CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Cơ sở lý luận
1.1.1.2 Phân loại đái tháo đường ĐTĐ được chia làm 3 loại: ĐTĐ type 1, ĐTĐ type 2, và các loại ĐTĐ khác [6] Đái tháo đường type 1 (đái tháo đường phụ thuộc insulin): chiếm khoảng 7- 10% trong số các bệnh nhân bị tiểu đường Bệnh này thường xuất hiện trung bình ở lứa tuổi thiếu niên Đái tháo đường type 2 (đái tháo đường không phụ thuộc insulin): đái tháo đường type 2 thường xảy ra ở người lớn Đặc trưng của đái tháo đường type 2 là kháng insulin có thể được thấy ở hầu hết các đối tượng bị đái tháo đường type 2 Thiếu hụt insulin điển hình sẽ xảy ra sau 1 giai đoạn tăng insulin máu nhằm để bù trừ cho tình trạng kháng insulin Đái tháo đường khác: Nguyên nhân do khiếm khuyết chức năng tế bào gây ra bởi gen, giảm hoạt tính của insulin do khiếm khuyết gen, bệnh lý của tụy ngoại tiết, do các bệnh nội tiết khác….dẫn đến bệnh ĐTĐ
1.1.2 Tuân thủ chế độ dinh dưỡng của người bệnh ĐTĐ type 2
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong điều trị đái tháo đường, nhằm cung cấp đủ dinh dưỡng và cân bằng về số lượng lẫn chất lượng Mục tiêu là điều chỉnh đường huyết, duy trì cân nặng mong muốn và đảm bảo sức khỏe cho người bệnh, phù hợp với từng cá nhân.
Phương pháp dinh dưỡng điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý hiệu quả bệnh đái tháo đường Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) khuyến nghị tăng cường hướng dẫn điều trị cho mọi người, đồng thời công bố các mục tiêu dinh dưỡng cần thiết cho tất cả bệnh nhân đái tháo đường.
Chế độ dinh dưỡng cho bệnh nhân đái tháo đường 1.1.2.1 Nguyên tắc [1],[7],[13]
- Đủ chất đạm - bột đường- vitamin – muối khoáng- nước với khối lượng hợp lý
- Không làm tăng đường máu nhiều sau ăn
- Không làm hạ đường máu lúc xa bữa ăn
- Duy trì được hoạt động thể lực bình thường hàng ngày
- Duy trì được cân nặng ở mức cân nặng lý tưởng
- Không làm tăng các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, suy thận
- Phù hợp với tập quán ăn uống của địa phương, dân tộc
- Đơn giản và không quá đắt tiền
- Không nên thay đổi quá nhanh và nhiều cơ cấu cũng như là khối lượng của các bữa ăn
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong điều trị đái tháo đường, nhằm cung cấp đủ dinh dưỡng và cân bằng về số lượng lẫn chất lượng Mục tiêu là điều chỉnh đường huyết hiệu quả, duy trì cân nặng mong muốn và đảm bảo sức khỏe cho bệnh nhân, giúp họ hoạt động và làm việc phù hợp với từng cá nhân.
Thức ăn có chứa glucid có thể làm tăng đáng kể đường huyết sau khi tiêu thụ, trong khi thức ăn giàu lipid có thể dẫn đến tình trạng vữa xơ động mạch ở người mắc bệnh đái tháo đường.
Đối với bệnh nhân đái tháo đường, việc hạn chế glucid là rất quan trọng để kiểm soát mức đường huyết sau bữa ăn Ngoài ra, cần giảm thiểu lipid, đặc biệt là các acid béo bão hòa, để duy trì sức khỏe tốt hơn.
Tất cả các bệnh nhân đái tháo đường, không kể đái tháo đường type 2 hay type 1 đều phải tuân thủ chế độ ăn giảm glucid
1.1.2.2 Vai trò của việc tuân thủ chế độ dinh dưỡng ở người bệnh ĐTĐ [1],[7],[13]
- Duy trì tình trạng dinh dưỡng thích hợp để đảm bảo : sức kỏe tốt, sự phát triển tốt và duy trì tổ chức cơ của cơ thể
- Duy trì cân bằng chuyển hóa, tránh các triệu chứng tăng đường máu và đường niệu
- Ngăn ngừa các biến chứng
Trong điều trị đái tháo đường (ĐTĐ), không có một công thức ăn uống chung cho tất cả bệnh nhân, vì chế độ ăn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tình trạng cơ thể (béo hay gầy), mức độ lao động (có lao động thể lực hay không), sự xuất hiện của biến chứng, và khả năng kinh tế của từng bệnh nhân.
Trong điều trị đái tháo đường, chế độ ăn đóng vai trò quan trọng cho cả bệnh nhân type 1 và type 2 Nhiều bệnh nhân chỉ cần áp dụng chế độ ăn hợp lý và tăng cường hoạt động thể lực để kiểm soát đường huyết mà không cần dùng thuốc hạ đường huyết trong giai đoạn đầu Để tối ưu hóa hiệu quả, bệnh nhân nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày dựa trên tổng năng lượng cần thiết, với bữa sáng chiếm khoảng 10% tổng năng lượng.
Bữa phụ vào buổi tối: 10%
Chế độ ăn của người bệnh cần được thiết kế để cung cấp lượng đường ổn định, đồng thời phải đảm bảo tính điều độ và hợp lý về thời gian Việc chia số thực phẩm trong ngày thành các bữa ăn chính và phụ là rất quan trọng để duy trì sức khỏe.
Nếu bệnh nhân có tiêm insulin, phải tính thời điểm lượng đường huyết tăng cao sau bữa ăn phù hợp với thời điểm insulin có tác dụng mạnh nhất
1.1.2.4 Nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng
Bệnh nhân đái tháo đường có nhu cầu năng lượng tương tự như người bình thường, nhưng mức độ này có thể thay đổi tùy theo từng cá nhân Mặc dù vậy, vẫn tồn tại một số điểm chung trong nhu cầu năng lượng của họ.
- Tùy theo tuổi (tuổi đang lớn cần nhiều năng lượng hơn người lớn tuổi)
- Tùy theo loại công việc năng hay nhẹ
- Tùy theo thể trạng béo hay gầy Tổng năng lượng (Kcal) mỗi ngày cho bệnh nhân tại bệnh viện + Nam 26 kcal/kg thể trọng/ ngày
+ Nữ 24 kcal/ kg thể trọng/ ngày + Đối với bệnh nhân điều trị tại giường: