Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.Tính cấp thiết của vấn đề Đại hội lần VII Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định Đảng lấy chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng kim chỉ nam cho hành động của Đảng và dân tộc.Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc; về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân... Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc”. Nghiên cứu, học tập và vận dụng có hiệu quả tư tưởng Hồ Chí Minh là một trong những nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay, trong đó có tư tưởng về Nhà nước pháp quyền. Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước đã và đang đặt ra nhiều vấn đề: Cần hoàn thiện Nhà nước, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Khi chúng ta đang trong quá trình vận động của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải có sự quản lý ở trình độ tương ứng. Hơn nữa xu hướng toàn cầu hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế cũng đang đặt ra nhiệm vụ không nhỏ đối với Nhà nước, bởi lẽ thực trạng hoạt động của bộ máy Nhà nước ta hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, yếu kém được thể hiện trên nhiều phương diện. Đội ngũ cán bộ công chức vừa thiếu vừa yếu, đặc biệt là sự hiểu biết và cập nhật pháp luật chưa cao để đáp ứng nhu cầu trong xã hội mới. Hơn nữa tình trạng vi phạm pháp luật, áp dụng không đúng pháp luật còn diễn ra nhiều ở vùng trong cả nước.Có thể nói, một phần đó là sự tác động của nền kinh tế thị trường, một phần khác là trong chúng ta chưa có sự quan tâm đúng mức về nó hoặc quan tâm chưa đồng bộ đến việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý của Nhà nước. Một số tồn tại trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp cần được hoàn thiện, giải quyết thỏa đáng như: chất lượng của hệ thống pháp luật ; hiệu lực thực tế của các văn bản pháp luật ; việc đảm bảo quyền,lợi ích hợp pháp của công nhân trong các hoạt động tư pháp…

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



BÀI TIỂU LUẬN

Tên đề tài: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay.

MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

MỤC LỤC

Trang

Lời mở đầu 3 Nội dung

Chương 1: Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền 7

1.1.Bối cảnh lịch sử xã hội của sự xuất hiện tư tưởng pháp quyền Hồ Chí Minh 71.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc hình thành tư tưởng pháp quyền HồChí Minh 8 1.3 Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước phápquyền 91.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân

và vì dân 111.5.Tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lýmạnh mẽ 131.6 Quan điểm của Hồ Chí Minh về những giải pháp xây dựng nhà nước kiểumới ở Việt Nam 13

Chương 2: Những nội dung cơ bản trong tư tưởng hồ chí minh về Nhà nước pháp quyền 14

2.1 Tình hình xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam trước thời kì đổimới 142.2 Tình hình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thời

kỳ đổi mới 152.3 Quan niệm của Hồ Chí Minh về bản chất và đặc trưng Nhà nước phápquyền 162.4 Quan niệm của Hồ Chí Minh về một Nhà nước hợp hiến, hợp pháp 182.5 Quan niệm của Hồ Chí Minh về một Nhà nước thượng tôn pháp luật 19

2.6 Tính nhất quán và sáng tạo lý luận của Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp

quyền

20

Chương 3: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn hiện nay ở việt nam 22

3.1.Những thành tựu và hạn chế trong xây dựng nhà nước pháp quyền 22

3.2 Phương hướng, nội dung và biện pháp xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh 24

Kết luận 26

Danh mục tài liệu tham khảo 27

LỜI MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của vấn đề

Đại hội lần VII Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định Đảng lấy chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng kim chỉ nam cho hành độngcủa Đảng và dân tộc.Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của ĐảngCộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệthống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạngViệt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác -Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Đó là tư tưởng vềgiải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dântộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thờiđại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc; về quyền làm chủcủa nhân dân, xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân Tư tưởng HồChí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tàisản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc”

Nghiên cứu, học tập và vận dụng có hiệu quả tư tưởng Hồ Chí Minh là mộttrong những nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay, trong đó có tư tưởng vềNhà nước pháp quyền Nhà nước của dân, do dân, vì dân Trong quá trình xâydựng và phát triển đất nước đã và đang đặt ra nhiều vấn đề: Cần hoàn thiện Nhànước, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Khi chúng ta đang trong quá trìnhvận động của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏiphải có sự quản lý ở trình độ tương ứng Hơn nữa xu hướng toàn cầu hóa, đaphương hóa quan hệ quốc tế cũng đang đặt ra nhiệm vụ không nhỏ đối với Nhànước, bởi lẽ thực trạng hoạt động của bộ máy Nhà nước ta hiện nay vẫn còn

nhiều bất cập, yếu kém được thể hiện trên nhiều phương diện Đội ngũ cán bộcông chức vừa thiếu vừa yếu, đặc biệt là sự hiểu biết và cập nhật pháp luật chưacao để đáp ứng nhu cầu trong xã hội mới Hơn nữa tình trạng vi phạm phápluật, áp dụng không đúng pháp luật còn diễn ra nhiều ở vùng trong cả nước.Cóthể nói, một phần đó là sự tác động của nền kinh tế thị trường, một phần khác làtrong chúng ta chưa có sự quan tâm đúng mức về nó hoặc quan tâm chưa đồng

bộ đến việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý của Nhà nước Một

số tồn tại trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp cần được hoàn thiện,giải quyết thỏa đáng như: chất lượng của hệ thống pháp luật ; hiệu lực thực tếcủa các văn bản pháp luật ; việc đảm bảo quyền,lợi ích hợp pháp của công nhântrong các hoạt động tư pháp…

Nửa thập niên qua, Nhà nước ta do Hồ Chủ tịch sáng lập và lãnh đạo dầnđược củng cố và hoàn thiện, đã đạt được những thành tựu lớn, điều này đã đượccác văn kiện của Đảng đánh giá cao Tuy nhiên còn nhiều bất cập Sinh thờiNguyễn ái Quốc rất ít dùng khái niệm "Nhà nước pháp quyền", nhưng qua hànhđộng thực tiễn thì đã toát lên tư tưởng của mình về việc xây dựng Nhà nướctrong đó việc tuân thủ tính tối cao của Hiến pháp và pháp luật Thực tế cải cáchnền hành chính và bộ máy Nhà nước trong giai đoạn hiện nay là tất yếu Nghịquyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần IX của Đảng đã chỉ rõ: "Quá trình ấy phảidựa trên cơ sở vận dụng một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng HồChí Minh, xuất phát từ thực tiễn đất nước và những kinh nghiệm xây dựng Nhànước Việt Nam qua hàng chục năm qua, có tính đến kiến thức và kinh nghiệmtiên tiến trên thế giới"

Vì những nhu cầu lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi chọn "Vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền vào xây dựng và hoàn thiện Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay ở nước ta" làm chủ đềnghiên cứu của bài tiểu luận này

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề Nhà nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh đã được một số học giả trong nước nghiên cứu, đề cập.Tuy nhiên, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền, từ đó vận dụng vào việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền hiện nay ở Việt Nam còn là vấn đề mới Thực tiễn Việt Nam luôn có

sự biến đổi, với mỗi một thời kì thì lại đặt ra những yêu cầu khác nhau Do đó, nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền trong thời kì hiện nay, đặc biệt khi chúng ta đã bước vào thế kỷ XXI sẽ có ý nghĩa lí luận và thực tiễn sâu sắc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Mục đích: Nghiên cứu, phân tích có hệ thống và làm sáng tỏ tư tưởng của

Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền Qua đó đưa ra những nhận xét đánh giá khoa học về những sáng tạo lý luận của Người về Nhà nước pháp quyền

- Nhiệm vụ: Để thực hiện mục tiêu trên, cần giải quyết các nhiệm vụ sau

+ Nêu bật những yếu tố ảnh hưởng (lý luận - thực tiễn) đến sự hình thành tư tưởng về Nhà nước pháp quyền của Hồ Chí Minh

+ Xác định các giai đoạn hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền

+ Nghiên cứu nội dung tư tưởng của Người về xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân

+ Trên cơ sở đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Nhà nước ta hiện nay, đưa ra một số giải pháp để vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng, hoàn thiện Nhà nước ta hiện nay

4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

a) Phạm vi nghiên cứu đề tài

- Những yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến tư tưởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng Nhà nước pháp quyền

- Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền

- Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

b) Giới hạn nghiên cứu của đề tài

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam

- Vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào việc xây dựng và hoàn thiệnNhà nước pháp quyền Việt Nam

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp biện chứng duy vật về lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, phương pháp luận Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước, pháp luật

Ngoài ra, còn sử dụng các phương pháp cụ thể: phân tích, tổng hợp, lịch sử

và lôgíc, phương pháp văn hóa học, gắn lý luận với thực tiễn

6 Đối tượng nghiên cứu

Bài tiểu luận chủ yếu tập trung tìm hiểu, nghiên cứu, phân tích quá trình hình thành, phát triển và những nội dung cơ bản tư tưởng của Hồ Chí Minh Đặc biệt

là việc vận dụng tư tưởng của Người vào việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và làm cơ sở lý luận định hướng cho việc xây dựng hoàn thiện Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay

7 ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Góp phần cơ bản về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp

quyền trong mối quan hệ với định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay Qua đó, thống nhất nhận thức và hoạt động thực tiễn nhằm xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đảm bảo sự phát triển đất nước theo đúng định hướng XHCN ở Việt Nam hiện nay

Chương 1: Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển tư

tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền

1.1.Bối cảnh lịch sử xã hội của sự xuất hiện tư tưởng pháp quyền Hồ Chí Minh.

a) Bối cảnh lịch sử - xã hội Việt Nam

- Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam (1858) và hiệp định Pa-tơ-nốt (1884)

được ký kết, xã hội Việt Nam bước sang giai đoạn mới và trở thành xã hộithuộc địa nửa phong kiến

- Trong suốt qua trình tực dân Pháp cai trị, từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ

XX, đã có nhiều cuộc khởi nghĩa nổi dậy chống thực dân Pháp dưới khẩu hiệu

“Cần Vương” và các phong trào yêu nước theo khuynh hướng cách mạng dânchủ tư sản Nhưng tất cả đều bị thất bại

- Cách mạng Việt Nam lâm vào cuộc khủng khoảng sâu sắc về đường lối cứu

nước, điều đó cho thấy sự bất lực của hệ tư tưởng phong kiến và hệ tư tưởng

tư sản trước nhiệm vụ lịch sử của dân tộc

- Nguyễn Tất Thành sinh ra trong bối cảnh nước mất nhà tan và lớn lên trong

phong trào cứu nước của dân tộc Người đã sớm tìm ra nguyên nhân thất bạicủa các phong trào giải phóng dân tộc và quyết định ra đi tìm đường cứunước

b) Bối cảnh thời đại

- Hồ Chí Minh bước vào vũ đài chính trị vào đầu thế kỷ XX khi chủ nghĩa tư

bản tự do cạnh tranh đã bước sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa và bànhtrướng thế lực ở thuộc địa

- Năm 1917, Cách mạng tháng mười Nga thắng lợi, mở ra thời đại mới- thời

đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới

- Từ khi nhà nước tư sản ra đời, nhà nước pháp quyền ban đầu từ nhà nước ý

tưởng dần trở nên một nhà nước hiện thực

- Hồ Chí Minh đã nghiên cứu cách tổ chức Nhà nước, phế phán những mặt

tiêu cực, tiếp thu những hợp nhân hợp lý trong nhà nước pháp quyền ở cácnước tư sản trên thế giới

- Hồ Chí Minh cũng không ngừng học hỏi, tiếp thu những thành tựu về xây

dựng một chế độ ưu việt ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa để pháttriển trong quan điểm của mình về một hình thức Nhà nước phù hợp với thựctiễn cách mạng Việt Nam

1.2 Cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc hình thành tư tưởng pháp quyền

Hồ Chí Minh

a) Cơ sở lý luận

- Tư tưởng pháp trị phương Đông

- Tư tưởng chính trị truyền thống Việt Nam

- Tư tưởng pháp quyền phương Tây cận đại

- Tư tưởng pháp quyền trong các cuộc cách mạng tư sản Phương Tây

+ Yếu tố pháp quyền Dân tộc và ảnh hưởng của Tuyên ngôn độc lậpcủa dân tộc Mỹ

+ Yếu tố Nhân quyền, Dân quyền của Đại Cách mạng Pháp

- Tư tưởng pháp chế xã hội chủ nghĩa trong nhà nước vô sản

Tư tưởng cốt lõi của nhà nước pháp quyền trong học thuyết Mác-Leenin tậptrung vào một số điểm chính sau:

Thứ nhất, Bản chất dân chủ trong nhà nước Thứ hai, Chủ thể quyền lực nhà nước phải thuộc về đa số

Thứ ba, Bản chất giai cấp công nhân và tính nhân dân rộng rãi trongnhà nước pháp quyền

b) Cơ sở thực tiễn

- Thực tiễn hoạt động của nhà nước pháp quyền tư sản phương Tây

+ Nền Dân chủ Tư sản có ba thiết chế cơ bản:Nhà nước dân chủphải được tổ chức theo quy chế phân lập tam quyền.Nhà nước dân chủphải được làm chủ theo nguyên tắc đa nguyên bình đẳng bởi toàn thể côngdân.Nhà nước dân chủ phải được bảo tồn theo chế độ bầu cử tự do hoặcphải hoạt động theo nhiệm kỳ.

+ Nhà nước pháp quyền tư sản trong quá trình ra đời, tồn tại và pháttriển đã đạt được nhiều thành tựu cũng như những mặt hạn chế nhất định

- Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội và hoạt động của nhà nước vô sản

+ Sau cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, dân nghèo đứng lên cầmquyền, lập Cộng hòa Xô viết công - nông

+ Chủ nghĩa xã hội trở thành một hệ thống thế giới với tiềm lực mọimặt được tăng cường và có vị thế quan trọng trong quan hệ quốc tế

1.3 Quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền

Vấn đề chính quyền là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội Gắn

liền với quá trình tìm đường cứu nước , Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm kiếm, lựachọn một hình thức , một chế độ nhà nước thích hợp, thức đẩy dân tộc Việt namphát triển theo đúng quỹ đạo tiến bộ xã hội

Việt Nam là một quốc gia hình thành nhà nước từ rất sớm Trải qua hàngngàn năm lịch sử , cha ông ta đã tích lũy biết bao kinh nghiệm quý báu về xâydựng nhà nước , cũng như kinh nghiệm trih nước Đặc biệt, những yếu tố tíchcực của nhà nước thần dân thời kỳ phong kiến hưng thịnh trong lịch sử dân tộc

có giá trị trường tồn Đó là những hành trang đầu tiên mà Hồ CHí Minh mangtheo trên con đường cứu nước và tìm kiếm một mô hình nhà nước tiến bộ chođất nước ta

Trên hành trình tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc đã nghiên cứu các môhình nhà nước trong lịch sử nhân loại, dựa vào lịch sử dân tộc, Người đã viết

“Việt Nam quốc sử diễn ca” để giáo dục và vận động nhân dân, trong đó có nóitới các triều đại Việt Nam trong lịch sử

Nguyễn Ái Quốc đã nghiên cứu tư tưởng xây dựng nhà nước Việt Nam đượcphản ánh trong các bộ sử lớn của dân tộc như: Đại Việt sử ký toàn thư, Lịchtriều hiến chương loại chí; trong các bộ luật ở Việt Nam như: Bộ luật Hồng Đứcthời nhà Lê, Bộ luật Minh Mạng thời nhà Nguyễn Người nghiên cứu các kiểunhà nước thực dân phong kiến để vạch trần bản chất “công lý” mà thực dân đếquốc thi hành ở các xứ “bảo hộ”.

Năm 1919, Nguyễn Ái Quốc gửi tới Hội nghị Véc-xây “Bản Yêu sách củanhân dân An Nam” đòi các quyền tự do tối thiểu cho dân tộc mình Đây là vănkiện pháp lý đầu tiên đề cập tới vấn đề quyền tự quyết của dân tộc với quyền tự

do, dân chủ của nhân dân Việt Nam Năm 1922 , Nguyễn Ái Quốc cho truyền

bá bản “Việt Nam yêu cầu ca” Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọcTuyên ngôn độc lập trước quốc dân đồng bào Năm 1946, Hồ Chí Minh chỉ đạoviệc xây dựng bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.Hiến pháp 1959 là sự kế thừa và phát triển của Hiến pháp 1946

Đối với nhà nước dân chủ tư sản, Người coi nhà nước tư sản Mỹ, Pháp làsản phẩm của “những cuộc cách mạng chưa đến nơi”, vì ở đó cách mạng diễn rarồi mà chính quyền vẫn ở trong tay một số ít người, dân chúng vẫn bị áp bức bóclột, trong xã hội vẫn còn bất bình đẳng, bất công, nghèo đói

Thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga với sự ra đời của nhà nước

Xô viết là kết quả của một cuộc cách mạng đến nơi “cách mạng tháng Mười Ngathành công đến nơi(1)“đã phát ruộng đất cho dân cày, giao công xưởng cho thợthuyền… ra sức tổ chức kinh tế mới, để thực hành chủ nghĩa thế giới đạiđồng”(2)

Điều đó cho thấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nghĩ đến một kiểu nhà nước của sốđông, nhà nước vô sản Người viết: “Chúng ta đã hy sinh làm cách mạng thì nênlàm cho đến nơi, nghĩa là làm sao cách mạng rồi thì quyền giao cho dân chúng

số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người”(3)

2

3

Quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước có thể phân chia thành các giai đoạn sau

- Từ năm 1919-1920: nhận thức về nhà nước dân chủ với những nét khái quátnhất

- Từ năm 1920-1927: hình thành quan niệm về nhà nước của số đông, đối lậpvới nhà nước của số ít

- Từ năm 1927-1930: quan niệm kiểu nhà nước công - nông - binh

- Từ năm 1930-1941: quan niệm về nhà nước dân chủ nhân dân với các chứcnăng, nhiệm vụ cụ thể

- Từ năm 1941-1954: Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Đảng ta lãnh đạo nhân dânđấu tranh giành chính quyền, thiết lập nhà nước dân chủ nhân dân trên phạm vi

cả nước và lãnh đạo kháng chiến chống Pháp

- Từ năm 1954-1969: là quá trình tổ chức nhà nước dân chủ nhân dân làm chứcnăng và nhiệm vụ của nhà nước xã hội chủ nghĩa

1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân

Khái niện “nhà nước của dân , do dân và vì dân” được Hồ Chí Minh dùng

lần đâu tiên vào đầu năm 1927 Trong tác phẩm Đường kách mệnh , Người chỉ

rõ: “chúng ta đã hy sinh làm cách mệnh, thì nên làm cho đến nơi, nghĩa là làmsao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều , chớ để trong tay mộtbọn ít người Thế mới khỏi hy sinh nhiều lần, thế dân chúng mới được hạnhphúc”(4) Tất cảmọi người dân đều là chủ thực sự của đất nước , không phân biệtgái, trai, giàu , nghèo, nòi giống ; dân tộc, tôn giáo…đều có nghĩa vụ và tráchnhiệm xây dựng nhà nước Ngay khi vừa giành được chính quyền , Người khẳngđịnh rằng: Nước ta là nước dân chủ “bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu

4(4)Hồ Chí Minh ,Toàn tập ,Sđd ,tập 3,tr.270

(5)Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 5,tr.698

quyền hạn đều của dân …chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân

cử ra…Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”(5)

Nhà nước của dân : Quyền lực của nhân dân được đặt ở vị trí tối thượng

được quy định từ trong Hiến Pháp 1946 do Hồ Chí Minh làm trưởng ban soạnthảo Hồ Chí Minh khẳng định: “Nhà nước của dân là nhà nước mà tất cả quyềnlực đều thuộc về nhân dân, nói cách khác, nhân dân là chủ quyền lực nhà nước” Nhà nước của dân thể hiện trên các nội dung sau: Nhân dân thực hiệnquyền làm chủ của mình bằng cách bầu ra Nhà nước và chính quyền các cấp.Nhân dân có quyền kiểm soát giám sát và bãi miễn đại biểu quốc hội và đại biểuhội đồng nhân dân nếu họ tỏ ra không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân.Dân được hưởng mọi quyền tự do dân chủ, có quyền làm bất cứ việc gì khôngcấm, và có nghĩa vụ tuân theo pháp luật

Nhà nước do dân : Nhà nước do dân là Nhà nước mà nhân dân là lực

lượng xây dựng, gìn giữ, phát triển và hoàn thiện nhà nước Dân lựa chọn bầu ranhững đại biểu của mình , dân ủng hộ, đóng thuế để xây dựng nhà nước , do dânphê bình xây dựng “Nếu Chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chínhphủ”(6)

Một là, Nhà nước do dân lập nên, dân ủng hộ, dân làm chủ

Hai là, Đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp do nhân dân bầu

và chịu trách nhiệm trước nhân dân

Ba là, Nhân dân phải tham gia vào công việc của Nhà nước Mọi công việcxây dựng đất nước là trách nhiệm của dân

Nhà nước vì dân: Nhà nước vì dân là nhà nước phục vụ lợi ích và nguyện

vọng của nhân dân, không có đặc quyền đặc lợi, thực sự trong sạch, cần, kiệm,liêm, chính “Việc gì lợi cho dân , ta phải hết sức làm Việc gì hại đến dân, taphỉa hết sức tránh”(7)

5

6(6)Hồ Chí Minh ,Toàn tập, tập 5, tr.60.

7(7) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4,tr.140.

Mục đích hoạt động của Nhà nước: Cải thiện và nâng cao đời sống của nhân

dân

Trong chế độ dân chủ Hồ Chí Minh cho rằng cán bộ nhà nước từ Chủ tịch nướcđến công chức bình thường đều phải làm công bộc, làm đầy tớ cho nhân dân chứkhông phải “làm quan cách mạng” để “đè đầu cưỡi cổ nhân dân”

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng, suốt đời vì Tổ quốc, vì nhândân Người chỉ có một mục đích, một ham muốn tột bậc là phấn đấu cho quyềnlợi của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân Người yêu cầu mọi chủ trương, chínhsách, mọi quy định của pháp luật đều phải xuất phát từ lợi ích của dân Đó là lợiích trước mắt và lợi ích lâu dài, cả lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội, hết lòng,hết sức phục vụ cho nhân dân

1.5 Tư tưởng Hồ Chí Minh về một nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp

lý mạnh mẽ

- Trước hết phải là một nhà nước hợp hiến , hợp pháp.

- Là nhà nước quản lý bằng pháp luật và phải làm cho pháp luật có hiệu lực

trong thực tế

- Xây dựng đồng bộ hệ thống pháp luật, đẩy mạnh việc tuyên truyền , giáo dục

pháp luật trong nhân dân

1.6 Quan điểm của Hồ Chí Minh về những giải pháp xây dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam.

- Xác định mô hình tổ chức bộ máy nhà nước

+ Từ năm 1923,Khi đến Liên Xô, Người đã khảo sát kỹ mô hình nhà nướckiểu mới: “Đảng cộng sản cầm quyền, tổ chức ra Chính phủ công , nông, binh ,phát đất ruộng cho dân cày, giao công xưởng cho thợ thuyền, không bắt dân đichết cho tư bản và đế quốc chủ nghĩa nữa, ra sức tổ chức kinh tế mới,để thựchành chủ nghĩa thế giới đại đồng”