(Luận văn) quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm giáo dục nghề nghiệp giáo dục thường xuyên huyện tây sơn, tỉnh bình định

Thực trạng về nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơ

Trang 1

TRẦN THỊ BÍCH LỆ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY NGHỀ PHỔ THÔNG

Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỀP – GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN TÂY SƠN, TỈNH

BÌNH ĐỊNH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn: PGS TS NGUYỄN VĂN ĐỆ

Bình Định - Năm 2017

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

ơn sâu sắc đến:

Ban Lãnh Đạo Trường Đại Học Quy Nhơn, Khoa Tâm Lý – Giáo Dục, Phòng đào tạo Sau Đại Học, Phòng Quản Lý Khoa Học – Đối Ngoại và các Thầy Cô giáo đã quản lý, giảng dạy, quan tâm và hết lòng giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu

Đặc biệt tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành sâu sắc, lòng quý trọng đến PGS.TS Nguyễn Văn Đệ – Người Thầy, người hướng dẫn khoa học

đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Bình Định, Lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Tây Sơn, cán bộ các phòng ban, Hiệu trưởng, phó Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn và tấm lòng của người thân, đồng nghiệp, bạn bè gần xa

Do điều kiện về thời gian và phạm vi nghiên cứu của đề tài có hạn, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong quý Thầy giáo, Cô giáo và các bạn đồng nghiệp góp ý, chỉ dẫn để tác giả tiếp tục hoàn thiện Luận văn sau này

Xin chân thành cảm ơn!

Trang 3

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Trang 4

LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa hoc 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Đóng góp mới của đề tài nghiên cứu 5

9 Cấu trúc luận văn 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY NGHỀ PHỔ THÔNG Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN 6

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

1.2 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 8

1.2.1 Quản lý 8

1.2.2 Quản lý giáo dục 10

1.2.3 Dạy nghề 11

1.2.4 Hoạt động dạy nghề 11

1.2.5 Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông 12

Trang 5

1.3.2 Nội dung chương trình hoạt động dạy nghề phổ thông 16

1.3.3 Phương pháp hoạt động dạy nghề phổ thông 17

1.4 Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên 19

1.4.1 Nội dung quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông 19

1.4.2 Phương pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông 29

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm Giáo dục nghề nghiệp- Giáo dục thường xuyên 31

1.5.1 Yếu tố chủ quan 31

1.5.2 Yếu tố khách quan 33

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 35

CHƯƠNG 2.THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY NGHỀ PHỔ THÔNG Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN TÂY SƠN, TỈNH BÌNH 37

2.1 Khái quát về phát triển kinh tế, xã hội và giáo dục huyện Tây Sơn 37

2.1.1 Điều kiện tự nhiên và tình hình kinh tế, xã hội 37

2.1.2 Vài nét đặc điểm của trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn và hoạt động dạy nghề phổ thông ở Trung tâm 40

2.2 Giới thiệu quá trình khảo sát thực trạng 43

2.2.1 Mục đích khảo sát 43

2.2.2 Đối tượng khảo sát 43

2.2.3 Nội dung khảo sát 43

2.2.4 Phương thức khảo sát 44

2.2.5 Cách thức xử lý số liệu 44

Trang 6

2.3.1.Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trung

tâm 44

2.3.2 Thực trạng về nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về tầm quan trọng của hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn 46

2.3.3 Thực trạng về hoạt động dạy của giáo viên 50

2.3.4 Thực trạng hoạt động học của học sinh 54

2.3.5 Cơ sở vật chất và trang thiết bị và phương tiện phục vụ dạy học 58

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông tại trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn 59

2.4.1 Thực trạng quản lý hoạt động dạy của giáo viên 59

2.4.2 Quản lý công tác bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao kiến thức, trình độ cho đội ngũ giáo viên 66

2.4.3 Thực trạng về quản lý hoạt động học tập của học sinh 69

2.4.4 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị, phương tiện và đồ dùng dạy học 71

2.4.5 Thực trạng yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn 72

2.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông 75

2.5.1 Kết quả đạt được, nguyên nhân 75

2.5.2 Hạn chế, khó khăn, nguyên nhân 76

Trang 7

3.1 Nguyên tắt đề xuất các biện pháp quản lý 80

3.1.1 Căn cứ vào các nghị quyết của đại hội và hội nghị ban chấp hành trung ương Đảng; các quy định, văn bản của nhà nước về giáo dục (luật giáo dục và quy chế về tổ chức và hoạt động của Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên) 80

3.1.2 Một số nguyên tắc cơ bản xây dựng biện pháp 82

3.2 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định 84

3.2.1 Nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức của Trung tâm 84

3.2.2 Tăng cường quản lý nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học và quy chế chuyên môn của giáo viên 96

3.2.3 Quản lý có hiệu quả hoạt động học tập của học sinh ở trung tâm 106

3.2.4 Tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ công tác dạy nghề phổ thông ở Trung tâm 107

3.2.5 Hoàn thiện công tác tuyển sinh và tổ chức thi cuối khoá 109

3.2.6 Mối quan hệ giữa các biện pháp 112

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của biện pháp 114

3.3.1 Nội dung, đối tượng khảo nghiệm 114

3.3.2 Nội dung phiếu khảo nghiệm 114

3.3.3 Đối tượng để tiến hành khảo nghiệm 115

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 121

1 Kết luận chung 121

Trang 8

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SIX (bản sao)

Trang 9

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

BGĐ : Ban giám đốc CBGV : Cán bộ giáo viên CBQL : Cán bộ quản lý

GV, HS : Giáo viên, học sinh

TTCM : Tổ trưởng chuyên môn GDNN-GDTX : Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Trang 10

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Số

2.1 Quy mô phát triển trường lớp, học sinh của huyện Tây Sơn,

2.2 Thống kê số lượng đội ngũ tính đến tháng 3/2017 44

2.3 Thống kê trình độ đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận

51

2.9

Tổng hợp nhận thức và mức độ tham gia học nghề phổ thông của học sinh ở trung tâm gdnn – gdtx huyện Tây Sơn hiện nay

54

2.10 Thống kê kết quả thi tốt nghiệp nghề phổ thông THPT 55

2.11 Thống kê kết quả thi tốt nghiệp nghề phổ thông THCS 56

2.12 Kết quả khảo sát về quản lý thực hiện nội dung, chương

Trang 11

2.16 Kết quả khảo sát công tác quản lý kiểm tra, đánh giá kết

2.17

Đánh giá của cbqlgd và gv về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến công tác quản lý hoạt động dạy nghề PT của trung tâm

71

2.18

Đánh giá của học sinh về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến công tác quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông của trung tâm

72

2.19

So sánh thứ bậc mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến các Công tác quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông của trung tâm

73

3.1 Đánh giá tính cần thiết của các biện pháp đề xuất 114

3.2 Đánh giá tính khả thi của các biện pháp đề xuất 115

3.3 Đánh giá mối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi

Trang 12

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Mô hình hoạt động quản lý 10

Biểu đồ 2.1 Mức độ phù hợp trong đánh giá của CBQLGD – GV và

HS

74

Sơ đồ 3.1 Mô hình về mối quan hệ giữa các biện pháp 112

Biểu đồ 3.1 Mối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của

các biện pháp quản lý được đề xuất

117

Trang 13

“Nâng cao chất lượng giáo dục và đổi mới công tác quản lý ” Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khoá XI đã khẳng định Nâng cao chất lượng giáo dục luôn là vấn đề quan tâm của các cơ sở giáo dục nói chung và các Trung tâm Dạy nghề và giáo dục thường xuyên nói riêng Chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình giáo dục ở các trường học trong hệ thống giáo dục quốc dân Chất lượng giáo dục quyết định sự tồn tại

và phát triển của sự nghiệp giáo dục, của mỗi cơ sở giáo dục và của mỗi Trung tâm

Vậy trong xu thế hội nhập, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nền kinh tế tri thức và toàn cầu hóa hiện nay, đất nước ta đang tích cực đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH Từ thực tế đó đã đề ra một nhu cầu cấp bách

về chất lượng nguồn lực, đặc biệt là nguồn lực con người và đó cũng là yêu cầu cấp thiết đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo Với yêu cầu phát triển ngày càng mạnh mẽ, đòi hỏi tri thức ngày càng cao như vậy thì thời gian đào tạo chính quy trong nhà trường là hết sức cần thiết Tuy nhiên, sẽ là không đủ

để con người sẵn sàng thích ứng và đảm nhận vai trò làm thay đổi trong đời sống xã hội Vì thế cần phải có đào tạo mới, đào tạo lại, đào tạo liên tục và nơi thực hiện nhiệm vụ đó chính là các trung tâm GDNN - GDTX Trung tâm

Trang 14

GDNN - GDTX có vai trò quan trọng góp phần nâng cao chất lượng toàn diện nguồn lực con người Điều đó đã được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục nghề nghiệp ra đời và có hiệu lực 01/07/2015 “Trung tâm GDNN - GDTX là một bậc học của hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp, trình

độ trung cấp, trình độ cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác cho người lao động, đáp ứng nhu cầu nhân lực trực tiếp trong sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, được thực hiện theo hai hình thức là đào tạo chính quy và đào tạo thường xuyên Với mục tiêu giúp mọi người vừa làm vừa học, học liên tục, học suốt đời nhằm hoàn thiện nhân cách, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ để cải thiện chất lượng cuộc sống, tìm việc làm, tự tạo việc làm và thích nghi với đời sống xã hội hiện nay”

Ngày nay, đứng trước yêu cầu mới của xã hội trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, đòi hỏi phải có sự đổi mới nhiều mặt, trong đó việc quản lý đảm bảo chất lượng nói chung chiến lược trước mắt và lâu dài nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong tương lai nhằm Nâng cao chất lượng giáo dục là vấn đề cơ bản của ngành Giáo dục, là tâm trí của mọi nhà giáo, mọi thành viên trong xã hội Cũng như các bộ phận khác của xã hội, quản lý giáo dục giữ vai trò quan trọng trong hoạt động giáo dục Quản lý giáo dục quyết định đường đi của hệ thống giáo dục, để triển khai đúng hướng, phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội, đất nước Trong khi đó, vấn

đề sống còn của giáo dục là chất lượng giáo dục, vì vậy việc quản lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học đang là vấn đề được quan tâm trong các cơ sở giáo dục hiện nay Để nâng cao chất lượng giáo dục trong các trung tâm GDNN - GDTX cần phải chú trọng đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạy nghề Thực tiễn cho thấy chất lượng và hiệu quả của công tác quản lý hoạt động dạy nghề trong trung tâm GDNN - GDTX không chỉ liên quan trực tiếp đến chất lượng giáo dục học sinh mà cả chất lượng đội ngũ giáo viên Đối với trung tâm GDNN - GDTX, hoạt động

Trang 15

Với những lý do trên, việc tìm ra những giải pháp mang tính khả thi và hiệu quả cao trong công tác giảng dạy, đảm bảo chất lượng là một nhu cầu thiết yếu không chỉ mang tính lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn cao đối với

sự phát triển của trung tâm trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, tác giả chọn đề tài nghiên cứu:

“ Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn tỉnh Bình Định” làm

luận văn tốt nghiệp cho mình với mong muốn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dạy nghề phổ thông trong trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn nói riêng và các trung tâm GDNN – GDTX của tỉnh Bình Định nói

chung

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông tại trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn tỉnh Bình Định nhằm góp phần đổi mới quản lý hoạt động dạy nghề và thực hiện mục tiêu giáo dục ở trung tâm trong giai đoạn hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

Trang 16

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định

4 Giả thuyết khoa hoc

Hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn tỉnh Bình Định những năm qua được triển khai thực hiện và đạt những kết quả nhất định nhưng còn một số hạn chế và chưa đồng bộ do đó chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm Nếu xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm một cách đồng bộ, thiết thực, khả thi, phù hợp với thực tiễn dạy nghề thì sẽ nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn tỉnh Bình Định, nhằm góp phần quan trọng vào phát triển Kinh tế - Xã hội tại địa phương

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX

5.2 Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở Trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông và kiểm định về nhận thức, tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định

6 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng dạy nghề phổ thông và các biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2017

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp nghiên cứu và tổng hợp lý thuyết

Trang 17

- Phương pháp phân loại và hệ thống hoá lý thuyết

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng một số công thức thống kê toán học để xử lý và phân tích các

số liệu, kết quả điều tra

8 Đóng góp mới của đề tài nghiên cứu

8.1 Hệ thống và bổ sung cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX

8.2 Đề tài nghiên cứu chỉ ra thực trạng quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định

8.3 Đóng góp một số biện pháp quản lý nhằm quản lý tốt hơn hoạt động dạy nghề PT ở trung tâm GDNN - GDTX huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định

9 Cấu trúc luận văn

- Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ ở trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn tỉnh Bình Định

Trang 18

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY NGHỀ PHỔ THÔNG Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP - GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Hoạt động dạy nghề phổ thông là một trong bốn mặt hoạt động của công tác giáo dục lao động - kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp và dạy nghề cho học sinh phổ thông nhằm mục đích sử dụng hợp lý học sinh khi tốt nghiệp ra trường, giúp công tác phân luồng học sinh cân đối hơn giữa hai hệ thống giáo dục hiện nay của nước ta là hệ thống giáo dục nghề nghiệp và hệ thống giáo dục Đại học Từng bước hướng đến thực hiện dạy nghề xã hội, đáp ứng nhu cầu dạy nghề cho lao động nông thôn tại địa phương

Nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động dạy nghề phổ thông nói riêng, dạy học nói chung và đặc biệt là công tác quản lý hoạt động dạy học của nhà trường trong các giai đoạn phát triển của nền giáo dục Việt Nam, nhiều nhà khoa học đã quan tâm nghiên cứu vấn đề này Có thể kể đến một số tác giả với những quan điểm và những công trình nghiên cứu tiêu biểu sau đây:

Về hoạt động dạy học, tác giả Thái Duy Tuyên với công trình “Giáo dục học hiện đại - những vấn đề cơ bản” đã đề cập đến nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học

Về quản lý giáo dục, tác giả Đặng Quốc Bảo với công trình “Một số khái niệm về quản lý giáo dục”, tác giả đã cung cấp hệ thống các khái niệm về quản lý giáo dục, làm cơ sở để tiếp cận việc nghiên cứu QLGD

Công trình “Khoa học quản lý giáo dục - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Trần Kiểm đã đề cập đến những khái niệm, phương pháp luận, chức năng, nguyên tắc, phương pháp và công cụ quản lý giáo dục, cách tiếp cận hiện đại về quản lý giáo dục

Trang 19

Hệ thống giáo dục nghề nghiệp có vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp lực lượng lao động kỹ thuật ở trình độ sơ cấp và trung cấp đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Việc nghiên cứu các giải pháp để nâng cao hiệu quả thực hiện hoạt động giáo dục nghề phổ thông đã được các nhà giáo dục quan tâm bằng nhiều hoạt động chuyên môn như: Các hội thảo, hội nghị chuyên đề cấp Bộ GD&ĐT hay Sở GD&ĐT tổ chức; đó là Tổ chức giáo dục lao động - hướng nghiệp theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông (tháng 11 năm 2001); Đổi mới công tác giáo dục lao động - hướng nghiệp phục vụ cho yêu cầu CNH, HĐH đất nước (tháng 7 năm 2003); Các giải pháp phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và trung học phổ thông (Hà Nội, ngày 11 tháng 9 năm 2009)

Gần đây, có một số luận văn thạc sĩ khoa học chuyên ngành QLGD nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy và học nghề phổ thông như:

- Nghiên cứu về một số biện pháp quản lý hoạt động dạy và học nghề phổ thông ở trung tâm KTTH – HN Phúc Thọ, tỉnh Hà Tây của tác giả Nguyễn Đình Đạo, năm 2005.[16]

- Nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm Kỹ thuật tổng hợp – hướng nghiệp huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An của tác giả Nguyễn Chiến Thắng, năm 2010.[35]

- Trong tỉnh Bình Định nói chung và huyện Tây Sơn nói riêng có luận văn thạc sĩ QLGD nghiên cứu về vấn đề liên quan đến đề tài mà tác giả nghiên cứu; đó là: Nghiên cứu về “Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông tại trung tâm giáo dục thường xuyên hướng nghiệp Qui Nhơn, tỉnh Bình Định ” của tác giả Nguyễn Tiến Phương, năm 2014 Tuy trùng về lĩnh vực nghiên cứu nhưng em xin chọn lĩnh vực này để làm đề tài nghiên cứu của mình vì đề tài liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu (khác đối tượng, địa bàn ) và đơn vị đang công tác

Trang 20

Hy vọng rằng với kết quả nghiên cứu, đề tài sẽ có những đóng góp hữu ích để làm tốt công tác quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN-GDTX huyện Tây Sơn, đáp ứng yêu cầu chất lượng giáo dục toàn diện hiện nay, góp phần quan trọng vào phát triển Kinh tế - Xã hội tại địa phương

1.2 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.2.1 Quản lý

Có nhiều cách trình bày khái niệm quản lý của các nhà khoa học:

- Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã viết: “Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [12; tr1]

- Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì "Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [26; tr24]

- Theo tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Quản lý là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung” [2; tr17]

- Theo tác giả Trần Quốc Thành thì: “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích, đúng với ý chí của nhà quản lý, phù hợp với quy luật của khách quan” [33]

Qua các định nghĩa trên, chúng tôi thấy quản lý bao gồm các nội hàm chủ yếu như sau:

- Hoạt động của quản lý được tiến hành trong một tổ chức hay một nhóm

Trang 21

tổ chức vận hành đạt tới mục tiêu đề ra

* Bản chất quản lý và một số đặc trưng của hoạt động quản lý:

- Bản chất của hoạt động quản lý là sự tác động hợp quy luật của chủ thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành có hiệu quả như mong muốn

- Mục tiêu của quản lý: là tạo dựng một môi trường mà trong đó mỗi người có thể hoàn thành được mục đích của mình, của nhóm với thời gian tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất

- Đối tượng của quản lý: là các quan hệ quản lý, tức là quan hệ giữa người và người trong quản lý, quan hệ giữa chủ thể và đối tượng quản lý

- Trong một hệ thống, hoạt động quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật, nó điều khiển một hệ thống hoạt động xã hội ở tầm vi mô cũng như vĩ mô, góp phần quan trọng quyết định chất lượng và hiệu quả vận hành của hệ thống Trong hệ thống, quá trình tác động của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý vừa làm biến đổi khách thể, vừa tạo ra cái mới

- Quản lý là một nghề

- Quản lý có hai thuộc tính cơ bản là tính tổ chức - kỹ thuật và tính KT-XH

- Lao động quản lý là một dạng hoạt động đặc thù của con người, là điều kiện quan trọng để làm cho mỗi tổ chức, mỗi hệ thống cũng như cả xã hội loài người tồn tại, vận hành và phát triển

- Bản thân hoạt động quản lý cũng mang tính hệ thống với các thành tố: chủ thể quản lý, công cụ quản lý, phương pháp quản lý, đối tượng quản lý

và mục tiêu quản lý; các thành tố đó quan hệ với nhau theo sơ đồ sau:

Trang 22

Sơ đồ 1.1: Mô hình hoạt động quản lý

Trong đó:

+ Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân hay một tổ chức

+ Công cụ quản lý là phương tiện mà chủ thể quản lý dùng để tác động đến khách thể quản lý; có thể là mệnh lệnh, là quyết định, là các văn bản luật,

MÔI TRƯỜNG QUẢN LÝ

Trang 23

Theo tác giả Nguyễn Kỳ và Bùi Trọng Tuân: “QLGD được hiểu là những tác động tự giác có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật của chủ thể QL đến tất cả các mắc xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các

cơ sở giáo dục là nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội”

Tác giả Trần Kiểm chia QLGD thành 2 cấp độ vi mô và vĩ mô QLGD cấp vĩ mô là QL nền giáo dục hoặc hệ thống giáo dục; QL vi mô là QL nhà trường [22, tr36] Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể thấy rõ 4 yếu tố

của QLGD, đó là chủ thể QL, đối tượng bị QL, khách thể QL và mục tiêu QL

Như vậy, ta có thể hiểu: QLGD là hệ thống những tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể QL đến đối tượng QL, nhằm đưa hoạt động giáo dục của từng cơ sở và của toàn bộ hệ thống giáo dục đạt được mục tiêu đã đề ra

1.2.3 Dạy nghề

Khái niệm dạy nghề được giải thích trong Luật Dạy nghề như sau:

“Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái

độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học”[20 ; tr10]

Khái niệm TTDN được quy định tại văn bản quy phạm pháp luật về

dạy nghề như sau: “TTDN là cơ sở dạy nghề trình độ sơ cấp hoạt động theo quy định của Quy chế mẫu của TTDN (Ban hành kèm theo Quyết định số 13/2007/QĐ-BLĐTBXH ngày 14/5/2007 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) và các quy định khác của pháp luật có liên quan TTDN là đơn vị sự nghiệp, có quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật TTDN có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng”[9 ; tr3]

1.2.4 Hoạt động dạy nghề

Hoạt động dạy nghề là hoạt động dạy và học nghề nhằm thực hiện các mục tiêu dạy nghề theo các trình độ đào tạo nghề (trình độ cao đẳng nghề, trung cấp nghề và sơ cấp nghề) Trong đó:

Trang 24

Mục tiêu dạy nghề trình độ sơ cấp là nhằm trang bị cho người học nghề năng lực thực hành một nghề đơn giản hoặc năng lực thực hành một số công việc của một nghề; có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ, tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình

độ cao hơn

Mục tiêu dạy nghề trình độ trung cấp là nhằm trang bị cho người học nghề kiến thức chuyên môn và năng lực thực hành các công việc của một nghề; có khả năng làm việc độc lập và ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc; có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ, tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn

Mục tiêu dạy nghề trình độ cao đẳng là nhằm trang bị cho người học nghề kiến thức chuyên môn và năng lực thực hành các công việc của một nghề, có khả năng làm việc độc lập và tổ chức làm việc theo nhóm; có khả năng sáng tạo, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc; giải quyết được các tình huống phức tạp trong thực tế; có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ, tạo điều kiện cho người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn

1.2.5 Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông

1.2.5.1 Khái niệm hoạt động

Hoạt động luôn được coi là một phương thức tồn tại của con người trên thế giới Hoạt động là sự tác động của chủ thể lên một đối tượng, nhằm biến đổi đối tượng, với sự tiêu hao năng lượng thần kinh và cơ bắp của con người, băt nó sản sinh ra những giá trị vật chất, tinh thần phục vụ nhu cầu cả cá nhân cũng như xã hội

Trang 25

Từ góc độ tâm lý học, xuất phát từ quan điểm cho rằng: Cuộc sống của con người là chuỗi những hoạt động, giao tiếp kế tục nhau, đan xen nhau, hoạt động được hiểu là phương thức tồn tại của con người trong thế giới khách quan “Hoạt động là mối quan hệ tác động qua lại giữa con người và thế giới

để tạo ra sản phẩm cả về phía thế giới, cả về phía con người”

Theo quan điểm của triết học: “Hoạt động là một phương thức đặc thù của con người quan hệ với thế giới, một quá trình qua đó con người tái sản xuất và cải tạo một cách sáng tạo giới tự nhiên, do đó làm cho bản thân mình trở thành chủ thể hoạt động, và làm cho những hiện tượng của tự nhiên mà con người đang nắm giữ trở thành khách thể của hoạt động của mình Chính nhờ có hoạt động, lao động mà con người mới có sự hình thành ban đầu, cũng như sự duy trì phát triển trong tiến trình lịch sử tất cả những đặc tính người”

Dưới góc độ triết học có thể hiểu rằng: Hoạt động là mối quan hệ biện chứng giữa chủ thể và khách thể, trong quan hệ đó, chủ thể là con người, khách thể là hiện thực khách quan

1.2.5.2 Khái niệm hoạt động dạy nghề phổ thông

Theo tác giả E.A.Klimov: “Nghề nghiệp là một lĩnh vực sử dụng sức lao động vật chất và tinh thần của con người một cách có giới hạn, cần thiết cho xã hội (do sự phân công lao động xã hội mà có) Nó tạo cho con người khả năng sử dụng lao động của mình để thu lấy những phương tiện cần thiết cho việc tồn tại và phát triển”

Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu nghề nghiệp như một dạng

lao động vừa mang tính xã hội (sự phân công xã hội) vừa mang tính cá nhân (Nhu cầu bản thân) trong đó con người với tư cách là chủ thể hoạt động đòi

hỏi để thỏa mãn những yêu cầu nhất định của xã hội và cá nhân

Tóm lại nghề nghiệp là một dạng lao động đòi hỏi ở con người một quá trình đào tạo chuyên biệt, có những kiến thức, kỹ năng kỹ xảo chuyên môn nhất định

Trang 26

Khi tìm hiểu khái niệm nghề cần quan tâm tới đặc điểm chuyên môn của nghề và phân loại nghề Đặc điểm chuyên môn của nghề gồm các yếu tố:

- Đối tượng lao động của nghề

- Công cụ và phương tiện lao động của nghề

- Quy trình công nghệ

- Tổ chức quá trình lao động của nghề

- Các yêu cầu đặc trưng về tâm sinh lý của người hành nghề cũng như yêu cầu về đào tạo nghề

Việc phân loại nghề có ý nghĩa quan trọng trong tổ chức đào tạo nghề, tuy nhiên do xuất phát từ yêu cầu, mục đích sử dụng và các tiêu chí khác nhau nên việc phân loại nghề khá phức tạp và phong phú Ví dụ: phân theo tính chất của nghề ta có nghề đơn giản, nghề kỹ thuật; hay phân theo phạm vi của

nghề thì phân ra nghề diện hẹp, nghề diện rộng…

Thuật ngữ nghề phổ thông là khái niệm mới dùng để chỉ việc dạy nghề trong nhà trường phổ thông; trong trung tâm GDTX – HN hay trong trung tâm GDNN – GDTX hiện nay Nghề phổ thông dùng theo một quy ước thể hiện mục đích, mức độ, nội dung, phương pháp dạy nghề cho học sinh và khả năng thực hiện của nhà trường hay trung tâm GDTX – HN & GDNN -GDTX

- Theo tác giả Trần Hồng Quân: “Dạy nghề cho học sinh phổ thông với

tư cách là dạy tri thức; kỹ năng lao động, hướng nghiệp là chính”.[27;17]

Theo tài liệu: “Danh mục nghề dạy cho học sinh phổ thông trong nhà trường phổ thông cơ sở và phổ thông trung học” của Bộ GD&ĐT đã nêu:

“Nghề phổ thông là những nghề có tính chất phổ biến, lý thuyết và thực hành ít phức tạp, công cụ đơn giản, thời gian học nghề không lâu, trang bị

cơ sở vật chất ít tốn kém, quá trình lao động nghề có thể vận dụng khoa học kỹ thuật nhằm đạt năng suất cao…” [5; tr13]

Dạy nghề phổ thông hiện nay nhằm chuẩn bị cho học sinh một số kỹ năng lao động về những lĩnh vực nghề phổ biến, cần thiết và phù hợp với lứa

Trang 27

tuổi học sinh trung học, để khi ra trường nếu không tiếp tục học lên có thể tham gia lao động sản xuất tại gia đình, cộng đồng hoặc các doanh nghiệp, đồng thời góp phần định hướng nghề theo ý nghĩa giáo dục hướng nghiệp Hiện nay Bộ GD&ĐT có quy định khung phân phối chương trình cho gần 60 nghề khác nhau để các địa phương; trung tâm và học sinh lựa chọn, nội dung các nghề thuộc các lĩnh vực công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, thủ công và tin học Việc dạy nghề phổ thông hiện nay chủ yếu thực hiện tại các trung tâm GDNN-GDTX và một số trường phổ thông có điều kiện

Dạy nghề phổ thông còn là hoạt động mang tính chất giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học, một bộ phận của nội dung giáo dục toàn diện Thông qua dạy nghề phổ thông nhằm không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức, kỹ năng lao động nghề nghiệp cần thiết và tư duy kỹ thuật mà còn giáo dục học sinh thái độ, tác phong lao động nghề nghiệp; học sinh làm quen với việc tìm hiểu một nghề cụ thể, có điều kiện để thử sức bản thân trong hoạt động thực tế, thích ứng những yêu cầu của nền kinh tế - xã hội, từ đó hình thành động cơ, thái độ lựa chọn nghề phù hợp

1.2.5.3 Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông

Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm GDNN-GDTX là

bộ phận chủ yếu trong toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường hay trung tâm, là hoạt động chủ yếu nhất trong toàn bộ hoạt động của trung tâm do trung tâm tổ chức quản lý và chỉ đạo nhưng có quan hệ tương tác, liên thông với các tổ chức GD & ĐT khác mà HS - HV có điều kiện tham gia

Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông là huy động tiềm năng của cộng đồng, củng cố, xây dựng các trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện, đáp ứng hoạt động dạy và học nghề phổ thông cho học sinh phổ thông, từng bước đáp ứng hoạt động dạy và học nghề xã hội tạo cơ hội học tập cho mọi người ở mọi trình

độ, mọi lứa tuổi, có thể học tập suốt đời, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mỗi cá nhân, góp phần nâng cao dân trí và chất lượng nguồn nhân lực

Trang 28

1.3 Lí luận về hoạt động dạy nghề phổ thông ở Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên

1.3.1 Mục tiêu hoạt động dạy nghề phổ thông

- Về kiến thức: Giảng dạy cho học sinh hiểu được một số kiến thức cơ bản về công cụ, kỹ thuật, quy trình công nghệ và về an toàn lao động, vệ sinh môi trường đối với một nghề phổ thông đã học, biết những đặc điểm và yêu

cầu của nghề đó

- Về kỹ năng: Hình thành cho học sinh một số kỹ năng sử dụng công

cụ, kỹ năng thực hành kỹ thuật theo quy trình công nghệ để làm ra sản phẩm đơn giản theo yêu cầu của mỗi nghề Hình thành và phát triển kỹ năng vận dụng những kiến thức, kỹ năng vào lao động đã có vào thực tiễn

1.3.2 Nội dung chương trình hoạt động dạy nghề phổ thông

- Chương trình dạy nghề phổ thông bậc THPT có 105 tiết (3 tiết/tuần),

bố trí ngoài thời lượng học 1 buổi/ngày (trái buổi) cho khối lớp 11

- Chương trình dạy nghề phổ thông bậc THCS có 70 tiết (2 tiết/tuần),

bố trí ngoài thời lượng học 1 buổi/ngày (trái buổi) cho khối lớp 8

Bộ GD&ĐT đã ban hành tài liệu khung phân phối chương trình dạy học cho khối lớp 11 và 8 nghề phổ thông gồm các nghề: điện dân dụng, điện

tử dân dụng, cắt may, nấu ăn, tin học văn phòng Trong đó, quy định rõ nội dung theo các chương, bài và tổng số tiết bao gồm số tiết lý thuyết, thực hành,

ôn tập và kiểm tra

Song song đó, trung tâm lao động - hướng nghiệp của Bộ GD&ĐT đã ban hành Tài liệu tập huấn Hoạt động giáo dục nghề phổ thông trong đó quy định cụ thể chuẩn kiến thức và kỹ năng cho mỗi nghề

Về thái độ của người học: Phát triển hứng thú kỹ thuật và nhu cầu vận dụng kiến thức, kỹ năng vào lao động, vào hoàn cảnh mới, thói quen làm việc

có kế hoạch, tuân thủ quy trình kỹ thuật và bảo đảm an toàn lao động, bước đầu có tác phong công nghiệp, giữ gìn vệ sinh môi trường, có ý thức trong

Trang 29

việc tìm hiểu và lựa chọn nghề nghiệp của học sinh Dạy cho học sinh những tri thức chuyên môn nghề nghiệp và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo hình thành tay nghề và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức phù hợp với yêu cầu của nghề

1.3.3 Phương pháp hoạt động dạy nghề phổ thông

1.3.3.1 Hoạt động dạy của giáo viên

Dạy học là một công việc vừa có tính khoa học vừa có tính nghệ thuật

nó đòi hỏi sự sáng tạo của giáo viên trong quá trình giảng dạy Để làm tốt công việc này thì giáo viên phải thực hiện tốt 3 giai đoạn chính đó là giai đoạn chuẩn bị trước khi lên lớp, giai đoạn lên lớp, giai đoạn sau khi lên lớp Các giai đoạn này được thiết kế và thực hiện như thế nào các bạn giáo viên chúng ta cần quan tâm, sắp xếp hiệu quả, khoa học theo trình tự sau:

Bước 1: Việc chuẩn bị lên lớp:

Chúng ta đều biết rằng dạy học là công việc vừa có tính khoa học lại

vừa có tính nghệ thuật, nó luôn đòi hỏi sự sáng tạo của người giáo viên trong

quá trình giảng dạy

Việc chuẩn bị lên lớp của người giáo viên bao gồm việc chuẩn bị dài hạn cho cả năm học hoặc từng học kỳ và việc chuẩn bị lên lớp cho từng tiết học cụ thể:

* Việc chuẩn bị dài hạn cho cả năm học hoặc từng học kỳ bao gồm những công việc sau:

Tìm hiểu học sinh lớp mình giảng dạy về kết quả học tập, giáo dục, thái độ và phong trào học tập, tu dưỡng của lớp, đặc điểm tâm lý chung của lớp và của những học sinh cá biệt, phong cách sư phạm của người giáo viên

đã và đang giảng dạy ở lớp đó Trên cơ sở đó mà đề ra những yêu cầu hợp lý đối với họ

* Việc chuẩn bị trực tiếp lên lớp bao gồm việc phân tích nội dung sách giáo khoa, soạn giáo án và chuẩn bị những điều kiện cho việc lên lớp:

Trang 30

Về phân tích nội dung các bài trong sách giáo khoa, thường phải phân tích về mặt khái niệm, về mặt logic, về mặt tâm lý, về mặt giáo dục và cuối cùng là về mặt lý luận dạy học

Như vậy trong hoàn cảnh nào người giáo viên để có bài dạy tốt, đạt yêu cầu chất lượng đều phải tuân thủ các quy tắt và quy trình trên

Bước 2: Lên lớp

Lên lớp là hoạt động cụ thể của giáo viên nhằm thực hiện toàn bộ giáo

án đã vạch ra Lên lớp là lĩnh vực đời sống tinh thần quan trọng nhất Đây là lúc người giáo viên và người học tiếp xúc với nhau Chính trong thời gian đó người giáo viên mới thể hiện đầy đủ tính khoa học và tính nghệ thuật trong công tác dạy học và giáo dục của mình, thể hiện tầm hiểu biết, hứng thú, niềm tin và nói chung là thế giới tinh thần của mình

Bước 3: Sau khi lên lớp:

Sau tiết học, người giáo viên phải phân tích sư phạm một cách tổng hợp, cụ thể cần làm sáng tỏ:

- Chất lượng của việc tích cực hoá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

- Chất lượng hình thành những khái niệm và kỹ năng, kỹ xảo

- Chất lượng khái quát hoá và hệ thống hoá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

- Chất lượng ra bài về nhà và hướng dẫn học sinh tự học…

1.3.3.2 Hoạt động học của học sinh

Học sinh học nghề phổ thông tại Trung tâm GDNN-GDTX huyện Tây Sơn đa số là học sinh vùng nông thôn (tỷ lệ khoảng 80%), còn lại số ít là học

sinh người dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế - xã hội ở mức sống trung bình

Học sinh học tại trung tâm chỉ có 2 trường THPT Và 4 trường THCS còn lại 2 trường THPT, 11 trường THCS trung tâm điều giáo viên đến tận cơ sở để giảng dạy hoặc hợp đồng giáo viên tại chỗ giảng dạy tạo điều kiện thuận lợi cho các em học tập và hưởng được chính sách học hướng nghiệp

Đặc điểm địa bàn và dân cư của huyện phần lớn là người nông thôn (chiếm đến 80% dân số của huyện) do đó học sinh học nghề phổ thông tại

Trang 31

1.4 Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên

1.4.1 Nội dung quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông

1.4.1.1 Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học

Thuật ngữ mục tiêu trong GD được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau,

có chức năng khác nhau Đó là mục tiêu GD của cấp học hay bậc học, mục tiêu môn học, mục tiêu bài học

Trong dạy học cần chú ý đến việc GV đề ra mục tiêu dạy học đối với từng môn, chương, từng bài và tiết dạy Mục tiêu chung của một môn học là mục tiêu tổng quát của chương trình môn học Từ mục tiêu chung được xây dựng thành mục tiêu cụ thể bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ Mục tiêu bài học là sự cụ thể hóa và lượng hóa các mục tiêu cụ thể của môn học cả về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà HS cần phải có được sau mỗi bài học

Để quản lý thực hiện mục tiêu của GV, người thủ trưởng đơn vị phải chỉ đạo:

- Các tổ chuyên môn thống nhất mục tiêu của môn học, chương, bài học và tiết học của môn đó

- Chỉ đạo cho người dạy thể hiện được các mục tiêu đó trong việc soạn bài, giảng bài và đánh giá kết quả HS

- Chỉ đạo các bộ phận phục vụ giảng dạy thực hiện các yêu cầu của người dạy về tài liệu, phương tiện, thiết bị để thực hiện mục tiêu dạy học

1.4.1.2 Quản lý thực hiện nội dung chương trình dạy học

Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của giám đốc là quản lý GV thực hiện dạy học theo chương trình giám đốc phải nắm vững nội dung, yêu cầu của

Trang 32

các môn học, chỉ đạo giáo viên nghiêm túc thực hiện chương trình mà Bộ Giáo Dục đã ban hành Những nội dung quản lý thực hiện chương trình mà giám đốc phải tiến hành là:

- Chỉ đạo các tổ chuyên môn, GV nhận thức đầy đủ vai trò, ý nghĩa của việc thực hiện chương trình theo chuẩn kiến thức, kỹ năng

- Tổ chức cho GV nắm chương trình bộ môn theo chuẩn kiến thức, kỹ năng và phân biệt chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình chuẩn và chương trình nâng cao

- Trên cơ sở chương trình khung của Bộ GD&ĐT đã ban hành và chương trình cụ thể đã được thống nhất, các tổ chuyên môn triển khai thực hiện Chú ý giảm tải một số nội dung theo hướng dẫn của Bộ

- Các tổ chuyên môn xác định nội dung trọng tâm, lựa chọn PP dạy học, hình thức dạy học phù hợp, đáp ứng yêu cầu của chương trình

- Chỉ đạo thực hiện dạy học tự chọn theo các hình thức: Môn học nâng cao hoặc chủ đề tự chọn nâng cao

1.4.1.3 Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên

a) Quản lý việc thực hiện quy chế chuyên môn Quy chế chuyên môn là hệ thống các quy định, hướng dẫn mang tính chuẩn mực, có tính pháp lý, có tác dụng chỉ đạo hoạt động dạy học và các hoạt động GD, làm cơ sở cho việc hình thành nề nếp, kỷ cương trong nhà trường góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Để quản lý thực hiện quy chế chuyên môn, giám đốc cần nghiên cứu các văn bản quy định về nhiệm vụ năm học của Bộ ban hành, các văn bản quy định về chương trình, nội dung, PPDH, để chỉ đạo thực hiện đúng chương trình, kế hoạch dạy học Chỉ đạo đội ngũ GV soạn bài, lên lớp, kiểm tra đánh giá, cụ thể:

- Quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên

Phân công giảng dạy là khâu tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, đây là công việc hết sức quan trọng trong công tác QL của giám đốc, nó quyết định

Trang 33

chất lượng dạy học - giáo dục của nhà trường Phân công giảng dạy cho GV là sắp xếp lớp dạy và bố trí thời gian lên lớp của GV một cách phù hợp Việc phân công giảng dạy cho GV phải được tiến hành trên cơ sở tham khảo ý kiến của TTCM, đề xuất của phó giám đốc chuyên môn và giám đốc xem xét hợp lý

để đưa ra quyết định cuối cùng Quyết định phân công GV phải được công bố công khai trong trung tâm trước ngày khai giảng năm học, hoặc sau khi điều chỉnh lại để GV chủ động chuẩn bị cho công tác giảng dạy

Quản lý việc phân công giảng dạy cho GV là phân công hợp lý, đúng năng lực, sở trường và hoàn cảnh của GV, đảm bảo sự điều hòa chất lượng giảng dạy của GV ở các lớp, khối lớp và sau một thời gian thực hiện sự phân công nếu

sự phân công trước đó chưa phù hợp thì có thể điều chỉnh cho phù hợp

- Quản lý việc thực hiện kế hoạch dạy học của giáo viên

Chương trình dạy học là căn cứ để giáo viên lập kế hoạch dạy học, tiến hành tổ chức công tác dạy học của mình

Kế hoạch dạy học của GV là một bản kế hoạch, trong đó quy định trình tự dạy môn học; số tiết cho từng môn trong mỗi năm học, từng tuần học; việc tổ chức năm học (số tuần thực học, số tuần lao động và nghỉ, chế

độ học tập hàng tuần, hàng ngày)

Quản lý thực hiện kế hoạch dạy học của GV là QL việc thực hiện phân phối chương trình, kế hoạch dạy học của GV đã được phê duyệt

- Quản lý soạn bài của giáo viên

Soạn bài là thiết kế quy trình dạy học của người GV, là kế hoạch lên lớp, nó xác định mục tiêu đạt được sau khi thực hiện bài học, lựa chọn PP, phương tiện, hình thức dạy học thích hợp với bài học Soạn bài có vai trò quan trọng đối với sự thành công của tiết lên lớp, nó định hướng toàn bộ của thầy và trò trong tiết học sắp tới

Giám đốc cần tổ chức xây dựng quy định, học tập, thảo luận về mẫu bài soạn, đánh giá bài soạn và phổ biến cho GV thực hiện Chỉ đạo kiểm tra việc soạn bài của GV đảm bảo đúng yêu cầu, trong bài soạn phải xác định được:

Trang 34

Mục tiêu bài học về kiến thức, kỹ năng, thái độ; công việc chuẩn bị của giáo viên và học sinh; tiến trình hoạt động dạy học cụ thể; củng cố, dặn dò, ra bài tập GV cần nghiên cứu, thống nhất hình thức, PP, nội dung soạn bài phù hợp với nội dung từng bài học theo quy định

Mặt khác, dạy học vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật Nó đòi hỏi GV phải luôn luôn sáng tạo trong hoạt động giảng dạy nhưng không có sự sáng tạo nào mà lại thiếu sự chuẩn bị chu đáo Vì vậy, việc chuẩn bị giờ lên lớp không những là điều kiện cần thiết mà còn là điều kiện bắt buộc đối với giáo viên Việc chuẩn bị giờ lên lớp của GV bao gồm việc chuẩn bị dài hạn cho cả năm học, từng học kỳ, từng tháng, từng tuần và từng bài học, tiết học

cụ thể

- Quản lý giờ lên lớp của giáo viên

Lên lớp là hoạt động cụ thể của GV nhằm thực hiện toàn bộ kế hoạch bài giảng đã vạch ra và thể hiện đầy đủ tính khoa học và tính nghệ thuật trong công tác dạy học và GD cũng như thể hiện tầm hiểu biết, hứng thú, niềm tin, tính cách nói chung của người GV

Lên lớp là khâu quan trọng có vai trò quyết định đối với chất lượng dạy học Trong giờ lên lớp, GV phải vừa thực hiện tốt các nội dung đã chuẩn bị trong kế hoạch bài giảng, vừa giải quyết các tình huống xảy ra trong giờ học một cách linh hoạt, sáng tạo nhằm tạo ra một bầu không khí sinh động, hứng thú trong lớp học

Nội dung QL giờ lên lớp của giáo viên là QL việc thực hiện kế hoạch dạy học của giáo viên, QL việc thực hiện nội dung, PP, sử dụng TBDH trên lớp; QL việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh; QL việc thực hiện hồ sơ, sổ sách của giáo viên

- Quản lý hồ sơ giáo viên

Hồ sơ, sổ sách của GV theo quy định của điều lệ của trung tâm bao gồm: Giáo án, sổ dự giờ, sổ điểm, phân phối chương trình, chuẩn kiến thức,

Trang 35

sổ hội họp, sổ chủ nhiệm, sổ tích lũy bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, sổ kế hoạch năm - tháng - tuần học Hồ sơ phản ảnh toàn bộ hoạt động giảng dạy của giáo viên Thông qua việc QL hồ sơ giáo viên, giám đốc có thể nắm chắc hơn các hoạt động chuyên môn của từng giáo viên và thực hiện quy chế, nề nếp chuyên môn của giáo viên theo các yêu cầu đã đề ra

Để QL tốt hồ sơ của giáo viên, giám đốc cần thống nhất các loại hồ sơ theo mẫu, hướng dẫn cách ghi chép từng loại hồ sơ, có kế hoạch kiểm tra hồ

sơ theo từng tổ chuyên môn, nhận xét đánh giá hồ sơ của từng giáo viên, để kịp thời điều chỉnh những sai lệch trong hoạt động dạy và học

- Quản lý việc thực hiện đổi mới PPDH của GV

Bản chất của sự đổi mới PPDH là chuyển từ PP thông báo, tái hiện sang việc tổ chức điều khiển hoạt động nhận thức của HS nhằm phát huy cao độ tính tích cực, tính độc lập, sáng tạo của HS để HS tự chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng,

kỹ xảo

Nội dung QL việc đổi mới PPDH của GV là QL việc GV cải tiến, vận dụng các PPDH và việc sử dụng có hiệu quả các TBDH, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy của GV sao cho HS phát huy tính tích cực cao nhất

- Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS

Kiểm tra, đánh giá là bộ phận hợp thành và là khâu cuối cùng của quá trình dạy học Kiểm tra, đánh giá là hai công việc được tiến hành theo trình tự nhất định hoặc đan xen lẫn nhau nhằm khảo sát, xem xét cả mặt định lượng lẫn định tính kết quả học tập của HS Kiểm tra, đánh giá giúp HS tự kiểm tra về mức độ lĩnh hội tri thức, trình độ tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, PP học tập, để từ đó

HS có thể tự điều chỉnh cách học; giúp GV thu được thông tin ngược từ HS, phát hiện thực trạng kết quả học tập của HS cũng như những nguyên nhân cơ bản dẫn đến thực trạng kết quả đó, là cơ sở thực tế để GV điều chỉnh, hoàn

Trang 36

thiện hoạt động dạy của mình và hướng dẫn HS tự điều chỉnh, tự hoàn thiện hoạt động học của bản thân; giúp giám đốc nhìn nhận thực chất hoạt động dạy học của GV và HS, đánh giá một cách chính xác chất lượng hoạt động dạy học của trung tâm, trên cơ sở đó có những chủ trương, biện pháp chỉ đạo, uốn nắn kịp thời

Trong trung tâm thường sử dụng ba dạng kiểm tra cơ bản: Kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kỳ (thường được thực hiện sau khi học một phần chương trình) và kiểm tra tổng kết (cuối học kỳ, cuối năm học) Vì vậy, việc tổ chức kiểm tra nghiêm túc và đánh giá đúng thực chất, khách quan là một yêu cầu được đặt lên hàng đầu

Nội dung QL việc kiểm tra, đánh giá của GV đối với kết quả học tập của HS là QL việc thực hiện các loại bài kiểm tra theo chương trình, kế hoạch dạy học; việc ra đề kiểm tra, đề thi; chấm, sửa bài cho HS; thực hiện các chế

độ, quy trình kiểm tra, đánh giá và xếp loại HS theo đúng quy định

- Quản lý nề nếp sinh hoạt tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn là bộ phận cơ sở với phạm vi chuyên môn sâu, là nơi

cụ thể hóa các hoạt động dạy học giám đốc cần chỉ đạo các tổ chuyên môn về các mặt cụ thể như sau:

+ Lập kế hoạch hoạt động của tổ, đồng bộ với kế hoạch hoạt động của trung tâm, cần cụ thể hóa các hoạt động, mục tiêu cần đạt, nội dung hoạt động, người thực hiện, điều kiện phục vụ

+ Kế hoạch phải được thông qua tổ chuyên môn để các GV đóng góp ý kiến

+ Giám đốc duyệt kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn, lấy đó làm

cơ sở để kiểm tra, theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện

Trên cơ sở kế hoạch của năm học, học kỳ, các tổ xây dựng kế hoạch hoạt động cho từng tuần và tổ chức thực hiện

Sinh hoạt tổ chuyên môn cần tập trung vào một số nội dung:

Trang 37

+ Thống nhất mục tiêu, nội dung, PP, TBDH và tiến trình dạy học, hình thức kiểm tra chất lượng học tập của học sinh

+ Rút kinh nghiệm giờ dạy

Hội thảo các vấn đề về chuyên môn: Đổi mới PPDH, ứng dụng CNTT vào dạy học

- QL việc dự giờ và phân tích sư phạm bài học

Để nâng cao chất lượng dự giờ, phân tích sư phạm bài học, cần tổ chức các chuyên đề về giờ lên lớp, như trao đổi về nội dung và PP giảng dạy, xây dựng giờ dạy mẫu, tổ chức dạy thử, thao giảng… nhằm rút kinh nghiệm về PP giảng dạy, phân tích sư phạm bài học Trên cơ sở đó, khuyến khích sự sáng tạo của GV và đây cũng chính là hoạt động đặc trưng cho nghề giáo

b) Quản lý đổi mới phương pháp dạy học Muốn QL được việc đổi mới PPDH, giám đốc phải nắm được những kiến thức và nghiệp vụ sư phạm, nghĩa là nắm được nội dung đổi mới

Đổi mới không phải là thay đổi toàn bộ PPDH đã có mà phải trên cơ sở phát huy những yếu tố tích cực của PPDH hiện nay, từng bước áp dụng những PPDH tiên tiến và phương tiện dạy học hiện đại nhằm thay đổi cách thức dạy của thầy, thay đổi PP học tập của HS, chuyển từ học tập thụ động sang học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, từng bước chuyển dần PPDH theo hướng biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học

Giám đốc cần căn cứ vào các định hướng về đổi mới PPDH của các cấp

QL, dựa vào điều kiện thực tế của nhà trường để hình dung một cách tổng quát về các mục tiêu, chỉ tiêu cần đạt, ấn định từng bước đi cụ thể và thời gian tương ứng, dự kiến các biện pháp để thực hiện Sau khi soạn thảo kế hoạch, yêu cầu các đơn vị thảo luận, góp ý bổ sung để hoàn thành kế hoạch và trình cấp trên phê duyệt Giám đốc phổ biến và hướng dẫn các đơn vị và cá nhân xây dựng kế hoạch riêng, phù hợp với chức năng nhiệm vụ của từng đơn vị,

Trang 38

từng cá nhân Đồng thời, với việc lập kế hoạch sát, đúng, giám đốc cần trực tiếp tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra thực hiện kế hoạch để đảm bảo cho sự thành công của quá trình đổi mới PPDH

c) Quản lý công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giáo viên Quản lý công tác bồi dưỡng GV là một công tác quan trọng trong QL của giám đốc trung tâm Bồi dưỡng GV bao gồm bồi dưỡng cả về phẩm chất lẫn năng lực của GV Hình thức bồi dưỡng GV gồm: Bồi dưỡng thường xuyên theo chương trình của Bộ GD&ĐT, bồi dưỡng theo chương trình của

Sở GD&ĐT, các lớp bồi dưỡng cốt cán do các cấp GD tổ chức, các lớp tập huấn ở trung tâm và tự bồi dưỡng cá nhân Để QL bồi dưỡng GV, giám đốc cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng GV, triển khai thực hiện, chỉ đạo kiểm tra chặt chẽ công tác bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức của người GV Giám đốc cần tổ chức thường xuyên các chuyên đề về dạy học, phân tích sư phạm sau tiết dạy, bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ; tạo điều kiện thuận lợi để GV tự bồi dưỡng, học tập nâng trình độ chuyên môn đạt chuẩn và trên chuẩn

1.4.1.4 Quản lý hoạt động học tập của học sinh

Hoạt động học của học sinh tồn tại song song với hoạt động dạy của

thầy vì vậy “Quản lý hoạt động học của HS là một yêu cầu không thể thiếu trong QL quá trình dạy học nhằm tạo ra ý thức tốt trong học tập, giúp HS lĩnh hội kiến thức; hình thành kỹ năng, PP học tập đúng đắn, nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực và sáng tạo của HS”

Quản lý hoạt động học của học sinh là QL các hoạt động trong giờ lên lớp và các hoạt động ngoài giờ lên lớp Các hoạt động trong giờ lên lớp là những hoạt động mà HS phải thực hiện các nhiệm vụ do trung tâm, GV bộ môn, GV chủ nhiệm giao HS phải thực hiện trong thời gian không lên lớp (như làm các bài tập, chuẩn bị bài, các hoạt động ở địa phương…)

Các hoạt động phong trào cũng góp phần hoàn thiện nhân cách của HS

Vì vậy, QL hoạt động học tập phải đồng thời QL hoạt động vui chơi Các

Trang 39

hoạt động phong trào được tổ chức có kế hoạch, có chương trình trong từng tháng, học kỳ, đảm bảo đồng thời hợp lý giữa vui chơi và học tập, tránh tình trạng lôi kéo học sinh vào các hoạt động một cách tùy tiện làm ảnh hưởng đến quá trình học tập của các em Vì vậy QL hoạt động học tập của HS cần phải đạt được những yêu cầu chủ yếu sau:

- Phải làm cho HS có động cơ và thái độ đúng đắn trong học tập, rèn luyện, ham học các môn học đã chọn Xây dựng cho HS có tinh thần, thái độ học tập tốt, chuyên cần, chăm chỉ, có nề nếp học bài và làm bài đầy đủ, ý thức

tự giác và tính trung thực Tự giác tìm tòi phát hiện vấn đề, chủ động lĩnh hội kiến thức, biến quá trình GD thành tự GD

- Tổ chức hướng dẫn HS học tập, giúp HS nắm được các PP học tập ở từng bộ môn, xây dựng nề nếp tổ chức học tập ở trường cũng như ở nhà, nề nếp sử dụng, bảo quản và chuẩn bị đồ dùng học tập

- Xây dựng nề nếp về khen thưởng, kỷ luật, chấp hành nội quy học tập cho HS

- Việc QL hoạt động học tập của HS phải được thực hiện đầy đủ, toàn

diện và mang tính GD cao, nội dung cơ bản của nó bao gồm: a) QL việc GD phương pháp học tập cho HS; b) QL nề nếp, thái độ học tập cho HS; c) QL các hoạt động học tập, vui chơi giải trí; d) Phối hợp các lực lượng GD QL hoạt động học tập của HS

Tóm lại: QL hoạt động học tập của HS là yêu cầu không thể thiếu và rất quan trọng trong quá trình QL dạy và học của giám đốc Nếu có biện pháp

QL tốt sẽ tạo cho HS ý thức tự giác trong học tập, rèn luyện, các em sẽ có được thái độ, động cơ học tập đúng đắn, từ đó góp phần quyết định hiệu quả của hoạt động dạy và học

1.4.1.5 Quản lý môi trường dạy học

Môi trường dạy học tạo điều kiện thuận lợi để tiến hành quá trình dạy học Trong trung tâm cần xây dựng văn hóa học đường, trong đó tập thể sư

Trang 40

phạm đoàn kết, tập thể HS tích cực, thân thiện có trách nhiệm cùng hướng đến một mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học nói riêng và chất lượng GD nói chung

Các hoạt động QL chủ yếu của giám đốc bao gồm:

- Phối hợp các tổ chức, các lực lượng GD trong trung tâm xây dựng tập thể sư phạm, thực hiện phong trào thi đua dạy tốt, học tốt Thực hiện công tác

tự quản có hiệu quả

- Thống nhất được mục tiêu và PP GD của nhà trường với gia đình, và các lực lượng xã hội tham gia công tác GD để đẩy mạnh xã hội hóa GD nói riêng và thực hiện được mục tiêu GD đề ra nói chung

1.4.1.6 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học

Kiểm tra đánh giá là một trong những chức năng quan trọng của công tác QL hoạt động dạy học của giám đốc

Những yêu cầu QL đánh giá kết quả học tập là:

- Đánh giá kết quả hoạt động dạy của người dạy (soạn bài, giảng bài, và việc đánh giá kết quả học tập của người học)

- Đánh giá kết quả của người học về các mặt kiến thức, kỹ năng, thái độ

- Phát huy được hoạt động tự đánh giá của người dạy và người học

Những nội dung QL của giám đốc về đánh giá kết quả dạy học bao gồm: + Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học Nghiên các quy định đánh giá, xếp loại GV, giám đốc phân công phó giám đốc phụ trách công tác kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học Tổ chức cho cán bộ GV nghiên cứu các văn bản quy định về đánh giá, xếp loại kết quả học tập của HS

+ Chỉ đạo cho GV thực hiện tốt công tác kiểm tra, đánh giá HS theo quy chế của Bộ GD&ĐT ban hành Thông báo kết quả học tập của HS giúp giám đốc có được những thông tin ngược, nhằm điều chỉnh quá trình dạy học được tốt hơn

Tiêu đề	Quản lý hoạt động dạy nghề phổ thông ở trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định
Tác giả	Trần Thị Bích Lệ
Người hướng dẫn	PGS. TS. Nguyễn Văn Đệ
Trường học	Trường Đại học Quy Nhơn
Chuyên ngành	Quản lý giáo dục
Thể loại	Luận văn thạc sĩ giáo dục học
Năm xuất bản	2017
Thành phố	Bình Định

Định dạng
Số trang	147
Dung lượng	1,44 MB