con gà đang ấp. Tên lính này thọc tay, nắm cổ gà bẻ quặp đầu dưới cánh”
[24, 656]. Người dân sợ bọn Mỹ Ngụy như sợ những con thú hung dữ nhất:
“Hôm nay cử một tiểu đội lính Mỹ đến, mọi người trong buôn đã trở thành người tù không có bản án. Cái lính gác và hàng rào bao nhiêu lâu sẽ hết...
Những gia đình có con gái, họ lo đứng lo ngồi. Bọn chúng đến mang theo cái tính con thú bọn chúng. Những cái gì chúng đã học được ở người Mỹ đều là ở đây cả, gọi là lính Mỹ mà” [24, 687- 688].
Ai cũng biết bến nước là nơi linh thiêng, là báu vật của buôn làng, nơi khởi nguồn của sự sống và những tình cảm hồn nhiên, thiêng liêng nhất nhưng khi bọn giặc Mỹ đến đã làm cho bến nước- nơi hiền hòa nhất cũng trở nên xa lạ, đáng sợ: “Bến nước này trước kia là do người làng chăm sóc.
Nhưng nay khi đi xuống múc nước nó cứ rờn rợn trong người, nó có gì đâu.
Nó rất hiền, mùa hè nó đem cái mát, mùa lạnh nó cho hơi ấm cho dân làng.
Chỉ từ ngày lập ấp nó mới xa lạ” [24, 704].
Sống dưới chế độ Mỹ Ngụy mỗi người có một cách cảm nhận khác nhau nhưng chung quy lại cái đáng sợ nhất vẫn là mất tự do: “Sống dưới chế độ Mỹ- Diệm con người không có tự do, không ai muốn sửa sang lại nhà cửa. Ai cũng có ý nghĩ như nhau về buôn làng của mình. Buôn làng khó sống quá”
[24, 731].
Hòa chung mạch chảy khuynh hướng sử thi, Y Điêng qua các tiểu thuyết của mình đã thể hiện rõ lòng yêu nước, yêu buôn làng thân thương của mình và tố cáo bọn thực dân, đế quốc đã gieo rắc những đau thương cho dân tộc. Đó cũng chính là giọng điệu chung của nhiều nhà văn trong giai đoạn trước 1975.
Tiểu kết
Ngôn ngữ, giọng điệu, trở thành một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên đặc trưng riêng cho mỗi loại hình văn học và cũng góp phần xác định cá tính
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
sáng tạo của mỗi nhà văn, mỗi trào lưu văn học. Nếu ngôn ngữ là yếu tố thứ nhất của văn học như màu sắc đối với hội họa, âm thanh đối với âm nhạc, hình khối đối với kiến trúc thì giọng điệu là cái độc đáo không lặp lại ở bất kì một nhà văn nào. Nhà văn Tuốc- Ghê- Nhép nói: “cái quan trọng nhất trong tài năng văn học là tiếng nói của mình, là cái giọng riêng của chính mình, không thể tìm thấy trong cổ họng của bất kỳ một người nào khác”. Bằng cảm quan của một người con Tây Nguyên, nặng lòng với ngôn ngữ, văn hóa Tây Nguyên, Y Điêng đã góp phần gìn giữ vốn văn hóa quí báu của dân tộc mình qua từng trang văn. Cũng là các biện pháp tu từ quen thuộc: so sánh, nhân hóa, ngoa dụ… nhưng ông đã thổi cái hồn, cách nói của đồng bào, của người Tây Nguyên vào từng con chữ khiến nó mang hơi thở đặc trưng không lẫn vào đâu được.
Là người đi qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân rồi đế quốc, trực tiếp cầm súng cầm súng chiến đấu bảo vệ quê hương nên hơn ai hết ông hiểu những gì mà đất nước, nhân dân và buôn làng thân yêu của ông đã trải qua. Vì vậy, cùng với văn học 1945-1975, giọng điệu ngợi ca trong tiểu thuyết Y Điêng trở thành tiếng nói, giọng điệu chính của văn học giai đoạn này. Tuy nhiên, bên cạnh giọng chủ đạo ấy còn là giọng xót xa, cảm thương cho những người dân thấp cổ bé họng là nạn nhân của thần quyền và cường quyền bị chà đạp không thương xót. Và với sứ mệnh thiêng liêng của một nhà văn, Y Điêng đã đứng về phía những người thấp cổ bé họng góp tiếng nói căm thù, tố cáo những thế lực đã gây bao đau khổ cho nhân dân. Dù chưa tạo được một tác phẩm, hình tượng làm trung tâm của văn học Tây Nguyên nhưng Y Điêng đã tạo được “cái giọng” riêng của mình, và trả được “món nợ” với quê hương, mảnh đất đã sinh thành và cho ông bao cảm xúc để viết nên những trang văn làm sóng sánh lòng người.
luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si