Tình trạng giải pháp đã biết Trong những năm qua, việc giáo dục kĩ năng sống nói chung, giáo dục hành vi ứng xử tích cực nói riêng được thực hiện dưới hình thức dạy học trên lớp.. b Hạn
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số: ………
1 Tên sáng kiến: Biện pháp giáo dục hành vi ứng xử tích cực cho học
sinh tiểu học
2 Lĩnh vực áp dụng: Công tác chủ nhiệm.
3 Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết
Trong những năm qua, việc giáo dục kĩ năng sống nói chung, giáo dục hành vi ứng xử tích cực nói riêng được thực hiện dưới hình thức dạy học trên lớp Tài liệu là cuốn “Bài tập thực hành kĩ năng sống” của nhà xuất bản Đại học
Sư phạm Một số nội dung lồng ghép vào môn đạo đức và một số bài có nội dung liên quan ở các môn học khác
Giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành các bài tập, dưới hình thức hoạt động cá nhân, hoạt động theo nhóm và một số trò chơi Học sinh trình bày kết quả từng bài tập, nêu ý kiến nhận xét, bổ sung Giáo viên tổng hợp nội dung bài
và nhắc học sinh vận dụng trong thực tế cuộc sống Ở các môn học khác, tuỳ vào nội dung từng bài và yêu cầu tích hợp để hướng dẫn dưới dạng câu hỏi hoặc nêu luôn nội dung cần truyền đạt
Thực hiện các giải pháp trên trong thời gian qua, tôi đã rút ra được những
ưu điểm và hạn chế như sau:
a) Ưu điểm
- Là phương pháp dễ thực hiện vì tài liệu đã có sẵn
- Việc quan tâm đến giáo dục kĩ năng sống đã tác động đến nhận thức của các em, phần nào phát huy được tính tự giác, chủ động, độc lập khi học tập; mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp
b) Hạn chế
+ Về nội dung chương trình:
Việc giáo dục hành vi ứng xử tích cực cho học sinh được thực hiện trong quá trình giảng dạy kĩ năng sống, nhìn chung còn nặng về lí thuyết, tính thực hành không cao nên mới chỉ tác động được đến nhận thức, chưa kiểm soát được
Trang 2hành vi trong thực tiễn Phạm vi của nội dung giáo dục hẹp, chưa mang tính thực tiễn Do đó hạn chế sự sáng tạo của giáo viên và học sinh
Bài tập chủ yếu là tình huống giả định, không tạo ấn tượng cho học sinh + Giáo viên: Giáo viên tiểu học không được đào tạo kiến thức chuyên sâu
về giáo dục kĩ năng sống Bên cạnh đó, họ còn phải dạy nhiều môn học khác nên
ít có thời gian đầu tư, nghiên cứu Vì vậy, giáo viên thường phụ thuộc vào nội dung tài liệu mà ít quan tâm đến những tình huống xảy ra hàng ngày
+ Phương pháp dạy học theo giải pháp cũ còn bộc lộ nhiều hạn chế:
Dạy học còn nặng về tính lí thuyết trình, hỏi đáp Hành vi ứng xử tích cực chỉ hình thành khi người học được trải nghiệm qua các tình huống thực tế, khi tự làm việc chứ không chỉ nói về việc đó Do đó dẫn đến tình trạng học sinh lúng túng trong xử lí tình huống hoặc “nói đúng, mà làm không đúng”
Hình thức dạy học trên tạo ra những giờ học nặng nề, áp lực đối với học sinh Chưa phát huy được tư duy sáng tạo; giáo viên lệ thuộc tài liệu có sẵn, học sinh học thụ động nên chưa tạo động lực cho học sinh thói quen rèn hành vi ứng
xử tích cực Việc dạy học theo hướng trên sẽ làm cho học sinh cảm thấy kĩ năng sống chỉ là môn học đơn thuần, những kĩ năng ứng xử trở nên xa vời, không thiết thực; không hấp dẫn và khó ghi nhớ
Thời gian qua, trong quá trình thực hiện, áp dụng các giải pháp cũ tuy là
có những ưu điểm đáng kể nhưng bản thân cũng thấy được hạn chế của giải pháp, nên tôi nghiên cứu tìm ra giải pháp mới để giảng dạy và giáo dục học sinh nhằm khắc phục những hạn chế đã nêu
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
3.2.1 Mục đích của giải pháp
Giáo dục hành vi ứng xử tích cực cần tiến hành từ giáo dục nhận thức Nhận thức đúng về hành vi ứng xử tích cực là cơ sở tạo ra sự đồng tình với chủ thể có ứng xử tích cực; phê phán đấu tranh với những hành vi không phù hợp chuẩn mực, hình thành hứng thú tìm tòi, học hỏi; từ đó hình thành tính tự giác rèn luyện thói quen hành vi ứng xử tích cực cho bản thân Giáo dục hành vi ứng
xử tích cực giúp học sinh giải quyết tốt những tình huống và có sự lựa chọn lành mạnh, khuyến khích sự tiến bộ trong học tập và trong cuộc sống Song song với giảng dạy các môn học trên lớp, việc giáo dục hành vi ứng xử tích cực cho học sinh được thực hiện thường xuyên, liên tục, gắn với các hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp
3.2.2 Nội dung giải pháp
Trang 3- Tính mới của giải pháp:
+ Nâng cao nhận thức để hình thành thói quen suy nghĩ tích cực
+ Kiểm soát cảm xúc và không vội vàng phán xét
+ Gần gũi, đồng cảm và ứng xử khoan dung nhân ái
+ Rèn thói quen ứng xử tích cực trong mọi tình huống
- Sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ:
+ Thay đổi cách nhìn nhận tích cực về mọi vấn đề
+ Hình thành suy nghĩ thể hiện thái độ tích cực trong mọi hoàn cảnh + Thường xuyên rèn luyện thói quen suy nghĩ tích cực
+ Vì sao phải kiềm chế cảm xúc và không phán xét người khác
+ Cần làm gì để kiềm chế cảm xúc và không phán xét người khác
+ Làm thế nào để gần gũi và đồng cảm
+ Rèn luyện cách ứng xử khoan dung nhân ái
+ Duy trì và phát huy thái độ tích cực của học sinh
+ Ghi nhận khích lệ và khen ngợi kịp thời hành vi ứng xử tích cực
+ Tăng cường tổ chức các hoạt động ngoại khóa rèn, ý thức trách nhiệm
Các bước thực hiện của giải pháp mới:
a) Nâng cao nhận thức để hình thành thói quen suy nghĩ tích cực
Suy nghĩ tích cực có sức mạnh to lớn, là tiền đề cho các hành vi ứng xử tích cực Khi gặp những chuyện không tốt, những tình huống khó khăn trong cuộc sống đòi hỏi mọi người cần có nghị lực, tinh thần vượt khó để đối mặt hoặc vượt qua các trở ngại, nếu mỗi cá nhân có suy nghĩ tích cực sẽ hình thành niềm tin, tinh thần phấn chấn, tâm trạng vui tươi để giải quyết khó khăn thách thức
Trước tiên, giáo viên giúp học sinh thay đổi cách nhìn nhận tích cực về mọi vấn đề:
Hướng dẫn học sinh các suy nghĩ tích cực về những tình huống xảy ra, khai thác ý nghĩa tích cực ở từng chi tiết, từng điểm tốt đẹp mà sự việc đó mang lại Việc hướng dẫn được thực hiện ở tất cả các tiết học và chương trình ngoại khoá, đặc biệt qua bài tập thực hành kĩ năng sống
Giúp học sinh hiểu: tất cả mọi người ưa chuộng sự toàn mĩ Nhưng thực tế
có bao kiếm khuyết khiến chúng ta mặc cảm về bản thân mình Nhưng đằng sau những kiếm khuyết ấy, mỗi người vẫn luôn có giá trị riêng Đối diện với những khuyết điểm của chính mình, mỗi người cần học cách chấp nhận, đồng thời biết hướng đến những điều tốt đẹp của bản thân Bởi vì cuộc sống của mỗi chúng ta
dù còn kiếm khuyết nhưng vẫn giúp ích cho đời, làm cuộc sống phong phú hơn
Trang 4Tiếp theo, giáo viên giúp học sinh hình thành những suy nghĩ thể hiện thái
độ tích cực trong mọi hoàn cảnh
Giáo viên kể chuyện về tấm gương Nguyễn Ngọc Ký bị liệt cả hai tay nhưng vẫn đi học và học giỏi, câu chuyện về Nen-li dù bị tật nhưng vẫn quyết tâm hoàn thành bài học thể dục theo yêu cầu của thầy giáo… Qua đó, học sinh hiểu: Khi gặp khó khăn trở ngại, cần bình tĩnh, tự tin cố gắng hết khả năng của mình để giải quyết
Hoạt động nhóm: Kể cho nhau nghe những câu chuyện, những tình huống nói về thái độ tích cực vượt qua khó khăn, mặc cảm để vươn lên Chia sẻ với bạn về các suy nghĩ tích cực khi gặp tình huống khó khăn của chính mình
Giúp học sinh thường xuyên rèn luyện thói quen suy nghĩ tích cực: Ở các tiết học kĩ năng sống, ngoài việc cung cấp kiến thức trong bài, giáo viên đều có thể rèn cho học sinh thói quen suy nghĩ tích cực
Ví dụ: Yêu cầu học sinh chia sẻ việc em tự chuẩn bị sách vở và đồ dùng học tập trước khi đến lớp như thế nào? Cảm xúc của em khi chưa chuẩn bị tốt đồ dùng học tập trước khi đến lớp?
Từ đó hình thành suy nghĩ cần tự chuẩn bị sách vở và đồ dùng học tập trước khi đến lớp trước khi đi ngủ để buổi sáng thức dậy không vội vàng và muộn giờ Giáo viên cho học sinh ứng dụng ngay trên lớp sắp xếp lại đồ dùng cá nhân, sau đó quan sát quang cành của lớp và nêu cảm xúc của mình
Giúp học sinh suy nghĩ đến hành vi tích cực khi giao tiếp: Lời nói nhẹ nhàng, lời cảm ơn hay xin lỗi với nét mặt vui vẻ, chân thành Biết lắng nghe có thể mang lại nhiều ảnh hưởng đối với những người xung quanh Cách sống lạc quan luôn cho những suy nghĩ tích cực
b) Kiểm soát cảm xúc và không vội vàng phán xét
Cảm xúc là những thái độ rung cảm của con người Cảm xúc có tính tích cực và tiêu cực Khi không kiểm soát được cảm xúc, con người thường có phản ứng tiêu cực hay đỗ lỗi và phán xét người khác
Học sinh chia theo nhóm và trả lời câu hỏi: Bạn có từng bị phán xét chưa? Cảm xúc của bạn khi đó như thế nào? Bạn làm gì khi bị phán xét? Từ đó giúp học sinh biết kiềm chế cảm xúc và không phán xét người khác
Vậy cần làm gì để kiềm chế cảm xúc và không phán xét người khác: Tạo khoảng thời gian thư giãn và thả lỏng Suy nghĩ những điều tích cực mà sự việc
đó mang lại Tuy nhiên kiểm soát cảm xúc không có nghĩa là trốn tránh cảm xúc tiêu cực Dựa vào tình huống giáo dục học sinh hiểu: Khi bản thân gặp chuyện không tốt do người khác mang lại cũng không nên tức giận, phán xét hoặc nói
Trang 5xấu họ Nếu không thể thông cảm cũng không làm tổn thương, cố gắng hết sức
để tránh xung đột
Giáo viên không phê bình hay phán xét nêu các em làm bài chưa tốt sẽ làm các em mất sự chủ động, tự tin, không đủ dũng cảm để thể hiện mình Lâu dần không thể hình thành hành vi ứng xử tích cực cho các em
c) Gần gũi, đồng cảm và ứng xử khoan dung nhân ái
Gần gũi và đồng cảm giúp cho con người thấu hiểu cảm xúc của người trong cuộc sống, ứng xử tinh tế, phù hợp với từng hoàn cảnh, Từ đó, học sinh biết chia sẻ, giúp đỡ những người xung quanh và tôn trọng sự khác biệt của người khác
Giáo viên cần có sự đồng cảm, thiện chí trong giao tiếp với học sinh Cách ứng xử của giáo viên trước học sinh cũng chính là giúp học sinh bằng trải nghiệm thực tế
Ví dụ: Trong cuộc sống, em có thể đồng cảm với cảnh ngộ gần gũi: Bạn đang trực nhật một mình, bác lao công trong trường, những người có hoàn cảnh khó khăn Từ đó hình thành ý thức, hành vi giúp đỡ, chia sẻ khó khăn với người khác
Gần gũi và đồng cảm dẫn đến biểu hiện của lòng khoan dung và nhân ái Khi đối xử khoan dung, nhân ái, những người có lỗi lầm dễ nhận ra sai trái và có
cơ hội để sửa Ngay bản thân cũng thấy thanh thản, tich cực làm nhiều việc tốt
d) Rèn thói quen ứng xử tích cực trong mọi tình huống
Rèn thói quen ứng xử tích cực là việc rất cần thiết được thực hiện trong quá trình lâu dài và liên tục với vai trò quan trọng của người giáo viên Học sinh tiểu học thường hay bắt chước, học theo hành động của người mà mình yêu mến, quý trọng Vì vậy, bằng những hành động, cử chỉ, lời nói cách cư xử hằng ngày, giáo viên tác động liên tục đến nhận thức, tình cảm và hành vi của mỗi học sinh Những gì giáo viên làm quan trọng hơn những gì giáo viên nói Thái
độ của những người xung quanh cũng ảnh hưởng đến các em Do đó, giáo viên kết hợp với gia đình học sinh để tạo môi trường thuận lợi cho việc hình thành thói quen ứng xử tích cực cho các em
Giáo viên nên khen ngợi đúng lúc và thiết thực ngay khi học sinh có hành
vi tích cực Khi khen học sinh để đạt được kết quả tốt nhất cần thể hiện cảm xúc, khích lệ, động viên Không so sánh học sinh với các bạn khác Sử dụng vai trò tập thể trong khen ngợi học sinh: khen trước lớp, khen nơi đông người
3.3 Khả năng áp dụng của giải pháp
Trang 6Giải pháp trên tôi đã nghiên cứu và áp dụng để tổ chức cho tất cả các đối
tượng học sinh trong lớp tôi đạt hiệu quả cao Các giải pháp này được nhân rộng
cho giáo viên trong tổ và giáo viên toàn trường vận dụng thực hiện Ngoài ra còn có thể áp dụng cho các trường tiểu học khác
3.4 Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp
- Học sinh hiểu biết về các chuẩn mực hành vi đối với bản thân, có hành
vi ứng xử tích cực; mạnh dạn, tự tin, ý thức bảo quản tốt đồ dùng học tập và bàn ghế của lớp
- Tham gia tốt các phong trào thi đua của trường, của Đội với một tinh thần rất hào hứng, đoàn kết, quyết tâm đạt kết quả cao như: thi hát dân ca; thi kể chuyện; thi vẽ tranh;
- Phụ huynh tin tưởng, yên tâm đối với việc dạy bảo của giáo viên Bên cạnh đó, phụ huynh cũng thường xuyên theo dõi được việc học hành, đạo đức của con em và có nhiều sự hỗ trợ đối với giáo viên Phụ huynh cũng cảm thấy phấn khởi khi thấy con em mình được giáo viên quan tâm, các em có nhiều tiến
bộ, các em ngày càng hoàn thiện và thành những đứa trẻ ngoan, học tốt
- Bản thân giáo viên khi thấy lớp mình đạt được những mục tiêu mà mình
đề ra là một sự thành công lớn Nhìn các em hăng hái thi đua học tốt, tích cực hoạt động phong trào tôi thực sự thấy hạnh phúc, thấy vui cùng niềm vui của các
em và sự phấn khởi của phụ huynh học sinh Đó chính là thành quả to lớn nhất
mà người giáo viên nào cũng mong muốn đạt được
Qua thực hiện biện pháp giáo dục hành vi ứng xử tích cực cho học sinh tiểu học trong công tác chủ nhiệm đã nêu ở trên tôi rút ra được bài học sau:
- Hiểu rõ tâm sinh lý, tính cách của từng học sinh có những biện pháp giáo dục cụ thể, thích hợp;
- Luôn có sự đổi mới trong các hình thức rèn luyện, giáo dục tạo hứng thú, mới mẻ đối với học sinh;
- Thật sự xem mỗi học sinh là một đứa con của mình để từ đó giáo dục bằng tất cả tấm lòng, tình thương yêu và tinh thần trách nhiệm
3.5 Tài liệu kèm theo gồm: Không có.
Mỏ Cày Bắc, ngày 30 tháng 12 năm 2021