Hiểu biết về hợp tác xã

Hiểu biết về hợp tác xã và những bài học kinh nghiệm

Trang 1

Rabo International Advisory Services (RIAS) BV

HIỂU VỀ HỢP TÁC XÃ &

NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Tháng 6.2011

Trang 2

Nội dung

Mở đầu: Bối cảnh của dự án

Phần 1: Định nghĩa, mục tiêu và 7 nguyên tắc của hợp tác xã (HTX) Phần 2: Phân loại HTX

Phần 3: HTX của người sản xuất và cơ cấu tổ chức

Phần 4: Trách nhiệm của Ban quản trị, ban kiểm soánt và Giám đốc Phần 5: Nhận diện HTX

Phần 6: Sự khác nhau giữa HTX và doanh nghiệp cổ phần

Phần 7: Khác nhau giữa luật HTX hiện hành của Việt Nam & các quy ước của Liên minh HTX Quốc tế

Phần 8: Các yếu tố quyết định sự thành công của HTX

Phần 9: Ba nguyên tắc kinh tế của HTX

Phần 10: Chính sách TÍCH LŨY VỐN & chính sách KHÔNG LỖ

Phần 11: Chiến lược kinh doanh của HTX

Phần 12: Những bài học kinh nghiệm

2

Trang 3

Trang 4

Thực trạng về chuỗi cung ứng cà phê Việt Nam

Trang 5

5

Nông dân

Thương lái, đại lý thu mua Đơn vị chế biến Đại lý bán lẻ/công ty xuất

Trang 6

6

Mục tiêu của Dự Án

Nâng Cao Chất Lượng sản xuất và kinh

doanh cà phê Robusta bền vững

Giúp các nông hộ :

•Tổ chức sản xuất, biết làm việc theo nhóm, tạo nên một doanh nghiệp HTX cho chính những người sản xuất.

•Nâng cao năng lực sản xuất, nâng cao hiệu quả việc kinh doanh

cà phê (chất lượng tốt, sản lượng cao và chi phí thấp)

•Tăng tính chuyên nghiệp hoá trong việc quản lý doanh nghiệp

•Nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng của nông hộ

•Thu hút mối quan tâm của các công ty chế biến cà phê trong và ngoài nước.

Trang 7

Đề xuất mô hình HTX cuả người sản

xuất

• Phát triển HTX cho nông hộ sản xuất cà phê, nhằm:

– nâng cao chất lượng và sản lượng cà phê; kết nối các hộ

nông dân cá thể với thị trường lớn

– xây dựng HTX như một tổ chức sản xuất kinh doanh

– các xã viên phải hiểu về HTX và tuân theo chính sách

kinh doanh của HTX

7

Trang 8

Trang 9

Định nghĩa Hợp Tác Xã

Hợp tác xã là một tổ chức tự chủ của những

người tự nguyện liên kết lại để thỏa mãn những nguyện vọng và nhu cầu chung về kinh tế, xã

hội và văn hóa thông qua các hoạt động của một

doanh nghiệp, do tập thể đồng sở hữu và quản

lý một cách dân chủ

(theo Liên Minh Hợp Tác Xã Quốc Tế (ICA))

9

Trang 10

Mục tiêu chính của HTX

Mục tiêu chính của HTX là tối đa hóa những lợi ích

mà xã viên có được từ những giao dịch kinh

doanh với HTX.

(theo ICA - Liên Minh Hợp Tác Xã Quốc Tế)

10

Trang 11

Các đặc trưng của HTX

• Là doanh nghiệp của xã viên

• Hợp tác trên cơ sở nhu cầu chung

Mục tiêu đầu tiên của HTX là thỏa mãn các nhu cầu của xã viên thông

qua các giao dịch kinh tế.

• Chia sẻ quyền lợi một cách công bằng

Các xã viên hợp tác trong điều kiện bình đẳng, cùng đóng góp nguồn lực

cá nhân vào HTX phục vụ hoạt động kinh tế của HTX

Nguồn tài chính để HTX thực hiện sứ mệnh của mình được hình thành từ đóng góp của xã viên.

Xã viên chịu rủi ro trong phạm vi vốn góp của mình Tuy nhiên, tất cả tài sản của HTX thuộc về xã viên.

11

Trang 12

7 nguyên tắc hoạt động của HTX

(theo Liên Minh HTX quốc tế)

Các nguyên tắc hoạt động là những định hướng để các HTX

đưa các giá trị của mình vào thực tiễn.

1 Tự nguyện & Mở rộng

2 Do các thành viên kiểm soát một cách dân chủ

3 Tham gia kinh tế của xã viên

Trang 13

Nguyên tắc 1: Tự nguyện & Mở rộng

HTX là tổ chức dân chủ, mở rộng cho tất cả mọi người có nhu

cầu & khả năng sử dụng những dịch vụ của HTX và sẵn

lòng chấp nhận trách nhiệm của xã viên, không phân biệt

giới tính, xã hội, chủng tộc, quan điểm chính trị hay tôn

giáo.

13

Trang 14

Nguyên tắc 2: Quản trị dân chủ bởi xã viên

Các thành viên HTX (những người tham gia xây dựng và ra

quyết định của HTX) kiểm soát HTX một cách dân chủ.

Các xã viên có quyền biểu quyết ngang nhau (mỗi người một phiếu bầu) Trong một số trường hợp, quyền biểu quyết tỷ lệ với mức giao dịch kinh tế giữa xã viên với HTX

14

Trang 15

Nguyên tắc 3: Tham gia kinh tế của xã viên

• Các xã viên phải tham gia giao dịch kinh tế với HTX

• Xã viên góp vốn & kiểm soát vốn của HTX một cách dân

chủ Một phần vốn của HTX thường là tài sản chung không

chia, như quỹ phát triển SX, dự phòng rủi ro

• Thặng dư được phân chia cho xã viên theo tỉ lệ giao dịch

trong năm của xã viên đối với HTX.

15

Trang 16

Nguyên tắc 4: Tự chủ & độc lập

HTX là tổ chức tự chủ, tự giúp đỡ lẫn nhau, được quản trị

bởi xã viên của mình

Nếu HTX tham gia các thỏa thuận với các tổ chức khác,

HTX luôn phải đảm bảo việc kiểm soát dân chủ của xã

viên và duy tính tự chủ của mình.

16

Trang 17

Nguyên tắc 5: Giáo dục, đào tạo & thông tin

HTX cung cấp dịch vụ đào tạo cho xã viên, thành viên BQT

và nhân viên, để họ có thể đóng góp hữu hiệu vào việc

phát triển HTX.

HTX thông báo rộng rãi cho quần chúng, cụ thể là thanh niên

và những người lãnh đạo có uy tín, về bản chất và lợi ích

của việc hợp tác.

17

Trang 18

Nguyên tắc 6: Hợp tác giữa các HTX

HTX phục vụ các xã viên của mình một cách hiệu quả và

củng cố phong trào HTX bằng cách hợp tác với những tổ

chức khác ở địa phương, vùng, quốc gia và quốc tế.

18

Trang 19

Nguyên tắc 7: Quan tâm đến cộng đồng

HTX hoạt động vì sự phát triển bền vững của cộng đồng

thông qua các chính sách do xã viên quyết định.

19

Trang 20

Trang 21

1 Phân biệt HTX theo quan hệ kinh tế

Dựa trên những mối quan hệ kinh tế giữa HTX & xã viên, HTX được phân thành 3 loại chính:

 HTX của người tiêu thụ (siêu thị HTX, điện, nước )

 HTX của người sản xuất (nông sản, chế biến rượu )

 HTX của người lao động (hàng thủ công, lâm nghiệp,

lao động…)

21

Trang 22

Sự khác biệt giữa 3 loại hình

HTX theo quan hệ kinh tế

Sự khác biệt giữa 3 loại doanh nghiệp HTX có thể được minh họa bằng

cách dùng ví dụ của nhà máy chế biến cà phê

Mục tiêu quản trị của nhà máy sẽ khác biệt rất lớn tùy thuộc vào việc nhà máy do ai làm chủ: hoặc HTX của người sản xuất cà phê, hoặc HTX của người tiêu thụ cà phê, hoặc HTX của những người lao động làm chủ

22

Trang 23

Phân biệt HTX theo quan hệ kinh tế

HTX của người sản xuất

Nếu doanh nghiệp do tập thể những xã viên sản xuất cà phê sở hữu, thì

doanh nghiệp này sẽ thông qua phương thức quản lý mà tìm cách:

 Thanh toán với giá càng cao càng tốt cho cà phê do xã viên cung cấp

 Tối thiểu hóa chi phí sản xuất, làm cho chúng càng thấp càng tốt

 Tối đa hóa giá bán sản phẩm của mình cho người tiêu dùng, nếu điều kiện thị trường cho phép

23

Trang 24

HTX của người tiêu dùng

Trái lại, nếu doanh nghiệp do tập thể những người thu mua cà phê

thông qua HTX của người tiêu dùng làm chủ sở hữu, thì doanh nghiệp

này sẽ thông qua phương thức quản lý mà tìm cách:

 Bán sản phẩm cho xã viên với giá càng thấp càng tốt

 Do vậy, một lần nữa, tối thiểu hóa chi phí sản xuất

 và tối thiểu hóa chi phí cung ứng bằng cách thu mua cà phê của

người sản xuất cà phê với giá càng thấp càng tốt

24

Trang 25

HTX của người lao động

Cuối cùng, nếu doanh nghiệp do tập thể những người lao động sở hữu, thì doanh nghiệp này sẽ thông qua phương thức quản lý mà tìm cách:

 Trả lương cho những xã viên của mình càng cao càng tốt, và cung

cấp những điều kiện lao động tốt nhất

 Tối đa hóa giá bán sản phẩm cà phê cho người tiêu dùng (trong điều

kiện thị trường cho phép)

 Tối thiểu hóa chi phí bằng cách mua cà phê từ những người sản xuất

cà phê với giá càng thấp càng tốt

25

Trang 26

2 Phân biệt HTX theo phương thức

quản trị & điều hành

Phương thức này cho phép phân biệt 3 cách thức chủ yếu trong quản trị &

điều hành HTX:

 HTX loại 1: HTX được quản trị VÀ điều hành trên cơ sở tự nguyện của

những người đại diện xã viên

 HTX loại 2: HTX được quản trị tự nguyện bởi những đại diện được bầu

ra từ xã viên, NHƯNG thuê nhân viên điều hành công việc hàng ngày.

 HTX loại 3: HTX được quản trị và điều hành bởi những người đại diện được bầu ra từ những xã viên là người lao động

26

Trang 27

Phân biệt HTX theo phương thức

HTX dạng 1

27

Trang 28

HTX dạng 2

28

Trang 29

HTX dạng 3

29

Trang 30

Trang 31

Xã viên

ĐIỀU HÀNH Giám đốc

Trang 32

32

HỢP TÁC XÃ CỦA NHỮNG NGƯỜI SẢN XUẤT

HTX được thành lập bởi những xã viên cung ứng hay xã viên

tiêu thụ HTX được quản trị bởi những đại diện bầu từ xã

viên, và được điều hành bởi nhân viên

Dạng này rất phổ biến, hoạt động với 1 lực lượng lao động

thường xuyên

Trang 33

33

HỢP TÁC XÃ CỦA NHỮNG NGƯỜI SẢN XUẤT

Các HTX này hoạt động với 4 nhóm người tạo nên 4 đặc trưng của một HTX được Henri Desroches sáng chế, cho phép xác định những vấn đề ảnh hưởng tới mối liên hệ giữa 4 nhóm người này:

•Xã viên: là những người đồng sở hữu HTX Xã viên kỳ vọng tối đa hóa lợi ích của mình thông qua các giao dịch kinh tế với HTX của mình

•Ban quản trị: là những người được chọn từ xã viên có trách nhiệm

chăm lo lợi ích của xã viên.

•Giám đốc HTX: có nhiệm vụ điều hành HTX, mang lại lợi ích nhiều nhất cho xã viên, dưới sự chỉ đạo của BQT.

•Nhân viên HTX: là những người cung cấp dịch vụ cho xã viên.

Trang 34

Ví dụ:

HTX của những hộ sản xuất cà phê Robusta

Nếu doanh nghiệp này do tập thể xã viên trồng cà phê sở hữu, thì

doanh nghiệp sẽ thông qua phương thức quản lý mà tìm cách:

•Hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp dịch vụ đầu vào cho xã viên với giá thấp

nhất có thể được (tùy theo điều kiện thị trường) để giúp xã viên hạ giá thành sản xuất cà phê.

•Hỗ trợ xã viên bán cà phê với giá tốt nhất & an toàn nhất đảm bảo

HTX không bị lỗ ( thực hiện chính sách không lỗ)

• Tối thiểu hóa chi phí hoạt động của doanh nghiệp HTX càng thấp

càng tốt Bán cà phê giá cao nhất có thể được để nâng khoản thặng dư cho HTX.

•Toàn bộ số thặng dư (lãi) của HTX thuộc về xã viên.

34

Trang 35

Trang 36

Điều lệ/quy chế của HTX

• Điều lệ là “luật” của HTX;

• Điều lệ qui định nghĩa vụ & trách nhiệm của từng bộ phận trong HTX Điều lệ do Đại hội xã viên quyết

định & thay đổi theo nguyên tắc biểu quyết đa số;

• Quy chế do Đại hội xã viên quyết định & thay đổi

theo nguyên tắc biểu quyết đa số

36

Trang 37

37

Trách nhiệm của Đại hội xã viên

• Quyết định “nguyện vọng và mục tiêu” của xã viên;

• Quyết định điều lệ/quy chế của HTX;

• Quyết định những vấn đề cơ bản như các chính sách về kinh

tế & nhân sự của HTX…

• Bổ nhiệm/miễn nhiệm Ban Quản trị và Ban Kiểm soát;

• Phê duyệt báo cáo thường niên;

• Không can thiệp vào hoạt động thường nhật của HTX;

• Quyết định của đại hội đại biểu là bắt buộc đối với toàn thể

xã viên

• Được tổ chức trên nguyên tắc ĐỒNG THUẬN

37

Trang 38

38

Trách nhiệm của Ban Quản trị

• Chăm lo lợi ích của xã viên

• Đại diện cho HTX về các vấn đề kinh doanh và

pháp lý;

• Là cơ quan xây dựng chính sách của HTX;

• Chịu trách nhiệm trước Ban Kiểm soát và trước Đại

hội xã viên;

• Bổ nhiệm, miễn nhiệm và bãi nhiệm giám đốc

38

Trang 39

Trang 40

40

Trách nhiệm của Ban Kiểm soát

• Kiểm soát việc quản lý và thực hiện các chính sách

tài chính của Ban Quản trị và Giám đốc; có thể thuê

kiểm toán và chuyên gia pháp luật bên ngoài;

• Kiểm soát Ban Quản trị trong việc thực hiện điều lệ

HTX;

• Tham mưu cho Ban Quản trị trong mọi trường hợp;

40

Trang 41

41

Trách nhiệm của Giám đốc

• Giám đốc có trách nhiệm điều hành & quản lý chuyên

nghiệp các hoạt động SXKD hàng ngày

• Xây dựng chính sách và chiến lược kinh doanh và thực

thi chính sách đã được quyết định, thông qua uỷ thác

của Ban Quản trị;

• Do Ban Quản trị bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc bãi

nhiệm;

• Đại diện cho HTX theo mức độ uỷ quyền;

• Được mời tham dự các cuộc họp Ban quản trị, nhưng

không được quyền biểu quyết

41

Trang 42

Quyền của xã viên

• Xã viên có quyền tham dự đại hội xã viên & bất kỳ cuộc họp

nào do BQT triệu tập

• Xã viên có quyền sử dụng các dịch vụ của HTX Quyền biểu

quyết của xã viên theo nguyên tắc một người một phiếu bầu hoặc tùy thuộc vào khối lượng các dịch vụ giao dịch với

HTX (theo quy định của Điều lệ HTX).

• Xã viên có quyền được đề cử & ứng cử vào các vị trí trong

Ban quản trị HTX.

• Xã viên có quyền nhận “phần phân chia thặng dư” từ các kết

quả kinh doanh của HTX, theo mức độ sử dụng dịch vụ và

theo tỉ lệ do đại hội xã viên quyết định.

42

Trang 43

Nghĩa vụ của xã viên

• Tham dự đại hội xã viên, hay các hoạt động khác do HTX tổ chức.

• Ưu tiên sử dụng các dịch vụ của HTX trong các hoạt động SXKD của

nông hộ Ví dụ: tôi là xã viên HTX sản xuất & tiêu thụ cà phê, tôi có nghĩa

vụ bán cà phê của tôi cho HTX, chứ không bán cho tư thương.

• Một khi được bầu chọn & nhận các chức vụ trong HTX, xã viên cần thực

hiện nhiệm vụ của mình một cách trung thực & có trách nhiệm

• Tìm hiểu luật pháp, chính sách & các thông tin liên quan, để có thể hiểu

biết tốt hơn về hoạt động của HTX

• Cam kết & đảm bảo thực hiện các nguyên tắc kinh tế của HTX, quan trọng

nhất là nguyên tắc tích lũy vốn & nguyên tắc hoạt động không lỗ

43

Trang 44

Trang 46

Nhận diện HTX

VỀ VẤN ĐỀ SỞ HỮU

• Về vấn đề sở hữu, xã viên đóng góp một số vốn tối thiểu (cổ phần

tư cách - qualifying shares) vào HTX theo qui định của điều lệ

HTX

• Vốn góp này được đăng ký, và có thể không được chuyển giao, nếu

không được quy định trong điều lệ HTX

• Việc tham gia quyền sở hữu HTX còn được thể hiện bởi quyền sử

dụng các dịch vụ do HTX cung cấp Việc tham gia quyền sở hữu

được xác định bởi khái niệm “xã viên là chủ sở hữu-người sử

dụng dịch vụ” Đây là đặc trưng cơ bản của HTX.

Tiêu đề	Hiểu về hợp tác xã & những bài học kinh nghiệm
Tác giả	Rabo International Advisory Services (RIAS) BV
Trường học	Rabo International Advisory Services
Chuyên ngành	Hợp tác xã
Thể loại	bài viết
Năm xuất bản	2011

Định dạng
Số trang	75
Dung lượng	1,62 MB