(Luận văn) nền dân chủ mỹ thời cận đại

Tác phẩm trình bày một số quyền lợi của người dân được Hiến pháp năm 1787 của nước Mỹ bảo đảm, trong đó đặc biệt là các quyền: quyền tự do tôn giáo, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do bá

Trang 1

- -

NGUYỄN THỊ XUÂN BÍCH

NỀN DÂN CHỦ MỸ THỜI CẬN ĐẠI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si

Trang 2

Với diện tích đứng thứ ba thế giới, gồm năm mươi tiểu bang và một đặc khu liên bang, nước Mỹ rộng lớn được nhìn nhận như một cường quốc kinh tế, văn hóa, quân sự có tầm ảnh hưởng nhất thế giới Sức mạnh ấy được phản ánh qua câu nói: “Khi nước Mỹ hắt xì hơi, thì cả thế giới đều bị cảm lạnh” Những thành tựu của Mỹ đã đóng góp vào kho tàng văn minh của nhân loại không phải là ít Tất cả

đã tạo nên niềm tự hào cho người Mỹ Họ coi đất nước của mình chính là “thiên đường” của thế giới, của sự “giàu sang”, của sự “tự do”, Đến với nơi ấy, ta sẽ bắt gặp tượng Nữ thần Tự do, được coi là biểu tượng mẫu mực của lý tưởng tự do, dân chủ cũng như của chính nước Mỹ Nền dân chủ này được thiết lập ngay từ buổi đầu lập quốc của nước Mỹ và trải qua một quá trình phát triển phức tạp, từng bước dần hoàn thiện cho đến ngày nay

Thời kỳ cận đại là thời kỳ mà các cuộc cách mạng tư sản bắt đầu bùng nổ, lật đổ nền thống trị của chế độ phong kiến lỗi thời, kìm hãm sự phát triển của xã hội loài người Khi cách mạng tư sản giành được thắng lợi, các nước tư sản non trẻ như Anh, Pháp, đã tìm mọi phương thế để tạo ra một chế độ xã hội mới nhằm thúc đẩy xã hội phát triển bằng cách thiết lập nền dân chủ, điều mà họ cho rằng tốt nhất cho chính đất nước và nhân dân của mình lúc bấy giờ Nước Mỹ cũng không nằm ngoại lệ Sau khi giành được độc lập từ thực dân Anh, những nhà lãnh đạo

Mỹ đã tìm mọi cách xây dựng cho đất nước một nền dân chủ mang sắc thái riêng của dân tộc mình – một dân tộc đa sắc tộc Lúc này, những chủ nhân của nước Mỹ vốn là những cư dân của “Cựu thế giới” di cư sang Họ đã đến và nhận ra rằng, Bắc Mỹ như một “miếng đất tốt” để gieo trồng những “hạt mầm” của tư tưởng tự

do, dân chủ mà họ nhọc công mang từ quê hương “Cựu thế giới” sang

Nghiên cứu về nền dân chủ Mỹ thời cận đại sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình người Mỹ xây dựng nền dân chủ của mình ra sao? Quá trình đó bị những nhân tố nào tác động đến? Đề tài này sẽ giúp cho những người nghiên cứu và

Trang 3

thấu đáo, triệt để, sâu sắc hơn về nước Mỹ Bởi vì, chúng ta có thể nhận thấy những điểm tương đồng và khác biệt của nền dân chủ Mỹ so với nền dân chủ của các nước tư sản đương thời như Anh, Pháp,

Mặc dù, với những hoàn cảnh địa lý, văn hóa, trình độ phát triển cũng như thể chế chính trị khác nhau, tuy nhiên, sau khi nhận thức được những vấn đề như

đã trình bày trên cơ sở phân tích, so sánh, đối chiếu, chúng ta có thể rút ra những bài học, kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình xây dựng nền dân chủ của chính đất

nước chúng ta Đó chính là lý do em chọn đề tài “Nền dân chủ Mỹ thời cận đại”

làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử vấn đề

Mỹ vẫn luôn tự hào là một đất nước của sự tự do, dân chủ Chính vì vậy, nền dân chủ Mỹ luôn thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu Tuy nhiên, “Nền dân chủ Mỹ thời cận đại” lại là một đề tài khó bởi nguồn tài liệu còn hạn chế Qua những tài liệu thu thập được, em nhận thấy các tác phẩm nghiên cứu nền dân chủ

Mỹ hiện nay tuy nhiều, nhưng hầu hết là nghiên cứu nó trong thời kỳ hiện đại Trong khi đó, những tài liệu nghiên cứu nền dân chủ Mỹ trong thời kỳ cận đại lại không nhiều Trong đó, đáng kể nhất là một số tác phẩm có liên quan sau đây:

- Tác phẩm “Nền dân trị Mỹ” của Alexis De Tocqueville Từ lâu, ông

đã trở thành một huyền thoại, một thần tượng ở Mỹ, vì được xem là hiểu nước Mỹ hơn cả người Mỹ Tác phẩm này của ông – bên cạnh bản Tuyên ngôn độc lập và Hiến pháp Hoa Kỳ - được tôn thờ gần như một thứ “tôn giáo chính trị” Tác phẩm này của ông đã nghiên cứu sâu sắc về nền dân chủ của dân tộc Mỹ, về những đặc điểm cũng như những ảnh hưởng to lớn của nó đến chính nội tại nước Mỹ Trong tác phẩm này ông còn trình bày những quan điểm riêng của cá nhân suy nghĩ về nền dân chủ của nước Mỹ Tuy vậy, tác phẩm lại không đề cập nhiều đến quá trình

Trang 4

- Tác phẩm “Tóm tắt dân chủ” - ấn phẩm của Chương trình Thông tin

quốc tế của Bộ ngoại giao Hoa Kỳ Tác phẩm mô tả đời sống dân chủ của nước

Mỹ với việc khái quát một vài đặc điểm Tuy vậy, tác phẩm chủ yếu đề cập đến chính đời sống dân chủ hiện nay của nước Mỹ

- Tác phẩm “Các quyền con người được Hiến pháp bảo đảm” của

Melvin Urofsky Tác phẩm trình bày một số quyền lợi của người dân được Hiến pháp năm 1787 của nước Mỹ bảo đảm, trong đó đặc biệt là các quyền: quyền tự do tôn giáo, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do báo chí, quyền bảo vệ tài sản, quyền riêng tư,

- Tác phẩm “Hiến pháp Mỹ được làm ra như thế nào?” của Nguyễn

Cảnh Bình Với tác phẩm này, tác giả đã tái hiện lại quá trình Hiến pháp năm 1787 – được xem là một trong những trụ cột vững chắc bảo đảm cho sự phát triển của nước Mỹ - ra đời trong sự thảo luận, tranh cãi gay gắt, thậm chí có khi quá trình đó còn bị gián đoạn bởi sự bất đồng ý kiến giữa các người lãnh đạo cũng như của các nhà trí thức tiến bộ lúc bấy giờ

- Tác phẩm “Chế độ Tổng thống Mỹ” của Nguyễn Anh Hùng Tác

phẩm tìm hiểu về chế độ Tổng thống – mô hình nguyên thủ quốc gia Hoa Kỳ: từ quá trình hình thành, các đặc trưng, địa vị và quyền hạn của Tổng thống, Với những nội dung đó, tác phẩm đã một phần nào thể hiện vài đặc điểm của nền dân chủ nước Mỹ, mặc dù còn khái quát

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là:

- Trước hết, đề tài cần phải làm sáng tỏ nền dân chủ của nước Mỹ trong thời kỳ cận đại ở một số nội dung: cơ sở thiết lập, biểu hiện, đặc điểm, ảnh hưởng

Trang 5

- Đề tài phải thấy được ảnh hưởng của nền dân chủ nước Mỹ trên cả hai phương diện: đối với nội tại nước Mỹ và đối với thế giới Trên cơ sở đó, đề tài phải nhìn nhận, đánh giá vai trò của Mỹ trong việc góp phần xây dựng nền dân chủ trên thế giới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Đề tài phải làm rõ được những nội dung cần phải nghiên cứu trên cơ sở sưu tầm, thu thập và phân tích, tổng hợp các nguồn tài liệu Qua đó, đề tài bảo đảm tính khoa học và lôgíc, giá trị lý luận cũng như giá trị thực tiễn của một đề tài nghiên cứu khoa học

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài chủ yếu là nền dân chủ của nước Mỹ trong thời kỳ cận đại với những nội dung liên quan: cơ sở thiết lập nền dân chủ, những biểu hiện, đặc điểm cũng như ảnh hưởng của nền dân chủ đó

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung chính của đề tài là nền dân chủ của nước Mỹ trong thời kỳ cận đại Do vậy, phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn về không gian là chính nước Mỹ với khoảng thời gian bao gồm toàn bộ thời kỳ cận đại của lịch sử nước

Mỹ, bắt đầu từ cuộc đấu tranh giành độc lập của 13 bang thuộc địa Bắc Mỹ năm

viết về nền dân chủ của nước Mỹ Ngoài ra, em còn tiến hành sưu tầm các bài viết

Trang 6

trên các tạp chí, trên các ấn phẩm của Bộ ngoại giao nước Mỹ được lưu trữ trên mạng Internet có nội dung liên quan đến đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Đứng vững trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch

sử và phép biện chứng của sử học Mác - xit để xem xét, đánh giá các sự kiện, hiện tượng lịch sử

- Phương pháp cụ thể: Kết hợp chặt chẽ phương pháp lịch sử và phương pháp logic; đi sâu vận dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, đánh giá, hệ thống hóa các nguồn tư liệu thành văn

có thể hiểu được vì sao đây là một trong những niềm tự hào của nước Mỹ

- Là cơ sở so sánh nền dân chủ giữa các nước trên thế giới trong thời

Trang 7

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ THIẾT LẬP NỀN DÂN CHỦ MỸ THỜI CẬN ĐẠI

1.1 Cơ sở lý luận hình thành nền dân chủ ở Mỹ thời cận đại 1.1.1 Tư tưởng của John Locke

John Locke (1614-1657), một nhà triết học người Anh, là người đã khởi thảo học thuyết phân quyền Tư tưởng của ông ảnh hưởng lớn đến nhiều lĩnh vực như triết học, chính trị,… Những lý luận của ông về chủ nghĩa tự do và khế ước xã hội

đã ảnh hưởng trực tiếp đến Voltaire, Montesquieu và sau này tới cả những người sáng lập nên Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ như Alexander Hamilton, James Madison và Thomas Jefferson Tên tuổi của John Locke được biết đến nhiều nhất qua cống hiến của ông cho chủ nghĩa tự do nói chung và ảnh hưởng với nước Mỹ nói riêng

Đóng góp quan trọng của ông đối với nước Mỹ nói riêng và nhân loại nói chung, đó là những tư tưởng về khế ước xã hội và quyền tự nhiên của con người Khi đề cập đến quyền tự nhiên của con người, Locke quan niệm rằng, con người

có quyền sống, quyền tự do, sức khỏe và sở hữu Trong đó, quyền mưu cầu sinh tồn của con người là quyền tự nhiên trước tiên Ông giải thích rằng, tài sản có trước Nhà nước và do lao động sinh ra, cho nên tài sản là quyền tự nhiên của con người và Nhà nước không có quyền can thiệp

Đề cập đến Nhà nước, Locke cho rằng, chính phủ là “một khế ước xã hội” giữa “kẻ cai trị” và “người bị trị” Điều này có nghĩa, vì nhu cầu của sự liên kết để cùng phát triển, con người chấp nhận giao quyền hành cho một nhóm người có khả năng để điều hành đất nước Nhà nước được thành lập để bảo vệ quyền của con người và có thể bị thay đổi bị chính người dân Locke cho rằng, quyền lực chính trị sẽ không bao giờ quay trở về với nhân dân nếu như chính phủ đó tồn tai một cách tốt đẹp, công chính, bảo đảm các quyền của con người Nhưng nếu chính

Trang 8

phủ đó thất bại trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình thì “nhân dân có quyền hành động với tư cách quyền lực tối cao và tự mình tiếp tục công việc lập pháp, hoặc dựng lên một hình thức chính quyền mới, hoặc vẫn theo hình thức cũ đó nhưng được đặt vào tay những con người mới, theo những gì họ cho là tốt đẹp”

[21;243]

Theo ông, một chính quyền tốt là một chính quyền có thể bảo vệ được những quyền tự nhiên của con người, nghĩa là bảo đảm cho con người có quyền được sống, được tự do, có sức khỏe và của cải Để có thể bảo đảm thực hiện được việc này, Locke cho rằng, dạng Nhà nước tốt nhất chính là quyền lực của hệ thống chính quyền được hạn chế bằng cách chia thành các nhánh và mỗi nhánh có quyền hạn riêng đủ cần thiết để thực hiện chức năng của mình

Ông chia quyền lực nhà nước thành các quyền: lập pháp, hành pháp, và liên minh Đồng thời phân chia các cơ quan sử dụng các quyền trên: quyền lập pháp thuộc về Nghị viện, quyền hành pháp và quyền liên minh thuộc về nhà vua Ông còn đề cập đến giới hạn của mỗi cơ quan trong việc sử dụng quyền lực của mình: Nghị viện có quyền thông qua các đạo luật nhưng không thể can thiệp vào công việc thực hiện chúng; Nhà vua có quyền lãnh đạo việc thi hành pháp luật, bổ nhiệm các quan chức, giải quyết các vấn đề hòa bình, chiến tranh, đối ngoại của đất nước nhưng không có những đặc quyền quyết định nào đối với Nghị viện Sự phân chia này nhằm không tạo điều kiện hay cơ hội cho các thế lực chính trị thâu tóm quyền lực về tay minh và xâm phạm các quyền tự nhiên của công dân

Để duy trì trật tự xã hội, cũng như có thể thực hiện những quyết định mà chính quyền lãnh đạo đưa ra thì Nhà nước cần phải có được sự hậu thuẫn của người dân, nghĩa là phải được người dân đồng thuận Tuy nhiên, không phải lúc nào toàn bộ người dân cũng đều tán thành hay chấp nhận những quyết định hay chính sách của Nhà nước Do vậy, ông chủ trương phải chấp nhận tính quyết định dựa trên ý kiến của đa số lên trên hành vi của mỗi cá nhân, nghĩa là “thiểu số phải phục tùng đa số”

Trang 9

Tuy nhiên, Locke không xét tới quyền của tất cả mọi người Trọng tâm của ông là nhằm bảo vệ quyền của nam giới châu Âu, những người có sỡ hữu tài sản Trong khi đó, phụ nữ và những người bản địa, người hầu, người lao động được trả lương lại không được công nhận là những người được hưởng đầy đủ các quyền tự nhiên của một con người Đây là một hạn chế của ông Mặc dầu vậy, những tư tưởng của Locke vẫn là một bước đột phá về tư tưởng chính trị và nhân quyền thời bấy giờ Nó có ảnh hưởng rất lớn tới cuộc Cách mạng Mỹ năm 1775-1783 và những khái niệm trong Hiến pháp Mỹ, một văn kiện cho đến nay vẫn điều chỉnh mọi bộ luật Mỹ Tư tưởng của ông đã được các nhà ái quốc Bắc Mỹ tiếp thu làm

mục tiêu của cuộc chiến tranh chống thực dân Anh giành độc lập “Tác phẩm của Locke “Tiểu luận về chính quyền dân sự” xuất bản năm 1690 đã cung cấp cho cuộc đấu tranh giành độc lập Bắc Mỹ một nội dung lý thuyết về nhà nước tư sản

Đó cũng là cách mạng tư sản Anh lan sang Bắc Mỹ, được chấp nhận và áp dụng trong thực tiễn Đó là lý thuyết tư sản về nhiệm vụ của nhà nước là bảo vệ tính mạng, tự do và tài sản của nhân dân Quyền lực chính trị là của dân và do dân ủy thác quyền lực đó cho chính phủ Chính phủ là đại diện của dân, vì thế có bổn phận thực thi quyền hành do dân giao phó” [27;92-93]

1.1.2 Tư tưởng của Charles Montesquieu

Montesquieu tên thật là Charles de Secondat (1689-1755), xuất thân từ dòng dõi quý tộc của nước Pháp Montesquieu là nhà tư tưởng vĩ đại trong thời kỳ

Khai sáng Tư tưởng của ông đã có những ảnh hưởng rất lớn đến kiệt tác “Bàn về khế ước xã hội” của Rousseau – Cha đẻ tinh thần trực tiếp của Cách mạng Pháp –

sau đó và đến toàn bộ tinh thần giải phóng của cuộc Cách mạng Mỹ và Cách mạng

tư sản Pháp sau đó khoảng 40 năm, mở đường ra đời cho sự ra đời của các thể chế dân chủ với xã hội công dân và nhà nước pháp quyền trên toàn thế giới

Khi đề cập đến các loại hình nhà nước của xã hội loài người, Montesquieu đã trình bày những đặc điểm riêng của mỗi loại hình Ông nêu lên bản chất của mỗi

chế độ nhà nước: “Chính thể dân chủ là chính thể mà dân chúng hay một bộ phận

Trang 10

dân chúng có quyền lực tối cao Chính thể quân chủ thì chỉ một người cai trị, nhưng cai trị bằng luật pháp được thiết lập hẳn hoi Trong chính thể chuyên chế thì trái lại, chỉ một người cai trị, mà không luật lệ gì hết, chỉ theo ý chí và sở thích của hắn ta mà thôi” [25;47] Và ông đã thể hiện rõ thái độ căm ghét của mình đối

với chế độ chuyên chế khi đưa ra lời định nghĩa vắn tắt về “ông vua chuyên chế”

là “một con người mà cả năm giác quan luôn luôn nói rằng ông ta là tất cả và mọi người không là cái gì hết” [16;132] Theo ông, nhà nước chuyên chế là một nhà

nước chuyên quyền, độc tài và bạo lực

Từ đó, Montesquieu đề cao vai trò của pháp luật đối với một nhà nước Ông cho rằng, quốc gia sẽ được ổn định nếu pháp luật thích hợp cũng như phản ánh đúng tinh thần căn bản của chính thể đương thời Chính vì vậy, ông đặt ra nhiệm

vụ hàng đầu cho các nhà lập pháp là nghiên cứu để đưa ra những sắc lệnh ủng hộ chính thể hiện hữu Montesquieu cho rằng con người chỉ thực sự có tự do khi con người làm theo pháp luật Đồng thời, pháp luật một phần nào góp phần vào việc hạn chế sự bất bình đẳng trong xã hội Mọi người đều được bình đẳng trước pháp luật, dù là người tài giỏi hay là người thấp kém nhất

Mặt khác, Montesquieu còn đề cập đến những yếu tố ảnh hưởng đến sự tồn

tại của một mô hình nhà nước Ông nói đến sự tương quan giữa quốc gia và yếu tố địa lý Theo ông, chính thể cộng hòa cần có một diện tích nhỏ bởi vì chính quyền

có nhu cầu đoàn kết toàn dân Nếu diện tích của quốc gia quá rộng lớn, sự khác biệt giữa nguyện vọng và quyền lợi của nhân dân ở mỗi vùng có thể đưa đến xung đột chính trị Tuy vậy, quốc gia với một diện tích quá nhỏ có thể bị xâm chiếm dễ dàng bởi ngoại bang

Và Montesquieu đã đưa ra đề nghị mô hình liên bang quốc gia để giải quyết cho bài toán quốc phòng của một quốc gia: một số tiểu quốc kết hợp với nhau thành lập một liên bang nhằm tập trung sức mạnh để bảo vệ an ninh chung Mỗi tiểu quốc tự giải quyết các vấn đề nội bộ mà không sợ bị chi phối bởi ngoại bang Song song với việc đó, các tiểu quốc trong cùng một liên bang sẽ kết hợp thành

Trang 11

một mặt trận chung để đối ngoại Quan niệm liên bang quốc gia của Montesquieu

đã ảnh hưởng đến tư tưởng của các chính trị gia sáng lập Hoa Kỳ Nó góp phần vào việc xây dựng một mô hình nhà nước phù hợp cho nước Mỹ, bảo đảm thực hiện những tư tưởng dân chủ cho nhân dân Mỹ

Nếu như Locke đã đề cập đến học thuyết phân quyền một cách còn hạn chế Thì Montesquieu là người đã phát triển toàn diện học thuyết này Chính vì vậy, khi nói đến tư tưởng phân quyền, người ta liền nghĩ ngay đến Montesquieu Đây có thể xem là một trong những chính thuyết quan trọng nhất của nhân loại và là một trong các nguyên tắc căn bản trong Hiến pháp của nhiều quốc gia, trong đó có nước Mỹ Điều bất ngờ ở đây là thuyết phân quyền được Montesquieu sáng tạo dựa trên sự hiểu biết thiếu chính xác của ông về tình hình chính trị của Anh quốc, nơi ông trú ngụ không đầy hai năm Tuy được xây dựng trên một cơ sở hiểu biết không đầy đủ, thuyết phân quyền đã ảnh hưởng bao trùm lên tiến trình phát triển chính trị của phương Tây

Trong thuyết “Tam quyền phân lập”, ông cho rằng: lập pháp là cơ quan có quyền làm ra luật, sửa đổi và hủy bỏ các dự luật; hành pháp là cơ quan giám sát thực hiện luật pháp của nhân dân, có quyền về đối nội và đối ngoại,…; tư pháp là

cơ quan có quyền trừng phạt người phạm tội và phân xử các vụ kiện tụng,… Mỗi

cơ quan có những quyền hành nhất định trong khuôn khổ, giới hạn quyền lực đã được quy định đối với cơ quan của mình Tuy cho rằng các cơ quan không có quyền can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, nhưng theo Montesquieu, cơ quan này có thể ngăn chặn cơ quan khác theo nguyên tắc “cân đối và kiểm tra” Ông giải thích được sự thâu tóm quyền lực vào tay một cá nhân hay một tổ chức sẽ đem đến những hậu quả nào Nếu tất cả quyền hành của các thành phần này tập trung vào tay của một cá nhân (vua) hay một nhóm lãnh đạo, đảng phái,… quyền

tự do của nhân dân sẽ bị tiêu diệt, bởi vì xu hướng độc tài lãnh đạo sẽ có cơ hội phát triển nếu không bị kiềm chề bởi một quyền lực chính trị đối nghịch Cũng không có gì là tự do nếu quyền tư pháp không tách khỏi quyền lập pháp và quyền

Trang 12

hành pháp Nếu quyền tư pháp nhập lại với quyền lập pháp thì người ta sẽ độc đoán với quyền sống và quyền tự do của nhân dân Quan tòa sẽ là người đặt ra luật Nếu tư pháp nhập lại với quyền hành pháp, thì quan tòa sẽ có cả sức mạnh của kẻ đàn áp Nếu một người hay một tổ chức của quan chức, của quý tộc hay của dân chúng nắm hết cả ba thứ quyền lực nói trên thì tất cả sẽ mất hết Do vậy, ông chủ trương, mỗi thành phần phải được độc lập để kiểm soát lẫn nhau hầu bảo vệ quyền tự do của nhân dân Có thể thấy, với học thuyết này, Montesquieu đã giải quyết được những xung đột về quyền lợi giữa các giai cấp (nhà vua, quý tộc, thường dân)

Như vậy, với việc đề cập đến các loại hình nhà nước và đưa ra thuyết “Tam quyền phân lập”, Montesquieu đã bước đầu đặt cơ sở về mặt lý luận cho việc xây

dựng nền dân chủ của nước Mỹ Đặc biệt, học thuyết “Tam quyền phân lập” đã có ảnh hưởng sâu sắc đến việc thiết lập chính quyền của nước Mỹ sau này nhằm bảo đảm quyền tự do của nhân dân Các nhà lập quốc nước Mỹ khi tiếp thu học thuyết này đã hy vọng sẽ tổ chức được một hệ thống chính trị nhằm hòa giải được sự bất đồng giữa các phe nhóm có thế lực trong xã hội

1.1.3 Các nhà tư tưởng trào lưu triết học Ánh sáng ( XVII-XVIII)

Ngoài việc chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi tư tưởng của Locke và Montesquieu, những người sáng lập nên nước Mỹ cũng chịu ảnh hưởng bởi tư tưởng của những nhà tư tưởng khác, đặc biệt là của những nhà tư tưởng thuộc trào lưu Ánh sáng (XVII-XVIII) ở Pháp Trào lưu này đã sản sinh ra nhiều triết học, sử học, văn học,… mang tư tưởng tiến bộ, tấn công vào chế độ phong kiến bằng những học thuyết, tư tưởng

Voltaire (1694-1778) không chỉ phê phán chế độ phong kiến mà còn đề cập đến sự hợp lý của chế độ cộng hòa và những ưu việt của nó khi thừa nhận nền cộng hòa là hình thức sơ khai trong cuốn từ điển triết học Tư tưởng của ông còn

đề cao tự do, tín ngưỡng Ông cho rằng, con người chính là trung tâm của nhân

loại chứ không phải là thần thánh hay bất kỳ một tôn giáo nào “Tin tưởng mãnh

Trang 13

liệt vào sự thắng lợi của con người đối với những trở lực phong kiến, ông đã có ảnh hưởng lớn lao đối với tư tưởng của các nhà cách mạng, các công trình sáng tác của ông đã đóng góp một cách xuất sắc vào kho tàng kiến thức loài người”

[28;70]

Người đại diện xuất sắc nhất của trào lưu này là Jean Jacques Rousseau (1712-1778) Thông qua các tác phẩm của mình, Rousseau đã nói lên quyền lợi và nguyện vọng của đại đa số quần chúng nhân dân, nhất là của nông dân và tiểu tư sản Ông phê phán chế độ tư hữu và những quan hệ xã hội mà chế độ đó sinh ra Ông cho rằng sự bất bình đẳng là kết quả của chế độ tư hữu và nêu lên con người phải được bình đẳng Từ đó, ông chủ trương điều hòa chế độ tư hữu, xóa bỏ sự bất bình đẳng trong xã hội Điểm nổi bật trong quan niệm chính trị của ông là vấn đề chế độ nhà nước Rousseau chủ trương thiết lập một nhà nước cộng hòa, trong đó bảo đảm hoàn toàn chủ quyền của nhân dân, bảo đảm quyền tự do, bình đẳng và tư

hữu tài sản “Rousseau đi thẳng tới mục tiêu là tấn công vào quyền tư hữu, nguồn gốc sự xa hoa của người này, sự nghèo đói của người khác và ông đề ra một phương thuốc anh hùng đấu tranh chống lại sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, văn học, nghệ thuật, quay trở lại một cuộc đời đơn giản hơn, cuộc đời sẽ có tình anh

em hơn” [22;37]

Tóm lại, các nhà tư tưởng đưa ra những học thuyết tiến bộ tấn công vào sự chuyên chế của chế độ phong kiến thời bấy giờ Đó là một chế độ đã kìm kẹp con người trong xiềng xích của kẻ bị trị, tạo ra sự bất bình đẳng trong xã hội Ông khẳng định những quyền mà con người được hưởng Từ đó, họ đã vạch ra một xã hội tự do, bình đẳng hơn trên cơ sở xây dựng một bộ máy nhà nước tốt đẹp hơn

bảo đảm quyền lợi của người dân trong xã hội

1.2 Cơ sở thực tiễn hình thành nền dân chủ ở Mỹ thời cận đại 1.2.1 Vị trí địa lý – dân cư của nước Mỹ

Nước Mỹ nằm ở khu vực đặc biệt, được bao bọc bởi hai đại dương là Thái Bình Dương và Đại Tây Dương Do nằm trải dài trên nhiều vĩ độ, vì vậy, thiên

Trang 14

nhiên của nước Mỹ hết sức phong phú, đa dạng với nhiều loại hình Ở Mỹ, “có những ngọn núi cao, những cánh đồng lúa phì nhiêu, bằng phẳng; có cả sa mạc khô cằn, có những vùng nhiệt đới xanh tốt, có những cánh đồng cỏ bao la, có dải

bờ biển lởm chởm và có cả những ngọn đồi nhấp nhô” [7;6] Khí hậu của Mỹ

cũng vì vậy mà rất đa dạng, có khí hậu ôn đới, có khí hậu nhiệt đới, … Không chỉ vậy, tài nguyên của nước Mỹ cũng rất phong phú đến nỗi người ta nghĩ rằng “vàng trộn với đất” mà chính những cư dân bản địa nơi đây lại không nhận ra

Với việc Columbus phát hiện ra châu Mỹ vào năm 1492, quá trình bành trướng lãnh thổ của các quốc gia châu Âu được mở rộng sang nơi đây Các nước tìm mọi cách để có thể đặt chân đến nơi đây và làm chủ những vùng đất rộng lớn

và phì nhiêu này Người Tây Ban Nha là những người đầu tiên đặt chân tới nước

Mỹ, tiếp đến là người Pháp, người Hà Lan, người Thuỵ Điển,… Người Anh đến Bắc Mỹ chậm hơn nhưng lại không phải “uống nước đục” Với những ưu thế của mình, họ dần dần chiếm ưu thế và làm bá chủ nơi này

Do đó, những thổ dân da đỏ vốn là cư dân bản địa của nước Mỹ, những

người mà theo Alexis De Tocqueville cho rằng “tất cả đều dốt nát và nghèo nàn, song tất cả đều bình đẳng và tự do” [35;83], lại không “chiếm không quá 1% dân số” [38;37] ở Mỹ hiện nay bởi sự sát hại của những người nhập cư Những người

Mỹ hiện nay vốn là “con cháu của những người đã vượt đại dương từ một nơi nào

đó ở Cựu thế giới sau 1492” [38;37] Tổ tiên họ đã đến Bắc Mỹ, “là nơi những con người văn minh sẽ phải thử xây dựng nên cái xã hội trên những nền móng mới, và bằng cách áp dụng lần đầu tiên những lý thuyết mà tới đó vẫn chưa từng

ai biết đến hoặc nổi tiếng là bất khả thi, họ sẽ đem lại cho thế giới một quang cảnh mà lịch sử trong quá khứ không chuẩn bị sẵn” [35;86] Có nhiều nguyên

nhân lý giải cho việc nhập cư của nước Mỹ trong thời kỳ này Nhưng theo Cố

Tổng thống J.Kennedy, chủ yếu là “do ba áp lực chính: sự khắc nghiệt của tôn giáo, áp lực chính trị, khó khăn về kinh tế là những nguyên nhân chính của sự di dân hàng loạt” [36;239] Bắc Mỹ trở thành “nơi trú ẩn” của những người nhập cư

Trang 15

này Chính những làn sóng di dân và những người nhập cư đã tạo ra một dân tộc

mới tại một vùng đất mới, “những cá nhân của tất cả những dân tộc bị hòa tan trong một chủng tộc người mới” [38;69] Bắc Mỹ lúc này như là “ngôi nhà chung”

của những người châu Âu Họ là những con người phi thường, can đảm, dám từ bỏ quê hương của mình để đến sinh sống ở những vùng đất hoàn toàn xa lạ Họ mang theo những nền văn hóa riêng của dân tộc mình, mang theo những tư tưởng mới và

tiến bộ về sự bình đẳng, sự tự do,… đến Bắc Mỹ Họ “đã du nhập vào mảnh đất

họ đang sinh sống sự bình đẳng của các điều kiện và sự bình đẳng của trí tuệ, nhờ đó mà nền cộng hòa dân chủ một ngày nào đó tất phải ra đời như sinh ra từ cái mạch tự nhiên của nó vậy” [35;401] Họ đến từ những đất nước khác nhau với

mục đích là tìm kiếm cho bản thân một cơ hội mới để sinh sống và phát triển Họ muốn trốn thoát khỏi những xiềng xích nô lệ mà chế độ phong kiến của chính quê hương quàng lên cổ của họ; cho nên họ không chấp nhận sự cai trị của một dân tộc nào Đặc biệt, khi những người nhập cư đến, nơi đây vẫn còn ở trong tình trạng

bộ lạc của những thổ dân da đỏ, chứ không phải là sự tồn tại của chế độ phong kiến như chính quê hương của họ Nơi đây không có sự hào nhoáng, giàu sang của bọn quý tộc, không có sự phân biệt giữa người giàu và người nghèo Đó là một vùng đất tốt để họ “gieo mầm” những tư tưởng bình đẳng, tự do của mình Do đó, các thế hệ sau của những người nhập cư không có thói quen kính trọng vua Họ thích sống tự do, thích chinh phục những vùng đất mới và không quen phục tùng

mệnh lệnh của riêng một ai “Bỏ lại đằng sau gánh nặng của trật tự phong kiến

cũ, họ hầu như không gặp phải bất kỳ trở ngại nào trong quá trình xây dựng xã hội dựa trên những nguyên tắc tự do chính trị và xã hội được xây dựng trong thời

kỳ đầy khó khăn ở thế kỷ XVII và XVIII ở châu Âu” [42;22-23] Sau một thời gian

dài di thực, những người dân Bắc Mỹ lúc này đã tạo thành một cộng đồng ổn định,

sử dụng ngôn ngữ chung là tiếng Anh, cùng sinh sống trên một lãnh thổ, cùng một tôn giáo, cùng hấp thụ những nền văn hóa của nhau,… tất cả đã tạo nên một dân tộc mới mang sắc thái của nhiều dân tộc Chính vì vậy, khi thực dân Anh thiết lập

Trang 16

được hệ thống thuộc địa ở Bắc Mỹ, áp dụng chính sách cai trị hết sức hà khắc ở đây đã làm cho mâu thuẫn giữa nhân dân thuộc địa với chính quốc xuất hiện và ngày càng gay gắt hơn Và cuộc đấu tranh giữa dân tộc mới này với chính quyền thực dân Anh nhằm giành độc lập, tự do là điều không thể tránh khỏi

Như vậy, những đặc điểm riêng về dân cư cũng như vị trí địa lý đã hình thành nên một đất nước mới, một dân tộc mới mà theo như lời của Grèvecoeur

nhận định: “Vào đêm trước cuộc Cách mạng, nước Mỹ không phải là một bản sao bằng giấy than của châu Âu và người Mỹ không đơn giản là người châu Âu di cư sang” [38;101] Đó là dân tộc của những người yêu thích tự do, sự bình đẳng giữa

nhau Đây là một trong những cơ sở quan trọng để xác lập cũng như duy trì nền

dân chủ của nước Mỹ “Hoàn cảnh họ, nguồn gốc họ, sự sáng láng của họ, và nhất là các tập tục của họ đã cho phép họ xây dựng và duy trì được quyền tối thượng chính đáng của nhân dân” [35;130]

1.2.2 Các cuộc cách mạng tư sản 1.2.2.1 Cuộc chiến tranh giành độc lập Bắc Mỹ (1775-1783)

Nước Mỹ trước khi có sự can thiệp của cư dân châu Âu là một vùng đất rộng, đất đai màu mỡ và không phải là một vùng đất hoang, khi mà tại nơi đây, một nền văn hóa của người da đỏ đã được hình thành và phát triển rực rỡ Tuy nhiên, vùng Bắc Mỹ khi đó bị coi là vùng “đất vô chủ” nên các nước thực dân châu Âu đều tìm cách xâm chiếm Đầu tiên là người Tây Ban Nha, và sau đó là các nước Pháp, Hà Lan, Thụy Điển, mạnh mẽ và có hiệu quả nhất là của người Anh Với những lợi thế hơn hẳn so với các nước châu Âu khác, Chính phủ Anh đã đặt được sự thống trị của mình trên những vùng đất ở Bắc Mỹ và đến năm 1752, Anh đã chia nơi đây thành 13 bang thuộc địa: New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, Bắc Carolina, Nam Carolina, Georgia

Nước Anh đã thi hành ở Bắc Mỹ một chính sách cai trị hà khắc, “một mặt biến các thuộc địa thành thị trường dành riêng cho các chế phẩm chính quốc; mặt

Trang 17

khác lại áp dụng một loạt các loại thuế đi ngược lại với quyền lợi của nhân dân Bắc Mỹ” [26;14] nhằm nô dịch các cư dân ở những vùng đất này Vì vậy, mâu

thuẫn giữa nhân dân thuộc địa ở Bắc Mỹ với thực dân Anh ngày càng gay gắt Và cuộc đấu tranh giữa dân tộc mới này với chính quyền thực dân Anh nhằm giành độc lập là điều không thể tránh khỏi

Trong cuộc đấu tranh này, lực lượng quần chúng nông dân, thợ thủ công, nô

lệ trở thành lực lượng chính, giai cấp tư sản dân chủ là bộ phận lãnh đạo Cuộc chiến tranh trải qua 2 giai đoạn trong khoảng thời gian từ năm 1775 – 1783 Cuộc đấu tranh của nhân dân Bắc Mỹ đã thu hút sự chú ý của nhiều lực lượng tiến bộ lúc bấy giờ; đồng thời, Bắc Mỹ còn nhận được sự giúp đỡ của các nước lớn khác ở châu Âu như Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha,… Chiến thắng Saratôga ngày 17/10/1777 đã tạo nên bước ngoặt của lịch sử cuộc chiến tranh giành độc lập ở

Bắc Mỹ Nó “thuyết phục Pháp rằng nước Mỹ đủ khả năng giành được độc lập”

[38;152] Chính vì vậy, Pháp đã ký hiệp định liên minh với Bắc Mỹ (6/2/1778) cùng chống Anh Và sau đó, một Liên minh chống Anh được thành lập, thu hút sự tham gia của nhiều nước châu Âu (Tây Ban Nha, Pháp, Hà Lan,…) Nước Anh bị

cô lập bởi sự liên kết chống đối của các nước Điều đó càng khẳng định tính chất chính nghĩa của cuộc chiến tranh của nhân dân Bắc Mỹ

Trong cuộc chiến tranh này, lực lượng lãnh đạo cách mạng Mỹ đã công bố

bản “Tuyên ngôn độc lập” vào ngày 4/7/1776 Đây là một văn kiện quan trọng, là

lời tuyên bố các quyền tự do dân chủ tư sản và khẳng định nền độc lập của các

bang Bắc Mỹ Dù vẫn còn những hạn chế, nhưng bản “Tuyên ngôn độc lập” là một tiến bộ lớn, ghi nhận những mong muốn dân chủ của nhân dân

Sau đó, ngày 7/10/1776, Hội nghị lục địa II đã thông qua bản các điều khoản của Liên bang, đặt cơ sở cho việc xây dựng mối quan hệ giữa các bang

Cuộc chiến tranh giành độc lập của nhân dân Bắc Mỹ thắng lợi, một quốc gia mới ra đời, đó là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ (hay còn gọi là nước Mỹ)

Trang 18

Cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 bang thuộc địa Bắc Mỹ thực chất là một cuộc cách mạng tư sản, được tiến hành dưới hình thức một cuộc chiến tranh giành độc lập Thắng lợi của cuộc cách mạng không chỉ có ý nghĩa đối với riêng

lục địa Bắc Mỹ “Cuộc cách mạng đã thu hút sự chú ý của chính giới khắp châu

Âu Những nhân vật trứ danh theo chủ nghĩa lý tưởng như Thaddeus Kosciusko, Friedrich von Steuben, và Marquis de Lafayette đã cùng nhau khẳng định tư tưởng tự do mà họ hy vọng sẽ được lan tỏa tới các quốc gia của họ Thành công của cuộc cách mạng đã tạo chỗ dựa vững chắc cho khái niệm quyền tự nhiên khắp thế giới phương Tây và càng thể hiện rõ hơn những lời phê phán của những người theo chủ nghĩa duy lý trong thời kỳ Khai sáng về mô hình cổ điển dựa trên chế độ quân chủ cha truyền con nối và giáo hội Trên thực tế, Cách mạng Mỹ là phát súng báo hiệu cuộc Cách mạng Pháp, nhưng lại không có tính chất bạo lực và bạo loạn như cuộc Cách mạng Pháp bởi lẽ nó diễn ra ở một xã hội vốn đã rất tự do” [42;34] Những văn kiện chính trị quan trọng được thông qua trong và sau cuộc cách mạng như bản “Tuyên ngôn độc lập” 1776, Điều khoản Liên bang 1778,

Hiến pháp 1787 bước đầu đặt cơ sở cho việc thực hiện dân chủ ở Mỹ

Bản Tuyên ngôn là một văn kiện có tính chất dân chủ tự do, thấm nhuần tinh thần tiến bộ của thời đại Nó nêu cao nguyên tắc chủ quyền của nhân dân khi giai cấp tư sản bắt đầu thực hiện nhiệm vụ phát triển xã hội Điều khoản Liên bang là một bước tiến quan trọng đưa đến sự thống nhất của nước Mỹ Cho đến giữa thế

kỷ XVIII, quan điểm về sự thống nhất chung cho toàn nước Mỹ bị suy yếu Và sau năm 1775, cuộc cách mạng Mỹ đã củng cố tình cảm và mối liên hệ giữa các thuộc địa Với những điều khoản Liên bang, lần đầu tiên, nước Mỹ có một chính phủ lâu dài, chính phủ có thể đại diện cho công dân của cả 13 tiểu bang Và Hiến pháp của

Liên bang Hoa Kỳ là “tác phẩm đáng chú ý nhất trong thời kỳ hiện đại do trí tuệ con người tạo nên chỉ từ một cú đánh chính trị” [38;177] Tất cả những văn kiện

trên bước đầu tạo nền tảng cho nền dân chủ Mỹ thời cận đại

Trang 19

Mặt khác, cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của 13 bang thuộc địa Bắc Mỹ tuy vẫn còn những hạn chế nhưng bước đầu đã tạo nên sự thay đổi cho nước Mỹ Chế độ nô lệ tuy không bị thủ tiêu hoàn toàn sau cuộc cách mạng, nhưng đã

bị suy yếu hẳn Ở miền Bắc, nó bị sụp đổ dưới làn sóng cách mạng và chiến tranh Năm 1780, Pennsylvania thông qua đạo luật đầu tiên cho phép nô lệ được giải phóng dần dần Năm 1783, tòa án Massachusetts giải thích hiến pháp của bang trong việc cấm chế độ nô lệ và sau đó chế độ nô lệ cũng bị cấm ở bang Bay Ở miền Nam, chủ nghĩa nô lệ cũng bị ảnh hưởng bởi sự náo động của chủ nghĩa quân bình Một số cơ quan lập pháp miền Nam thông qua các đạo luật tạo thuận lợi hơn cho việc trả tự do cho nô lệ và ngăn cấm việc buôn bán bằng nhiều cách

Có thể thấy cuộc tấn công vào chế độ nô lệ và sự biến mất dần dần của nó ở miền Bắc là những thay đổi về mặt xã hội được khởi đầu từ nhiệt huyết giải phóng của cách mạng Mỹ

Và dù không gây nên biến động xã hội sâu rộng nhưng cuộc cách mạng vẫn quét sạch các tàn dư của những tầng lớp đặc quyền trong quá khứ Nó đã loại trừ những tín đồ Anh giáo, kết thúc chế độ kế thừa theo thứ tự và chế độ kế thừa của con trai trưởng – là hai thông lệ củng cố đặc quyền và sự bất bình đẳng của nền kinh tế

Cuộc cách mạng cũng tạo nên sự khác biệt trong cách đối xử với phạm nhân của nước Mỹ Trước đó, phạm nhân phải chịu những hình phạt hết sức nghiêm khắc: chịu đeo gùm, chịu đóng dấu sắt nung, bị tùng xẻo,… Nhưng sau năm 1776, New York, Pennsylvania và một số bang khác giảm số lượng phạm nhân bị kết án

tử hình và bắt giam thay cho tra tấn đối với những tội nhẹ hơn

Quyền lợi của phụ nữ, những người vừa là hậu phương vừa trực tiếp đóng

góp cho cuộc chiến tranh, cũng bước đầu được đề cập đến “Ở New England, bài hùng biện cho tự do đưa đến luật ly hôn, gần như đặt phụ nữ cùng một vị trí như nam giới khi họ muốn thoát khỏi người hôn phối thô lỗ và không đáng tin cậy” [38;170] Việc giáo dục cho phụ nữ cũng được quan tâm: “… vào những năm

Trang 20

1770, Judith Murray ở vùng Gloucester, bang Massachusetts buộc tội việc nuôi dạy trẻ em gái theo truyền thống làm tầm thường đầu óc của chúng và bắt chúng tin tưởng quá đáng vào sự hấp dẫn hình thể của chúng” [38;170]

Đồng thời, cuộc cách mạng tạo ra sự thay đổi trong quan điểm về chính trị của nước Mỹ Các tiểu bang tự do sửa lại hiến pháp của mình, thay đổi thống đốc được chỉ định bằng một thống đốc do nhân dân và cơ quan lập pháp của bang bầu

ra, đổi thượng viện được chỉ định bằng một thượng viện được bầu,… Ở một số bang còn có sự thay đổi lớn như các bang Pennsylvania, Delaware, Bắc Carolina, Georgia, Virginia tự do hóa quyền bầu cử để hầu hết những người đàn ông đóng thuế, không quan trọng là nghèo như thế nào đều có thể bỏ phiếu… Virginia và một vài bang khác thông qua bản tuyên ngôn nhân quyền chính thức đảm bảo các quyền tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do hội họp, tự do kiến nghị,… Đặc biệt đó là việc những nhà lãnh đạo tổ chức hội nghị lập hiến vào năm 1787 với mục đích nhằm tạo nên các công cụ của luật pháp cơ bản, phản ánh tư tưởng mới – người dân là nguồn gốc của quyền lực

Như vậy, cuộc chiến tranh giành độc lập của 13 bang thuộc địa Bắc Mỹ với những diễn biến của quá trình đã bước đầu đặt cơ sở cho việc xây dựng nền dân chủ của nước Mỹ Đó là sự khởi đầu cần thiết của nước Mỹ để đưa ra những cơ sở

pháp lý xác lập nền dân chủ “Cuộc chiến tranh đã đẩy nhanh quá trình lý ra phải được thực hiện trong một thời gian dài để đưa nước Mỹ đến một xã hội dân chủ rộng lớn hơn, đến sự bình đẳng hợp pháp và sự khoan dung về tôn giáo [38,175]

Tuy còn những hạn chế nhưng các nhà lãnh đạo cuộc cách mạng đã bước đầu đem lại cho nhân dân một số quyền lợi và mở ra một trang mới cho lịch sử nước Mỹ

1.2.2.2 Cuộc nội chiến năm 1865

Cuộc đấu tranh chống Anh giành độc lập 1775-1783 thắng lợi, tạo điều kiện thuận lợi cho Chủ nghĩa tư bản phát triển ở Mỹ Nó đã tạo ra nhiều sự thay đổi về mặt chính trị - xã hội mang tính chất tiến bộ so với thời bấy giờ Tuy vậy, một hạn chế lớn của cuộc cách mạng, đó là sự tồn tại của chế độ nô lệ Đây chính là kết quả

Trang 21

của sự thỏa thuận giữa giai cấp tư sản hai miền Bắc – Nam Hạn chế này đã làm tổn thương và cản trở sự phát triển của nước Mỹ như lời phát biểu vào ngày

17/7/1858 của Abraham Lincohn: “Một gia đình bị chia rẽ chống lại nhau thì không thể đứng vững được Tôi tin rằng, nhà nước này sẽ không thể kéo dài mãi tình trạng nửa nô lệ, nửa tự do Tôi không muốn liên bang giải thể - Tôi không muốn gia đình sụp đổ - mà tôi mong muốn gia đình liên bang chấm dứt bị chia rẽ” [42;72] Do vậy, cuộc đối đầu về quân sự giữa giai cấp tư sản hai miền là không

tránh khỏi Cuộc nội chiến của nước Mỹ (1861-1865) trở thành cuộc đấu tranh giải quyết các nhu cầu của tiến bộ lịch sử, chấm dứt tình trạng chia rẽ giữa hai miền nước Mỹ

Cuộc nội chiến đã thu hút đông đảo lực lượng nô lệ ở miền Nam Bởi vì, đây cũng là cách thức, con đường nhằm thực hiện ước mơ tự do của họ Họ căm ghét

sự lệ thuộc của bản thân mình vào tay những người chủ da trắng Richmond Enquier, một người đánh xe ngựa da đen, kể với binh linh Liên bang vào năm

1862 rằng, khi anh ta được tự do, anh ta sẽ “đi thẳng đến phòng ngủ của ông chủ, mặc những quần áo đẹp nhất của ông ta, đeo đồng hồ và thắt lưng của ông ta, cầm lấy cay gậy của ông ta và quay trở lại phòng khách nơi ông ta đang có mặt, láo xược cảnh cáo ông ta rằng trong tương lai, ông ta sẽ phải tự đánh chiếc xe ngựa của mình” [38;510] Qua đó, có thể thấy, những người nô lệ khao khát được

tự do, được bình đẳng như những người da trắng như thế nào Khao khát ấy đã thôi thúc họ đấu tranh cùng với những lực lượng tiến bộ chống chế độ nô lệ để tự

giải phóng mình Họ đã gia nhập vào quân đội của Liên bang “Tháng 3 năm

1860, Lincoln đã gọi binh lính da đen là lực lượng “rất quan trọng nếu không nói

là không thể thiếu được” đối với những cố gắng của Liên bang trong chiến tranh Cuối cuộc chiến, quân đội Liên bang đã chiêu nạp được hơn 178.000 người lính

da đen” [38;519] Mặc dù, ban đầu, những người lính da đen gặp phải sự phản

ứng quyết liệt cũng như sự đối xử thiếu công bằng của những người lãnh đạo da trắng Nhưng, càng về sau, những thiên kiến chủng tộc cũng như dư luận đã có sự

Trang 22

thay đổi “Sự dũng cảm của người lính có nguồn gốc nước ngoài và da đen đều có

sự thiên vị rõ rệt về tôn giáo và quan điểm chủng tộc ở miền Bắc Quan điểm chống người nước ngoài đã bị bác bỏ Tính cố chấp về chủng tộc vẫn tiếp diễn, nhưng địa vị xã hội và hợp pháp của người da đen miền Bắc được cải thiện Các nhà lập pháp miền Viễn Tây đã sáng suốt bãi bỏ các đạo luật chống người tự do

da đen hoặc phủ nhận những quyền lợi của họ ở nơi cư trú trong các bang vùng biên giới Nhiều thành phố đã chấm dứt những thói quen chung phân biệt người

da đen ở những nơi công cộng và trường học Nước Mỹ chưa phải là một thiên đường cho chủng tộc, nhưng những kỳ tích tuyệt vời của binh lính da đen trong chiến đấu cho Liên bang đã làm cho nhiều công dân da trắng phải nhìn lại sự bất công của họ” [38;519]

Cuộc nội chiến 1861-1865 về bản chất là cuộc cách mạng giải phóng xã hội,

tiếp theo cuộc chiến tranh giành độc lập “Nó đã tiêu diệt chế độ nô lệ, quét sạch một thể chế đã quy định một cách tàn nhẫn các mối quan hệ về chủng tộc và đã thay thế bằng sự lựa chọn những điều tuy chưa hoàn hảo nhưng là những cải cách

đã được chấp nhận và cải thiện” [38;522] Việc xóa bỏ chế độ nô lệ là một bước

tiến lớn trong việc xây dựng nền dân chủ của nước Mỹ Bởi vì, sự tồn tại của chế

độ nô lệ là một bất hạnh lớn của nước Mỹ Nó trói buộc sự tự do của người dân da màu, tạo sự phân biệt chủng tộc, sự bất bình đẳng giữa người da trắng với người

da màu Cuộc nội chiến là “bước đi dọn đường” để các nhà lãnh đạo nước Mỹ thực hiện các quyền lợi cho nhân dân, đặc biệt là những người dân da màu, những người nô lệ

1.2.2.3 Công cuộc tái thiết và phát triển sau cuộc nội chiến (1865-1877)

Cuộc nội chiến 1861-1865 giống như “một trận động đất dữ dội” làm thay

đổi bộ mặt đời sống ở miền Nam với việc thủ tiêu hoàn toàn chế độ nô lệ, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Mỹ Tuy vậy, cuộc chiến tranh đã để lại những hậu quả to lớn cho chính nước Mỹ, cả về vật chất cũng như tinh thần Do

đó, người dân Mỹ đứng trước một nhiệm vụ to lớn là phải khôi phục, nhanh chóng

Trang 23

ổn định đời sống vật chất và tinh thần ở cả hai miền đất nước sau cuộc nội chiến, tạo điều kiện cho nước Mỹ phát triển Giai đoạn tái thiết kéo dài khoảng 12 năm cho đến năm 1877 Đây là một thời kỳ khó khăn của nước Mỹ Công cuộc tái thiết không được diễn ra thuận lợi Nó chịu ảnh hưởng bởi những quan điểm khác nhau của những người lãnh đạo đất nước Sự bất đồng về quan điểm trong chính sách tái thiết đã ảnh hưởng lớn đến quá trình tái thiết đất nước sau cuộc nội chiến 1861-

1865, đặc biệt là cuộc đối đầu giữa hai cơ quan lập pháp và hành pháp, giữa Tổng thống với Quốc hội

Các vị Tổng thống Mỹ đã đưa ra những chính sách nhằm tái thiết đất nước, nhưng lại vấp phải sự phản đối của Quốc hội Chẳng hạn, tháng 12/1863, Tổng

thống Lincoln đưa ra bản “Kế hoạch 10%” của mình, trong đó quy định một bang

ly khai sẽ được tái sát nhập Liên bang khi có số công dân tương đương 10% số người đã bỏ phiếu trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1860, giữ lời thề ủng hộ Hiến pháp và thành lập một chính quyền bang chấp nhận sự chấm dứt chế độ nô

lệ Tuy nhiên, Quốc hội đã không tán thành và đã đáp lại bằng Dự luật Wade – Davis Dự luật này đòi hỏi trước khi một chính quyền bang mới được thành lập, đa

số công dân nam da trắng phải cam kết ủng hộ Hiến pháp bang Khi đó, chính quyền lâm thời sẽ kêu gọi một hội nghị hiến pháp bang Chính quyền có thể loại trừ bất cứ ai đã từng chiến đấu với tư cách một người lính phe ly khai hoặc giữ chức vụ công khai trong suốt thời kỳ ly khai Lincoln đã không chấp nhận bản pháp chế nghiêm khắc này của Quốc hội Và với việc chấp nhận những điều khoản

của “Kế hoạch 10%”, Lincoln đã tuyên bố các bang Tennessee, Ankansas,

Virginia, Louisiana được quay trở lại Liên bang Đây là một ví dụ tiêu biểu cho sự bất đồng quan điểm giữa những người lãnh đạo nước Mỹ trong việc tái thiết đất nước

Mặc dù có những bất đồng, nhưng những chính sách mà các vị Tổng thống cũng như Quốc hội đề ra và thực hiện trong thời kỳ đất nước đã một phần nào giải quyết những khó khăn của nước Mỹ lúc bấy giờ và tạo điều kiện cho nước Mỹ

Trang 24

phát triển về sau, nhất là trong việc giải quyết quyền lợi cho những người nô lệ được giải phóng

Nhằm đem lại quyền công dân hoàn toàn cho những người nô lệ, tháng 7/1866, Quốc hội đã thông qua dự luật dân sự và thành lập một Cục Phụ trách nô

lệ mới được giải phóng Những hành động này của Quốc hội nhằm ngăn ngừa sự phân biệt chủng tộc do các cơ quan lập pháp miền Nam tiến hành Tiếp đó, Quốc

hội đã thông qua Điều bổ sung sửa đổi thứ XIV của Hiến pháp (28/7/1868): “Tất

cả mọi người sinh ra hoặc có quốc tịch Mỹ, và lệ thuộc vào quyền thực thi pháp lý của Mỹ, đều là công dân của Mỹ và bất cứ bang nào họ cư trú Không có bang nào lập ra hoặc ép buộc bất cứ luật nào nhằm hạn chế các đặc quyền hoặc đặc nhiệm của công dân nước Mỹ; cũng không lấy đi của bất kỳ người dân nào cuộc sống, tự do hoặc tài sản hợp pháp của họ để bảo vệ sự công bằng của luật pháp”

[38;1164] Điều bổ sung này đã bãi bỏ luật Dred Scott vốn phủ nhận quyền công dân của nô lệ Đến năm 1870, Quốc hội cũng đã thông qua Điều bổ sung sửa đổi thứ XV công nhận quyền bầu cử của những người dân nước Mỹ không phân biệt màu da, chủng tộc Như vậy, có thể thấy, những người nô lệ được giải phóng có điều kiện được thể hiện khả năng của bản thân nhiều hơn so với trước đó Họ xây dựng một nền văn hóa mang nét riêng của mình Đồng thời, người nô lệ còn có điều kiện được tiếp xúc với giáo dục Tuy không cho phép người nô lệ xây dựng trường học, nhưng chính quyền các bang miền Nam đã xây dựng những trường trung học và đại học cho người da đen Do đó, nền giáo dục của người da đen và của toàn miền Nam đã thu được những kết quả khá ấn tượng so với thời kỳ trước chiến tranh, mặc dù là vẫn chưa đuổi kịp miền Bắc

Để nhanh chóng khôi phục lại nền kinh tế đã bị tàn phá bởi cuộc nội chiến, chính quyền nước Mỹ đã thông qua Chương trình Tái thiết (3/1867) Những biện pháp, chính sách của chương trình này đã tạo được sự ổn định của các bang miền Nam Tốc độ khôi phục kinh tế miền Nam diễn ra nhanh chóng Các tuyến đường sắt được nhanh chóng xây dựng lại và sau đó, kéo dài thêm nhiều vùng Trong

Trang 25

khoảng thời gian 1865-1879, 700 dặm đường được tiếp nối thêm cho mạng lưới đường sắt miền Nam Công nghiệp cũng được phục hồi với các nhà máy sản xuất sợi bông Nông nghiệp vẫn là yếu tố chủ đạo của nền kinh tế miền Nam, nhất là sự

ra đời của chế độ tá điền và cổ đông Những người nô lệ nhận đất của chủ và canh tác Họ được những người chủ trả công bằng tiền mặt hoặc bằng hoa lợi mà họ trồng Ngoài ra, một số người nô lệ được cấp đất và thành công trong việc kinh doanh, trở thành những người điền chủ, dù số nô lệ may mắn như thế này lại không nhiều Tuy nhiên, trong công cuộc tái thiết này, hoạt động của tổ chức 3K (Đảng Klu – Klux – Klan) đã làm tổn thương nghiêm trọng đến quyền lợi cũng như đời sống của người nô lệ da đen Chính vì vậy, Quốc hội đã thông qua các Đạo luật cưỡng chế năm 1870 và 1871, trừng phạt nghiêm khắc những kẻ nào âm mưu tước đoạt những quyền dân sự của người nô lệ da đen đã được giải phóng Nhìn chung, trong thời kỳ tái thiết 1865-1877, nước Mỹ đã có nhiều biến động xảy ra trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa Mặc dù còn có những hạn chế, nhưng những thành tựu mà nước Mỹ đã đạt được trong thời kỳ này

là không nhỏ Đời sống vật chất và tinh thần của người dân được khôi phục, tạo điều kiện cho sự phát triển của nước Mỹ ở thời kỳ sau Những nhà lãnh đạo đã có những sự thay đổi cần thiết để đem lại quyền cho người dân, nhất là việc bổ sung bản sửa đổi 14 của Hiến pháp Những chính sách đó đã phần nào đem lại “quyền con người” cho những người nô lệ được giải phóng sau cuộc nội chiến 1861-1865, phát triển nền dân chủ của nước Mỹ

1.3 Khái niệm, quan điểm về dân chủ 1.3.1 Dân chủ là gì?

Dân chủ là khái niệm theo nguyên nghĩa văn tự cổ Hy Lạp do hai từ hợp thành là nhân dân (Demos) và quyền lực (Kratos), tức là quyền lực thuộc về nhân dân Thuật ngữ này xuất hiện lần đầu tiên tại Hy Lạp vào khoảng thế kỷ thứ V đến thứ IV TCN để chỉ hệ thống chính trị tồn tại ở một số thành bang Hy Lạp, nổi bật nhất là Anthena sau cuộc nổi dậy của dân chúng vào năm 508 TCN

Trang 26

Theo “Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông”, dân chủ (xét về khía cạnh là

một chế độ) là hình thức nhà nước dựa trên cơ sở thừa nhận nhân dân có quyền tham gia chính quyền (cử đại biểu), tham gia quản lý công việc, quản lý nhà nước

và các quyền tự do khác

Trong học thuyết chính trị, “dân chủ” dùng để mô tả cho một số ít hình thức nhà nước và cũng là một loại triết học chính trị Mặc dù chưa có một định nghĩa thống nhất về “dân chủ”, có hai nguyên tắc mà bất kỳ một định nghĩa dân chủ nào cũng đưa vào Nguyên tắc thứ nhất là tất cả mọi thành viên của xã hội (công dân) đều có quyền tiếp cận đến quyền lực một cách bình đẳng và thứ hai, tất cả mọi thành viên (công dân) đều được hưởng các quyền tự do được công nhận rộng rãi

Và mặc dù không có một khái niệm thống nhất, nhưng “dân chủ” có một quá trình hình thành và phát triển trong từng hình thái xã hội

Ngay từ thời Hy Lạp cổ đại, khi có ngôn ngữ, chữ viết con người đã biết diễn đạt nội dung, dân chủ Trong xã hội Công xã nguyên thủy, con người đã biết “cử

ra và phế bỏ người đứng đầu” là do quyền và sức lực của người dân Nghĩa là dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân Nhưng trong các thời kỳ khác nhau của xã hội

có phân chia giai cấp, dân chủ không còn giữ nguyên nghĩa ban đầu của nó là quyền lực thuộc về nhân dân, mà bị chi phối bởi quan điểm lập trường, thái độ chính trị của giai cấp cầm quyền trong xã hội Nó trở thành một hình thức nhà nước của một giai cấp thống trị nhất định trong xã hội Giai cấp thống trị cũ đã nhân danh cộng đồng, nhân danh lợi ích chung định ra pháp luật, thao túng mọi quyền hành, tước quyền làm chủ của nhân dân Bằng chứng là: trong xã hội chiếm hữu nô lệ, giai cấp chủ nô lập ra nhà nước, lấy tên là nhà nước dân chủ - tức nhà nước dân chủ chủ nô thống trị đại đa số người lao động là giai cấp nô lệ Khi đó nhà nước chủ nô mới chính thức sử dụng danh từ “dân chủ”, tiếng Hy Lạp còn gọi

là “Demos”, là “dân” và “Kratos”, là “quyền lực” hoặc “sức mạnh” Có nghĩa là nhà nước dân chủ chủ nô có quyền lực của dân Nhưng “dân” lúc này theo quy định của pháp luật gồm có giai cấp chủ nô, tăng lữ, thương gia, một số trí thức và

Trang 27

người tự do, còn đại đa số nhân dân trở thành nô lệ thì không được coi là dân Đến chế độ phong kiến, mặc dù khát vọng về dân chủ của người dân vẫn cháy bỏng nhưng chế độ phong kiến không được thừa nhận là một chế độ dân chủ, (dẫu chỉ là hình thức) mà đó là một chế độ quân chủ Trong chế độ Tư bản chủ nghĩa, dù chế

độ này có nhiều thành tựu to lớn, có mang tên chế độ dân chủ, nhà nước dân chủ thì về thực chất vẫn không phải là nhà nước thực hiện quyền lực thực sự của nhân dân mà chỉ là nhà nước của giai cấp tư sản Chỉ đến khi Chủ nghĩa xã hội ra đời, nhân dân lao động giành lại chính quyền và tư liệu sản xuất thì quyền lực thực sự của nhân dân mới trở lại với nhân dân Tức là nhà nước Xã hội chủ nghĩa đã thiết lập nền dân chủ Xã hội chủ nghĩa để thực hiện quyền lực của nhân dân Vì vậy dân chủ Xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ cao nhất, đầy đủ nhất

Như vậy, dân chủ là kết quả của tiến bộ lịch sử, là tiêu chuẩn để xác định, đánh giá trình độ tiến bộ lịch sử Nó là động lực to lớn tham gia vào phát triển xã hội Nó là thước đo tiến bộ của mỗi xã hội trong sự quan tâm đến con người và của cả cộng đồng

Một thuộc tính của dân chủ đó là tính giai cấp Nền dân chủ của một đất nước, của một xã hội bao giờ cũng thành lập nhằm phục vụ cho giai cấp cầm quyền Và từ khi chủ nghĩa Mác ra đời thì khái niệm về dân chủ được hình thành dựa trên quan điểm của hai giai cấp: giai cấp tư sản và giai cấp vô sản

1.3.1.1 Theo quan điểm của giai cấp tư sản

Giai cấp tư sản ra đời cùng với nền kinh tế tư bản chủ nghĩa trong lòng chế

độ phong kiến Họ đã nắm lấy ngọn cờ dân chủ để đấu tranh chống lại chế độ phong kiến chuyên chế và thần quyền Với phong trào Văn hóa Phục hưng (thế kỷ

XIV – thế kỷ XVII), giai cấp tư sản đã đề cập đến vấn đề “con người” Họ cho

rằng, con người có quyền được sống theo ý của bản thân, có quyền được hưởng thụ, có quyền được sống tự do phóng khoáng… Và trong các cuộc cách mạng tư sản, giai cấp tư sản đã thể hiện rõ hơn quan điểm về quyền của con người, về khả năng làm chủ của con người Họ quan niệm rằng, con người có những quyền tự

Trang 28

nhiên mà Thượng đế đã ban tặng và không ai có quyền tước đoạt Trong “Tuyên ngôn độc lập” của nước Mỹ năm 1776 đã viết: “… Tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hóa cho ta những quyền không ai có thể xâm phạm được, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” [39;17], còn trong

“Tuyên ngôn nhân quyền” của nước Pháp lại thừa nhận rằng “…Mọi người sinh

ra được sống tự do và bình đẳng”[39;24] Trên cơ sở đó, giai cấp tư sản cho rằng,

nhân dân có quyền lật đổ chính phủ nào đi ngược lại hoặc không bảo đảm các

quyền lợi của họ: “Để bảo đảm các quyền này, chính phủ nào cử lên đối nghịch với các mục đích trên thì nhân dân có quyền thay đổi, hay phế bỏ rồi thiết lập một chế độ mới dựa trên nền tảng những nguyên tắc như vậy” [39;17]

Như vậy, có thể thấy, giai cấp tư sản thừa nhận con người có quyền được hưởng những “quyền tự nhiên” mà Tạo hóa đã ban tặng cho họ Và họ hoàn toàn

có quyền làm chủ Nhà nước của họ Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln đã phát

biểu rằng chính phủ Hoa Kỳ là “một chính phủ của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân” [42;75] Nghĩa là, cho rằng, dân chủ là mọi người đều được bảo đảm

quyền lợi của mình trong xã hội Như vậy, giai cấp tư sản cho rằng dân chủ là quyền lực thuộc về tất cả mọi người, chứ không phải của riêng một ai

Với những quan niệm như vậy, có thể thấy, dân chủ tư sản là sự phát triển

về chất, là bước phát triển nhảy vọt so với nền chuyên chế, độc tài của chế độ phong kiến, quân chủ Bình đẳng, bình quyền, tự do cá nhân là nội dung nổi bật của dân chủ tư sản Đó là ý nghĩa tiến bộ khách quan của nền dân chủ tư sản, là cống hiến lớn lao của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến lỗi thời Tuy nhiên, khi chủ nghĩa tư bản phát triển thành chủ nghĩa đế quốc, mang tính phản động thì dân chủ tư sản ngày càng bị thu hẹp

Về thực chất, nền dân chủ tư sản là nền dân chủ dành cho thiểu số giai cấp

tư sản, chứ không phải là dân chủ cho nhân dân lao động gồm nhiều tầng lớp và

giai cấp Nền dân chủ đó, tuyệt nhiên không phải là nền dân chủ “của nhân dân,

do nhân dân và vì nhân dân” như Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln đã phát biểu

Trang 29

Tất cả nền dân chủ tư sản chỉ cốt nhằm phục vụ giai cấp tư sản, bảo vệ địa vị thống trị và quyền sở hữu thiêng liêng của giai cấp tư sản, truyền bá tư tưởng tư sản cũng như chống lại những tư tưởng về tự do của những giai cấp khác

1.3.1.2 Theo quan điểm của giai cấp vô sản

Chủ nghĩa Mác – Lê Nin kế thừa những nhân tố hợp lý, những hoạt động thực tiễn và nhận thức của nhân loại về dân chủ Đặc biệt tán thành quan điểm: Dân chủ là một nhu cầu khách quan của nhân dân lao động, dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân

Những vị lãnh tụ của giai cấp vô sản quan niệm rằng quần chúng nhân dân là người làm nên lịch sử chứ không phải những cá nhân anh hùng hoặc thần thánh nào Do đó, họ mới là những người chủ của tiến trình lịch sử và dân chủ là phải

làm sao đem lại quyền lợi thực sự cho họ Theo đó, Lê-nin cho rằng, “dân chủ là

sự thống trị của đa số” [19;515-516] Trong Mười đề cương về chính quyền viết, V.I Lê-nin coi dân chủ là tự do V.I Lê-nin nhấn mạnh: “Dân chủ là tự do,

Xô-là bình đẳng, Xô-là quyết định của đa số; còn có gì cao hơn tự do, bình đẳng, quyết định của đa số nữa” [19;414] Nói như vậy, có nghĩa dân chủ là mọi người đều

được bình đẳng, là đa chúng giữ quyền quyết định những vấn đề của đất nước và thiểu số phải phục tùng những quyết định đó

Hồ Chí Minh cũng đã từng nói rõ dân chủ là gì Người nói “Dân chủ là thế nào? Là dân làm chủ Dân làm chủ thì chủ tịch, bộ trưởng, thứ trưởng, ủy viên này khác làm gì? Làm đầy tớ Làm đầy tớ cho nhân dân chứ không phải làm quan cách mạng” [24;375]

Nếu như giai cấp tư sản cho rằng dân chủ không mang tính giai cấp và nền

dân chủ của họ là một nền “dân chủ thuần túy” có thể mở rộng vô bờ bến Thì giai

cấp vô sản lại thừa nhận tính giai cấp của dân chủ và cho rằng cần phải thực hiện

“chuyên chính vô sản” để xây dựng một nền dân chủ thực sự Khi xã hội có giai

cấp và nhà nước – tức là một chế độ dân chủ thể hiện chủ yếu qua nhà nước thì khi

đó không có dân chủ chung chung, phi gia cấp, siêu giai cấp, “dân chủ thuần túy”

Trang 30

Trái lại, mỗi chế độ dân chủ gắn với nhà nước đều mang bản chất giai cấp thống trị xã hội Nền dân chủ trong xã hội có giai cấp nên nó mang tính giai cấp, gắn liền với các giai cấp đã thiết lập nên nền dân chủ đó, như : dân chủ chủ nô, dân chủ tư sản, dân chủ vô sản Do đó, từ khi có chế độ dân chủ thì dân chủ luôn luôn tồn tại với tư cách một phạm trù lịch sử, phạm trù chính trị

Và giai cấp vô sản cho rằng, điểm khác biệt căn bản giữa dân chủ vô sản với dân chủ tư sản là bản chất của nền dân chủ Mặc dù cả hai giai cấp đều thừa nhận quan điểm dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân, nhưng thực chất dân chủ tư sản chỉ nhằm đem lại quyền lợi cho một thiểu số giai cấp tư sản, còn dân chủ vô sản lại dành cho hàng triệu, hàng triệu quần chúng lao động quyền lực cải tạo, xây

dựng xã hội mới Chính vì vậy, Lênin đã nhấn mạnh: “Chế độ dân chủ vô sản so với bất cứ chế độ dân chủ tư sản nào, cũng dân chủ hơn gấp triệu lần…” [18;312-

313]

Như vậy, có thể thấy, dân chủ vô sản là một bước tiến so với dân chủ tư sản

Là nền dân chủ mà quyền lợi của đại đa số nhân dân lao động được thỏa mãn và đáp ứng

Dân chủ Công xã nguyên thủy cũng được coi là biểu hiện của dân chủ trực tiếp với những đặc điểm như: người đứng đầu của bộ tộc được bầu lên bởi các thành viên của bộ tộc, quyền lợi của các thành viên đều ngang bằng như nhau, và

Trang 31

mọi thành viên đều được tham gia bàn bạc các công việc của bộ tộc Hình thức sớm nhất của dân chủ trực tiếp đó là nền dân chủ ở Athenes (Hy Lạp) và Florenxia (Ý) Ở đó, trong một cộng đồng gồm không quá 20.000 người (trừ nô lệ và kiều dân) cùng tham gia bàn bạc và bỏ phiếu bằng đa số quyết định trực tiếp các công việc của đất nước

Trong tác phẩm “Bàn về khế ước xã hội”, Roussean đã khẳng định nguồn

gốc của quyền lực là ở dân và cho rằng, hình thức dân chủ trực tiếp phát triển từ là

“những kỹ thuật lấy ý kiến trực tiếp của đa số” đến chỗ hình thành những chế

định pháp lý Đặc trưng cơ bản nhất của hình thức này là ở chỗ: sự quyết định không phải do Nhà nước, mà do chủ thể quyền lực trực tiếp quyết định, Nhà nước chỉ đứng vai trò tổ chức, ghi nhận ý nguyện trực tiếp đó và bảo đảm thực hiện

Hình thức dân chủ này cần phải bảo đảm các yếu tố sau: Một là, yếu tố phổ thông, đại chúng; nghĩa là bất cứ người dân nào của xã hội có đủ tư cách (năng lực

pháp lý và năng lực hành vi) đều có quyền bày tỏ ý kiến của mình về các công

việc của đất nước Hai là, yếu tố trực tiếp; nghĩa là quyền làm chủ không được thông qua bất cứ một trung gian nào ngoài bản thân chủ thể quyền lực Ba là, yếu

tố có hiệu lực thi hành; nghĩa là các ý kiến của công dân phải có tính quyết định

trong các vấn đề, công việc của đất nước

Tóm lại, hình thức dân chủ trực tiếp là sự thể hiện một cách trực tiếp ý chí của chủ thể quyền lực về các vấn đề quan trọng nhất

1.3.3.2 Dân chủ đại diện

Trong hình thức dân chủ đại diện, quyền lực ít được đặt vào tay nhân dân một cách trực tiếp như trong hình thức dân chủ trực tiếp Nhân dân sẽ bầu lên những đại biểu của mình và sẽ trao cho họ một số chức năng pháp lý cũng như thay mặt nhân dân bàn bạc và quyết định những công việc của đất nước Trong một nền dân chủ đại diện, quyền chủ động và quyền trưng cầu dân ý được giao cho những người đại diện được bầu ra của quần chúng Thật ra chính những người đại diện này mới là người đưa ra và phê chuẩn những điều luật mới Chính phủ

Trang 32

liên bang Hợp chủng quốc Hoa Kỳ là một ví dụ điển hình của nền dân chủ đại diện Thượng nghị sĩ và hạ nghị sĩ được bầu thông qua lá phiếu trực tiếp, và những đại diện quần chúng này làm nên luật ở quốc gia Quyền miễn nhiệm có thể còn duy trì hoặc không với quần chúng trong một nền dân chủ đại diện Trong chính phủ liên bang Hoa Kỳ, quần chúng không có quyền miễn nhiệm trực tiếp, nhưng nhiều chính phủ riêng của một bang thì lại cho phép quyền này

Tuy nhiên, quyền lực của các đại diện nhân dân không phải không có giới hạn Ngược lại, quyền lực của các vị đại diện bị giới hạn, kiểm soát bởi Hiến pháp

của Nhà nước và giữa các cơ quan quyền lực khác nhau (thuyết “Tam quyền phân lập”) Vì vậy, quyền lực của nhân dân vẫn được bảo đảm, dù không được trực tiếp

như trong hình thức dân chủ trực tiếp

Tóm lại: Trên cơ sở của việc tiếp thu những học thuyết về dân chủ cũng như

phương thức thiết lập một bộ máy chính quyền nhà nước vững mạnh nhưng đảm bảo được quyền lợi của người dân, các nhà sáng lập nước Mỹ đã kết hợp với những tình hình thực tiễn của đất nước và những nhu cầu của nhân dân lúc bấy giờ

để xây dựng một nền dân chủ cho mình Với tính cách của người Mỹ và thực tiễn nước Mỹ lúc này, thì việc xây dựng một nền dân chủ là một nhu cầu khách quan

và hết sức quan trọng nhằm bảo đảm cho sự phát triển của chính nước Mỹ cũng như quyền lợi của mỗi cá nhân trong xã hội

Trang 33

trị quan trọng: bản “Tuyên ngôn độc lập” năm 1776 và Hiến pháp 1787

2.1.1.1 Các Đại hội Lục địa và bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776

Chính sách cai trị hà khắc của thực dân Anh làm cho mâu thuẫn giữa các bang Bắc Mỹ với chính phủ Anh càng trở nên gay gắt Tinh thần đấu tranh chống Anh ngày càng dâng cao, không khí cách mạng sôi sục khắp nơi, thu hút đông đảo các giai cấp, tầng lớp nhân dân tham gia

Những người lãnh đạo phong trào cách mạng ở các bang thấy cần thiết phải

có một hội nghị để biểu lộ ý chí chung Do vậy, Hội nghị Lục địa lần thứ I được triệu tập, họp từ ngày 5/9 đến ngày 26/10/1774 Tham dự Hội nghị gồm có 56 đại biểu của 12 bang (trừ bang Gioócgia), là những người thuộc thành phần tư sản, địa chủ và trại chủ giàu có Trong Hội nghị đã xảy ra cuộc đấu tranh giữa hai phái: ôn hòa và cấp tiến Phái ôn hòa do đại biểu bang Pennsylvania đứng đầu, phái cấp tiến do đại biểu bang Massachusetts đứng đầu Suốt Hội nghị, các đại biểu đã thảo luận nhiều vấn đề quan trọng nhằm đấu tranh đòi độc lập cho các bang Hội nghị

đã thông qua bản “Tuyên ngôn về quyền hạn và khiếu nại” Nội dung của bản

Tuyên ngôn nhằm đấu tranh đòi quyền đánh thuế do thuộc địa quyết định, đòi xóa

bỏ những đạo luật cấm vô lý của Anh đối với thuộc địa Nó đã công kích gay gắt toàn bộ luật thương mại Anh từ năm 1763 và thiết lập Hội liên hiệp Lục địa ngăn cấm nhập khẩu và tiêu thụ hàng hóa của Anh Họ cho rằng, hàng hóa của thuộc địa

Trang 34

không được xuất khẩu Hoạt động tẩy chay hàng hóa Anh ở tất cả các bang đã biểu

lộ quyết tâm chống Anh giành độc lập, tự do của nhân dân Bắc Mỹ

“Đại hội lục địa đầu tiên là một cột mốc quan trọng trên con đường đi đến thống nhất nước Mỹ” [38;138] Nó như một biểu tượng độc lập và thống nhất của

các thuộc địa trong cuộc đấu tranh vì một mục đích chung Mặc dù, những nguyện vọng cũng như những yêu cầu của Hội nghị không được chính phủ Anh đáp ứng, nhưng nó đã thể hiện những mong muốn của nhân dân Bắc Mỹ về một nền độc lập hoàn toàn

Sau khi cuộc chiến tranh bùng nổ, nhân dân Bắc Mỹ đã kiên quyết đấu tranh dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản tiến bộ Nhiều vấn đề nảy sinh và những người lãnh đạo thấy cần thiết phải có một hội nghị để giải quyết những vấn đề này Hội nghị Lục địa lần thứ II được triệu tập ngày 10/5/1775 nhằm mục đích trên Hội nghị đã quyết định thành lập “Quân đội lục địa” do Washington chỉ huy, đồng thời kêu gọi nhân dân tự nguyện tham gia đóng góp xây dựng quân đội Mặt khác,

do sự đàn áp của thực dân Anh, nhân dân các thuộc địa ở Bắc Mỹ đã ngày càng thêm căm ghét và mâu thuẫn với chính phủ Anh Họ ngày càng ý thức hơn về nền độc lập của mình và xu hướng tự do ngày càng phát triển Hội nghị lục địa lần thứ

II đi đến quyết nghị xây dựng độc lập, tự do của Bắc Mỹ

Như vậy, có thể thấy, qua hai cuộc đại hội lục địa, ý thức về sự tự do, độc lập cũng như quyền lợi của mỗi người dân Bắc Mỹ được thể hiện rõ Nó càng ngày càng phát triển, có tác dụng thúc đẩy cuộc chiến tranh phát triển, đi đến thắng lợi

Sự phát triển ý thức ấy đã thúc đẩy sự ra đời của bản “Tuyên ngôn độc lập” vào

ngày 4/7/1776

Đầu năm 1776, một người nhập cư đến từ nước Anh tên là Thomas Paine

đã xuất bản tác phẩm mang tên “Chiều hướng chung” Tác phẩm này đã có ảnh

hưởng lớn đến nhân dân Bắc Mỹ và những nhà ái quốc lúc bấy giờ Nó đã dập tắt

sự ảo tưởng cuối cùng của nhân dân Bắc Mỹ vào “lòng thương xót” của vua Anh đối với họ Chính Washington cũng nhận thấy nó “tạo ra thay đổi mạnh mẽ trong

Trang 35

tâm trí của nhiều người” [38;150] Một làn sóng đấu tranh đòi công nhận nền độc lập dâng cao Nhiều bang đã đưa ra đề nghị rằng liên minh các thuộc địa “có quyền là những tiểu bang độc tự do, độc lập” Xu hướng này được Hội nghị lục

địa II chấp nhận Một uỷ ban gồm 5 người do Thomas Jefferson đứng đầu được thành lập, chuẩn bị tài liệu để nước Mỹ tuyên bố độc lập Đến cuối tháng 6, bản dự thảo được gởi tới Hội nghị Vào ngày 2/7/1776, Hội nghị bỏ phiếu tán thành những nguyên tắc độc lập và ngày 4/7 thì Hội nghị long trọng tuyên bố bản

“Tuyên ngôn độc lập”

Bản Tuyên ngôn gồm hai phần: Một là, bản cáo trạng chi tiết về tội ác và sự

tàn bạo của vua George, những hoạt động chính trị phi pháp chống lại nhân đạo và

nước Mỹ Hai là, các nguyên tắc xây dựng một chính phủ bảo đảm quyền lợi của

người dân, đồng thời tuyên bố quyền độc lập của các quốc gia, quyền gia nhập liên minh, quyền ký kết các hiệp ước,…

Nội dung cơ bản của bản Tuyên ngôn là lời tuyên bố các quyền tự do dân chủ tư sản và khẳng định nền độc lập của các bang Bắc Mỹ Bản Tuyên ngôn nêu

rõ: “Tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hoá cho ta những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền không ai có thể xâm phạm được, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” [39;17]

Với lời mở đầu này, có thể thấy các nhà sáng lập nước Mỹ đã thừa nhận con người ngay từ khi sinh ra đã có được những “quyền tự nhiên” mà “không ai có thể xâm phạm được” và đã thẳng thừng tuyên bố rằng tất cả mọi người đều có quyền bình đẳng Những nhà soạn thảo Tuyên ngôn đã lấy tư tưởng của Locke về quyền tự nhiên, khế ước xã hội, chủ quyền nhân dân để tấn công chế độ thuộc địa của nước

Anh Những từ ngữ như “quyền được sống, quyền được tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” được vay mượn từ những từ ngữ của Locke “cuộc sống, tự do, tài sản” Qua đó, có thể thấy, các nhà soạn thảo Tuyên ngôn đã nhấn mạnh đến giá trị

cá nhân và quyền được đáp ứng những nhu cầu cá nhân

Trang 36

Họ tuyên bố rằng người dân chứ không phải quyền lực thần thánh của vua Anh là nguồn gốc quyền lực tối cao, nghĩa là họ thừa nhận người dân có quyền làm chủ đất nước của mình Tuyên ngôn khẳng định, chỉ có nhân dân mới có quyền thiết lập chính quyền và huỷ bỏ chính quyền khi nó đi ngược lại quyền lợi

của quần chúng: “Để bảo đảm cho các chính quyền này, chính phủ nào cử lên đối nghịch với các mục đích trên thì nhân dân có quyền thay đổi, hay phế bỏ rồi thiết lập một chính phủ mới dựa trên nền tảng những nguyên tắc như vậy” [39;17]

Quan điểm này được các nhà soạn thảo mượn từ Đảng Whigs của nước Anh, rằng

người dân có quyền lật đổ chính phủ nếu chính phủ không dựa trên “sự đồng thuận của người dân” Quyền lực này giống như một tấm lá chắn của nhân dân để

tự bảo vệ mình khi mà chính phủ không còn bảo đảm được quyền lợi cho họ

Bản Tuyên ngôn là một văn kiện có tính chất dân chủ tự do, thấm nhuần tinh thần tiến bộ thời đại Tuyên ngôn nêu cao nguyên tắc chủ quyền của nhân dân khi giai cấp tư sản bắt đầu thực hiện nhiệm vụ phát triển xã hội Nó đã kế thừa và phát huy quyền con người do tạo hoá ban cho và lý luận với xã hội Tuy được ra đời trong một hoàn cảnh khó khăn của nước Mỹ (tình hình chính trị và quân đội khủng hoảng), vẫn còn một số hạn chế (không có điều khoản thủ tiêu chế độ nô lệ cũng như nghiêm cấm việc buôn bán nô lệ,… ), nhưng bản Tuyên ngôn ra đời vẫn

là một tiến bộ lớn lao Đó là một bài hùng hiện bảo vệ quyền tự do của con người,

ghi nhận con người có những quyền mà “không ai có thể xâm phạm được”và là

chủ thể của quyền lực Nhà nước Như vậy, bản Tuyên ngôn đã bước đầu xác lập

nền dân chủ của nước Mỹ trong thời kỳ cận đại “Nó được cả nước Mỹ chào đón bằng lửa mừng, rượu mừng, pháo hoa và chuông mừng của nhà thờ - những thứ thường thấy trong những ngày lễ lớn vào thời đó” [38;151]

2.1.1.2 Hội nghị lập hiến và bản Hiến pháp năm 1787

Trong cuộc chiến tranh giành độc lập, nước Mỹ đã phê chuẩn và ban hành

“Điều khoản Liên bang” vào năm 1781 Đây là một bước tiến quan trọng tạo sự

thống nhất của nước Mỹ trong thời kỳ chiến tranh Tuy nhiên, những điều khoản

Trang 37

này vẫn còn mang tính hạn chế cuả nó Quyền lực của chính quyền Liên bang còn chưa mạnh để bảo đảm cho sự điều hành đất nước, các tiểu bang vẫn còn giữ nhiều quyền hành lớn, đặc biệt là trong việc thu thuế, buôn bán, đúc tiền, ngoại giao,… Những hạn chế này đã ảnh hưởng đến đời sống xã hội của nước Mỹ sau khi cuộc chiến tranh kết thúc Việc xây dựng một chính quyền trung ương vững mạnh đã trở thành nhu cầu thiết yếu đối với nước Mỹ Trong khi đó, tình hình chính trị - xã hội lại có những diễn biến mới, nhất là cuộc bạo động Shays (1786)

đã đẩy nhanh tiến trình thực hiện nhu cầu này

Tháng 5/1787, Hội nghị Liên bang khai mạc ở Philađenphia để thảo luận kế

hoạch sửa chữa “Điều khoản Liên bang” Tham dự Hội nghị này có 55 đại biểu

đại diện cho 12 bang (trừ bang Rhode Island không cử người đến dự Hội nghị vì phản đối việc tăng cường chính phủ trung ương) Các vị đại biểu này hầu hết là những người hữu sản trẻ khoẻ, có kinh nghiệm chính trị Họ đại diện cho những tập đoàn kinh tế khác nhau và đến từ những bang khác nhau Cho nên, họ cũng xuất phát từ những lợi ích khác nhau mà xem xét mọi vấn đề Do đó, họ nảy sinh những bất đồng trên một số vấn đề quan trọng Hội nghị ngay sau khi khai mạc đã nảy sinh nhiều mâu thuẫn và đấu tranh phức tạp về việc phân phối quyền lực như thế nào giữa chính quyền trung ương với chính quyền bang, giữa bang lớn với bang nhỏ Vì vậy, Hội nghị đã diễn ra rất căng thẳng và có khi đã bị gián đoạn Tuy nhiên, sau bốn tháng tranh luận quyết liệt, ngày 7/9/1787, Hội nghị đã đạt được thoả thuận về dự thảo hiến pháp có vị trí hết sức quan trọng trong lịch sử nước Mỹ Đây là bước ngoặt trong lịch sử phát triển thể chế chính trị của Mỹ

Lời mở đầu của bản Hiến pháp năm 1787: “Chúng tôi, nhân dân Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, với mục đích xây dựng một Liên bang hoàn hảo hơn nữa, thiết lập công lý, bảo đảm an ninh trong nước, tạo dựng phòng thủ chung, thúc đẩy sự thịnh vượng chung trong toàn khối, giữ vững nền tự do cho bản thân và con cháu chúng ta, quyết định xây dựng bản hiến pháp này cho Hợp chủng quốc Hoa Kỳ”

[38;1153] diễn tả chủ thuyết chủ quyền về nhân dân, hay là nhân dân cai trị Các

Trang 38

nhà làm Hiến pháp đã soạn thảo và đệ trình nhân dân phê chuẩn một văn kiện dùng để cai trị, dựa trên quan niệm là quyền chính trị tối hậu không phải thuộc về chính quyền hay bất cứ một viên chức nào trong chính quyền, mà là thuộc về nhân dân “Nhân dân” chính là người sở hữu chính quyền, nhưng dưới chế độ đại diện dân chủ, họ giao quyền cai quản công việc hàng ngày cho một tập thể các đại diện dân cử Tuy nhiên, sự ủy quyền này không hề cản trở hay giảm bớt quyền và trách nhiệm của nhân dân với tư cách là người có thẩm quyền tối cao Tính cách chính danh của chính quyền vẫn còn thuộc về người dân được cai trị, và người dân vẫn giữ cái quyền bất khả xâm phạm là họ có thể thay đổi chính quyền một cách hoà bình hay thay đổi Hiến pháp của họ

“Bản hiến pháp thành văn đầu tiên trong lịch sử thế giới được chế định thông qua phương cách đã làm cho nước Mỹ hoàn thành bước quá độ từ thể chế Liên hiệp bang sang chế độ Liên bang, đồng thời đặt hòn đá tảng cho chế độ chính trị tam quyền lập pháp, hành chính, tư pháp phân lập và chế ước lẫn nhau v.v…” [17;17] Lần đầu tiên trong lịch sử, nước Mỹ đã sáng lập nên chế độ người

đứng đầu hành chính quốc gia do bầu cử lập ra – chế độ Tổng thống

Các vị đại biểu tán thành ý kiến rằng mỗi nhánh của quyền lực – lập pháp, hành pháp, tư pháp – phải có quyền lực riêng biệt và được lựa chọn theo cách riêng biệt Quốc hội đứng đầu cơ quan lập pháp, gồm có hai viện; trong đó, đại biểu Hạ viện sẽ do dân chúng bầu lên theo tỷ lệ dân số, Thượng viện sẽ do đại biểu bầu lên, mỗi bang gồm hai đại biểu Tổng thống, người đứng đầu cơ quan hành pháp sẽ do đại cử tri bầu lên, qua hai cấp Các luật sư đứng đầu cơ quan tư pháp

do Tổng thống chỉ định và được Quốc hội thông qua Sự tách biệt này sẽ bảo đảm cho sự độc lập của mỗi nhánh Đồng thời, những nhà khai sinh ra nước Mỹ còn cho rằng, mỗi nhánh đều có quyền kiểm tra và cân đối với nhánh kia Bởi

Montesquieu đã nói: “Khi quyền lập pháp và quyền hành pháp tập trung vào tay một người hoặc một cơ quan thì tự do sẽ không còn nữa” Với chính sách “kiểm

tra và cân đối”, sự tự do tốt nhất được bảo đảm, vì nếu một nhánh trở nên quá

Trang 39

mạnh và tìm cách chi phối nhánh kia thì nó sẽ bị ngăn lại Đồng thời, chính sách này đã kết hợp được một chính phủ mạnh và vững vàng với tiếng nói của quần chúng

Hiến pháp đã tăng cường sức mạnh và mở rộng phạm vi quyền lực của chính phủ trung ương Chính phủ có thể áp đặt trực tiếp quyền lực lên nhân dân chứ không thông qua các bang, có quyền quyết định trong việc thu thuế, thương mại, đúc tiền,… Nhờ vậy, chính phủ mới được thiết lập bởi Hiến pháp được tăng cường sức mạnh hơn trong việc quản lý và điều hành đất nước

Tuy vậy, bản Hiến pháp vẫn còn có những mặt hạn chế của nó Nó phản ánh tính chất giai cấp và kỳ thị chủng tộc Đồng thời, nó cũng chưa đề cập nhiều đến quyền lợi của nhân dân Những người nô lệ da đen và người da đỏ bị tước đoạt hết quyền chính trị, những người da trắng phải có tài sản mới được quyền bầu

cử, phụ nữ không được quyền đi bầu,… Những quy định khắt khe như vậy nên chỉ

có khoảng 4,8% dân số được tham gia bầu cử Những hạn chế này dần được sửa đổi, bổ sung về sau

Với những tính chất tiến bộ nhất định, bản Hiến pháp đã được phê chuẩn vào tháng 7/1787 và có hiệu lực từ ngày 4/3/1789 Chế độ Tổng thống được thiết lập và Washington trở thành Tổng thống đầu tiên của nước Mỹ Sau đó, năm 1791, Quốc hội đã bổ sung 12 điều khoản quy định quyền tự do công dân vào Hiến pháp

và được gọi chung là “Tuyên ngôn nhân quyền” Trong đó, Tuyên ngôn đề cập

đến quyền tự do ngôn luận, báo chí, tôn giáo và quyền hội họp cách hoà bình, quyền phản đối và yêu cầu các thay đổi (Điều bổ sung I); quyền bảo vệ chống lại những cuộc khám xét, tịch thu không hợp lệ tài sản và bắt giam (Điều bổ sung IV); thủ tục tố tụng công bằng ở tất cả các vụ án hình sự (Điều bổ sung V); quyền được

xử án công bằng và nhanh chóng (Điều bổ sung VI); quyền được bảo vệ chống lại những hình phạt dã man và bất thường (Điều bổ sung IX),… Nhờ đó, các quyền cá nhân và các quyền tự do của công dân được xác lập và mở rộng hơn

Trang 40

Sự ra đời của bản Hiến pháp năm 1787 cũng như sự bổ sung đầu tiên vào năm 1791 đã đánh dấu bước ngoặt của lịch sử nước Mỹ, dù nó vẫn còn những hạn

chế Đánh giá về bản Hiến pháp, Tổng thống Washington bình luận rằng: “… Biện pháp kiềm chế nhằm ngăn chặn thực thi bạo chính được quy định trong hiến pháp đều nhiều hơn bất cứ thể chế nào mà cho đến nay loài người đặt ra, vả lại nói theo tính chất của nó, cũng càng khó vượt qua…” [17;17] Những nhân sĩ tiến bộ dân

chủ trên thế giới thì lại tỏ ra rất kỳ vọng vào tương lai của nước Mỹ, cho rằng

nước Mỹ là “hy vọng của loài người” Bản Hiến pháp cũng đã tiếp tục xác lập nền

dân chủ của nước Mỹ, trong việc thiết lập một thể chế chính trị mới bảo đảm quyền lợi của người dân dù rằng không phải hết thảy mọi người dân đều có quyền được như vậy

2.1.2 Bước đầu hoàn thiện nền dân chủ Mỹ

Được xác lập trong thời cận đại, quá trình hoàn thiện của nền dân chủ Mỹ được thực hiện từng bước và kéo dài sang cả thời hiện đại Bước đầu của quá trình

này được thể hiện ở việc Tổng thống Abraham Lincoln tuyên bố bản “Tuyên ngôn giải phóng” vào ngày 29/9/1862

Chế độ nô lệ tồn tại là một hạn chế lớn của cuộc chiến tranh giành độc lập 1775-1783 của nước Mỹ Và là “sự lãng quên” lớn nhất của Hiến pháp khi nó không đề cập đến quyền lợi của những người nô lệ da đen

Chế độ nô lệ đã cản trở sự phát triển của xã hội Mỹ Vì vậy, nó là nguyên nhân sâu xa của cuộc nội chiến Mỹ 1861-1865 Chính trong cuộc nội chiến này,

Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln đã đưa ra ban “Tuyên ngôn giải phóng” vào

ngày 19/9/1862

Ngay từ khi cuộc nội chiến bắt đầu, Tổng thống Lincoln đã quan tâm đến việc thủ tiêu chế độ nô lệ Và từ năm 1862 trở đi, theo dõi biến đổi của tình hình, Lincoln đã ngày càng nhận thức được tính cấp bách và tính cần thiết của việc giải

quyết vấn đề này Ông tuyên bố, “Giờ phút giải quyết vấn đề này đã đến, nó đã làm cho tôi cảm thấy chế độ nô lệ cần phải diệt vong, để cho đất nước có thể sống

Tiêu đề	Nền dân chủ Mỹ thời cận đại
Tác giả	Nguyễn Thị Xuân Bích
Trường học	Đại Học Đà Nẵng
Chuyên ngành	Lịch sử
Thể loại	Luận văn tốt nghiệp
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Đà Nẵng

Định dạng
Số trang	83
Dung lượng	0,95 MB