File triết học phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng vào hoạt động học tập, rèn luyện của

Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng vào hoạt động học tập, rèn luyện của bản thân. MỤC LỤC A. Lời mở đầu B. Nội Dung “Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng vào hoạt động học tập, rèn luyện của bản thân.” I. Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ vật chất và ý thức 1. Định nghĩa vật chất và ý thức 1.1. Vật chất là gì? 1.2. Ý thức là gì? 2. Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức là gì ? 3. Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 3.1. Vai trò của vật chất đối với ý thức 3.2. Vai trò của ý thức đối với vật chất 3.3.Ví dụ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn II. Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức III. Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức vào hoạt động học tập , rèn luyện của bản thân C. Kết luận

BỘ LAO ĐỘNG-THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGOẠI NGỮ VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI



:

………

MSSV :

………

Lớp :

………

Đềtài : Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và

ý thức, từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng vào hoạt động học tập, rèn luyện của bản thân.

BÀI TIỂU LUẬN MÔN

MỤC LỤC

A Lời mở đầu

B Nội Dung

“Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ

giữa vật chất và ý thức, từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng vào hoạt động học tập, rèn luyện của bản thân.”

I Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ vật chất và

ý thức

1 Định nghĩa vật chất và ý thức

1.1 Vật chất là gì?

1.2 Ý thức là gì?

2 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức là gì ?

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

3.1 Vai trò của vật chất đối với ý thức

3.2 Vai trò của ý thức đối với vật chất

3.3.Ví dụ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn

II Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và

ý thức

III Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức vào hoạt động học tập , rèn luyện của bản thân

C Kết luận

Lời cảm ơn!

Hà Nội, 2022

A Lời mở đầu

Chủ nghĩa duy vật biện chứng là hạt nhân lý luận triết học của thế giới khoa học Mác-Lênin Đây là hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật, là hệ thống quan điểm lý luận được xác lập trên cơ sở giải quyết theo quan điểm duy vật biện chứng đối với vấn đề cơ bản của triết học

Trong đó, bao gồm việc nghiên cứu mối quan hệ biện chứng tác động qua lại lẫn nhau giữa vật chất và ý thức Khẳng định vật chất luôn mang tính thứ nhất, tính quyết định; ý thức luôn mang tính thứ hai, bị chi phối, bị quyết định Song ý thức lại có tác động trở lại vô cùng quan trọng đối với vật chất Nó có thể làm vật chất phát triển, biến đổi theo nhu cầu, ý muốn, nhưng đồng thời nó cũng có thể làm cho vật chất không phát triển, bị kìm hãm.

Khi chúng ta làm rõ mỗi quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức,hiểu được ý nghĩa và vận dụng chúng vào thực tiễn Đó sẽ là cơ sở để chúng ta phản ứng với thực tại vật chất thông qua những nhận thức cụ thể Có những thứ tồn tại trong thực tế cuộc sống cần phải có sự cải tạo của chúng ta mới

có ích cho nhiều việc, đặc biệt đối với hoạt động học tập, rèn luyện bản thân.

Do vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Phân tích quan điểm của chủ nghĩa duy vật

biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận và vận dụng vào hoạt động học tập, rèn luyện của bản thân” cho bài tiểu luận của mình.

B Nội Dung

I Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ vật chất và

ý thức

1 Định nghĩa vật chất và ý thức

1.1 Vật chất là gì?

Theo quan điểm của Lênin: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không phụ thuộc vào cảm giác”

Hai vấn đề cơ bản của vật chất là:

 Lênin đòi hỏi phân biệt vật chất với với tư cách là một phạm trù triết học, nó chỉ ra tất cả những gì tác động đến ý thức của chúng ta, giúp hiểu biết các hiện tượng

 Vật chất là hiện thực khách quan, tồn tại bên ngoài không phụ thuộc vào cảm giác, ý thức của con người

I.2 Ý thức là gì?

-Theo quan điểm của Mác: “Ý thức là sự phản ánh một cách năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc của con người Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan”

- Nguồn gốc của ý thức:

 Nguồn gốc tự nhiên: bao gồm 2 yếu tố không thể tách rời là bộ óc của con người và sự tác động của thế giới bên ngoài lên bộ óc của con người

 Nguồn gốc xã hội: Điều kiện quan trọng nhất và trực tiếp ảnh hưởng đến sự ra đời của ý thức là những tiền đề, nguồn gốc xã hội: lao động và ngôn ngữ

- Tính sáng tạo của ý thức vô cùng phong phú Trên cơ sở những gì đã có, ý thức có thể tạo ra những hiểu biết mới về sự vật, có thể hình dung ra những gì không có trong thực tế

Ý thức có thể dự đoán, đoán trước được tương lai, có thể tạo ra những ảo tưởng, hoang đường, những lý thuyết khoa học và lý thuyết rất trừu tượng và có tính khái quát cao

Tuy nhiên, tính sáng tạo ra ý thức là sự sáng tạo ra sự phản ánh, vì ý thức bao giờ cũng chỉ là sự phản ánh tồn tại

Ý thức là sản phẩm lịch sử của quá trình phát triển xã hội nên mang bản chất xã hội

2 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức là mối quan hệ biện chứng mà trong đó vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức và quyết định ý thức nhưng không thụ động mà có thể tác động trở lại vật chất qua hoạt động của con người

Theo Lê-nin thì vật chất là một phạm trù triết học để chỉ thực tại khách quan, đem đến cho con người trong cảm giác, được cảm giác của con người chép lại, chụp lại, phản ánh lại

và không tồn tại lệ thuộc vào cảm giác

Đặc điểm của vật chất:

 Vật chất tồn tại bằng vận động và thể hiện sự tồn tại thông qua vận động

 Không có vận động ngoài vật chất và không có vật chất không có vận động;

 Vật chất vận động trong không gian và thời gian;

 Không gian và thời gian là thuộc tính chung vốn có của các dạng vật chất cụ thể

và là hình thức tồn tại của vật chất

Bên cạnh vật chất, ý thức là kết quả của quá trình phát triển tự nhiên và lịch sử xã hội

Ý thức mang bản chất là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, chính là sự phản ánh tích cực, tự giác, chủ động thế giới khách quan và bộ não con người thông qua hoạt động thực tiễn

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

3.1 Vai trò của vật chất đối với ý thức:Vật chất quyết định ý thức

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định rằng: Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau, vật chất là nguồn gốc của ý thức, quyết định ý thức, nội dung này được hiểu theo hai ý sau đây:

* Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau:

Ý thức là ý thức của con người, không tách rời con người, nhưng sự ra đời của con người cũng có giới hạn còn thế giới vật chất thì tồn tại vĩnh viễn, vô hạn Do đó có thể khẳng định rằng thế giới vật chất là cái có trước con người, vì vậy thế giới vật chất phải có trước ý thức

Con người xuất hiện trên trái đất này chỉ có lịch sử hơn 6 triệu năm, bản thân thế giới vật chất vĩ mô hơn con người có lịch sử 4,5 tỷ năm Trong khi đó quan điểm về thế giới vật chất là vô cùng, vô tận không do ai sinh ra, cũng không ai làm mất đi thế giới khách quan, chúng ta không thể nào đếm được điểm khởi đầu của thế giới vật chất cũng như dự đoán được điểm kết thúc của thế giới vật chất Vì những lý lẽ trên cho thấy thế giới vật chất phải

có trước ý thức, vũ trụ phải có trước trái đất, trái đất phải có trước con người và có con người rồi mới có ý thức

Vì vậy, vai trò của vật chất với ý thức được thể hiện ở chỗ vật chất là cái có trước, ý thức

là cái có sau

* Vật chất là nguồn gốc của ý thức:

Nguồn gốc của ý thức bao gồm cả nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội

Trong đó nguồn gốc tự nhiên của ý thức gồm có bộ não người và thế giới khách quan cùng với quá trình phản ánh năng động, sáng tạo giữa chúng, tác động qua lại giữa chúng Nguồn gốc xã hội của ý thức đó chính là lao động và ngôn ngữ

Khi phân tích nguồn gốc của ý thức, chúng ta thấy bộ óc người thực ra là một dạng vật chất

có tổ chức cao, chứa đựng trong nó hàng tỷ noron thần kinh có khả năng sao lại, chụp lại, chép lại và phản ánh thế giới khách quan bằng một cách năng động, sáng tạo Như vậy, yếu

tố tạo nên ý thức là bộ não người là một dạng vật chất

Thế giới khách quan thực chất là thế giới vật chất Bản chất của ý thức chỉ là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ óc con người Nếu không có thế giới khách quan, bộ óc con người sẽ không có đối tượng để phản ánh và do đó chắc chắn không có ý thức

Lao động chính là hoạt động vật chất, mang tính tất yếu nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển của con người Nhờ lao động mà con người có thể chủ động, tác động vào thế giới khách quan làm cho nó bộc lộ những thuộc tính, kết cấu bản chất, quy luật vận động qua đó phản ánh vào bộ óc người, hình thành những tri thức về tự nhiên, về xã hội

Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu vật chất nhưng mang nội dung ý thức Ngôn ngữ chính

là lớp vỏ vật chất của tư duy

- Vật chất quyết định nội dung và mọi sự biến đổi của ý thức

3.2.Vai trò của ý thức đối với vật chất:thông qua các hoạt động thực tiễn ý thức tác động trở lại vật chất

Trong mối quan hệ với vật chất, Ý thức có tính độc lập tương đối và có thể tác động ngược trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Bởi vì ý thức chính là ý thức của con người nên nói đến vai trò của ý thức chính là nói đến vai trò của con người Bản thân ý thức không trực tiếp làm thay đổi bất cứ điều gì trong hiện thực khách quan

Mọi hoạt động của con người đều do ý thức chỉ đạo, vì vậy vai trò của ý thức không phải là trực tiếp tạo ra hay làm thay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị cho con người những hiểu biết về hiện thực khách quan, trên cơ sở đó con người xác định mục tiêu, đề ra phương hướng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, các biện pháp, công cụ, phương tiện … để thực hiện mục tiêu của mình

Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất theo 2 hướng: tích cực, tiêu cực

- tích cực: khi con người có tri thức đúng đắn, có nghị lực, ý chí và tình cảm tích cực thì con người có khả năng hành động hợp quy luật khách quan

- tiêu cực: khi con người không có tri thức đúng đắn, thiếu tình cảm, ý chí cách mạng sẽ nhận thức sai lầm và hành động trái quy luật

Như vậy, bằng cách định hướng hoạt động của con người, ý thức có thể quyết định hành động của con người, hoạt động thực tế của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại …

3.3.Ví dụ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn

Ví dụ 1: Hoạt động của ý thức diễn ra bình thường trên cơ sở hoạt động sinh lý thần

kinh của bộ não người Nhưng khi bộ não con người bị tổn thương thì hoạt động ý thức cũng bị rối loạn ( vật chất có trước ý thức có sau)

Ví dụ 2: Ý thức của học sinh tiểu học, cấp hai, cấp ba về công nghệ thông tin còn rất

yếu Nguyên nhân là do thiếu máy móc cũng như thiếu đội ngũ giảng viên Nhưng nếu đáp ứng được vấn đề hạ tầng ( công nghệ máy tính mới) thì trình độ tin học của học sinh sẽ cải thiện tốt hơn rất nhiều Điều này đã khẳng định điều kiện vật chất như vậy thì ý thức cũng như vậy

Ví dụ 3 Hiểu được tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở nhiệt độ hơn 10000C,

người ta tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất thép đủ kích cỡ chứ không phải bằng phương pháp thủ công cổ xưa (nâng cao sáng tạo ý thức, tác động vào hoạt động thực tiễn tạo ra vật chất)

Ví dụ 4 Từ nhận thức đúng đắn về thực tế kinh tế đất nước Từ sau Đại hội VI, đảng

ta chuyển nền kinh tế từ tự cung, quan liêu sang nền kinh tế thị trường, để sau gần 30 năm bộ mặt nước ta đã thay đổi hẳn

II Ý nghĩa phương pháp luận của mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và

ý thức

- Phải luôn xuất phát từ hiện thực khách quan trong mọi hoạt động

Tri thức mà con người thu nhận được sẽ thông qua chu trình học tập, nghiên cứu từ các hoạt động quan sát, phân tích để tác động vào đối tượng vật chất và buộc những đối tượng đó phải thể hiện những thuộc tính, quy luật

Để cải tạo thế giới khách quan đáp ứng nhu cầu của mình, con người phải căn cứ vào hiện thực khách quan để có thể đánh giá, xác định phương hướng biện pháp, kế hoạch mới có thể thành công

Bên cạnh đó cần phải tránh xa những thói quen chỉ căn cứ vào nhu cầu, niềm tin mà không nghiên cứu đánh giá tình hình đối tượng vất chất

- Phát huy tính năng động, sáng tạo, sức mạnh to lớn của yếu tố con người.

Con người muốn ngày càng tài năng, xã hội ngày càng phát triển thì phải luôn chủ động, phát huy khả năng của mình và luôn tìm tòi, sáng tạo cái mới Bên cạnh đó, con người phải thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng, nâng cao năng lực và không bỏ cuộc giữa chừng

Con người tuyệt đối không được thụ động, ỷ lại trong mọi trường hợp để tránh việc sa vào lười suy nghĩ, lười lao động

III Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức vào hoạt động học tập , rèn luyện của bản thân

Thứ nhất: Bản thân phải xác định được các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến cuộc sống

hàng ngày nói chung và hoạt động học tập nói riêng , vì vật chất quyết định ý thức nên cần phải ý thức được những vật chất còn thiếu thốn để có hành động phù hợp với thực tế khách quan

Thứ hai: Phải phát huy tính năng động, sáng tạo trong mọi hoạt động học tập ,rèn luyện Kết

cấu của ý thức thì tri thức là quan trọng nhất nên mỗi chúng ta cần chú trọng phát triển tri thức của bản thân

Thứ ba: Cần phải tiếp thu có chọn lọc kiến thức mới và không chủ quan trong mọi tình

huống

Thứ tư: Khi giải thích một hiện tượng cần phải xét có yếu tố vật chất lẫn tinh thần, cả yếu tố

khách quan và điều kiện khách quan

C.Kết luận

Từ lý luận của chủ nghĩa Mác Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý

thức đã tìm hiểu trên, chúng ta đã hiểu được cơ bản về vật chất, ý thức; mối quan hệ giữa vật chất và ý thức Với nguyên tắc luận cơ bản là: trong mọi hoạt động thực tiễn đòi con người phải tôn trọng khách quan, đồng thời phát huy tính năng động chủ quan của ý thức Đặc biệt cần vận dụng , chọn lọc quan điểm tích cực về mối quan hệ giữa ý thức và vật chất vào động học tập, rèn luyện của bản thân chúng ta:

Tôn trọng khách quan của vật chất, tôn trọng các quy luật tự nhiên và xã hội…, đồng thời phải phát huy tính năng động chủ quan của mình Có nghĩa là khi xem xét sự vật, hiện tượng cần đảm bảo tính khách quan của sự vật, hiện tượng đó Rèn luyện đạo đức cá nhân không xuyên tạc, bóp méo sự thật

Cần xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động nhận thức và thực tiễn của mình Không được lấy ý muốn chủ quan của mình làm chính sách, không được lấy tình cảm làm điểm xuất phát Mọi nhận định cần có dẫn chứng khách quan để kết luận, không phán xét khi chưa thực sự hiểu thực tế vấn đề

Biết phát huy tối đa vai trò tích cực của ý thức, vai trò tích cực của nhân tố con người, nhận thức đúng quy luật khách quan.Nâng cao hiểu biết thông qua tiếp thu có chọn lọc tri thức, tạo ra những hiệu quả vật chất có ích

Biết dựa trên quy luật khách quan để xác định mục tiêu, kế hoạch; biết tìm ra và vận dụng các phương pháp học tập, rèn luyện hiệu quả để đạt được mục tiêu để ra một cách tối ưu nhất Chúng ta cũng cần khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí (chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt cho thực tế, lấy ảo tưởng thay cho hiện thực); bệnh bảo thủ trì trệ, thái độ tiêu cực, thụ động, ỷ lại ngồi chờ đặc biệt là trong quá trình đổi mới về mọi mặt của thực tiễn hiện nay

Lời cảm ơn

Đầu tiên để có thể hoàn thành bài tiểu luận này một cách hoàn chỉnh, ngoài

sự nỗ lực của bản thân em, còn là sự hướng dẫn nhiệt tình của giảng viên trong suốt quá trình học tập

Với lòng biết ơn chân thành nhất cho phép em được bày tỏ lời cảm ơn sâu

sắc tới tâm huyết giảng dạy của Cô.( thầy) và tất cả các cá nhân tạo đã

điều kiện cho em trong học tập, nghiên cứu và thực hiện bài tiểu luận này.

Hi vọng thông qua những điều em tìm hiểu được sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về quan điểm của chủ nghiac duy vật biện chứng về vật chất, ý thức, mối quan hệ biện chứng giữa ý thức và vật chất Biết vận dụng vào thực tiễn nói chung và hoạt động học tập, rèn luyện của bản thân nói riêng.

Cuối cùng, môn học có nội dung sâu sắc qua quá trình dài nghiên cứu của hệ thống lý luận triết học Mác-Lênin Vậy nên, qua những gì em tìm hiểu và nghiên cứu nếu có thiếu sót mong quý thầy cô thông cảm và giúp đỡ để bài tiểu luận của em được hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cảm ơn.

Hà nội, ngày 3 tháng 11 năm 2022

Sinh viên thực hiện

Thư

Nguyễn Thị Anh Thư