Chủ biên PGS TS Vũ Minh Khương Đồng tác giả TS Nguyễn Đửc Ngọc, Th s Hồ Sỹ Sơn MÁY LÀM ĐẤT NHÀ XUÁT BẢN XÂY DỰNG 2013 Mục luc MỤC LỤC Chương Nội dung Trang Mục lục 1 Lời cảm ơn 4 Lời nói đầu 5 Chương[.]
Trang 1Chủ biên: PGS.TS Vũ Minh Khương
Đồng tác giả: TS Nguyễn Đửc Ngọc, Th.s Hồ Sỹ Sơn
MÁY LÀM ĐẤT
NHÀ XUÁT BẢN XÂY DỰNG
2013
Trang 2Mục luc
MỤC LỤC
Mục lục 1
Lời cảm ơn 4
Lời nói đầu 5
Chương 1 Công tác đất 6
1 Đất đá 6
2 Bùn 10
3 Bộ công tác của máy làm đất và lực tác dụng 11
4 Các loại công tác đất 17
Chương 2 Các vấn đề cơ bản về máy làm đất 44
1 Thiết bị động lực 44
2 Hệ truyền động 49
3 Cơ cấu di chuyến 74
1 Cabin và hệ thống điều khiển 93
5 Trách nhiệm của người vận hành 96
Chương 3 Máy đào 100
1 Giới thiệu chung về máy đào 100
2 Máy đào thủy lực gầu sấp 105
3 Máy đào gầu ngửa 116
4 Máy đào gầu kéo (Gầu dây) 120
5 Máy đào gầu ngoạm 126
6 Các máy nạo vét 131
7 Máy đào xúc đa năng 132
8 Năng suất máy đào một gầu 136
9 Lựa chọn máy đào 140
10 Tính toán & thiết kế bộ công tác máy đào 144
1
Trang 3Mục luc
Chương 4 Máy xúc lật 181
1 Giới thiệu chung 181
2 Máy xúc lật bánh lốp 181
3 Máy xúc lật di chuyến xích 184
4 Hoạt động của máy xúc lật 186
5 Các loại gầu máy xúc lật 193
6 Năng suất của máy xúc lật 196
7 Lựa chọn máy xúc lật 199
Chương 5 Máy ủi 203
1 Công dụng và phân loại 203
2 Cấu tạo máy ủi 204
3 Sử dụng máy úi 224
4 Xác định năng suất máy ủi 230
5 Tính toán thiết kế bộ công tác máy ủi 237
Chương 6 Máy đầm 261
1 Những vấn đề chung về đầm nén 261
2 Cấu tạo và hoạt động của máy đầm 266
3 Sử dụng máy đầm 277
Chương 7 Xe vận tải 280
I - Xe tải tự đổ 280
1 Giới thiệu chung về xe tải tự đố 280
2 Xe tải khung cứng 281
3 Xe tải tự đổ khóp quay 298
4 Sử dụng xe tải 301
II - Rơ-moóc và xe goòng 315
1 Cấu tạo xe rơ-moóc 315
2 Vận hành xe rơ-moóc 318
3 Rơ-moóc chở máy móc 320
2
Trang 4Mục luc
Chương 8 Các loại máy làm đất khác 330
I - Máy san 330
1 Cộng dụng 330
2 Cấu tạo 330
3 Sử dụng máy san 344
4 Năng suất máy san 350
II - Máy cạp đất 351
1 Công dụng và phân loại máy cạp 351
2 Cấu tạo và nguyên lí hoạt động 352
3 Năng suất máy cạp 354
III - Máy khoan 355
1 Máy khoan va đập 355
2 Máy khoan di chuyến xích 358
3 Máy khoan cọc nhồi 357
4 Máy khoan hầm 372
Chương 9 Chi phí và quản lí thiết bị 376
1 Kế toán 376
2 Các loại chi phí 377
3 Mua sắm thiết bị 378
4 Khấu hao thiết bị 380
5 Chi phí vận hành 385
6 Chi phí bảo dưỡng & sửa chữa thiết bị 385
7 Lựa chọn thiết bị 391
8 Thuê thiết bị 393
9 Dự toán 395
10 Họp đồng 397
11 Các nguyên nhân thất bại 400
Phụ lục 402
Tài liệu tham khảo 411
3
Trang 5Lời nói đầu Máy Làm Đất
LỜI NÓI ĐẦU
Máy làm đất là cuốn sách về các loại công tác đất và các loại máy làm đất để thực hiện công tác đất Cuốn Máy Làm Đất này đuợc biên soạn là một tài liệu bao hàm rất nhiều nội dung liên quan đến công tác đất và máy làm đất để phục vụ nhiều đối tuợng Đe thuận lợi hơn cho việc giảng dạy và học tập của các sinh viên chuyên ngành Thiết bị làm đất Tài liệu Máy làm đất này đuợc biên soạn để cung cấp những kiến thức cơ bản về công tác đất và các loại máy làm đất một cách sát thực nhất theo yêu cầu đề cuơng của môn học Máy làm đất đã đề ra Tài liệu này đuợc biên soạn gồm bốn nội dung chính: Công tác đất, các vấn đề cơ bản về máy làm đất, các thiết bị làm đất chủ yếu, chi phí và quản lí thiết bị làm đất và phần Phụ Lục phục vụ việc tra cứu, tính toán.
Chương 1 bàn về tính chất cơ lí của đất, lực tác dụng lên bộ công tác máy làm đất và những công tác đất thường gặp, bao gồm cả những công việc như dọn mặt bằng, tiêu thoát nước, xây dựng hồ chứa, đập đất, làm đường, và khai thác lộ thiên,
Chương 2 trình bày các vấn đề cơ bản về máy làm đất như thiết bị động lực, hệ thống truyền động, cơ cấu di chuyến, cabin và hệ thống điều khiên, được đề cập chung cho các loại máy làm đất.
Sáu chương tiếp theo bàn về các loại máy làm đất (từ chương 3 đến chương 8) Phần này trình bày và mồ tả các loại máy đào, vận chuyển và các loại máy làm đất khác Đối với mỗi loại, các nội dung về công dụng, cấu tạo, hoạt động, tính toán năng suất, phương pháp sử dụng hiệu quả, được trình bày Riêng về cấu tạo, chỉ trình bày sâu về bộ công tác, và những cơ cấu hệ thống đặc thù của mỗi loại, vì phần máy cơ sở đã được trình bày trong Chương 2.
Trong các chương về Máy đào, Máy ủi, các phần xác định lực tác dụng, tính toán thiết kế
bộ công tác cũng được trinh bày, vì đây là những thiết bị làm đất quan trọng, phổ biến nhất Các loại khác cũng được tính toán thiết kế theo nguyên tắc tương tự Ngoài ra một số nôi dung liên quan khác như lựa chọn thiết bị, vận hành, bảo dưỡng, cũng được đề cập Việc phân chia chủ đề này là cần thiết đế trình bày thông tin theo những nội dung thích hợp, tránh trùng lặp.
Chương 9 trình bày các vấn đề về chi phí và quản lí thiết bị Các nội dung trong phần này trình bày giúp người đọc có thể vận dụng để tính tính chi phí khấu hao, vận hành thiết bị làm đất Trên cơ sở đó có thể xác định giá thành đơn vị sản phẩm, sử dụng các máy làm đất một cách hiệu quả nhất.
Mặc dù đã rất cố gắng nhưng tài liệu vẫn không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế, rất mong có được sự đóng góp của các nhà chuyên môn, các nhà khoa học, và các bạn đọc xa gần đế cho tài liệu ngày càng hoàn chỉnh, phục vụ một cách hiệu quả cho công tác giảng dạy và học tập của mồn Máy Làm Đất và có giá trị tham khảo tốt đối với các nhà thầu xây dựng, những người làm công tác chuyên môn liên quan đến công tác làm đất và máy làm đất, khai thác mỏ.
Hà Nội, ngày 21 tháng 5 năm 2013
Thay mặt nhóm tác giả
PGS.TS Vũ Minh Khương
5
Trang 6Chương I - Cõng tãc dát
CHƯƠNG 1 - CÒNG TÁC ĐÁT
Các máylàmdất dùng dê thực hiện các cõng tác dátnhư dọn mặtbảng,sanláp,bõcxúcvậnchuyên,rái.san.đâm, Đôi tượng cũa cácloạimáylàmđâl lả đất đá Vì vậy chương nãysètậptilingnghiên cứu hai nội dung chính lã dat dãvàcácloại còng tác dát
1 ĐẢTĐÁ
1.1 Giới thiệu chung vể đẳt, đá
Đất đá là dối tưụng công tốc cùa củc thiết bị làmđất.Do dó dêhiểubiết, tính toán và sữdụng hiệuquácácthiết bị làm dắt ta càn phái nghiên cứu cácdốitượng này Đất lả vậtliệurởiởtrênbềmặttráiđầt Dâ là vỏ cứng của tráidất.nằmphía dưới vàthường đàm nhô lênkhỏimậtđất Khôngcósựphânbiệt rô ràng gtừa đãt vàđá về mặt địa chát, tất cácácloạiđá là đêtạothànhđất.Vậtliệuđẻdào cùng cóthẻchialàmbaloại: đả, vặtliệu khó đàovàvậtliệudễđào Dá cằn phái nố min hoặcxới trước đểhẳuhếtcãcloaimảycỏthế đão một cách hiệu quá Vậtliêukhỏ đào là loạiđấtđã được dầm gắn bảng xi mãng hay lần đá, đắt sét.đá phiến sét mem và đá phonghoãvãcóthê dào trựctiếp bàng cácmáyhang nặng hoặc xới toi băng máy xởi Vátliệu dễ dào là cáctrámtích mém, mịn, chác hoặc rời
Đất lả hỗn hợp cáchạtcỏ kích thướckhácnhau và các họp chát hoả học Đấtdéo lả loạiđátcóthêlãn trong lõngbàntaythánhnhững SỢI códường kinh 3.16 mm mã không bị dứt rời Độ dẻo là một đạc điểm cùa đất vả cùa độ ảm.Lượng nưóc lốithiêu tinh theo lý lệ phần tràm (%) cứakhôilượng dát làm khô băng lõ saylãmchodatdeo gọi là giớihạndeocùadát Nêu không có lượng nước nâocóthếcho phép nó lân thành cácsợithi goi lã dất rời Giới hạnchày là lượng nước tối thiều tinh theo % khốilượng đất sấy trong lõ.mà nó cóthếlàmcho đất cháy,nếulácnhẹ Chisổdéo là sự khác nhau giữagiớihạn deo vàgiớihạnchay,có nghía là phạm vi độ ẩmmàđãtớtrangthái dẽo
Đấthoặccáchạt khác nhau cũng cóthephânloạitheo dộ cửng hoặc hìnhdạng cua cáchạt
và hãmlượngkhoáng chắt vãhừuco.Cãcthõngsốnãy sê ánhhườngđếnsứcchịu thôi tiết và tính òn định dưới tác dụng cua tai trọng, độ màimòn cua các bộ phậndàodãtvà ma sát trong.Vẽmặt địa chất, đã được phânloaitheocáchchúng được tao thành Cácloai dứ cứng hoã tù dangnóng cháy gọi là đánúi lứa, dược chialàmhai loại:dá mác-ma là loại dá cứng ơ dưới sâu,đáphún xuất lả loạiđã dược lãmnguộiỡtrênbền mặt Đãtrâmtích dược tạo thành từđất thực vậthoặc xác dộng vậtvàdâ dược cứng hoã nhở ápsuatvàthờigian.Dábiển chát cónguồngôctừ đá núi lirahoặcđãtrầmtích,nhưngđà bị biền chắt do nhiệt độ vàápsuầtrắtlớn.Báng1.1 phản loạiđấtđã theo loạtvà độ cứng Chatlượng cùa cácloạisau lã khá khác nhau, ngay cà trong cùng mộtloại cùng cóthêcócác thòng sốkhác nliau như lực cán cất hệsốmasát.haykhanãng nghiền
1.2 Các tinh chắt cơ lí của đất
1.2.1 Dộẳm
Thôngsố quan trong nhấtcũa dằm néndất lả dôâm, vi dắtchicóthếđầmnén tốt nếu nỏ chứa một lượng nước thích hợp gọi là dộ âm tòiưu cùa dàt.Lượng nước nàyphái vừa du dé bôi trơn chocáchat đầt trưọttrên nhau khi chúng dược dãy lại gân nhau vàkhông tao thành một đẻm khôngnén dược giữa chúng Mọtloại đât có dộ âm quá caocõthê trờ thảnhdànhoikhi dâm, lạonêncáclượnsóng trước vảsau trổng đầm vảnỏ se dànhoi trớ về vị tríbanđâukhi đầm di qua
s
Trang 7Chương I - Cõng tãc dát
Dây lã trường hựp phó biền trong xây dựng đường.Đấtquá khò có thẻ bị rởihoặc hột khi đằm.hoặccỏthếchácnhimgkhông chặt nhưyêu cầu Trong thực tế thithường dũng xcphunnước đềtướivàonhữngkíp đất khô vần đểnày sê được đềcặpchitiết trong Chương 6 - Máy đâm
Bang l.l -Phànloạidầtdá
Tênchung Phânloai
Đường kinh Lọt qua
sàng
Còn lại trên sàng
in mm Sổ lỗ /em2 Sổ lỗ /em2
Đá(Đã lớn)
Can cẩuMộtngười beCuội
0,5-í- 2.0
0,2 + 0,50.05-í- 0.2
65181419
1814191.290
Mùn
ThôTrangbinhMịn
0.02 +0.050,05 +0,0050.005 +0.002
Sét
ThôTrangbinhMịn
0.002 +0.0005
0,005 +0,00020.0002+0.0001
1.2.2 Độ Ổn định
Nèu một néndưỡnghoặcdườngbảngkhông được đám, nó cóthê bị covà lún, gâyánhhưởnghoặcphá huy cáclớp rãi vả các kết câu kháctrẽn đõ Đấtsetkhôngphái lã một loạivậtliêutõtcho khối dãp vì nó thườnghâpthụ dộ âm trong mùa mưa vả trương nó Cónhữngloạidâtséttrương nơ rất mạnh khi găp nước Nó sê đầy trồi cáclớp rãi vànềnmóng công trinh, thậmchilàmgaycácdường ỏng trong các bức tưởng bị dât sét nàng lèn do trương nở
Trang 8Chương I - Cõng tãc dát
1.2.3 Hộ số kóo bám, <p
Khá năng chiu tai vàkha nâng cho phép sự di chuyểncùacácphươngtiện mảy móccuacácloạiđấtkhác nhau một cách đáng ké.Mộtđặc tinh quan trọng là lực masátgiữamặt đất và cácbánhlốpchú đông hoặcxích cùa máykhĩ di chuyên
Hệsôkéobám(Bang 4 - Phụ Lục) là phân khóilượng tác dụng lẽncáchãnh chu dộng hoặcxich được chuyên thảnh chuyên dõng cúa một máy Điêu kiện vả tinh cluit cùa đắt rãtquantrọng trong việc xác dịnh hệsònày.Hệsôkéobám cua cãchemặt khác nhau, tinh theoti lệ phántrăm(%)của trọng lượng tác dụng lêncácbánhxechú đỏng hoặcxich.Bâng 4 phấn Phự Lụcchobiết một sogiátrí phô biên cua hẻsốkéobámứngvớicácloạidường di chuyên vàcác cơ câu di chuyến xíchvàbánhlốp
Phân bẻ khối lượng. Kha nâng di chuyên cùa máytrênmặtđườngtronchiuánh hương của sự phấn bồ khối lượng.Vi dụ nêu một máycỏkhối lưụng io tần tác dụng lêncácbánhchuđộng cõthế1(10ra lực keobámchi 4 tấn do cósự tnrọt bánh xe Nói cáchkhác,hệsốkẽobámcùađât là 4()%,hay 0.40 Trong phép lính lực kéobám, chúng ta chisir dụng khói lượng tác dụng lêncác bánh chú dộng (hođc xích) truyềnlẽn một đắt.Việctăng khối lượngtrêncácbánhchúdộngtrượt sẽ làmtảng lực kéoởmóckẽo theo ti lệ bậcnhát,tởi giá trịtôida mà dộng covà hộp sô có thêtạo ra Tangkhốilượngtrẽncác bánh khôngchủ dộng sê làmtang lực cán Chuyến khối lượng của máysangcác bánh chu dộng sẽ làmtâng lực keo hãm vãchuyên khôilượngtứcác bánh chuđộng sang các bánh khôngchủ động sê lãmgiám lực k<io bám nhưngcãhai tnrởng họp đểukhôngánhhươngdenlục can Khilèndốc.khôilượngmáy tác dụng lêncácbánhxedịchchuyên
vềcácbánhchũ động phíasauvảgiâm đi (ừcác bánh chú động phíatrước Yeu lò nảylãm tàng lực kéobám cùa cãcxe tái có bánh chu động phiasau một cách đáng kẽ khi leo dốctrẽndườngtron
1.2.4 Khả năng chịu tài
Khá nâng chịu tãi lã khánang chồng đờkhôilượng cùa một lõp xích hoặc bệđờtrẽnđãtmèm Khá nãngnày là quanhệ giữa khôilượng,diệntíchlicpxúcvàkhánăngchịu tái cuadàt.Khôi lượng chia cho diệntíchtiếpxúcsê đưọc áp suất Neu ápsuấtnảylởn hơn khá năng chịu lãicùa đát,máysỗ bị lún chodenkhi nó có dù diệntíchtiếpxúcdêdở nó Sự lún sê làmtảng lực cánlán Nèu nghiêmtrọng,mảycóthểkhôngtự di chuyên bàng công suất cùa nódược
Áp suất lốp. Khi một lốp mang đu khối lượng, nó cỗ xu hướng lũn vãođất mức độ lũnphụ thuộcvàoápsuáthoivàkhả nàng chịu tai cua đất.Đấtcócưởngđộchịu tai 3.5 kg/cm"' sè chophép mộtlốpchịu tái cỏãpsuấthơi5.25 kg/cnừ lúnvàođất cho đến khi diệnlicittiếpxũcbàngvớidiệntích cùa lốpcóápsuất 3.5 kg/cm!vàbiến dạng đetràiratrẽnmạtđầt.Theonguyêntắcnày nếu dũng một lốplởn hon đecó thê mang tái ớáp suất 3.5 kg/cnr nỏ sê không bị lũn
1.2.5 Khả năng xới được
Kha nâng xới dược là mức dộ khó hoặc dephávỡ một loạidábảngcáclười xới hạngnặngthànhcác cục có thể vậnchuyển môi cách kinh té băng thiết bị khủc.Có ít nhấtbayếu tồ liênquan: lực cânphávờ cùa đã phạm vi bi lãmyếucủacãclớpđã(đãphiến)haycácvếtnứtnốitiếphoặc cácchuyên động đứtgãyvàmức độ phonghoácủađá.Nhiềuloạidãcóthedềdàng xới được ớlớptrênmặt.nhưng lực cán tăng dằntheochiềusâu do mứcđộphonghoã yếu
Mộtloạiđácỏthếxới được nói chung cóthelảncác vía hoặctangđá khó hoặc khôngthếxỡi được Mộtsốloạiđákhôngthế xới được ó trạngthãitự nhiên nhưng lại cóthếxới được saukhi làmchân dộng hãng cách nò mìn nhẹ
Trang 9Chương I - Cõng tãc dát
Nói chung, cácloạiđánúi lưa như ba-zan granite, diorite, fclzit và dung nham là không thexới được, trứ khi chúng đđ được làmyếu đi một cách đáng kể nhở phong hoá Việc nỗ minnhẹkhôngcó tác dụng lảm, trữ khichúngcó một cấu trúc nối tiếpchặt chẽ Cácloạiđábiềnchấtkhôilớnnhưđảgơ-nai,cảm thạch, quartzitethưởngkhôngthêxới được, nhưngđá phiến vã diệp thạchmongờhèndưới là cóthêxó) được Xóidâtdáluôn là một giái pháp khống kinh té trừ khi sảnphân)dú nhò đẽcóthêchat tãi bâng mây cụp Qua nghiên cữu người ta thâyràngkhánăngxới dược cua đát dá ty lệ với tốc độ tniyẽn sòng dịa chân Vi vây, người ta dã dùng phương phápthinghiệmđo tốc độ truyềnsóng đĩa chân cùacácloaiđãtđáđê xãc đinh khánângxởi được cũachúng Hình IImô(ákhanăngxới dược cùa dát dã
Xới dược Giớihạn Khôngxớidược
Hĩnh I I- Khá nâng xới dược vàtốc độ sóngdịa chân
Trang 10Chương I - Cõng tãc dát
Mộtsốloạiđáhoàntoànkhôngthexúi được Nghĩa là chúng hoãn toànkhôngthêchiatách báng bất ki một áp lực não cùa lười xói Khá nàng xới được thướng được xácđinh bảng lực tác dụng là bao nhiêu Cảc giói hạn là sứcbencuaràngxớivàthân lưỡi xởi công suất động co
và tinh kinh tế cùa việc sir dụng cõng suãt
Các tinh châtcolí cùa dât ánhhườngtrụctiẽpdenquá trinh làmviệccua máy làmdảt.Chúng được thêhiệnquacác thông số,hộsỏ quan trọng sau:
1.2.6 Trọng lượng riêng (Dung trọng) của đẳt đá (y)
Trọnglượngriêng cũa đãt dã lá trọng lượng một đơn V] thetíchđãtđáơ độ âmtựnhiên,thường được tính theokg/m’ Dây lã một thông số rắt quan trọng cólien quan đếnkha nâng nângtãi cùamảy việc lựa chọn dung tích gầu Trọng lượng riêng cùa dắt ơ trạng thãi tụ nhiên (trướckhi dào)vàởtrạngthãi rời (saukhiđào)dối vói một sốloạiđấtđảthườnggặp được chotrongBáng 5 - Phu lực
1.2.7 Hệ số tơi xôp (Kt,)
Hệsô tơi xốp Ktx dặc trưngchođộtơixôp.Hộsotơi xôp là tý sô giữa thêlíchkhốiđấtsau khi đào(rói)vàthêtíchban đẩu ờtrangthái chặt tự nhiên cua nó (ITinh 2)
(1.1)Trongđỏ: V, - Thetíchkhối đất rời saukhiđào
V Thetíchkhốiđấtchặttự nhiên, trước khi đáo
a Chặttự nhiên (Ve) b Rời.saukhi dào (V,) c Saukhi đầm chít(Vd)
10
Trang 11Chương I - Cõng tãc dát
Cố thì- làm bùn bằng cácthiết bị thíchhọp
Nóichung,khimâylãm đất di chuyên trẽn bùn thi thiết bi bánh xíchthích hợp hơn thiết
bị bánh lốp:xíchcầnphaicódiệntíchtiếpxúc với đắt đù lởnđekhông bị sa lầy;lốpcần phài lớn mềmvãcóvãu chong tiuợt; vảcácmâynên là nhừngloại nhó nhấtcỏthê thực hiện được cõngviệc Xe tai cân chọn loạicó tât cácácbánhđéu là chúdộng.Xe tái tự đó khóp quay vóisáubánhchú dõng thường hoạt đỏng hiệu quả vớicácloại đắt lầy lội
Đường tạm.Tốt nhai lá không sư dụng cácmâybánh lóp cho các vùng dâmlaytrú khi chủng đỏng bảng, được làm khô nhãn tao hoặc tự nhiên, haycỏnhữngconđường được xây dựng
đê di vàodâmlầy,cõthê dũng vái dịa vậtlý.Cóthèxây dựng một condường lãt bángthâncây dê phục vụcácmáy hạng nạng trênmặt dất rất mềm Mưa hoặc bủn có thê làm chúng tron hon nêncằn phá) rát cát.Mộtloai đất ướtcókhaningchịu tái tốt,cóthedễtrởthànhbùn,cóthê được báo
vệ bằng một lópsoidàyvàiin được rái trước khixecộhoạt dộng Lớp đávởdàyhaiftcó rái sỏi bêntrêncó the chiu được xe tái nặng một thờigianvởi mọi loaibùn Thám bụi cây haydưỡnglàmhãngthâncâydướilópđá cùng làm tảng dỏ ôn định
Đào dưới nước. Khiđảo đắt quáướt,tiêu nước hoặc bơm nưởc mặt cần đế lai một lớp nướckhoang 5 cm trènmậtđáy Điêu này thuận lợichoviệc hình thành một đáy phảng, nhưng mộtlượnglởn nước được múc di cũng vớiđát.Nướcnãycóthêchày trớ lại quacác lỗ nhưngsêhao phí thờigianvã nhiên liệu Nêu nước trộnlànVỚIdat,ớ trong gâu cũng như dô thành dông,
nõ sê cỏ xu hưởnghoá lóng do dó đất bủn nạo vét lênsỗkhông ồn đinh trênnhững đong cao dốc làm giám năng suất cua máy đào
3 BỌ CÔNG TÁC CÚA MÁY LÀM ĐẢT VÀ Lực TÁC DỤNG
3.1 Bộ công tác cùa máy làm đát
Bộ công tác cùa máylàm dât (Hình 1.3) chuyêu dùng đé cãt, táchdàt khoi khói dât chinhđồng thờicóloai dũng đẽchứađảt.vãnchuyênđếnnơidờ tãi Dêthựchiệncác chức núng trên,
bộ công tác cùamáylàmdatcócácloạichinh sau:
Hình 1.3 - Cácloại bộ công tác cùamáylàmđầt
II
Trang 12Răng xới dùng để xới hoặc để tách đất ra khỏi khối chính (Hình 1.3.la).
Các loại gầu (hình 1.3.1b,c,d,e, g, h) thường được lắp răng hoặc lưỡi cắt ở miệng gầu Gầu dùng để đào, xúc và chứa đất đá, vật liệu rồi được di chuyển để đổ lên mép hố đào hoặc phương tiện vận chuyển Thùng cạp (Hình 1.3.li) dùng để cắt và tích đất rồi được máy cạp di chuyển đến
vị trí bãi đắp để dỡ tải Lưỡi ủi (Hình 1.3.Ik) được lắp trên máy ủi để cắt và đẩy đất đá, vật liệu đến vị trí dỡ tải hoặc để san vật liệu Lưỡi san cũng có cấu tạo tương tự nhưng chiều dài lớn hơn
và chiều cao nhỏ hơn nhiều so với lưỡi ủi, chủ yếu để san phẳng.
Các lưỡi cắt và răng Các lưỡi cắt của hầu hết máy đào có dạng nêm, ít nhất là khi còn
mới Dạng này cứng và có khả năng thâm nhập và phá vỡ cao Khi một răng hoặc lưỡi cắt thâm nhập vào vật liệu thì đều gặp sức cản như nhau trên các mặt nghiêng, và có xu hướng di chuyển theo hướng ở giữa các mặt nghiêng của nó Neu lực cản không bằng nhau, nêm có xu hướng trượt trên mặt chịu lực cản lớn hơn Hình 1.4 trình bày hoạt động của răng dạng nêm có các mặt nghiêng khác nhau khi chuyển động theo phương ngang Giữ ở độ nghiêng (A) nó sẽ xâm nhập vào mặt dốc đứng, tại (B) nó sẽ cắt vào trong bất kì mặt nghiêng nào nhưng không đào xuống, nhưng ngược lại giữ như trong hình (C) nó sẽ xâm nhập mặt nghiêng trên hoặc mặt phăng Chú ý rằng góc giữa mặt dưới của răng và mặt đất quyết định sự thâm nhập của nó Hình (D) thể hiện một răng có cùng góc như hình (C) nhưng đầu và một phần của mặt nghiêng phía dưới của răng bị mòn, phá hỏng “sức hút“ cũng như khả năng thâm nhập của nó Các răng riêng biệt cắt vào trong đất và đá cứng tốt hơn nhiều so với một lưỡi cắt liên tục bởi vì chúng tập trung lực trong các diện tích nhỏ, cho phép vật liệu di chuyển tới các mặt phía trên và phía dưới, nó sẽ phá vỡ hoặc làm yếu vật liệu giữa chúng và mép các răng dễ dàng thâm nhập vào.
12
Trang 13Chương I - Cõng tãc dát
Hình 1.4 - Sụ thâm nhập cua một rảng hình nemMặt cong liêntụcởmậttrẽn cùa răng hoặc lưỡi cát vãhình dạng cùanỏcỏánh hường quan trọng tớihiệuquácua nhiêu máy.Trongmáysan hoặc máyúi,mặt cong nãy cuộn dât lên trên tới khinó đỏ vềphíatrước,làmgiámma sát trong khối lãn.vàthuậntiệnchoviệcchuyểnđất
về một bẽnđốiVỚIloạilười úi vạn nàng
Ngoàicáchộ còng tác cơ bàntrên,cácloại máy lãm đất còncóthelấpnhiều bộ còng tácđặc biệtkhácdêthụchiộncác cõng việckhácnhau.Cácloạibộ công tãc nãy sỉ được giớithiệuớcác chương sau khi trình bày vêcácloạimáycụthê
3.2 Lực tác dụng lên bộ cóng tác cùa máy làm đất
3.2.1 Các góc
Lực cán cát phu thuộc vàocácgóc tao bờichitiết cắt đấtcùa bộ công tác vói bề một dất(Hình 1.5): gócsãc p gócsaua.góc cãt ò Hiệuquálàmviệccùa mảy làm dảt phụ thuộc vàoviệc chọn cácgócnảy.dậcbiệt lã góc cát ổ Giãtrị cũa cácgỏc được chợn đồivới từng loạimảy
Góc sac (góc nhọn) Ịt lã góc giữa mặt trước vàmặtsaucùa ràng hoặc lưỡi cãt ờđáu mép cầt Theo điềukiện chống mònvãbenthưởnglấy p 30“-r35" dối vởi ràng, p -20" - 25“đối với lưỡi cắt
Góc sau u lủ góctạobớimậtsaucúarànghoặc lưởi cat vớiphươngtiếp tuyển cùa quỹ đaocát Góc saua phu thược vàodang quỳ đao căt vảloaiđất.thưởnglấy(1=5% 10" đốiVỚIràng và a - 30" - 35° đồivới lười Trịsỗ lớn lầy đổi với đất đànhỏivàđá
13
Trang 14Ngoàira bộ công tác côndặctrưng băng cácthòngso sau:
• ChiềudáiL chiều caoH.bánkinh cong Rđốivởi lười cát
• Dungtích q, chiêu dãiL,chiêurộng B, chiêu cao H dõi vóigàuvàthũng;
• Chiềudãi I chiều rộng b vãkhoáng cách đốivóicác răng
3.2.2 Phàn lực của dát lên bộ công tác
Đẽ đão đất.đãcânkhác phục lực căn mà phan lởn do độ cũng, độ thô masát độ dính,độ
cokct, và khỏilượngcua dãt dã tạo nên Trongkhidào, độ cúng chõng lại sựthảmnhập Lục nãylánglẻn do sựcốkết chặt chè cùa dảl.đá hoặc sựđiểndầycâc lồ rồng vớicáchạt nhó hơn hoặc vôi haycác xi mãngtựnhiênkhác.Dắtsét cứng khi khỏ vàmémkhiướt SÓI cuội, dá quá cỡ.hoặc cácgổc cây cứng đôi hói lực thâm nhập lớnhon.Tinhhình trữ nén phức tạp khichúngquálớnso với máy hoặc chúng bám chác vào dắt nõn không thể làm trượt hoặc lẳnchúng bâng hrời cat.Khilười câl thầmnhập,lụcmasáthâp thụ một phân tàngdâncua lực đão.Lực ma sát phụ thuộcvảo kích thước, độ cứng cũa hạt.độ ẩm vãsựcó hoíc khôngcócác chắt bỏi trơn tự nhiên như mủn hoặcđấtsét mém Sự bám dinh là kha năng đát dính vàocác bộ phậnđàođàt nõ cỏthêlãmtâng lực masát dáng kếvóiđấtưót.Lựccốkết lã lực cán chống lại sự tách ròi
Các vật liệu chãc hoặc cứng cóthè dược táchradề dáng theocáctáng hoặc lớpsao cho cỏ thêđáochủngdễ dàng theohướngthích họp Câc khối đất sét tươngdốimèmcóthếrắt khỏ đủo
do sự còkétbẽn vững vã dong nhắt
14
Trang 15Chương I - Cõng tãc dát
Cất đất là quá trình phàn chia đất tử khối lớnthànhcảc khối nho hon Dưới tác dụng của ngoại lực vảo bộ cõng tãc, lưỡi cắt được ấnsâuvàođấtvàchuyển dộng theo một qui đợo não dó tùy thuộcvàocấu tạo cùa mồi mảy Lúc dó, đất dược tách ra thành tửnglớpgọi là lát cất.Chiềudàycùa lát cát cỏthêthaydõi theo chiều dãicủa quì đạo cát Sơ đo chungvẽ lát cát được thê hiện trong hình 1.6
4 Lát cất “Iran"; 5 Lát cát bậc: 6 Lứt cất ròi; 7 Lốt cất gày
Trong mọi trường hợp sự phân chia đất nhở mạt trước lười cắt Mép trước bộ công tácchuyến động lãm cho đắt biếndang Sự chuyến đỏng ấysônéncácloại đất cỗ độ déo lại chặt hơn
Độ chặt phụ thuộcvàohĩnh dạng vàtốc độ di chuyên của bộ cóng tác Quá trinh cất dầt phụ thuộcvào tinh chấtcoli cùa đất.hình dụng bộ cõng tác vã chế độlàm việc cúamáy
Quá trình dào đát baogôm cãt dât, di chuyên dát đã cãt véphíatrước,vàtíchdâtvào hộ cõngtác.Khi đất di chuyêngãyra lực masátgiừađầtvã bộ công tác, vi vậy lực đào luôn lớn hon lục cãt tư1.5đen 3 lãn Đáo dàicóthêgậpba trưỏng hợp (Hình 1.7): Dỏng kin (dàodâtkhòngtựdo), gặp khibatđầuđáo; Nứa tự do gỉp khi đàolãndân (phô biến), đất bị phá vờdocạnh trước vã một cạnh bẽn, và Dào dattự do (dào hớt), dât bị phávờchi do cạnh trước hộ công (ác
15
Trang 16Chương I - Cõng tãc dát
Hình 1.7 -Các dạng dàobàngràng (A) vàbânggâu(B)
a Đỏng kin: b Nữa tụ do;c Tự do
Trong quá trinh dào cát dát,hộ công tác
thườngcóhaichuyênđộng: chuyên đông theo
phương tiep tuyến quĩdạo cat detách dat dá
chuyến động ấnvảođè điều chinh chiêu dàylât
căt vãlượng đãt tíchvào bộ cõng tác rốc độ ấn
vào thường nho hon tổc độ chuyền động tách
đãtnhiều lãn Khi cácchitiết cát dat củabộ
còng tác máylãm đất thâmnhậpvào khỏi dất
đá sè gặpphái lực cán(phánlực) được phân ra
hai phương Thành phán theo phương tiép
tuyến với quỳ đọo cát gọi lã lực căn cắt P(||
Thànhphán theo phirơng pháp tuyên với quỹ
đạo cát gọi lá lực cánđào Poj
Dựatrên lí thuyết căt đất cùa viện si
Goriatrkin N.G.Dombrovski đà dưa racông
thức tính cáclụctrênnhưsau: Hĩnh 1.8-Sơdồ lực cân
Poiakpb.c (kN) (1.3)Trong dó:
k|-hệsocándào xác dịnh bãngthụcnghiệm, phụ thuộcvào tinh chất cơ licủadát,câutạo.kíchthước bộ công tãc vảcãcyếu tố khác (Tra Báng 1.2)
b - chiêu rộng lưỡicãt; c - chiêudàycúa lát cãt
Lục canđào pháp tuyên I’o2 xác định gần dũng theo lực can dàotiêptuyền:
16
Trang 17Chương I - Cõng tãc dát
Pm-V.Poi (1.4)Trong đó: V-hệsổ phụ thuộc chế độ cắt.góc dão và độ sắccúarànghaymépcắt, thường
V - 0,1 - 0.45 Trịsổlớnthướnglầyvớiràng (hay mép cất) mónvà lát cắt mong.Nhưvâyviệctinh toán lực cán cát và cân đào thực chat lã chon cáchệsố k I vả V-
Báng 1.2 -Hệsốcăn cải (k)vàhệsốcăn đào (kI)
gầuSấp ngửa
Máyđãogầudây
I Than bùn, đất mùn, Cât,phacátnhẹ 0,012 0.1165 0,018-0,08 0.03-0.12 5
II Á sét mâu vãng,hoàngthoầm và toi 0,058-0.13 O.O7-O.OI8 0,12-0,25 10III Séc mỡ, ásét chặt, hoàngthò ảm lự nhiên 0.12-0.20 0,16-0,28 022-0.40 16
IV Sét khỏ chật, ásét lẫn sói.hoàng thổ khô 0.18-0.30 0.22-0.4(1 028-0.49 26
V Dắtdồinùi kbõ cứng 0.28 - 0.50 0,33-0.65 0,40 -0.75 38
Ghi chú: IMPa= 106 Pa = 106 N/m2 = lo’kN/m2
Giátrịk|ngoàiviệcxétlới tất cacác lực ma sátngoàivà trong phát sinh trong khilàmviệc, lãm dầy gầucônkéđếngócnghiêng cùa quỳ dạo đào sovôi phương nàm ngang, dến lực cánlàm đày Giá trịk|xétở cuối quá trinh dào, dạng dàobántựdovới tý lệ c,''b =0.05+0,33;chiêudày lãt cát c> 20 cm và chiểu rộng b > 40 cm.Khimớrộng giói hạnc'b - 0.05+ 0.50 giátri kl laytãng10% - 15%soVÔI giã trj trung bình ó trong bang.Giátrị kl xác dinh chogâuthôngthườngcórăngvã độ mòn khônglỏnlam (bân kính mòn r■ 2 * 3 cm đôi vớimáy đảo nhó và trung binh, r= 7 -ỉ- 10 cmđối với máydão cỡ lớn).Giátrịk| trong bãng 1.2 cũngcóthèápdụngchomáyủi,máy cạp Khi chiều dày lát cất móng, nhô hon 20 cm mãvần dâm bao dầygầu.hệ số cándào k I được xác định theocõng thúc:
Trang 18Dọntàng phu thục vậtluôn là bước cản thict bandầu dôi với còng tác dât hoặcdinhhĩnh
bèmật.Mọi cây cốithựcvật đều gãy khó khảncho cóng tủc dât vả khi mụcnátchúng sè gâylún
Dêgiái quyct vandê mòi trưởng trong xảy dụng, mỗi vị tríxây dựng phai dược quây bảnghángràongân bùn lắng, lãm bằng cáctầm nhựa caovàithước.đê ngànkhôngcho bùn đất chayrangoái vị trixây dựng do mưahoặcgió thôi vàocác cõng trinh lãncặn
Việc dọn mật bằng thựchiện bằng máy là tốt nhất Nócóthe được thựchiệnbảngnhiềuloại mây nhưmáyui.máyđàogầungứa,máy đão gầusấp Nhimg neu cõng việccókhối lượng kinvã khỏ khăn, nen sư dụng cácloại bộ công tác hoặcmáy dọn mậtbâng chuyên dụng Tuynhiêncóthè dũng lao đỏng thùcõng phụ thêmhoặcthaychomây móc
4.1.2 Xữ lí vật liệu phế thải
Vận chuyềnthựcvậtđã cắt hoặc nhồ rề đi noi khác là một phẩn quan trọng cua công tácdọn mộtbăng.Cóthe dũng cãc phương phápchôn(nếucó thời gianđềcho mục nát),đốt hoặc bãm nhò,chớrakhói vị trixây dựng, vàcác phương phápkèl họp cua nhũng phương pháp trên
4.1.3 Dọn bụi cây
Máy úi vàmáyxúc lật lã nhửngmâycơbánchovice dọn mặtbàng,vóicàcãc loợi lườihoặc gầuthòngthườngvàcáchộ cõng tác chuyên dụng Chúng đưục sư dụng hiệuquánhất trên nền đắt chắc và khôngcócác hố rành, gò u vãđả Máy ui độcbiệthữuhiệusovớilao động thú còngớnhững noi màcácbụitầm xuân vâcâyleo bò hoang vì nhữngloạinàyrất khó cất nhưng
có thê bócsạchbăng lười úi
Bụirậmvàcây nho có thê bóc sạch băng một máy ui vớilười ui tiêpxúcnhẹvớimặtdát.Nêu khoáng cách vận chuyên ngán,tốt nhất là ủi theo một hướng,sau đó di chuyênngang hoặc lui lại Cân hạcác cây nho riêngrẽtnrớc,saudódàyhãng một dường ui cùng hướng khácVói mỗi loạithựcvậtvã đất nền các kết quãSekhácnhau.Đất cứng làmchothâncàygẫynhiều, trong khi đắt ướthoặc đắt cãt làmchovice nhò gõccâydề dâng hon.Có thê đâynhanhcòngviệcbằng cách dùng lao động thú công cắt nhữngcàyriêng lé
Nếu cõng việccằn nhổ cácgốc cây nho várễ cây, có the lật úp chúng trước rồi đắychúngsau.Cỏtheloại bỏ đất khò ròi khóicác đồng bụi cây bằngcách dùng lười úi lật úp chúng và lắclưỡi ui lẽn.xuống Neu không được, dùng lười úi lộtngượcchúng lọi hoặcđẩy chúng tứphíabêncạnh.Loạilười ui cóthenghiêng dược vềhaidáu ràt tốt cho cõng việcnày vì một góccóthedùng
đê nhô rễ cây vả ui chúng thành đỏng mãkhông mang theo đất trong lười ũi
4.1.4 Dọn cây thân gô
Dim cây bằng máy Trong một số cõng trình quy mõ lờn việcthu dọn cày cối cốthèdược
cơgiớihoãgầnnhưhoãn toàn, vớicác công việc đốn cây tía cành, cắt khúc,vãvậnchuyên (hoặc chat dòng và đớt) dược thụchiện bảng cácmáy chuyên dùng Máy dàogâusàp là loạimáy tot
IX
Trang 19ra Nhưngthưởngthìgốc cây được cắt rời khói thân cày đe di chuyến.Có thế sư dụng cácmâyÚI
có còng suãtkhidêdây bật cácgòc cày; hoặc dào hãngcácmáy úi có còng suãt nho hơn; nhô lênbàng cáp hoặcxích:hay nỏ mìn Có thê kết hựpnô min vớicãcphươngphápkhác.Dôikhi người
ta còndôtcácgốccây trong dât
4.1.6 Xừ li cây cối phé thài
Các thiết bị chuyên dũng.Cácmáytháicànhvã cây bụiđà được sử dụng rộng rài đế giam kíchthướcvàkhôilượngphêthaicâycôi.Tuy nhiên, loại thièt bị nàykhôngxư li nôi các gốccâyvãcãc thân câylớn.cầnpháicỏ một thiết bi khác đegiái quyết vấnđe này Cầnpháichếtạo một loạimâynghiêntháncâyvãxư li go hạngnặng.Hãng Morbark dãgiai quyèt vãndênàybang việc chẽ tụo một máyxửli gỗ phéthãi Mây náycó một bánh cát vởicácdao cât các-bítđược dan dộng hãng một dộng cơđi-ê-zcn 650 mã lực Thict bị nảytự chát tai, xư li vãchấtđôngsản pháin đàthái nho trẽnmậtdầt
4.1.7 Đá quá cỡ và các công trình xây dựng
Dá quá cỡ Đáquá cỡ rời một phân được chôn trong dât làmcho công việctrơnên khỏ khănvà việc loựi bó cácloạiđá này sê được xemxét một cách thích hơp trong cõng tảc dọn mặthăng Neu có mây lớnvàchò dỏ phù hợp,cỏ thê lặt hoặc đàocácloạidánãyvàdây chúng di.Nếu chúng quálớnthì cằn pháiphả vỏ bằng nó min dùng búaphádáquácòlaptrênmáyđàogãu sấp, khoanvã dùng nêm đê tách, hoặc dùng búa tạ đậpthucông Trong nhiều trưởnghọp đá được loại bó bằng cách đàovàdâydi Máy ủi lã thiết bị thích hợp nhấtcho công việc này Hiệu quá sê tănglênnếu sir dụng các bộ cóng tác chuyên dụng nhưlườinâng,gâu ngứa lắp ưẽn mây
úi thiết bị nhô gồc cày hay một lưùi cảochềđộlàmviệcnặng Một máy ũĩ cóthe di chuyến mộttángđálớncó trọng lượngcóthègắp trọng lượngbán thân mây tới vãilầntrênnềnđất chác Nếu tangdáquá lớn không dây trựctiép dược, nó cóthe dược dãytừnghên một Những tángdálớnkhi lát lẽn SÔ dê lại các hố lớnsáccạnh, nguy hiếm hơn nhiềusovới trường hợp đảocácgốccây
Phá dô nên móng, công trinh Cácnen móngcũ vàcác cóng trình xây dựng khác (hường được phádờhiệuquã bang cácmây hạng nộng Tường caonênkéo đõ vi nếudãy thi lườngcó thè dò lenmáy Neu nềnmóngquáchăcvàcác máy khôngkéo dô được, cóthêlàmveilbangcách nô mìn ở chân tường hoặcnơiliếpgiáp vói các bức tường khác
4.2 Đào móng
Nhìn chung, công tác đào móng được xẽpvàoloại cõng tác thi cõng đãt kiêu Đào - Chát
đồngvà Dào - Vận chuyền Công tác đàomóng sẽ được đề cập tới trong phần này lả đào móngchoxây dựng nháớvãđảo móng xây dựng khu thương mại vi phânlớn công tãc đão móng năm
19
Trang 20Chương I - Cõng tãc dát
phạm vi này Việc chất đống xung quanh hố móngcỏ thê là một vầnđể.Diều cần nhấn mạnh ởđây là một khốiđápướtcó the lãm hỏng móngvãthậmtrilãmdich chuyền cácchânmỏng, và điểunàyđặcbiệt nguy hiemnếukhốixàykhôngcỏthờigianninhkét
4.2.1 Công việc ban đẳu
Lớp đất mật Thường xuấthiệnlớp đắt mạtkhi đâo mỏng,vãnếu cần sứ dụng lớpđắtmặtđẽ trỏng câycõithì phai giữ lại lớpđất này Côngviệcnàybao gồm việc bóclóp dat nàyrakhói khu vực được đảo,và tót nhất là từnhùng khu vực mã đất đãthai được chất đóng Việclầy
đi lớp đảt nàycỏthê sê chiêm một phan dáng kêchiphíđào đăp nhưngthưởng phai thực hiện ớhầuhếtcác khu dàncư
Chướng ngại vật nhãn tạn - Việcđáosỗ thực sự gặp khô khăn do anhhương cua cãcchướng ngạivật dược tạorabớinhàxây dựng Cáctầmvánnghiêng dược sư dụng dèthamchiêu
vi tri chính xác cùa cãc bữc tường mỏng Chúng sê lãmtđngchi phi cho cõng tãc đảo do chúnghạn ché khá nâng di chuyêncùamáy móc dặcbiệt là dàomóng cho những ngôi nhàcó thiết ké vê hìnhdạngkhông binh thưởng
4.2.2 Sử dụng máy ủi đào móng
Cóbaloạimáytiêuchuánchoviệcdàocác móng kíchthước nhó là máyxúc lật, máy úi
và máy đảo Máy ũi có thề dãomỏng rất sâunếukhôngcỏđá tăng lởn hoặc bùn.nhưngmây úi được sứ dụng hiệuquánhảtkhidàomóngnông Diêu này là do banthânmáy ui phai dào mộtlượng vặt liệu đáng kêlêndóccá trong và ngoài hô móng,vàtoán bộ khối lượng cùa mâyphái di chuyên lênkhói hô mông I ren mặtbãngphăng hoặc mặtnghiêngcó dộ doctning binh, máyÚI
có thê úi được khỏilượng tái lởn hơn khi nó làmviệctrênmặtnghiêngcó độ dốc lán do hômóng
cóchicusâu lớn Vóinhữngngườivậnhãnhmáykhác nhau cũng như vị tri mông khác nhau thi
kì thuậtvặnhành cùng thay dồi Mộtso phương pháp sè dược mõtá.nhưng chủng chicó tinh chàinhưnhừng vi dụ vàchinênthựchiệntheokhi ho móng ơnơicó đu cácđiều kiện thõa màn Khi đàomóngnêndề lại một đường dốc Dường dốcnày sẽ chophépcácxe tãi lùi vàobèn trong hố móngđecóthếphânphối vật liệulãmmóngtôi vị tri sứ dụng một cách thuận tiện
Các lóp vật liệu hên trên -Cácmáy úi lãmviệc dầu tiêndụctheo cạnh ngấncùa hố đào bên trong đườngCỘCtiêu.Lười ũi cố thề bátđầu được hụxuống tai vị trinão đó trẽndưỡng phía trước hoặcdườngnam (Hình 1.9 A) -dè dược một lượt cãt khá sâu vãkhilưỡi ui dày tai, lưỡiUIđược nâng lèn đẽđâylượng vật liệu trước lười úi cho tới khivượtquađường bắc (Hinh I.9 A) Vậtliệucòthe được dỡơdườngnày (dường bãc) hoặclũi lại vàim.Sau dó máy ui lúi lại dưỡngnam vả thực hiện một lượt cát kháckếtiếphoácđẽlẽn lưựt cát trước Máy ủi có thê lãmviệc trên toàn bộ dường trước hoặc chilàm việc trẽn một phâncùadườngtrước, trước khidào khu vực dã được bóc tách lóp đất trồng.Lười cất saucùalưửi úi làmviệcvềhướng bấc trong các lượt cat liêntục cho tớikhilười úi chạm tới đường saucua ho đào được thè hiệngan giong với phân gạch chéo trên hình 1.9 <B) Sau khi hoãn tầt công tác bóclópdáttrêncũng,máy úi có thể cắt đất vả vun đong lớp đàt thứhaitheo cách tương tự, như trong hình 1.9 (C).Lóp cảt nàysáu hơn sê khôngkéodài được đường dáo
20
Trang 21Máy úi quay trớ lại đườngphíanamhômóng,thựchiệnlưọl cát tiếptheo, lại úi đất vềtàmhố móng vàdỡđấtớtrênsàn, xa hơn một chút Như the,máy UI cảt toàn bộ chiềurộngcuađườngdốc bằng cáchnáy máy ủi di chuyênvào trong hổ đào tir phíanam hố móng, vã thinhthoáng ui đất tửdưỡngdổc cùa hốmóngléncãc đổng phía bắc Khi tớimépphia đóng hố mông, đắtcóthê được ui lênmép hổ đào,thựchiện cất dườngdốc hồ mỏng ớbờmóng phía dòng thay chophía bắc Sau đó một dốcphía bác cỏthề được tụo thánh với quy trinh tương tự Đau tiên,đấtđược ui lênphânkhông bị dào cùadườngdốchòmỏng (Hình I.IOB).vàcuói cùng dât được dâylẽnbờphíatây.Việc cát đắt nàytạorathành dứng dọctheocãc cạnh hồ móng.
Các dường docbên trong cùng có thè được tạo thành bảng các dường cãt chéotheochiêu
từphíagântâm hô mỏng rangoài (Hình 1.10C), điều khiên mây ui saocho lười ũi songsong vôi
hớ móng chotớikhi chạm tới bờ móng Mặt dốc đãng trước máy ui cóthê dược dáo theo cách này dat dá dược lãmtơiravả được úi lènbửláy 110 móng Khi phân dưỡngdoc phía tây dược hình thành, máy úi có the dược điều khiên dê cải phân phíabở dông hô móng (Hĩnh I I0D)
21
Trang 22mỏ tã trong hĩnh III Lớp vật liệuđẳutiênkhông được cắt hoántoànlớiđáy hố móng(Hỉnh1.11A),vàcáchớdòc hô mòng dược tạo ra khi chạm tới dàyhomóngbên trong cãcđườngđáothiếtkc I HlnltI 11B) Chúng được đãobớtdầnchotời độ dốckháthiờnhữnglằn cát cuối, vásau
đỏ một hờdốcVỚI chiều rộnglớn hơn máy dược cãt sâuvàohờ dát tựnhiên cùa hố móng.Tấtcãđấtđế lại bên trong đườngđào thiết kesau đõ được lâyđi
Máy cóthe mang tái lớn hon lentrênbờdõc hô móng khi di chuyên vèphía trước hơn là khi di chuyênvềphíasau do phía trước máy nặng hơn khicó tài điều kiệnnày sè khiến choviệcmáy gặp khó khăn hơn khi lủi léndoc.cá sự dịch chuyên cứa trọng tâm máy vephía tnrớc và sự tương tác từmômendần dộng máy đềuầnphần trước cùamáyxuống Trong khi di chuyênlentrẽn đinh dốc cáhai lụcnãyđêucóxuhưởngnângphản trước cua mảy lẽnvã cái thiện độ ổnđịnhcho máy Những ánhhườngnàytrơnên rô rệt hơn khi dộ dốccàngtàng
Dấtsaukhiđảolẽntừ hổ móngcóthế dược rái hoậcphân bố ởcác vị trithắpgần khu vụcdàode dàng hon nhiêusovới mảy ui.và cùng không khó khăn gì dèhòcxúclêncácxe tài vậnchuyên Cácmây chát tái di chuyênxích phũ hợp hơn vói công việcthi cõng đầt hô móng, nhưng ngoàiracòncóthê sứ dụng máychât tai bánh lóp
22
Trang 23Chương I - Cõng tãc dát
Hình 1.11-Hệ thổng dào 3 dông
4.2.4 Sử dụng máy đào gầu sắp đào móng
Máy đào gầusấp là một máy phô biền cho còng lác đào móng.Cóhailoại: máy đào thủylực quay toán võng và máy đào thúy lực quay một phầnláptrônmáy keo Vớiloạiláptrẽnmâykéocónhiêunhượcdiem do góc quay hạn chê, và thường cótàm vươn hạnchẽ.Nhungchúng có thêđàomónghiệu quá
Bát kì loại máy dáogâusapnàođêucó thè đàonông, nhưngso sánh vóimáy ui thi nỏ hiệuquã hon hãnkhiđãoớ độ sâulởn hon 2 m.hoặckhiđiêukiênnen không thuận lợi,như là cỏ nước, hùn,đá cuội, hoặc dá ngâm Máy đàogàusảpcókhá nâng đàohão, rãnh mákhôngcầnthaythếcácbộ công tác
Tịio cóc vách dào - Viộc tạo cácváchđào chinh xác lả rátcanthiếtchocác công việc làmsạch Nếu đường cát dược bâtđầudọctheođườngphía nam thigầumáy dược đật như trong hình(Hình 1.12A)vóigau được duỗi khoáng3/4và tựa trẽngóc tây namkhoáng 5 em.Cảnmáy và xích songsongvớidưỡngdàophíanam.Tạováchtheophưong pháp này dược don giânhóabàng cách đánh dấu chiều rộnggầu (gồm cáclười cát bẽn.nếucỏ),tâmgầu.trẽnđáy cùa hai trục giớihạngâubâng Nhin lừphíasau,cạnhngoài cưa gâu dào pháithãng hãng vói những diem đánhdấunãy, và tất cãbadiêmnày phái nămtrên tuyến dào
Dào -Bày giờcó thè dào rãnhtóidáy với cạnh trái cùa rãnh trên tuyên dào,vàdàtsaukhiđảo được đô ó đườngphíanam.Cạnhxa cùa rỉnh đàoSỄ uổn cong vảo trong hon Khimáy đào đả đàophần vách phía nam nhiêu nhaicóthetừ vị tri cua nó nó chạm tới tàmcưa dường dào phía lây và tử đô đâo rànhlùi lại
23
Trang 24Chương I - Cõng tãc dát
IIinhtam giảc gồm cànhữngrành dào này được đàotheo từng lópchotóidãy mà cóthếkiểm tra bằng một thước do vàcâng thăng xuống đường móngphía tây càngtốt Mây đàosauđỏđược lùi lại khoang 0,5mtới vị trí(B) Bây giòmáy đào cóthe cất cạnhphíatâycuarãnh dào gầnnhư thăng dửng, do gâu được duỗi nhiều hơn.Rănh đảo váchphíanamsauđó được inơ rộng câng gànvóigâudàocàngtỏt,vàvậtliệu giữa gàuvàtâmmáy dược cất theotừnglópxuòngtóidáy hò mỏng Đường tâm sê không đểu
Công tãc dão dược tiêptụctheo cúng một cách, chú ý dào mật dây bâng phãngvã gọn gàngchotớikhichạm tới chân hố mỏng phía tây Mây đàogâusàpcỏ thê đãovãtaothánh vách gânnhư tháng dứng ngay phía tnrớc máy.nhưng sê de lại một cạnh hô mông lòm chớm,giôngnhưhình (C) Máy đàosau dó quayvảo trong phan phía bấc chưa dược dào Khi tàmmáyở trên dưỡngđàophía đông, như hình (D) máy dừng lai vàđào canh hô đào.sauđóđào thành cãc rành tóicạnhphíabắc hồ móng Máy đứng trẽndường phía bắc hồ móng,vàđàomóng giồng như cách trước đó vớigầuđào dột vềphíagóc đông-bắc cũa hố móng
Phẩn hố móng phía bấc được đãovóiphương pháp tương tựnhưvới phần hồ mỏng phía nam và hoãnthiện hố mỏng Canh hố móngphíatâycóthê được đàohct.neucằn.bàng cách xoaymáyliensongsongvớicạnhnàydéchogâumáydàocó the dào thăng lẽn.Khôngnendặt ó
vị trí nảy tuy nhiên, trữ khi dắt rán chác vãcố khả nănggiừ lãi tốt khi dó máydãodẻ bi lún và làm lờ dát.Cạnhnãycóthê dược cát đi tửcáchở hó móngphía bãc vàphíanam
Hĩnh 1 12 - Sứ dụng máyđàogằusảpđêđào hõ móng
24
Trang 25Chương I - Cõng tãc dát
DỈ> đất lên xe tài -Mộtmáy đào có thì- đô đất lênxe tai thay cho việc đô đất thành đồng trênmặtđất Vi cãc đổng đất sồtrởnénquá lờn vàchúng sỉ phái được úi raxa hố móng, một xc lãi hoặc nhiều xe lãi cóthe dược sừ dụng đètham gia việcvậnchuyên dất đào raxa khỏi hố móng Máy đàotiếptục đỏ đát thành các đống khikhôngcóxe tái ờ vị trí chát tái Nêu cáccõngviệcsangạtdã được chuán bị yêucâuviệcsanlàpơ vị trixa hò móng, thi sử dụng xe tái có thê có chiphithấp hơn dũng máy úi đẽ ủi đất vesau.Tuy nhiên, pháiđẽ lai đũ lượng đầt canh hố môngchoviệclảpphánrãnh giữa móng cõng trinh vá váchhò dào
Máy đảo có thê đàocãcrânhtháp hơn caotrinhnềnmông,như nơi sè thi công songsongvới cạnh ho mông,nhưdọc theo cácváchphía băc, phía dòng vàphíanam110 móng nhưtronghình 1.12 Máy đào thủy lực gầusấpcóthế dào ờ bất cứ vị trinào.nhưng vị trísongsong lả dẻ nhắt Máy có thê đàocạnh phía nam băng cách tiếnvảotừphía tây và bắt đầuđàoớgóc dõng -nam của hố mỏng
Công việcđãođất được thựchiệnlũidằntớidưỡngphíatây hố mỏng Đầu tiên đào các cạnh trước,sau đỏ đào đến trung tâm hồ mỏng.Pháichú ỷ khibắtdầu đổ đất thành đồng ờ phía tâycùakhoangđàophía nam Máy đão sauđó được di chuyển tới phía nam vãtiếntớikhoangdào Dâu tiêntiêntớicạnh phía tây cua khoang dáovàthựchiện cảt dàttừhồdào chinh tới dưỡngphía phíanam cùa khoang dão.Sau dó dược di chuyên dếcỏ thê đào tạo vách phía dõng củakhoangdào,sau dó dàophâncòn lại cuakhoang dào
4.2.5 Sừ dụng máy đào gâu ngoạm đào móng
Gầungoạmthường không dược sữ dụng trong kiêu dão nãybới vi chúng khôngcốnăngsuất cao nhưcácloạikhác.Tuy nhiên, chủng cókha nãng thựchiện công việc chính xácnhư mây đàogâusấp,vớicãc hô đảo nhó sâu sữ dụng máyđào gâu ngoạm sê có chi phi thắp hơn mâyũi.Công việcdão dược thực hiện từphíatrên xuông tới dướidãy hô mông do dó không cân pháitạocảcđườngdốcthoáivào hô mỏng
Cóthêdào căt một cạnh hô móngkhicácdai xích di chuyênmáysongsong với cạnh dó
và cảcdãyxíchdẫn dộng gầu dược lapvào một bèn lưởi cất hoặcvớicác dai xíchỡphươngvuônggócVỚIdưỡngdào,dàykéo dóng mỡgâu ó cahailưỡi cảt cua gàu Một trong hai cách ho trinày sè cho phép dào được cácrànhcó cạnh thắng đứng dọctheocácdường đào hố móngbènngoài Tâm hô móng được càt theo từng lớp lã tõt nhát, hoặc cát theo từng phân phíasaucãc canh
đã hoãn thành Nên sứ dụng loạigầudàochế độ trung binh hoặc chề độ nạngnhọc.Dầt đào cóthểđược đồ thánh các đống cách biệt, thành cácluống,hoặc đô lẽnxe tái vận chuyên nếucằn
4.2.6 Vận chuyến
Vận chuyên dầt bằng xe tái -Vớiloạidào - vận chuyên khói lượnglữn một trong những điều chú ý quan trọng nhất lã tô chức hủy đấtthãi,ngoại trừ khi đấtthái được sử dụng choviệcsanlầptrên củng cõng trình đó cỏ thếbánđấtthàiđéthulợi nhuận, hoặccóthếcần phái trà liềncho ai đó cóquyềnvãkhảnảng húy đất thai
Việc tó chức huy dãt thàicó thê khôngchi quyèt dịnh giá cáchoviệcdào,mãcònquyètđịnh thòi gian bát đâuthicông,vàcảsỗlượng cùng nhưloạithiết bị đủo vậnchuyên dược sữdụng nữa.Khoangcách tới diêm dò dảtthaicóthèkhông phú họp vóiloạixc tài không dược phép
di chuyêntrênđường giao thông
25
Trang 26Chương I - Cõng tãc dát
4.3 Đào rãnh và tiêu nư-ớc
4.3.1 Đào rành
Cáctiền bộ hiện đại pháinói đến là việcsứ dụng máymócchoviệcđào rành, sừ dụng mọt
sổloạidưỡng ổng dẫn.và sứ dụng cãc bơm hút nước đếtiêu nước cường bức chonhừng khu vực khốngthède dâng tựtiêu Hâu hètviệcđàorãnh khô được thựchiệnhãng việc sư dụng máy đàogầu sấp máyđáo nhiều gầu.hođccácmáyđão rành dần động bàng dâycáp Trong điều kiệnđấtđầin lầy.cácloạimáydào gầu dây là phù họp nhất Máy dàogầungoạm dược sư dụng chocáccôngviệcdào rỉnh sâuvả phức tap.Các rành nông trong nền dất khô có thẻ dược dào bàng mây đảogầusáp,cácmáyđào rãnh chuyên dụng, mảydào gầu ngứa, mây dào gàudây,máysan và mây ùi lười thẳng -nghiêng,và nhiều loạimáykhảc nữa
Đào rãnh bằng máy đào gầu sấp
Cue loại máy đào gầu sắp sứ dụng đế đào rãnh.Cóhailoại mây đãogầusắp được sữdụng choviệc đào rãnh Loạimáy đào thủy lực gâusàp quay toàn vỏng di chuyênxíchhoặcbánhlỏp Vãcócãcloai máy đàoxúcđanàng thúy lực vôigâu cờ nhó Iđpởphíasaucùa máy kéo(hoặc dõi khi là phíasauxe tái), bộ cõng tác loạimáy này cóthe quay dược 200 dọ hoặc nhò hem Cácmâythúy lực mang lai khá nang điêu khiên hoàn toànhầuhớtcácchuyên dỏng cùa gau đào được cãp công suấtdê nâng hạ gầu keovà đây Mộtgâudáovớikhớp quay "cô tay" cóthedượcđiểu chinh gócmơ trong quả trinh dâođẽ diều khiên chinh xác thao tác cát đất.cho lực đão lớn nhãt tãc dụng lendôi tượng dáo tôiưuhóakhanânggiữ tai devận chuyên vậtliệu tơi diêmdỡtai
và tạokhã năng lựa chọn vị tricùngnhưli lẽ dở tăi Mỏisỏ máy dào thủy lực di chuyênxích có khá năng điểu chinh tổc độ cũng nhưhương di chuyên độclậpgiừacãc dái xích, sự chinh xãc hóagiúpngươivận hãnh máycóthế điều khiên khéo léo tại các khu vực chật hẹp và giám lực cat lên nen
Bề rộng rãnh dào: Dùsứ dụng bẩt kì loạimáydãođêđào rành, công việcsẽdẻ dáng nhất
và dão gọn gàng nhấtnếubề rộng rành dào bàngvớibềrộng cát cùa gầudão.Bềrộngnày lã bề rộngbánthângàu cộng thêmvơibẽdâycáclưỡi cãt bénlãptrên gàu Gâuđàopháicỏbérồngphía trước gầulớn hơn bê rộng phíasaugâu.đêphôngtránhcácthànhgầukẹt trong rãnh vả đê việcdỡ tái dược don gian Cácbêrộnggâudàotiêu chuán, cóhoặckhôngcócáclười cãt bèn là
tữ 46 em - 106 em.Cức mây nhơ cỏ thè cóbêrộnggâu khoáng 30 em.vãnhừngmâylởncố bẽ rộng 174 em hoặc lớnhơn
Hướng công tác:Mốydàogầusấpnênbat dâu vả dảo cách xa mọi chương ngạivậtmà
nókhôngthêvượtqua.như một tòa nhàchảng hạn Neu cóhai chương ngai vậtkhông (hê vượtqua tách riêngcácdiêmbatđauđôi vơi mỗi chương ngạivật vả cânthục hiện thèm công lác dề đão noi hai rành với nhau Neu phái đào rành dọctheo một đương dốc.việc đào rành theo hương tiềnlên đinh dốc sẽ khó khàn hon do bị giám lực đào vàlàmtảng xu hươnggầukéomáyvàorânh đão Khiđãotheohướngxuốngdốc sê dễ dàng hơn.cuối rành đáocó thể chứa nước neunềnđâtàmướthoặc công tác đào chưa được hoànthiện trong khi trời mua Đào rãnh trong điêu kiện nềncó nước sỗkhôngngànnắp không chinh xãc, vã thương lã không ôn định
Bàt dầu thì công: Mây được đinh vị triđẽ cho dirơngtàmtrụcmây trùng vơidươngtâmrành đào.với vị trícác dãi xíchhoặccảcbảnh lõp songsongvớichiềudọc rânh vãgaudượcvươn raxanhảt, tựa trẽnnenđai tại diêmbãtdâuđảo.như trong hình1.13(4)
26
Trang 27Chương I - Cõng tãc dát
Nhìn chung, đát được đào theo các lóp sâudẩncho tói khiđạtchiềusâu dào thiết kề Điếm bátđầuđàocỏthè được tiếpxúcvởimặt thằng đứngtửtrênxuốngdưới đáy Đảyr3nh được làmphảngvà dược kiếmtra chiều sâukhidào Khi đạt dược chiềusàudào thiết kế trong tầm vói của mây đào.mây di chuyên raxarànhđàotữ0,6 m đến 3.6111 và khoáng cách đó lả khoáng cách cân dào trong làn tiỏp theo Máy di chuyên khoang cách ngãn đẽcóthèdàosâu cãt dáy rãnh tới
độsâu chinh xác hoặc cắt các đoan rânh cong;máy di chuyênkhoángcáchdãi hon đẽdảo thô veri chiêu sâudàonông
Hình I 13 - ỡ/n/t đường tám máy dào
Các đoạn rãnh cong: Các đoan rành cong được tạo ra bảng cách đão một loạtcácđoanrãnh thảng nhưngngân,ngườivận hành cỏ kinh nghiệmvà ki nâng tôtcóthềvátcáccạnhđêtạo
ra một đoan rânh cong trơn Vị tri đứng cúa máy với trọng tâmnăm ngoái đườngtâm rành đão và việc đào dược thựchiệnờ nứa ngoàicuatầmvới gầu Máy di chuyên những doạn ngấn
Cảc đoạn rành chéo góc: Nhiêuloaihệ thõng đưởng ong dẫnyêu cầu bồ tri trong cácdưỡngrãnh thăng vàcãc doạn chèogócvới nhau hơn lã những đoạn rãnh cong,vàrãnh dược dàotheoyéu cằu đó Cácđoanrãnhchéogóc được tao rabang cách đào vượt quadiêmgổc một chút,saudódịchchuyênmâydàotời vị trí mói cỏdườngtâmdọcmáy họp với dườngtámrãnhdáo(rước mõi gỗcnhát định (Hình 1.13B)
Đào rãnh bắng các loại máy khác
Máy dào gầu ngoụm:
Mộtmáy dủo gầungoạm lá tốtnhấtkhigầunằmtrên dường tàmtrục rãnh dáo Neu rảnh đàohọp.xíchđiều khiên gầuđưựcthat chặt vói mót hãm cát hoặc co đinh chặt vớicáhaihãmcát
dê cóbèrộng cãt lớn.Bê rộng cãt cuagàu dược diêukhiên băng cácdâyxichớ vị tritrênmộthàm cát vãdầt được đão đi theo từng lớp
27
Trang 28Chương I - Cõng tãc dát
Việc đào nối các phần rànhdào dược thụchiện bang cách lapcácxíchđiều khiến gầu và
cáhaihãm cat saukhi hoãn thànhđàorành chinh, vã đáo phân nôitửphíabôn.Toàn bộ rànhđáo
cóthê được đào từ phía bèntheo cũng phương pháp,nhưngsê khó khàn hơn đecóthê duy tri dưỡngdão đúng theo thiết kẽ.Vịtriđàobênnên sử dung khi dàosâurânh đão cỏ săn hoộckhiđàobéncạnh một bức tưởngchâncósần Những đoạn rãnh cong cóthè dược dào hoặc hãng cách điều chinh thưởngxuyên vị tri cũa máyđảo.giôngnhư cách làmkhi sữ dụng máyđãogâu sấp hoặc băngcách sư dụng một công nhân dứng trẽnmật dât dàygâuvào dùng vị tri bảng tay hoặc dùng một cây gậyđâygầuvào đúng vị tri khi gầutớigầnmặtđắt
■Wậr dào gằn dây: Máy dão gâudây lã máyđàothích hợp choviệcdàorãnh trong bùn lảy.vảdêdão các rành cỏ các bẽr đất dốc khi dảl dão được chất thành dàidâpdụctheohaibènrãnh đào Nólãmviệcdọctheođườngtâmtrục cua rônh đào, cõng tác căt đáy rãnhvàbờdocthoái được thực hiện trong một lầnvậnhành.Nêurànhdàoquá rộng, thi thực hiệnhaigiaiđoạnđàotửhaibên rành đào Neu khốiđấtđểsanlấp được vânchuyển đi xa bàng xe tái có the sử dụng máydàogâudâyhoặcmảyđào thúy lực gâusâptheoeach tưong tự.Cácmáyđàogâudãygăp khó khăn khiđãođãt cứng trong khi loạimáyđàothúy lực có thê thực hiện dềdăng
Máy dào gầu ngừa:Mộtmáydàogầu ngira cóthẻdàocácrãnhcó chiểu sâutừ 1,25 dển2.5 m từtrẽnxuốnglớiđáy hoặc các rành rộngtừbêntrong.Cõthẻ dão một rỉnh sạch gọn từ tròn mặt băng cách phân dõi rãnh dào,neu đát quá rãn chắchoặcnêucô sứ dụng cácbệdở.Việcđàorânhcòncóthe được thực hiệnbẽncạnh hoặc songsongvớiđường di chuyên củamáy đào nhưngphươngphápnàykéo theo dai cãt khá rộng ti lệ vớichiềusâudáovà khó cãt Việcđảophan trong rành giong với các kiểu đào nói chungnhưdàphântíchđoivới công tác dảo mỏng ởchương trước Mây đáoquaykhôngtoán vòng cóthêđáocác vị trihẹp hon sovớicác mô-đcn máy đàothõngthường, khi đó chúng không cần khoáng trồng dếquay đuôi máy nhungchúngkhôngthêchãt tái lẽn ò tô ỡphíasauchúng
Các so sánh: Máy đào thúy lực gầusấp là loạimây phú họp nhấtchoviệcđàocác rảnh (hào)vóichiềusâuvàbềrộng trung binhớnhững đia hinhcó the xuất hiện đãtángvàgốccây
Nó sẽ phávỡcáctangdácókètcảu cứng vững vàtângdáphiênmonghoặcmêm yèu vàcỏthêđàocáclớp đất cứng nêu rủnggầu phù hợp.Nócóthêđàocãclớpđãtăng lớn bủng cáchmởrộngrãnh đàovàkéo chúng lênvéphíamáy Rãnh dàocóthe dược dào vòng xung quanhnhững táng
đáquá cử đẽcóthê nâng hoáckéochúngrakhóitangđão Máy dãogaungoạm lã loaimáy thao tác chậm hơn nhưng lại cókha năng dào tới bảt kì độ sâunàotheothiefkevàcóthèlàmviệcgầncác chướng ngạivật ngoại trừ trường hợp cảc chướng ngạivặtởtang cao hon mậtbằng máy đứng
4.3.2 Tiêu nước
Cà nước một và nước ngầm cóthề được tiêu do sự sụtgiảmtheomúacùamứcnướcngâm, băng các rãnh đảo thoát nước, băngcácdườngống,băngcãctrạm bơm hút, băng cách xâytườngchặnhoặc chuyến hướngnguồn ngước, vàthõngthườngsừ dụng kết họp haihoặc nhiều hơn cácphươngpháptrẽn trong một hệ thong thoát nước Công dụng cùa cõng tãc tiêu nước cõ the lá kíchthích sự phát triển cùacâytrổng,lãm khỏ vùng đầmlầyhoặccác khu vực âm ưỏt khác
mãkhông phái lá đảmlầy.đếLãm ồn định cácmặtdốc.nềnmông,vãmặtdưỡngđất hoặc hỗtrợcòng tác đào đâp chobất ki mục đích nào.Toànhộnhữngmụctiêunàyngoại trừ mụctiêu cuối đềucóthê được thựchiệndễ dàng bang công tác tiêunước,ơphươngpháp nãy nước khôngsừdụng dược cháyquacáchệ thòng kênh rạch hoặc dường òng nhãn tạo cỏ thê sư dụng cácmáybơm đẽhút nước từcác vị tríthãp trùng cùa hệ thống tiêunước
28
Trang 29Chương I - Cõng tãc dát
Việctiêu nước mặtcóthêbao gồm việctiêu nước muahoặc do tuyếttan.hoặchạthấpmục nước trong ao hồ cácrânh đáo hoặc vũng đằmlầy cỏ the sir dụng các kênh đáo lộ thiên, các đường ồng dầnngầmhoặccảhai.Nướcthường được dầntóicác dỏng sôngtự nhiên hoặc bề chửa nước Phương pháp tiêu nước nhưthếnàycỏthê được thựchiện bang cáchđàosâu.mờrộng,hoặc nân thảng lòngsôngsầncó bâng các kênh dào.hoặc bâng việclãp dặt cácdường õng tiêunước ngâmdướilòngđát Khôngcỏ sư phânbiệt rỏ ràng giũa cõng tác tiêu nước mặtvãnướcngâm khi chúng hoạt dộng vớicác bộ phận khác nhau cua cúng khôilượng nước
4.4 Xây dựng hò chứa vả dập dát
Hồ chứa cóthê dược tạo nenbằng cách xây dụng cốc dậpngán sóng, đàocác hồ đềnướcsông cháy tới.đáoxuốngdướimực nước ngầm, hoặc kết họp cãc phương pháptrên.Đôi khi, các vùng đầt trùng khô cóthe dược chuyến đỏi thánh các hồ chứa nước hằng cách nấn dòng cháycùacáccon sông, dần nước tữcáccon suôi, hoặc nâng cao mực nước ngâm báng các phưongtiệnchạy bâng sứcgió hoặc cácloại bom hút khác
4.4.1 Cải tạo đầm lầy
Máy dào. Trong nhữngthập ki qua máydàogâudây là sự lựa chọn chuyêudê sư dụngchocõngviệcđàocác hồ chữa nước Loai mây đáo nãycỏtamvương tốt vãc6 thó đão cácmáidoc ta-luy cho cáchòchửa rát hiệu quá Gân dây.loaimáydào thuy lụcgâusap quay toànvòngđược biềtđèn là máy đão thúy lực đà được sứ dụng đề đào các hồ chứa nước Nókhôngcótầmvươn lớnnhưloạimáyđàogàudãy,nhưngloạimáy đào thúy lực cỏ công suảtđảolỏn hon máy đàogẩudây dặc biệt dối vớiloạivậtliệucứng,vềvầnđềxây dựng các hỗ chữa nước, sư dụng các mảy đáo gầukéo sê hiệu quà hon đềkhôngphái quan tâmtớiđđcđiếmyêu cầu đốivớinềnmáy dứng Nen máy dửng là một vấndềđốivới máy đào thúy lực gầu sấp bơi vi nó phailiengầnhon lới khu vực cần đàosovớicácloaimáydàogầu dãy
Kích cở máy dào gâu dây. Việclira chọn dũng kích cỡ máydàogàudâydê sư dụng choviệc dão cáchồ chứa nước lữcác vùng đầmlầybao gồm việc quan tâmtóimộtsổcãcyếutố Các mây cỡ nho thườngdễ di chuyên dedáng hon trênnen dát mem ycu, de cứu hộ hon neugặp trục trặc, cóthêlàmviộc trong các khu vực chậthẹpvà bị han chế, thướngcóthờigianchu ki làmviệcngànhơn.Tuy nhiên, chúngkhôngthêdàosâu hoặc đãp dông caohoặc cãt vậtliệurăn chãc hoặc nhò cácgốc cây hiệuquánhưcácloaimáy cờ lởnvả chi phítrẽn mỏi m' vậtliệudàolớnhon.Các máyđáogầudãy cờ nhờ cỗthế được trang bị cãccầndàiđe phũ hợp với tầm vươn cua cácmáy cỡ lởn nhưng điều nàylàmgiamtốc độ cùa máyvàcó thê ánhhướng tới độ ôn dinh Nên sứ dung đối trọng bõ sungvà lực quán tinh quaymáycũngnhư lực bắytrên tái trọng gầulàmchonómất thời gian hơn dề khôi động càdửngmáy mồi khi quay loa,làmtâng thời gianchu kì lãm việc Neu cãcli hợp quay toahoặc cõng suất đỏng cơ vừa đúđểvận hành loại cần máy tiêuchuân,thitônthấtthờigiando tnrợt hoặc quá tai sẽ kin hơn rãt nhiêu sovớimáy cõng suấtcao cỏ cúng dung tích gau Nhữngloaigâu cờ nhó thưởng được sữ dụng vớimây đão gaudàycó cần dài.Điều nãylãmgiam nguy cơ lật máyvàđôikhigiam dược thói gianchu ki làm việc, nhimgsẽgiảm nàng suấtđáodấpvãgiám lực đàodốivớinhừngloaiđâlcúng
Dố dồng tại các dầu hò dào: Neu yêucầusanlấpớcácđàutrênvàdầudướicùa hố đào máy dãogầudàycó thê đàovà chất đồng đắt đàotheo một đường cong khinó di chuyền vòngquanhcãcđầu hô đáo Một phương pháp khác lá tao nhùng dai cát thăng ngangcác đau hõ đáo(I lình 1.14) Cóng việcnhưthenàyờdầura sẻ chặnrànhthoát nước, hoặcanhhướng tới công tácbơmhút nước, nên đó sê là vi tricuốicúng được đáo
29
Trang 30Chương I - Cõng tãc dát
Hệ thống thoát nước cóthê được duy trì bàng cách đặt hệthốngdường ống thoátnướctrong một rãnh đão trước khi lấpnôđi Nếu đấtđão được rai sau lượt cát đầu tiên, hệ thống đườngống thoát nước có thê được đề lại sừ dụng vinh viền, dược lapthỏmnấp ồng hoặcvandềcho nó
cóthê chặn nước vàgiừ nước trong 110 đảo sau khi hoãn thiện, hoặc được mờradê thực hiện xã nước Nêu càn cóhaihoặc nhiêu hon cõng tác xưlíđàt,thì dường òng tạmthời phai dược lãpdặt
và sau đõ được dờrakhi cõng tác đão hoán thành, vôi mục đích nãythiloai ồng thép võ nhãn lá phú hợp nhát vi xửlidềdàng
Tạo các hòn đảo: Cả chát lượngvã khó khàncũacõng tãc đãothường bi giâm xuống đãngkê do việctạocác hòn dao
Trong các trưởng họp mả vị tridào nông, vả sự cânbang cùa chiềusâuthu đưọc bằngcách đăp đập thi hau hết đấtđào(đất thai) có thê được húy bảng cách đắpthảnhcãc hôn đáo Neu đàosâu mốt sốloại đắt có thê văn được dằp dóng trênchúngvà sẽ khôngphảidão phần dềcủachúng
Hình 1.14-Cácdáiđàothắng
Các hòn dàocóthê dược dãpnèn o các vị tri thuận tiệnnhátchoviệctiêu huy dâtthài,hoặctheocácyêucảukhác.Các hỏn đãonhân tạo cóchiềucaohoànthiệntử 2 đến 3 ft cao hon mặt nước lã dạt veilcàu.Việcgạt phăng phai dược thựchiện bâng máy dào gầu dây ngay saukhiđáp thành cảckhôiđáp, hojc ít nhất lã phái trước khi nước được nạpvảohồ chứa
4.4.2 Xây dựng đập đất
Công tác đàocóthế được thựchiệntheocácso dồ đànêuraớ phần trước, bằng một hoặc nhiều hơn một dáiđàongangqua dãy cùa110 đão vã được đảp thánh đập Hoặc cóng tác đào cõ the dược thựchiệnsongsongvời công tác đâp đạpvàtoàn bọ đấtđáo dược sir dụng choviệcđắpđáp Mộtconđápphaiđáp img đu bayêu cầu Nõ phái đucaotưongdốivớiđườngtránmànước
sẽkhôngbaogiờcỏthetrânquanhũng bộ phận không được báovệ nô phái đù ổn định để không
bị phá vờ sụt lỡ hoặcdịchchuyênbiến dụng dưới bất ki điêukiênnàovã nó pháikhôngcó rô ri nước
30
Trang 31Chương I - Cõng tãc dát
Thông thường, các đập đất chocác hồ chứa nho được đáp một phần nối hoặccao hon mục nước tning binh khoang 0,6 m Nếu dưỡngtránrộng,hoạt động cuasõng nước yêu.vàvậtliệucố két hoàntoàn,thidập cao hon mực nước trung binh 0.3 m là đù; nhung trong nhùng điểu kiệnngược lại cân dap đập cao hon itnhấtI IIIsovới mực nước trung binh Dẻbão vệ tốthơn.một đập đất phái dược kè một lóp phu hãngdã tham thực vật dày hoặc tròng cây hụi rậm Khôngcó đập đãtnào dược xây dựng đẽgiừ mực nước sâu hon 2 m hoặc bãt kố khối lượngnướcdángkẽnáomácỏthêgãyra lũ cho một khu vụcdàncư neu dược xá nước, khôngcónhữngkhuyếncáo kỉ (huýt phũ hợp nảo ơnhiều vị tri.bân đồ dựán phải được thực địa và được chophép trước khi xây dập
4.4.3 Tu bố hồ Chứa
Nạo vét hùn hổi tích: Mộtmáynạovét thúy lực nạovét khỏi bùn dẩt hồi tíchmá không cần phái xã nước trong 110 chửa, nhưngviệcSŨ dụng chúng thường khôngcõhiệuquáthực tể Phaicó dù các cõng đoạn dèdambaovậnchuyênvãticpcận dược vóilớpbôitích, du lưu lượng nước hoặc dõng cháy tái sinh cân thiết,vả khu vực chửa bùn two vét phủ hop.Việcnaovẻt bổi tích hãng máymõc thường yen câu còng tãc tiêuvá bom nước rakhoihò chứa đê tránh phân hò bũn trôn kháp hồ chửa
Trên thục te dôi khi chidàohớtthâm chi làm khó lớp bùn bồitíchdèlảy lại nền hồ chứa hanđầu it nhất một lópdất cái dãykhoángvài in cùng bị đào đi cùng vùilớp bùn bồi tích, và vi the si làm ho chứasâu thêm Trong một sỏ phương pháp nạovét.cancó đú lượng đãt cái đẽđăpthànhcác đống chácchấn.Quá trinh nào vét khác vói công tác đào thuần túy trong nhùng dàiđàonông thõngthưởng, tinh tự nhiên riêngbiệt cũa bùn thực tế lã cây cối vãphongcánhtrêncãcbờ
hồchứathườngkhông được phép tác dộng và việc làmgiámdiệntích hổ chứakhùngmongmuốn
doviệc dó đổng đấtdãobén trong hồ chửa
Máy dào gâu dây: Máy dãogàudãycóthẻthực hiện công tác nạovétcân thiét khi máy dửng trẽncãcbỡhồ chữa, nhùngvấndề khỏ khảnchũyểu là tránhhoặc chật bó cây cốivãtaocác
vị trídè đô đông vậtliệunạovét hoặc cáctạodườngtiẽp cận chocácxe tái vậnchuyênvạtliệunạo vét đi xa Neu bểrộngquálớndốivới chiều dải cânmảyđào(tầm vươn) thi một máyđáogâudãylãmviệcđộclậpphái dược bò tri ngay trẽnđáy ho chứa, thường dược đứng trênsànđõ mây chuyên dựng Từ vị trí đỏ máycóthế chất đông vật liệunạovẻtlèntrêncácbờ hổ chứa đesauđóđược sanúi,ápváocãchờ hồ chứa, tao thánh một bởkèmớivã hồ chứa tro nên nhó hơn,bõcxúcvậtliệunạovétlêncácxe tái vận chuyên dũng trênbờ hồ chứa,hoặc đâp thành một hoặchailuống trong lóng hô chữađésau đõ xe tái sồvãn chuyên chúngrakhot vùng hồ chửa
Máy đào gầudãycóthêsan gạt sobộcác dồng dằt bùn nạovét trong quá trinh chât đồng vặtliệu này hoặc cõng việc nãycó the đưoc dành cho máyũi cỏ thế nên sư dụng loai máy úi trọng lượng nho nhất mà có du côngsuấtúi, vì nhũng vị trímemyêukhông xác dịnh rõ tù trước
cóthêbátgáp trong khimáylàm việc, hoặc do quátrinh đất khô cũa một sô phân châm hơn so với tinh toán,hoặccó một lượngquálòn dât mủn trong cãc vị tri dó Khi cácluôngdàtnạovétkhô vã được san gạt thành mót đườngchoxe tái hoat động, mây đảogầudãyhoộcmây đào thúylực gâusapcóthè di chuyên tôi một dầu,cóthê phai chú ý sứ dụng sàndờ máy hoặccácvãn gỗ,
và dào luống dất naovéttừ một dầu.chấtvặtliệulênxe lãi khicácxe lai lùivào vị tri chát lái từ phía bi» hô chứa Có (hê chiđàonhững vật liệucóthè chât dong, hoặc di chuyên máyxuốngđáy
hồđào.hoặcđàosâuthèm hồ đào hoặc nạovétđécó dất dấp Những đoạn dường di chuyếncùamáymóccỏ thê được đẽ lai tạo thảnh các hỏn đào (Hình 115)
31
Trang 32Chương I - Cõng tãc dát
Sừ thing máy úi: Nếu đáy hồ chứa dù rắn chắc đếcỏthể chống dữmáyúi.vànếu bùn hồirich đúdày mà khốiđấtlăn trước lười ÚI được duy tritốtthiviệc sứ dụng mảy ui cho cóng tãc nqo vétcóthe sẽ là nàngsuầtnhắtvàtiểtkiệmchiphí nhầl Lóp bủn bồi tíchcóthê được dàohớt lần một chútvớitầng đầt bên dưới nó Trên cácnềnmémyếu hơn hoiic đất âm ướttươngtưnhưbùn
cóthê phái dào hót di lóp bùn dàykhoáng 5 cm.Trongbát kì trường hợp nào cõng tác dàonạovétkhông cản dũ sâunhư khi mảyđàogáudãyhoạt động Lớp đãt bủn nảythưởng được ũi rangoài hồ chứa Bờ hô chứa trung bình thưởngquádỏcdê máy úi còthê vượt qua khi có tai, vi vậycần pháitạo một bởdốc thoái Nêu bờkê hổ chứa là mót đỳp ngân,vóinenđất thấp, lớp đắt bùn lóngcó the dược giữ lại ó lốivàocuadưỡngdốcvà dược ÚI qua
Do lực masátnhó.máy úi cỏthế úi 5 đến 10 lầnkhốilượngbinhthưởngtrẽn mỏi dáilàmviệcqua rành, nhưng một phan khỏi lượng lã nước
Hình 1.15 - Vận chuyền bún nạovétra khói hồ chứa
Máy xúc lật di chuyên xích lã phũ họp cho công việc này Xíchbanrộng giúp máy không
bị xalầy trong bũn Trong diềukiệndàoquakhốibồitíchti trọng lớn mâyxúc lật cỏtinh linh hoạt hon một máy ui tiêuchuânvàcóthèkéóvậtliệurakhỏicác vị trikhông thuận lợi.Khi điêu này được thựchiện bâng việc napdảtvảogâu máy có thê cần thà trôi nõ trong khi lũi mây vẽ khu vực nêndâttôthơn, vì việc nâng gàucó tai lêncỏxuhướnglãmcho phàn trước cùa máy ngập sâuvào trong dat mảy nãythườngcỏthekhông bị dinhdal do sir dụng gâudử lãi như một thiết bị kéo dây
32
Trang 33Chương I - Cõng tãc dát
Sự lựa chọn thứhai là mội mảy úi vớidaixíchhan rộng Nóthườngcó guốc xích rộnghánmàcỏ tác dụng giám xu hướng sa lầyvãbề rộng cuaxích mang lại lực đấy cho việc quay vòng máycó tăi trênnềntron trượt Neucácdaixích bị mòn một sổ vầuxíchcỏthê dược sữa chừa lại đẽcó thê tạo lực bám
Hình I 16 - ủi hùn bồi tích trong rãnh dốc thoái
.'/<<>• ui và máy đào gấu dây hay máy đào thúy lực gầu sắp: Những khó khân cua dưỡngdốc hốđào.hoặckhôngcó khu vực bãi thài,cóthe là choviệcnạo vet hồ chứa hằng máy ủi không khã dụng thậm chí khicãcdictikiệnnen cõng tãc thuận lợi.Trongnhừng trường hợp nhưthế này máy úi cóthe ui bùn vàophạm vi tầm vươn cùa máy dào gầudãyhoặcmáyđào thúy lực gầusấp.Cácmáy đáo này đứng trẽncácbờ hồ chứa hoặc tại vi triphầnđáy khô ráo cua hổ chứa,
mà tại dó chúng cóthechài dóng bùn nạovétlèntrẽnbò hô chứa hoặc chát bủn nạovétlêncác xe tãi (Hình 1 17) Phương pháp nãycó thê đưực ửng dụng rộngrãi hơn vãthưởngcố kinh tê hơn neuchi sir dụng máy dàogâudãydê thực hiệntoánhộ cõng việcnạovétvávận chuyên bủn nạovét tởi bãithãi
Hĩnh 1.17 - TÔmáynạovétgồmmáy ui vàmáy đào gàudày
Bơm hút: Nạo vét hò chứa bàng máy mócthườngphatrộn một số bũn với rẩt nhiêu nước
để bùn bơitích trờ nên rất inõng dècóthẻ dược bốcxúchoậc dược đầyrangoài hô chứabằngmáyúi.nhimgthườngcó thê được bơm hút (hútbùn) Mộtmáy bơm mãng sỉ xứli được bún ti trọng lờnlum máy bom litâm.nhưngkhốilượng bơm hút sẽ nho hơn Neu nguồn nước ớgần vị tri cần nạovét nước sạchcóthe được bơm vào trong đường ống vã bũn được khuấy trỏng với nước và được dần tới bơm hủl bủn hoặc đầu một dường kênh tiêu Nếu có du thờigianthitoán hộ
hồ chửa cõthê được naovét bâng phương pháp náy
33
Trang 34Chương I - Cõng tãc dát
Sau khi nạovét hỗ chửa, bủn có thê đưa raxa khu vực nạovét,hoặc được tích lại trong hố
tu nhiên, nõ cỏ the được giừ trong bể lăng mả cỏ the được đào lẽnsaukhi khỏ hoặccỏ the đượcphun trựcliếplêncácxe tài thủng ben kin Ilỏn họp bùn pha loãngvới nước được bơm hủt de dàng thưởnggây khỏ khan nhất cho việc bố tribaithãiđế chữa chúng Cácnhãthầucótráchnhiệm vẽanhhương cua bùn được nạovét dõi với khu vực hạ uu hoặc dôivới tài sánlân cận khu vực nạovét
Sư dụng máy nạo vét thúy lục. Những mâynạovet thúy lực là nhữngloạimáyđào hoạt động hiệu quả trong mõi trưởng đãtâm ướt Tuy nhiên, việc sứ dụng chững trong cõng tác đáo các
hò chúa nho bị hạn chẽ bơichi phi vận chuyên vàlảpdặt chúng, sụ gảy trơ ngại cùacác bụi rậm, của cácgốc cây vớicácthiết bị cat vảcácdường ống hút không dù nước vảcácvándề về liêuhuy đắtthai.Công tác nạovet hồ chứathưởngkhôngbao gom cõng tác xứlicácgốccâyvã bụi rậm vả hâuhềtcácloạicò dại trong hố cỏthé được dọn dẹpbângtayhoặcbắng thiết bị thô SƯ Hồ chứa cung cấp nước Tinh ưuviệtcủamáynạovét được phát huy do những khó khàn đãngkẽmànhữngmáy chuyên dũng chothi cõng đât thõngthườngrát khó đạt hiệuquálàmviệccaodonén
hồ chửa quárộngso với tầm vươn cũa cácmáy nãy
Nhữngvấndềtrênsẽhạnchế còng tác nạo vét vàlàm sạch hồ chứa Tuy nhiên, những vấndềtươngtưnáysinh trong quá trinh đão một hồ chứa nước ởnơimã nước cósân và nhừng vândèvề thực vật trong hồcóthê dược xưlíhăngnhữngthief bị khác
4.5 Xây dựng đường
4.5.1 Các loại đường
Đường tụm Đưởng tạm lả đườngdẫn phu được xâydọc theo đường cao toe.dường ống hoặc dụánxây dựng lớn đẽchophépcác thiẽt b] di chuyên vào giừa cácphankhácnhau cua cõngtrường Nếu cần đường tạm trước tiên cần tiến hành làmdườngvàbầtkỹsựchậmtrềnàotrongviệc căt đường cũng sêlàm chậm quáưinhbăt đầu thực hiện công việcvãcóthelàm công nhân
và thiết bị trong tinh trạngkhônglàm việc Tầm quan trọng cuađườngtạm sè giámnêuxe tái di chuyên được trẽncác phần cùa đường chinh, nhưngđườngtạmvần được giữnguyên phóng nhữngtrường hợp khán cãp hoặc détránhchơden khi còng trình hoàn thành
Dường phát triền. Nhítng dưỡngxây dựng chomục đích cùa ngành bất dộng sán khác nhauvê chât lượngtừloạidườngtạmthôchodenloại duòng dũng trong thànhphó.Sụkhácnhauphu thuộcvàoloại hĩnh phát triên.cãc quy định cùa địa phương, chắt lượng đãt.nguồn vỏn đầutưcho sự pháttricn,dịahìnhvãcácnhân tô khác
Đường thành thị. Đường thành thị dược xây dựng với câcthôngsỗkỳthuật chính xãc.thườngơdưới diêu kiện không cho phép vậnhành công suat tôi da cùa máy hoặc công nhàn.Tất
cácáchoạt động vận hành đểu bị cán trớ bởi giao thông,nêncóthesèpháiyêu cằu thực hiện cóng việc tửng doạn dưỡng,giớihạn theo vàiphân,vàthườngxuyênchithi công dược một nứa chiềurộng đoạn đường Phái lãmdườngdựphòngde giao thõng thông thoáng ứ nhữngđoạndưỡnggiaonhauqua công trưởng
Dường cao tốc. Dường caotốc tạo thành chuỗi còng trinh dường xá cùa cácnhà thầu.Tiêu chuẩn hiên đại về chiều rộng, độ dốcvà độ thàng yêu cầu thực hiện công việc dão nặng nhọc
vàthựchiện chờn lâptạ)nhũng khu vực đàt gòghé hoặc dât cỏnhiêuđá cũng như cán dào, nén lớpmặtdưỡngdướitrẽnbầtkỹđịa hĩnh não
34
Trang 35Chương I - Cõng tãc dát
Dường sân hay Dường sânbay cẩn thiết phai rộng, ngắn và thảng Dường sânbaythường được lán» trênnhững khư vực đất báng phàngnhất,nhưngcũng cằn nền đắp cao Bờcátphái được sanVCphíasauvời độ dốc vữa pháiđể tránh luồngkhídộng.Dấtlầpthường dược lầyớnhững khu vục thấp ởcuốiđường
Dường soi dá dăm. Mật dườnglámbâng sói, đá dãn» vãcácvậtliệuretiềnkhácthườngđược dũng chovàn chuyên, tiếpcànvãcãcloạiđườngkhácvã sê được bănđènớnhừngphân sau
4.5.2 Đào sườn dốc
Ónhũng vùng nhiều đôi núi đường xá phẩn lớn được xây dựng dựa vàosườndốcsaochomột bẽnđường được đápđấtcòn một bênthi bi đàođắt.Tức lã đãoớbên cao và dũng phản đấtđào dược dêdãp cho bẽn thấp hon,xemhình 1.18 (A) Dôc càngcaothiviệc thiêt kê,san lap,thoát nước vàgiacô câng khó hon nhiêu
Hình 1.18- Mặt cát ngangcủađàovã đáp sườndốc
Bóc tách Cỏ thê khôngcânphãibỏclóp đắt mạt.bõ đi cácgốccâyhay gỗ Vânđènàyphụ thuộc nhiêu váo dặc tính cua cõng việc, hoặc phụ thuộc váo đánh giã cùa kỹ sưhoặcnháthầu.Thôngthưởng,việcbóclớp đãt mat sê trờ nên khô khàn vákhôngmây quan trọng vi dõc câng caothi câng pháidáosâuvào sườn dócvãlàmtãngti lệ dão lớpdãtbẽndưới
Đào bằng xe ủi.Nêusưởndốcthoai thoái, pháiđàothềmdườngbángcách ủi đất xuống chân đồi Cóthẻlàm tưong tv nhưthevóidốccao hon vàhoànthiện băng cách thi cõngdọcđường, Thông thưởng, khi bờbêntrêndốcdềnmứcxe úi khônglùi được mãkhôngcần trự giúp,tốt hơn het là thi cõng tứbênsườnváo trong Một phương pháp chuãnđẽđãodatbẽnsườn đoi dốc là dùng xeùi.Hiệuquánhất lá dũng một xe úĩ cỏ ghép lưỡigạtlớndêdáonhữngđườngnôngbên sườn dồi Lườigat dược diều chinh gỏc dỏ theo dộ dốc cua sườn dồi rất hữuích.dacbiệt là vói dàtmèmvànhững dường dào nóng Lưỡigạt dặt caocóthè khiên choviệcxoaytrơxe khó khan hơn khichịu tái nặng
\fáy chát tai hãng chuyên.Khi dường càt du rộng vã băng phăng dê di chuyên, dõi khi có thê dùng mảy chất tái bangtruyềnđêmỡrông và đão sâu báng cách đõ đầt rasườndốcnếu thây hợp lý.Loạimâynàycóthêchilãmviệc một chiều Có thè dùng thêm một xe úi theosau máy đề sanđât
35
Trang 36Chương I - Cõng tãc dát
Máy xúc.Cóthể dùng gàu trước hoặc gàuxúcngược thay choxe ủi đểđàođấttrên sườn dốc Người ta thường dùng mảyxúcđểthựchiộn cõng việc trên một hãnh trinh, nhưngnếumặtđường phai được hoãn thiệnvà đường dào khásâuthinênthi công thành nhiều lóp Khiđườngđàodứ rộng, nêngiừgâuxúctrẽnnêndưỡng hơn kì trêndưỡngxechay.Vôinhữngcondưỡnghẹpvảdườngdàosáunêncó một gàuxúc ngược nho vóimáichcngânớ dâng sau.Đấtlàp phai cao hơn đườngđảo nhất kì khi dùng đẽlảmmỏng.Cóthê dũng cọchaynềnmỏngđẽ hỗ trợ cã haidường(dáovàlãp), hoặc ờdướidườnghênngoài
Máy đào. Cóthe dùng máy đáogầu ngửa hoặc gâusếpvàxe tái trong trưởng hợp mặtbàngthi công không dù bảng phàng chomáycạphoạt dộng, mặtdatcódávà ướt, đát lấpquámềmhoặckhôngdưchồdê đò dất vàởnhững doạn dường quảdàikhủngthê dùng máycạp đẽ vận chuyên Thông thường,máyđàogâusáplàm việc hiệu quá nhắtớnhữngnênđường cao từ4.6 m đến 7.6 m Nền dất mềm nhiều cát hoặcdá dăm có thẻ sè tạo điều kiện thuận lọikhidào từ trêncaonhưng cũng dềxáyrasạtló
Hình 1.19- Đàoxuyênvàdào bên hông
Dâu tiên cản xây dựng dườngvậnchuyêntứchỏđáodàitớichỗlápdât.Thươngthìcỏthêtận dụng dưỡngcaotốc hoặc nhừng tuyến đưởngsăncódevậnchuyên Đưởng vặn chuyên phai
đu rộng saochohaixe tai có the di dược mặc dù chi là dường dành chothi công với quy mô nho
và ngẩn,có một lãnvớicác nhánh rèneu cần Độdốcdãokhông được quá 15% ngoại trừ một số trường hợp đặt biệt, dốccó thè lên tới 35% Nêu khôngcõchỗquayđâuxeơchỏđàođàutiên và dốc thoải, xe lãi cóthélùi một đoạn.Khiquá trinh đàotiến triền tốtthi sè cỏchồ trống đề quay đầuxeớ nền hô đáo.Khikhôngcôdưỡng đi qua.máy đão gãư sápsồxũc từng lởp đắt đêđáocàngrộngcàngtốt,tạo dược chồ trống choxe di hai chiểu, quay dầuxevácóthế dò haixe tài mộtlúc Những nhátxũcsau dỏ có thể chi bàng một nửa sovớiban dầu dế giúp chất tái nhanhhơn
36
Trang 37Chương I - Cõng tãc dát
Những đường đào do mảy xúc lật tạo ra, dù là máychạy xích haymáyhãnh lốp đều có những đặc điểmco bán giống nhừng đường đão do máy đàogầusấp tạo ra Chúng khá sâu thường lã ớgiũađộcao cùa cánh tayday và độ nâng tối dacuamép gàu Những đườngđàonàyphái hoidốcđẽróc nước, tránh nhùng khó khancóthêxảyra do trời mưa hay nước ngâmgãy ra Máy máyxúc lật khônghiệuqua bàng mâyđào gáu sapnèu dât ó dạng bún lây.mém hoặc xôp.hoặcnêunhưbãiđấtquácứng
Mặcdứ máy cóthêlàmviệc trong những khu vụcchậthẹpnhưng nâng suâtcỏthè giam
đi đáng ké dothiêukhônggianđéxoaychuyên Máy xúc lột cóthegiừchokhônggianlãmviệcbảngphảngvàkhôngcõđá.Tuy nhiêu, nêucó đu xe tai khiếnmáylãm việc hêntục,tót hon hết
lã dùng loại mảy khácđê dọn dẹpcỏngtrường.Neu khoảng cách là 350 m hoặcngan hon nhùng máy xúc lật to chạy bảng bánhlopcóthê chó được nhiêu vátliệuđenchồlắp hon là dùng xetai
Dầm nén hắng các phương tiện vận chuyến, cỏ thêthựchiệnnén đầt lầp bằng cácthiết
bi vận chuyên vãsanlấp.Áp lực lẽn đắt đá do cãc bánh xecùamáycạpcõ tái cỗthèlên tới 2,1kg/cm2 den 2,8 kg/cm?, nâng suất nhào trộncuanhững bánh xe nàyvà sự rung dộng cua các dưỡngxích lã kháhiệu quá
Tuy nhiên, việcđàmnénthườngcó xu hướnggiamdânkhi càng xa khu vụcdàobơi vì toàn bộ vặtliêu đầt lãp phái chuyênquađoạnđườnggânvãchicó một phân nhò là chuyên tói đauđãngxa.Thêm nữa, người điêu khiên phương tiện khó có thê diêu chinh dược lộ trinhđẽcóthêthựchiệnquá trinh cản một cách cóhệ thông chocà đoạn đuởng
Cóthêpháithay dõi lộ trình băng cách bòtri một hoặc nhiềungườidọctheotuyêndường
đềrahiệuchongười diều khiến hướng cần phái di,hoặcbangcáchsừ dụng một sôvật chướng ngại di động Thông thườngkhôngnênđẽ một phương tiện mang tai nặng bi tàc ở giửa một tuyênđường mói giữa đất mềmbóinânglượngvà lực kéocầnthiếtđếkéoxerakhóichồ tấc là cựclớn.Cần làmthêm một đường món trẽn quàng đường quay trởlợichocãcphươngtiệnchuyênchởđấtđá
Máy đắm. Máy đằmcónhiều loại, cóthê là loạichạybánhthépnhăn,loạiđầmchân cữu hoặc bánh caosu.Mộtsôcólópcaosutrênhai bánh truyền dộng vá một dámlãnhãngthép nhám hoặcnhãn Hiệusuất cũa mâydamcó thê hoàntoàn phu thuộc vảo trong lượngvã hĩnh dụng, hoặc cũng cóthê bộ phận damrung
Các dông mây chạy bảnhthépnhẫn đều được gọi lã xelu Chủng thưởngtựvận hành và
cóthêcóhaihoặcbaquádamlản Trọng lượngvàokhoángtừ I dên hon 20tân Chú yendây là nhùng máy hoãn thiệnmặtdưỡngthưùng dùng cholópmặt hon là cáclópdầt nền Phântrẽncùngcùa cáclóp đắt dàythường được nénkỹ hơn cáclớpớdướicùng Nhừng máynàycó lực bám thấp, nhất là vóinhữngkềt cấu tiếp đôi vảkhông phủ họp vớinhững địa hình mapmòkhôngbăng phủng
Những diều kiệnlàinviệcnhư the cỏthế được khắcphục bằng cách dùng đầm lãn có nhiềuphần Mây đầm lăn cóxekéohoặc dầm chân cừu cỏnhững trống đầm bàng thépdài 1,2 m dén 1,5 m vá dường kinhkhoáng 1,0 m dền 1,5 m,gânvóicácvầudâm dài khoáng 18 em Các máydầmbánh hoi lã các hộp trọng lãi chay trẽnnhừng bánh lốp trơn Bánh xecỏthế lùn thang vềphíatrước, rung, hoặc di chuyên lênxuông hoặc dào lãc khi chuyên dộng trònxoay.Chúnglènđẩt nhở trọng lượng và tác dụng nhàotrộncủacác thành lốp Trọng lượngcùacácmáyđằm thay đòi khácnhaulêntới 80 tàn Chúng có the lèncáclớp đát lap xuống lới 60 em
37
Trang 38Chương I - Cõng tãc dát
Tách đá. Việcxử lý và đẩm nénđất
lấp sỉ gặpnhiều khó khănnếucóđã trong đó
Ngaycà nhũng viênđã nho cùng SC khiến cho
việcsanláp gộp khó khan.Nếu đường kinh đã
khi hơn lóp đât lất, chúng sẽ bị trôi lên trẽn
Nêu cố nhất hai viênđá nám cạnhnhau,
chủng sẽ ngăn trơ quá trinh phân bô vả nén
đát.Chinh vi vậy mã kích cờ vãlượngđácho
phép trong cácphảnđátlấp mong hoặcphân
lớpthưởngrấthạn ché Dêlãm dược diềunày
người ta dùng đắtmượnđà được lựa kỳ hoặc
bảngcách đưa vậtliệuquamáy sảng Hình 1.20-Sảngđá
Các lóp cát đá dăm, hoặc mùn khò thườngcó xu hướng bi sụp xuõngdưới tác động cùatrọng lượngmáyớgầnmépdưỡng.Cáclóp đầt lấp hạt nho cósứcchịunénrấttótnếu dược đầm
kỹ vàkhôngchứa quá nhiêu nước Tuy nhiên, trong quá trinh đàm nén, chúng thường có xu hướng bị éprangoàinên cần có một dung sainào đó cho hiện tượng trượt đầtnày trong lớpđấtlắp đầu tiênsaochochúngkhôngvượtquacáccọccao độ ớchân.Nếucằn cung cấp nưởc đequátrìnhnén diến ra tốt hơn thicóthêSẼphải phun nước nhiều hơn vàomépdưỡng vi nước ờdâybayhoi nhanh hon Tuy nhiên khôngnên phun quá nhiều khiển dất bi nhàohoacsinh lầy
Trang 39Chương I - Cõng tãc dát
Tànịi độ dồc Ó những vũng trũng thầp phương pháp duy nhấtđếmặtđườngnằmcaohơn nước ngầm lã đápđườngthật cao Neu lópmóng được lót hoàntoánbàngđáthinõ sê ngăncan được sựtiếpxúcgiữa nước vờicáclóp đắt lâp.Dá dàm không lẫn tạp chất hoặc cát hạt to cũngcó tảc dựng tương tự Chát lượng lấpđất tót cóthểlãmgiâm độ cao mộtcách đáng kê.Tuynhiênthườngthi sê hiệu quá hon nêulãp dat cao lẽnhãngnhữngvậtliệudào dược ờrãnhbénđường (Hình 121) vãcóthêha thắp độ cao cũa nước bang phương pháptươngtự
Người ta thường dùng cáp kéo hoặc mây dào nhưngtâuvet một gàuvan được ưa chuộnghơn khi phânlớnđấtđainãmdưới nước hoặc giao cát với nhiêu kênh rạch Mây cóthêlãmviệcdọc theo cãcdường rành, dua dât dávảogiữa (Htnh 1.21B) Cápkéocóthê sê bị văng nhưngtàu
vé thì sẽ nồi lêntrên.Nếu cáp kéocótầm vói dài nỏ có thê di chuyên giữa dường,dãocáhai rành
và chuyên đàttheo một dưỡng (Hĩnh I.21D)
Cỏthêlầp dầt lênmặtdưỡng bằng cách đào hàotrênnhững khu đầtbằng phảng khô ráo nhữngnoimãđườngsô được nânglẽnđẽtránhlụthođc tuyết Trong nhtìng trưởng hợp nhưvậy
cóthe dùng máysan đât báng chuyên (Hình 1.22) dùng mảy ui hoặcmảycạp
Hĩnh 1.22•Lấpdưỡngtừhaibẽn
4.6 Khai thác lộ thiên
Phân náybao gôm một sỏnguyênli bô tríváhoạt dộng khai thácmò lộ thiên Thuật ngữ
“Mõ lỏ thiên" bao gồm công tãc đào hố lộ thiêndẻthu dược những vặt liệucỏgiá trị cóthế lã than dã quặng, đá,sói cuội, hoặc dãi Hau hetcáchoạt dộng khaithãc lộ thiên dược bảtđâubảngcông tác bóctách dắt đánằmbèntrênlópvậtliệutrầm (ích cần khai thác
4.6.1 BÓC tầng phủ (bóc vía)
Yêu cẩu hóc lách vật liệu thai: Công tác bóctách vật liệuthaicóthêchiêm một phản lớn chiphi trong cõng tác khai thácmỏ lộ thiên, một sôcácyêu (0 liên quan cân được xen» xét đánhgiá kỉ lưỡng trước khitiên hành bóc tách lópvậtliệuthai.Đầutiên,dành giã xemcó cân bóctáchvậtliêuthảihay không? Liệucó thẻ trộnlãn chúng vái sân phàm khai thác,hoặctáchriêngchúngvói chi phi tháp hơn trong quá trinh gia công Nêu hô dào lộ thiêncó thiết bị sàng, phàn loại hoặc rứavậtliệuđáhoặcsóivới cõng suất phù họp thì dầt tháicỏthè được dào hoặc được nỏ min vả được táchriêng
39
Trang 40Dô vật liệu thái bên hô dào:Khikhông thê sứ dụng dảt thái, cáchrénhấtdê di chuyênchúng là đò sang bẽn hôđào - tức là chắt dõng dụchaibêndáiđào trong vòng phạm vi dỡ tái cùamây đào cỏ thê xửliđầt (hãi theo phương phápnãy khi Via vật liêucõmức độ lộ thiênhẹp hoặc
có thê được xứ li trong nhữngdài hẹp, đềcó thè di chuyênvậtliệutháiqua hỗ đào một cáchkinh
tè,tứ khu vục chua mó Viatới khu vụcdãmờvia
Máy ùi:Nhữngnơivậtliệutrámtich ó tàng nông vàhố đảo hẹp, cãcmáy ui lã còng cụ phù hựpnhát cho công lảc bóclớp phũ (vậtliệuthãi),dậcbiệt khi đắt dốcngangqua hố đảo
Máy đào gầu ngừa: Với
còngviệcdỡ tai bènhốđảo.cácloại
máy đáo gầu ngứa được trang bị cần
và taygâudàidêgiatảngtâmvươn
Nhùngcâu hình này phái sứ dung
đoi trọng hò sungvà công suãt lớn
hon vàcácloaigau cờ nhỏ hơn Cãc
mảy dảo di chuyên xích dược sứ
dụng cácgaucó dung tích(ừ 2 đen
107 m' Trong cõng việc bóc tách,
chúngthường được sử dụng cho hoạt
động dờ tai sang bên hô đáo,nhưng
vói dung tíchgầulớn.chúngcòncó
thê được sử dụng dẻ chất tái lẽn ô tô
vận chuyên
Hình 1.23-Xử li lớp đât phú bàng tò hợp máy dào
gầu ngưu vá mày chất đổng
Mảy dào gầu dây Cácloaimáyđàogâudây được sánxuầtđê láp cácgầucó dung tíchlên tới I6S m , và sứ dụng cácloạicândái hon 90 m.Cácmáy dáo này sử dụng các dộng cơĐi-C-zen và động cơ điên hoỉic và động cơ diênkêt hop đỏng cơ Đi-ê-zcn Tuy nhiên, cácmảy đào gâudâyvới dung tíchlàmviệcléntới 2.5 m’+ 6,0 m’ được sư dụng phồ biến
Máy chất đống.Cácmáy chát đống lả cácbàng lãi di dộng Bàng tài được laptrên một kếtcấu dạng can máy dão cầnnàycóthênàng,havãquay trong khi dang vậnhãnhmáy, dong thời chiềudàicâncỏthếthayđôiđược
Thùng chứa thường được lảptrênmáytự hành di chuyên xích.Nõ dược báovệbảngmột
hệ thống lưới, đecáckhốivậtliệulớnvậnchuyển trên bâng tai không bị roi xuốngsàn hồ dào
Máy dào tưởi phay. Máy đãolười phay (Hình 1.24) lã mâyđão cờ lớnvàthướngdùngtrong các mó than Nó là loạimáytựhành di chuyênxích Máy sứ dụng một bánh cảt (lưỡi phay)
ỡ đầu cầnmảy cần máycỏthế được nâng,havã quay vòng trôn Nócỏncóhệthống bảng tái cố tác dụng vặn chuyên và chát đông vậtliệuđáotưlưỡiphay.Hệthõng bảng tai cóthe dược diêukhiển riêngbiệthoặckhông
40