CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Cơ sở lý luận
Tai biến mạch máu não là tình trạng đột ngột xảy ra do mạch máu não (động mạch, mao mạch, hoặc tĩnh mạch) bị vỡ hoặc tắc, dẫn đến các triệu chứng thần kinh khu trú Tình trạng này gây ra rối loạn chức năng não tiến triển nhanh, thường do sự tắc nghẽn hoặc vỡ của mạch máu nuôi dưỡng một vùng não, làm tổn thương khu vực đó và ảnh hưởng đến hoạt động của các vùng cơ thể tương ứng.
Liệt nửa người là tình trạng giảm hoặc mất khả năng vận động có ý thức ở một bên cơ thể, bao gồm tay và chân, và có thể kèm theo liệt mặt cùng bên Hiện tượng này thường xảy ra do tổn thương ở đường thần kinh vận động trung ương.
Liệt nửa người do đột quỵ não có hai nguyên nhân chính: tai biến do thiếu máu cục bộ, xảy ra khi mạch máu bị nghẽn hoặc bị lấp, và tai biến do xuất huyết não, khi mạch máu bị vỡ, khiến máu thoát ra khỏi mạch và chảy vào nhu mô não hoặc khoang dưới nhện.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), từ 1/3 đến 2/3 người sống sót sau tai biến mạch máu não sẽ trở thành tàn tật vĩnh viễn Hakett cho biết 61% bệnh nhân sống sót để lại di chứng, trong đó 50% phải phụ thuộc vào người khác trong sinh hoạt hàng ngày Tại Pháp, 50% trường hợp tàn phế là do tai biến mạch máu não Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên toàn cầu, ảnh hưởng đến 17 triệu người và gây ra 6,7 triệu ca tử vong mỗi năm.
Kết quả nghiên cứu của một nhóm nhà khoa học quốc tế được đăng tải trên tạp chí Thần Kinh học của Mỹ ngày 9/6/2015: Tại 188 quốc gia (từ năm
Từ năm 1990 đến 2013, trong số 15 triệu người bị đột quỵ mỗi năm, có tới 6 triệu người tử vong và 5 triệu người bị tàn tật, như liệt nửa người, mất khả năng nói và mất trí nhớ Tại Hoa Kỳ, tỷ lệ mới mắc hàng năm dao động từ 73 đến 195 trên 100.000 dân, trong khi tỷ lệ hiện mắc cho mọi lứa tuổi là 734 trên 100.000 dân Đặc biệt, trong số những người trên 45 tuổi, tỷ lệ tử vong do đột quỵ chiếm 7%.
Khu vực Châu Á vẫn thiếu sự đồng đều trong nghiên cứu về đột quỵ não, mặc dù đã có một số trung tâm nghiên cứu Số liệu hiện có vẫn chưa đầy đủ và tỷ lệ mắc bệnh hàng năm có sự chênh lệch lớn giữa các quốc gia.
Trước năm 1973, Nhật Bản có tỷ lệ tử vong do đột quỵ là 196,7/100.000 dân và tỷ lệ mắc mới dao động từ 91-317/100.000 dân Nhờ triển khai hiệu quả các chiến dịch dự phòng đột quỵ, tỷ lệ tử vong hàng năm đã giảm xuống còn 7%.
Theo số liệu điều tra của Richard Kay năm 1983 tại 6 thành phố Trung Quốc, tỷ lệ hiện mắc đột quỵ não trung bình là 219/100.000 dân Trong khi đó, tại các nước Đông Nam Á, tai biến mạch máu não có tỷ lệ cao hơn, với điều tra của Venkatassubramarian cho thấy tỷ lệ hiện mắc dao động từ 500-690/100.000 dân, vượt qua cả Hoa Kỳ và Pháp.
Theo nghiên cứu của Lê Văn Thành và cộng sự, tỉ lệ hiện mắc trung bình hàng năm của tai biến mạch máu não là 416/100.000 dân, trong khi tỉ lệ mắc là 152/100.000 dân Nguyễn Văn Đăng và cộng sự cũng chỉ ra rằng tỉ lệ hiện mắc là 99,44/100.000 dân, tỉ lệ mới mắc là 36/100.000 dân và tỉ lệ tử vong là 27/100.000 dân Đặc biệt, tỉ lệ tai biến mạch máu não giữa nam và nữ là 1,48/1.
Trong giai đoạn 1991 - 2000, có 1036 bệnh nhân tai biến mạch máu não được ghi nhận, trong đó tỉ lệ nhồi máu não đạt 76% Tỉ lệ di chứng nhẹ và vừa là 68,42%, trong khi tỉ lệ di chứng nặng là 27,69%, với 92,96% bệnh nhân bị liệt nửa người gặp di chứng về vận động Đặc biệt, 94% bệnh nhân tai biến mạch máu não đang sống tại cộng đồng có nhu cầu phục hồi chức năng.
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hơn 200.000 ca đột quỵ não, trong đó hơn 50% dẫn đến tử vong Đáng chú ý, 90% những người sống sót phải đối mặt với các di chứng về thần kinh và vận động.
Trong ba năm qua, số liệu từ các bệnh viện có khoa thần kinh trên toàn quốc cho thấy tỷ lệ bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ đã tăng từ 1.7% đến 2.5% Đặc biệt, độ tuổi mắc tai biến đang có xu hướng trẻ hóa, với nhiều trường hợp xảy ra ở nhóm tuổi 40-45, thay vì 50-60 tuổi như trước đây.
Mặc dù tỷ lệ tử vong do đột quỵ tại Việt Nam đã giảm khoảng 17% từ năm 2013 đến nay, nhưng số lượng người bệnh bị tàn tật do đột quỵ não lại tăng mạnh, chiếm đến 90% Điều này dẫn đến nhiều di chứng nặng nề như liệt nửa người, liệt chi, viêm phổi và co cứng gân cơ.
Hiện tại, Việt Nam có khoảng 486.000 người sống sót sau đột quỵ, nhưng chỉ có 25-30% trong số họ có thể tự đi lại và phục vụ bản thân Khoảng 20-25% gặp khó khăn trong việc di chuyển và cần sự hỗ trợ từ người khác trong sinh hoạt, trong khi 15-25% phải hoàn toàn phụ thuộc vào sự chăm sóc của người khác.
Căn cứ vào nguyên nhân gây bệnh, tai biến mạch máu não được chia ra 2 loại nhồi máu não và xuất huyết não
Một cơn nhồi máu não có thể xảy ra theo hai cách:
Đột quỵ do nghẽn mạch xảy ra khi cục máu đông hình thành trong cơ thể, thường là ở tim, và di chuyển đến não qua dòng máu Khi cục máu đông đến các mạch máu nhỏ hơn, nó sẽ mắc kẹt, ngăn cản dòng máu lưu thông.
Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Ch ă m sóc và ph ụ c h ồ i ch ứ c n ă ng v ậ n độ ng cho ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i do tai bi ế n m ạ ch máu não
Phục hồi chức năng (PHCN) là tập hợp các biện pháp y học, kinh tế xã hội, giáo dục và kỹ thuật nhằm giảm thiểu sự suy giảm chức năng và tàn tật, giúp người tàn tật hội nhập hoặc tái hội nhập vào xã hội PHCN không chỉ huấn luyện người tàn tật thích nghi với môi trường sống mà còn tác động đến môi trường và xã hội, tạo ra sự thống nhất trong quá trình tái hội nhập Mục tiêu của PHCN là phục hồi chức năng cho người tàn tật và hỗ trợ họ quản lý tốt hơn tình trạng của mình để thích nghi với cuộc sống tại nhà và trong cộng đồng.
1.2.2 M ụ c đ ích c ủ a ph ụ c h ồ i ch ứ c n ă ng ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i do tai bi ế n m ạ ch máu não
Giúp người bệnh tự di chuyển và di chuyển từ nơi này đến nơi khác, bao gồm việc hướng dẫn sử dụng các dụng cụ hỗ trợ vận động và đi lại.
- Giúp người bệnh tự làm được những công việc trong đời sống và sinh hoạt hằng ngày
- Giúp người bệnh thích nghi với những di chứng còn lại
- Giúp người bệnh trở lại với về cũ, hoặc có nghề mới thích hợp với hoàn cảnh hiện tại của người bệnh
1.2.3 Nguyên t ắ c ph ụ c h ồ i ch ứ c n ă ng cho ng ườ i li ệ t n ử a ng ườ i
- PHCN nên bắt đầu càng sớm càng tốt sau đột quỵ não, khi tình trạng toàn thân cho phép
- Tập vận động phải cân xứng 2 bên, không sử dụng vận động bên lành bù trừ hoặc thay thế bên liệt
- Điều chỉnh trương lực cơ trở lại bình thường, hoặc gần bình thường bằng kỹ thuật kích thích hay ức chế
Sử dụng các kỹ thuật tạo thuận lợi trong tập luyện giúp người bệnh cảm nhận vận động bình thường, từ đó cải thiện khả năng vận động và chất lượng cuộc sống.
- Sử dụng các bài tập liên quan, gần gũi với cuộc sống sinh hoạt thường ngày của người bệnh
Người bệnh và người nhà cần chủ động và tích cực trong việc tập luyện, đồng thời được hướng dẫn để thực hiện các bài tập vận động hiệu quả Sau khi ra viện, việc tiếp tục tập luyện tại nhà với sự hỗ trợ từ người thân trong gia đình là rất quan trọng.
Luyện tập từ những bài tập đơn giản đến phức tạp, từ nhẹ đến nặng, giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi và ra khỏi giường sớm nhất có thể.
QUÁ TRÌNH PHỤC HỒI CHỨC NĂNG
Chăm sóc và phục hồi chức năng giai đoạn cấp
- Chăm sóc nuôi dưỡng đúng
- Theo dõi và kiểm tra chức năng sống
- Đề phòng thương tật thứ cấp
- Kiểm soát các yếu tố nguy cơ
- Đưa người bệnh ra khỏi trạng thái bất động càng sớm càng tốt
- Khuyến khích người bệnh và gia đình tích cực tham ra luyện tập, chăm sóc và phục hồi chức năng vận động cho người bệnh
* Kiểm tra các yếu tố nguy cơ
Để quản lý tăng huyết áp, bệnh lý tim mạch và đái tháo đường, cần theo dõi mạch và huyết áp thường xuyên Người bệnh nên ăn nhạt, tuân thủ uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ, và thực hiện chế độ nghỉ ngơi cùng vận động hợp lý theo hướng dẫn của thầy thuốc.
- Rối loạn về tri giác
Hôn mê lú lẫn, với đặc điểm là đáp ứng chậm hoặc không đáp ứng, đòi hỏi việc theo dõi tri giác cẩn thận Chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân hôn mê cần tập trung vào việc cải thiện tri giác và hạn chế các thương tật thứ phát.
* Khiếm khuyết về vận động
Người bị yếu hoặc liệt nửa người do tổn thương não cần được đặt tư thế đúng, với bên liệt hướng ra ngoài Cần thay đổi tư thế mỗi 2 giờ và sử dụng gối kê để hỗ trợ.
+ Tập thụ động theo tầm vận động của khớp, khuyến khích hỗ trợ người bệnh lăn trở sang hai bên và ngồi dậy
Khuyến khích bệnh nhân thực hiện các hoạt động chăm sóc cá nhân với sự hỗ trợ tối thiểu Hướng dẫn bệnh nhân một số bài tập tự tập như đan hai bàn tay vào nhau, gấp khuỷu tay và xoay vai để cải thiện khả năng vận động.
- Kém thăng bằng (ngồi, đi đứng): Cho người bệnh ngồi ghế tựa, tăng thời gian ngồi, giảm gối kê
- Nói ngọng, nói khó: Giúp người bệnh tập nói, nói chậm, nói rõ ràng
- Thương tật thứ phát: Bội nhiễm phổi (sốt, ho, khó thở): Theo dõi nhiệt độ, ho, khó thở Tư đầu cao, dùng thuốc theo y lệnh
+ Loét do đè ép: (phòng loét) Cho người bệnh nằm đệm chống loét, thay dổi tư thế 2h/lần, vỗ xoa bóp vùng tỳ đè, giữ da khô sạch
+ Theo dõi phát hiện vùng da đỏ do bị tỳ đè, hướng dẫn gia đình vệ sinh da hằng ngày và chế độ dinh dưỡng
- Teo cơ, co cứng và co rút: Xoa bóp, tập thụ động hoặc chủ động theo tầm vận động của khớp.
Phục hồi chức năng giai đoạn hồi phục
- Duy trì tình trạng sức khỏe ổn định, tạo điều kiện cho việc vận động tập luyện
- Tăng cường sức mạnh cơ bên liệt
- Kiểm soát các rối loạn tri giác, ngôn ngữ
- Hạn chế và kiểm soát các thương tật thứ cấp
- Giáo dục và hướng dẫn gia đình cùng tham gia hồi chức năng, vận động với người bệnh
2.2.2 Ph ụ c h ồ i ch ứ c n ă ng: Ở giai đoạn này việc phục hồi chức năng mang tính toàn diện, đặc biệt là chức năng vận động, nhằm tác động lên toàn bộ khiếm khuyết, giảm khẳ năng của người bệnh, sớm cho người bệnh độc lập
- Khiếm khuyết vận động: luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
+ Theo dõi tư vấn dinh dưỡng về sức khỏe, thuốc theo y lệnh
+ Kiểm soát được mẫu co cứng các khớp bên liệt vẫn duy trì được tầm vận động
- Liệt mềm rồi chuyển sang liệt cứng với mẫu co cứng điển hình
+ Đặt tư thế đúng, chống lại mẫu co cứng, khuyến khích người bệnh đeo nẹp chỉnh hình, nẹp cổ tay
Rối loạn thăng bằng có thể gây khó khăn trong việc ngồi, đứng và đi lại Để cải thiện tình trạng này, người bệnh nên thực hiện các bài tập tự tập chủ động hoặc thụ động, tập trung vào tầm vận động của các khớp, đặc biệt là khớp vai, cẳng tay và cổ chân bên liệt.
- Đau khớp vai và tay bên liệt:
+ Khuyến khích người bệnh tự chăm sóc: Ăn uống, thay quần áo, chải đầu
+ Khuyến khích người bệnh và gia đình tập lăn trở, ngồi dậy, đứng dậy và đi lại
Động viên người bệnh thực hiện các bài tập vận động phù hợp với tầm vận động của khớp là rất quan trọng Kỹ thuật viên vật lý trị liệu sẽ xây dựng các bài tập thăng bằng cho người bệnh, bao gồm ngồi, đứng, đi lại với nạng, và đi lên xuống cầu thang, cũng như sử dụng thanh song song để hỗ trợ.
+ Điều trị vật lý trị liệu: Hồng ngoại, xoa bóp, điện xung
+ Khó diễn đạt được những lời người khác nói: Dùng các hình ảnh, điệu bộ, đồ vật để giúp người bệnh tập tốt hơn
+ Khó diễn đạt suy nghĩ thiếu hoặc quên từ: người bệnh chỉ vào hình vẽ, dùng cử chỉ để diễn đạt ý nghĩ của họ
+ Nói không rõ ràng, líu nhíu, nói lắp: Hướng dẫn người bệnh tập nói, tập đọc tên của đồ vật.
Phục hồi chức năng tại cộng đồng
- Các di chứng sau tai biến:
+ Co cứng và co rút các khớp bên liệt + Rối loạn thăng bằng
+ Hạn chế về giao tiếp luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
- Duy trì tình trạng sức khỏe thể chất và tinh thần ổn định
- Tăng cường độc lập tối đa các hoạt động chăm sóc bản thân
- Hạn chế để lại di chứng
- Khuyến khích người bệnh tham gia các hoạt động của gia đình và xã hội
- Giáo dục và lôi kéo gia đình tham gia vào quá trình tập luyện và tái hội nhập của người bệnh
- Thực hiện thuốc theo chỉ định
- Hướng dẫn các bài tập tại nhà.
Các tư thế nằm đúng cho người bệnh liệt nửa người
Ngay từ những ngày đầu sau đột quỵ hoặc chấn thương não, bệnh nhân cần nằm ở tư thế đúng để ngăn ngừa co cứng Nếu co cứng đã xảy ra, các tư thế nằm này sẽ giúp ức chế và chống lại mẫu co cứng.
Co cứng ở người bệnh liệt nửa người là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả phục hồi; co cứng càng nhiều thì khả năng hồi phục càng kém Tư thế nằm đúng, hay còn gọi là tư thế phục hồi, cần được thực hiện sớm và duy trì trong suốt quá trình hồi phục cho đến khi người bệnh trở lại sinh hoạt và vận động bình thường.
2.4.1 B ố trí gi ườ ng n ằ m cho ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i:
Giường nằm của người bệnh cần có chiều cao tương đương với ghế ngồi hoặc xe lăn để thuận tiện cho việc di chuyển Đệm giường nên chắc chắn và phẳng để ngăn ngừa loét do đè ép, tốt nhất là sử dụng đệm mút cao su xốp.
Không nên để người bệnh nằm nghiêng về phía bên liệt sát tường, và tất cả đồ dùng của họ cần được đặt ở phía bên liệt Đồng thời, không nên kê đầu giường quá cao.
Hình 2.1: V ị trí n ằ m c ủ a ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i
2.4.2 Các t ư th ế n ằ m đ úng c ủ a ng ườ i b ệ nh theo m ẫ u ph ụ c h ồ i:
Ngày nay, các chuyên gia phục hồi chức năng nhấn mạnh rằng việc duy trì vị thế nằm đúng cho bệnh nhân quan trọng hơn cả việc tập thụ động, đặc biệt là đối với những người bị liệt nửa người trong giai đoạn đầu sau đột quỵ.
Có 3 tư thế đặt người bệnh nằm: Nằm nghiêng về phía bên liệt, nằm nghiêng về phía bên lành, tư thế nằm ngửa
Không nên để người bệnh nằm ngửa quá lâu hoặc gối đầu quá cao, cũng như không để họ ở tư thế nửa nằm nửa ngồi Những tư thế này có thể làm tăng co cứng toàn thân và dễ dẫn đến loét vùng mông.
- Đầu người bệnh có gối đỡ chắc chắn, mặt quay sang bên liệt hoặc nhìn thẳng lên trần nhà
Tay bên liệt cần có gối mỏng hỗ trợ dưới xương bả vai để đưa xương bả vai ra phía trước Gối đỡ tay liệt nên được đặt ở tư thế duỗi và xoay ngửa, giúp tay nằm dọc theo thân ngang vai hoặc hướng lên phía đầu.
Chân liệt cần có gối đỡ dưới hông bên liệt để đưa hông ra phía trước, gối đỡ dưới đùi để chân liệt hơi gấp, và gối đỡ phía ngoài cổ chân để chân liệt không bị đổ ra ngoài Tư thế của chân liệt luôn giữ ở trạng thái trung gian, với các ngón chân hướng thẳng lên trần nhà và bàn chân gấp về phía mu.
Hình 2.2: T ư th ế n ằ m ng ử a cho ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i
*Tư thế nằm nghiêng sang bên lành:
- Đầu bênh nhân: có gối đỡ chắc chắn, người bệnh cảm thấy thoải mái và dễ chịu
- Thân mình: Vuông góc với mặt giường, có gối đỡ sau lưng
- Tay liệt: có gối đỡ ở phía trước cao bằng thân người, tay duỗi, nâng tạo với thân một góc khoảng 100 độ
- Chân liệt được đỡ ở trên gối cao ngang với khớp háng và khớp gối gấp
- Chân lành: khớp háng duỗi khớp gối hơi gấp
- Tay lành: ở vị trí người bệnh cảm thấy thoải mái dễ chịu luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Hình 2.3: T ư th ế n ằ m nghiêng sang bên lành cho ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i
*Tư thế nằm nghiêng về phía bên liệt:
Là tư thế nằm quan trọng và phải chú ý nhất
- Đầu người bệnh có gối đỡ chắc chắn, hơi gấp về phía trước
- Thân mình: có gối đỡ sau lưng để người bệnh nằm hơi ngửa ra sau
Khi chăm sóc người bệnh tay liệt, cần tránh để họ nằm đè lên vai bên liệt Vai bên liệt nên được kéo ra phía trước, tay duỗi thẳng và xoay ngửa, tạo thành một góc khoảng 90 độ so với thân mình.
Để đảm bảo tư thế nằm đúng cho người bệnh, tay lành nên được đặt trên thân hoặc trên gối phía sau lưng Tránh để tay lành ở phía trước, vì điều này có thể khiến người bệnh nằm hơi sấp, gây ảnh hưởng xấu đến vai và tay bên liệt.
- Chân liệt: Khớp háng duỗi, khớp gối gấp
- Chân lành: Có gối đỡ chân lành ở tư thế khớp háng và khớp gối gấp luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Hình 2.4: T ư th ế n ằ m nghiêng sang bên li ệ t cho ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i
Trong giai đoạn đầu khi bệnh nhân còn liệt mềm, việc tập luyện vận động thụ động là rất quan trọng Điều này giúp duy trì tầm vận động của các khớp và ngăn ngừa các biến chứng như loét do đè ép, cứng khớp, teo cơ và co rút.
Các bài tập vận động thụ động
Tập gấp và duỗi khớp vai là bài tập quan trọng, trong đó người tập dùng tay phải đỡ khuỷu tay và tay trái đỡ cổ tay, đưa tay người bệnh lên phía đầu Nếu không thể duỗi thẳng tay do vướng đầu giường, hãy gấp khuỷu tay lại và đặt cẳng tay sát trên đầu, sau đó tiếp tục tập luyện như trước.
Tập dạng khép khớp vai là một bài tập quan trọng giúp cải thiện sự linh hoạt của khớp vai Đầu tiên, hãy đưa vai người bệnh ra vuông góc với thân mình Nếu người bệnh không cảm thấy đau và khớp vai không cứng, bạn có thể tiếp tục gấp khớp vai bằng cách nắm cổ tay người bệnh và đưa lên phía đầu Sau đó, lặp lại các động tác như trước để đạt hiệu quả tốt nhất.
Tập xoay khớp vai là một bài tập quan trọng giúp cải thiện sự linh hoạt của khớp vai Để thực hiện, người bệnh cần đưa bàn tay lên phía đầu cho đến khi mu bàn tay chạm sát mặt giường Sau đó, đưa tay trở lại vị trí ban đầu và tiếp tục xoay lòng bàn tay xuống sát mặt giường, giúp xoay khớp vai vào trong.
Tập gấp và duỗi khớp khuỷu là một bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa với tay duỗi và lòng bàn tay ngửa Người tập sử dụng tay phải nắm lấy cổ tay của người bệnh, với ngón cái ở phía mu và các ngón khác ở phía lòng để giữ cổ tay thẳng Sau đó, từ từ gấp khuỷu tay của người bệnh lại và duỗi tay trở về vị trí ban đầu, lặp lại quá trình này để cải thiện khả năng vận động.
Tập quay sấp và xoay ngửa cẳng tay là bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa, tay duỗi dọc theo thân, khuỷu tay gấp 45 độ Người tập sử dụng tay phải nắm bàn tay và cổ tay của người bệnh như khi bắt tay, sau đó từ từ thực hiện động tác quay sấp và xoay ngửa cẳng tay.
Tập gấp và duỗi cổ tay là một bài tập quan trọng trong phục hồi chức năng Người tập sử dụng tay trái để nắm cổ tay, trong khi tay phải nắm lấy bàn tay và các ngón tay của người bệnh, với ngón cái ở mu và các ngón khác ở phía lòng Đầu tiên, giữ ngón tay cái của bệnh nhân giữa ngón tay trỏ, sau đó gấp cổ tay về phía lòng bàn tay và nghiêng nhẹ về phía ngón út Tiếp theo, gấp khớp cổ tay về phía mu bàn tay và nghiêng nhẹ về phía ngón cái.
Người bệnh nằm ngửa với khuỷu tay gấp vuông góc Người tập khum bàn tay phải và đặt lên các ngón tay của người bệnh ở phía mu bàn tay Tay trái của người tập giữ khớp cổ tay người bệnh thẳng, sau đó dùng tay và các ngón tay phải để gấp các ngón tay của người bệnh về phía lòng bàn tay, tạo thành nắm đấm Nếu không có cảm giác đau sau khi gấp các ngón tay, tiếp tục gấp khớp cổ tay về phía lòng bàn tay để duy trì độ dài của cơ duỗi ngón tay.
Tập duỗi các ngón tay là một phương pháp quan trọng, trong đó người tập sẽ từ từ duỗi khớp cổ tay để giúp duỗi các cơ gấp ngón.
Để tập dạng và khép các ngón tay, người bệnh đặt bàn tay úp trên mặt giường Người tập sử dụng tay trái để giữ cẳng tay của người bệnh ở tư thế sấp, đồng thời dùng ngón cái và ngón giữa của tay phải để lần lượt dạng và khép các ngón tay của người bệnh.
Tập vận động các ngón tay cái là một bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa với khuỷu tay gấp và cẳng tay xoay ngửa Người tập sử dụng tay phải để nắm bàn và ngón tay của người bệnh, giúp duỗi các ngón tay Đồng thời, dùng ngón tay cái và ngón tay trỏ của tay trái để giữ ngón cái của người bệnh, thực hiện động tác dạng và khép ngón cái Cuối cùng, người tập đặt ngón cái tay trái lên đầu ngón tay cái của người bệnh để gấp ngón cái lại, sau đó dùng ngón cái và ngón trỏ để duỗi ngón tay cái của bệnh nhân.
Tập gấp và duỗi khớp háng là bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa, với tay phải của người tập đỡ gót chân và tay trái đỡ dưới kheo chân Bắt đầu bằng cách gấp nhẹ khớp gối và từ từ đưa khớp gối về phía bụng Nếu không có cảm giác đau ở khớp háng và thắt lưng, chuyển tay trái lên mặt trước khớp gối và gấp thêm khớp gối cho đến khi tạo thành góc vuông Cuối cùng, gấp khớp háng bằng cách đưa gối về phía ngực và gót chân về phía mông.
Tập xoay khớp háng là một bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa với chân duỗi thẳng, người tập đặt tay lên khớp cổ chân và khớp gối, sau đó thực hiện động tác xoay khớp háng ra ngoài và vào trong Phương pháp luân phiên được áp dụng bằng cách dùng tay phải đỡ gót chân và tay trái đặt lên gối, gấp chân người bệnh cho đến khi khớp háng và khớp gối vuông góc, rồi xoay khớp háng vào trong và ra ngoài.
Tập dạng và khép khớp háng là một bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa với hai chân duỗi thẳng, trong khi người điều trị hỗ trợ bằng cách dùng tay phải đỡ dưới gót chân và tay trái đỡ dưới khoeo Sau đó, từ từ đưa chân người bệnh ra ngoài để thực hiện bài tập.
Tập duỗi khớp gối là một bài tập quan trọng cho người bệnh Người bệnh nằm ngửa, trong khi người tập dùng tay phải đỡ gót chân và tay trái đỡ dưới khoeo chân để gấp khớp háng và khớp gối Sau đó, người tập sẽ duỗi thẳng chân của người bệnh ra.
Hình 2.5: Bài t ậ p v ậ n độ ng kh ớ p g ố i cho ng ườ i b ệ nh li ệ t n ử a ng ườ i
Tập nghiêng khớp cổ chân là bài tập hiệu quả cho người bệnh Để thực hiện, người bệnh nằm ngửa với hai chân duỗi thẳng Người tập dùng tay trái giữ phía trên khớp cổ chân, trong khi tay phải nắm bàn chân của người bệnh, với ngón cái ở phía mu và các ngón khác ở phía lòng Sau đó, nghiêng bàn chân của người bệnh vào trong để thực hiện động tác.
THỰC TẾ CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH NAM ĐỊNH
Thực trạng về người bệnh tai biến mạch máu não
Bi ể u đồ 3.1 T ỷ l ệ ng ườ i b ị tai bi ế n m ạ ch máu não theo gi ớ i tính
Nhận xét: Nam bị tai biến não mạch máu não nhiều hơn nữ, 10 người bị tai biến mạch máu não thì 9 người là nam và 1 người là nữ
Bi ể u đồ 3.2 Bi ể u đồ nguy c ơ y ế u t ố th ườ ng g ặ p
Nhận xét: Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ thường gặp nhất ở 16/20 người chiếm 20%, hút thuốc lá 3 người 15% và uống rượu 1 người 1%
Tăng huyết áp Thuốc lá Rượu luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Bi ể u đồ 3.3 Bi ế n ch ứ ng sau tai bi ế n m ạ ch máu não
Nhận xét: Sau tai biến mạch máu não thì 95% người bị liệt nửa người và 5% là bị rối loạn ngôn ngữ
Bi ể u đồ 3.4 T ỷ l ệ v ề tình tr ạ ng v ậ n độ ng, PHCN c ủ a ng ườ i b ệ nh
Trong việc tự chăm sóc bản thân và phục hồi chức năng (PHCN), chỉ có 3,33% người bệnh tự chăm sóc Đa số người bệnh, chiếm 56,67%, cần sự hỗ trợ một phần từ người nhà và điều dưỡng, trong khi 40% hoàn toàn phụ thuộc vào sự chăm sóc của người nhà và điều dưỡng.
- Số người nhà không biết hoặc không hiểu biết rõ về liệt nửa người và mức độ nguy hiểm liệ nửa người chiếm 66,67%
Liệt nửa người Rối loạn ngôn ngữ
Tự làm Cần hỗ trợ Phụ thuộc hoàn toàn luan van tot nghiep download luanvanfull moi nhat z z @gmail.com Luan van thac si
Một số nhận xét khác về chăm sóc người bệnh tại biến mạch máu não
Đa số người nhà chưa nắm vững cách chăm sóc đúng cho người bệnh, với 70% không biết cách xoay trở, vệ sinh phòng loét và vận động cơ khớp một cách hiệu quả.
- Có 83,33% người nhà có thực hiện xoay trở người bệnh, tập các bài PHCN đúng kĩ thuật sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn
- 100% người nhà chăm sóc đã được nhân viên y tế hướng dẫn về cách chăm sóc PHCN cho người bệnh liệt nửa người
Chỉ có 3 trong số 30 người bệnh (10%) được tiếp cận phục hồi chức năng sớm ngay sau khi tình trạng bệnh ổn định, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình phục hồi chức năng để hỗ trợ người bệnh kịp thời.
Phần lớn người nhà bệnh nhân liệt nửa người còn thiếu kiến thức về chăm sóc và phục hồi chức năng, với 100% ý kiến được lấy từ điều dưỡng Chỉ có 20% người nhà tìm hiểu thông tin qua sách báo và điện tử, trong khi 6,67% tham khảo từ người thân, bạn bè Họ vẫn gặp khó khăn trong việc vệ sinh, luyện tập và đảm bảo dinh dưỡng cho bệnh nhân.
Người bệnh thường thực hiện các bài tập phục hồi chức năng (PHCN) vào buổi sáng và buổi chiều, dành ít nhất 2 tiếng mỗi ngày cho việc tập luyện cùng với sự hỗ trợ của người nhà.
Khi có người bệnh liệt nửa người nằm viện, gia đình thường chỉ tập trung vào việc bảo vệ tính mạng của họ mà chưa chú trọng đến các biện pháp chăm sóc phục hồi chức năng Việc quan tâm đầy đủ đến quá trình phục hồi sẽ giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục sức khỏe.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ QUAN TRỌNG TRONG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TAI BIẾN MẠCH MÁU NÃO
Chăm sóc chống loét
Người bệnh tai biến mạch máu não thường phải nằm lâu một chỗ, dễ gặp biến chứng loét ở những vùng bị tỳ đè như cùng cụt, gót chân, bả vai, lưng và mông Để phòng ngừa loét, cần sử dụng đệm hơi hoặc đệm nước và thay đổi tư thế cho bệnh nhân mỗi 2 giờ Hằng ngày, nên xoa bóp nhẹ nhàng các vùng tỳ đè, tránh xoa bóp mạnh để không gây tổn thương da Ngoài ra, thực hiện vận động thụ động cho bên liệt để ngăn ngừa co cứng cơ và hỗ trợ lưu thông tuần hoàn.
Để giữ gìn vệ sinh cho các vùng da tỳ đè, cần lau sạch 1-2 lần mỗi ngày bằng khăn mềm, ấm và sau đó lau khô bằng khăn sạch, đặc biệt là sau khi đi đại tiện và tiểu tiện Cần tránh làm xây xát da và không nên sử dụng mỡ hay bột kháng sinh vì có thể gây hạn chế hô hấp của da và làm tăng nguy cơ loét Hàng ngày, cần kiểm tra để phát hiện sớm các dấu hiệu chớm loét như ngứa, đau, hoặc thay đổi màu da như đỏ, tím để có biện pháp điều trị kịp thời Khi phát hiện dấu hiệu chớm loét, nên kê gối hoặc đệm mềm tại các vị trí đó để giảm thiểu áp lực.
Cách phòng ngừa tai biến mạch máu não
- Cần đo huyết áp đều đặn hàng ngày
- Tránh ăn quá nhiều mỡ, nhất là chất béo bão hòa và cholesterol, tránh ăn muối nhiều quá, đồ hộp, bột ngọt chứa nhiều muối
- Tập thể dục: đi bộ 20-30 phút mỗi ngày hay bơi lội 3-4 lần mỗi tuần
- Điều trị tốt các bệnh tim mạch và tình trạng căng thẳng thần kinh Tránh mất ngủ, bỏ thuốc lá
- Phụ nữ uống thuốc ngừa thai, nhất là người trên 30 tuổi
Cần chú ý bảo vệ sức khỏe khi thời tiết chuyển lạnh vào mùa đông và khi áp suất không khí cao vào mùa hè Tránh tắm khuya và ở những nơi có gió lùa, đặc biệt là đối với những người bị tăng huyết áp.
- Điều trị các nguyên nhân gây tai biến mạch máu não như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, tiểu đường, rối loạn nhịp tim
- Tránh vận động thể lực quá mức như mang vác nặng, chạy nhanh, tránh táo bón, kiêng rượu bia, các chất kích thích
Phục hồi chức năng cho người bệnh tai biến mạch máu não
Mục tiêu của phục hồi chức năng là ngăn ngừa teo cơ và cứng khớp, điều này có ý nghĩa quan trọng đối với bệnh nhân tai biến mạch máu não, giúp kéo dài sự sống và nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.
Can thiệp phục hồi chức năng sớm ngay sau giai đoạn cấp cứu là rất quan trọng, đặc biệt khi tình trạng sức khỏe của bệnh nhân cho phép Thời gian vàng cho phục hồi chức năng ở người bệnh tai biến mạch máu não giúp rút ngắn thời gian điều trị và nâng cao hiệu quả phục hồi.
Trong bối cảnh xã hội hiện nay, các bệnh lý đang chuyển từ bệnh nhiễm khuẩn sang bệnh không nhiễm khuẩn như đột quỵ não, bệnh lý tim mạch và đái tháo đường, tỷ lệ mắc bệnh tai biến mạch máu não ngày càng gia tăng Do đó, việc nâng cao ý thức phòng bệnh cho bản thân, gia đình và xã hội là rất cần thiết, trong đó vai trò tư vấn của cán bộ y tế, đặc biệt là bác sĩ và điều dưỡng, đóng vai trò then chốt.
GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
Về phía các Khoa, Bệnh viện
- Khoa cần tăng cường thêm trang thiết bị như giường cấp cứu, xe lăn, máy tập luyện phục hồi chức năng
Bệnh viện cần tăng cường đào tạo nhân lực có chuyên môn về phục hồi chức năng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và phục hồi cho bệnh nhân.
Khoa cần sắp xếp các phòng điều trị một cách hợp lý, đặc biệt là cho những bệnh nhân nặng, để có kỹ thuật viên điều trị tại giường Điều này giúp tránh những khó khăn trong việc di chuyển của bệnh nhân.
Khuyến khích việc giám sát sự tham gia của bệnh nhân và người thân trong quá trình chăm sóc và phục hồi chức năng, đặc biệt là trong giai đoạn hồi phục tại cộng đồng.
Khoa nên thiết lập một phòng tư vấn riêng và quy định tổ chức ít nhất một buổi tư vấn sức khỏe chung hàng tuần cho tất cả bệnh nhân và người nhà trước khi bệnh nhân ra viện.
Để tối ưu hóa vai trò trong việc chăm sóc và phổ biến kiến thức về phục hồi chức năng cho bệnh nhân liệt nửa người, khoa cần xây dựng các quy trình chăm sóc chuẩn cho toàn bộ cán bộ nhân viên Điều này sẽ giúp họ thực hiện công tác chăm sóc bệnh nhân một cách hiệu quả và dễ dàng hơn.
- Phối hợp giữa các khoa trong bệnh viện, các tuyến y tế để thuận lợi cho công tác chăm sóc và phục hồi chức năng tốt hơn
Trung tâm y tế cơ sở cần thực hiện giám sát và duy trì phục hồi chức năng cho bệnh nhân trong cộng đồng, sử dụng nguồn nhân lực từ chính cộng đồng đó.
Về phía nhân viên y tế
- Điều dưỡng trưởng khoa cần giám sát chặt chẽ công việc của các điều dưỡng trong khoa về công tác chăm sóc cho người bệnh liệt nửa người
- Thường xuyên giao ban trao đổi kiến thức về chăm sóc người bệnh, công tác phòng chống loét và rút kinh nghiệm cho các điều dưỡng viên
- Điều dưỡng viên cần có ý thức trách nhiệm cao trong công việc, không ỉ lại hoặc đối phó để hoàn thành nhiệm vụ
- Giáo dục cho người nhà hiểu rõ về bệnh, các cách chăm sóc người bệnh theo từng giai đoạn
Hướng dẫn các bài tập phục hồi chức năng cho người bệnh với hình ảnh minh họa rõ ràng, giúp người bệnh và người nhà dễ dàng theo dõi và thực hiện.
Hiểu rõ tâm tư và nguyện vọng của bệnh nhân cùng người nhà là rất quan trọng Cần động viên và khích lệ họ thường xuyên, đồng thời giải thích để họ nhận thức được tầm quan trọng của việc kiên trì trong quá trình hồi phục, dù có thể mất thời gian dài.
Sau khi ra viện, bệnh nhân và người nhà cần được kiểm tra lại kiến thức về bệnh liệt nửa người, cũng như cách chăm sóc và phục hồi chức năng tại gia đình.
Về phía người nhà
- Nên trao đổi với những người nhà có người bệnh tai biến mạch máu não để có thêm kinh nghiệm trong chăm sóc người bệnh có hiệu quả hơn
Chủ động nâng cao kiến thức về chăm sóc tai biến mạch máu não bằng cách tìm hiểu thông tin từ báo chí, truyền hình, sách vở và internet.
Tham gia tích cực vào các buổi tư vấn giáo dục sức khỏe do nhân viên y tế tổ chức giúp bạn nâng cao hiểu biết về bệnh tật và cải thiện kỹ năng chăm sóc người bệnh.