GV Nguyễn Thị Ngọc Thu BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP MỘT CÓ BIỂU HIỆN TĂNG ĐỘNG TẬP TRUNG CHÚ Ý HƠN VÀO GIỜ HỌC MÔN TOÁN I ĐẶT VẤN ĐỀ Như chúng ta đã biết, đặc trưng của Toán học nói chung là tính[.]
Trang 1GV: Nguyễn Thị Ngọc Thu
BIỆN PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP MỘT CÓ BIỂU HIỆN TĂNG ĐỘNG TẬP TRUNG CHÚ Ý HƠN VÀO GIỜ HỌC MÔN TOÁN
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, đặc trưng của Toán học nói chung là tính trừu tượng Đặc biệt đối với môn Toán lớp Một, các khái niệm tưởng chừng như hiển nhiên, căn bản đối với người lớn ví dụ như khái niệm “Lớn hơn”, “bé hơn”, “số 0”, … lại rất khó để trẻ đặc biệt tăng động, giảm chú ý tiếp thu
Những năm gần đây tăng động, giảm chú ý là một vấn đề đang rất được chú ý
và quan tâm rộng rãi Trẻ mắc hội chứng này không thể tập trung lâu vào các hoạt động, không thể ngồi yên, hành động thiếu suy nghĩ và hiếm khi hoàn thành công việc được giao
Mỗi trẻ em là một cá thể riêng, đòi hỏi giáo viên cần phải uyển chuyển, linh động, sáng tạo, mọi phương pháp, hình thức phù hợp với nhu cầu, đặc điểm của từng trẻ Trước những khó khăn, trở ngại trên mà các em đang gặp phải, tôi luôn băn khoăn, trăn trở làm thế nào để giúp trẻ tăng động, giảm chú ý (ADHD) có được hứng thú, tập trung hơn khi học Toán Chính vì lý do đó, tôi đã nghiên cứu và mong muốn chia sẻ đề tài “Biện pháp hướng dẫn học sinh lớp một có biểu hiện tăng động
-tập trung chú ý hơn vào giờ học môn toán.”
II THỰC TRẠNG:
Trong quá trình giảng dạy môn Toán, tôi nhận thấy nhiều em lớp Một còn mơ
hồ, lúng túng, chưa nắm kiến thức, mau quên các kiến thức đã học chưa có hứng thu khi học môn Toán Năm nay, tôi được phân công là giáo viên chủ nhiệm lớp Một 14, sĩ số học sinh là 48 Trong đó, có khoảng 6 học sinh có biểu hiện tăng động giảm chú ý nên việc giảng dạy môn Toán cho học sinh càng gặp nhiều khó khăn hơn
Dưới đây là một số đặc điểm của học sinh có biểu hiện tăng động đang gặp phải:
Không tập trung, dễ bị phân tán bởi các kích thích bên ngoài
1
Trang 2GV: Nguyễn Thị Ngọc Thu
Không lắng nghe khi đang nói chuyện với người khác, không tuân theo
những gì mà cô hướng dẫn
Không giữ được bình tĩnh, dễ giận dữ và cáu gắt
Tự ý rời khỏi ghế trong lớp hay những chỗ đòi hỏi phải ngồi yên
Thường hay la hét và nói linh linh
Khó khăn khi hoàn thành bài tập hay công việc được giao
Chỉ tập trung vào những gì trẻ thích
III CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN
1 Sắp xếp chỗ ngồi phù hợp cho học sinh có biểu hiện tăng động:
Vị trí ngồi phải thỏa một số điều kiện nhất định Biểu hiện thường gặp của học sinh tăng động là các em khó ngồi yên một chỗ Những em này thường xuyên tự ý di chuyển khỏi chỗ ngồi trong giờ học Do đó, giáo viên nên xếp vị trí ngồi khó di chuyển, thường là các góc trong tầm quan sát thuận tiện của giáo viên
Kết quả: Sau khi sắp xếp lại chỗ ngồi cho học sinh, tôi thấy các em ít có cơ hội đi ra
khỏi chỗ, các hành vi lăng xăng, ngọ nguậy đã giảm nhiều giúp cho trẻ tập trung, chú
ý hơn vào bài giảng của cô, tiếp thu bài giảng tốt hơn trước
Việc chọn vị trí tùy thuộc vào tình hình thực tế phòng học Hình bên là một ví dụ chọn chỗ cho học sinh có biểu hiện tăng động Một số bàn học kê sát tường sẽ gần với vị trí cột của lớp học sẽ hạn chế hướng di chuyển số 1 như trên hình Học sinh cũng khó di chuyển ra khỏi vị trí theo hướng số 2 vì vướng học sinh ngồi cạnh Ở hướng còn lại (số 3), học sinh
có thể di chuyển nhưng rất khó khăn Giáo viên có thể nhờ các học sinh ngồi dọc hướng số 3 nhắc nhở bạn khi bạn tự
ý ra khỏi chỗ Ngoài ra, vị trí sát cột lớp học thường ở bàn ba hoặc bàn thứ tư – nơi thuận tiện, trong tầm quan sát của giáo viên
Trang 33 Mã hóa những bài học khô khan trong sách giáo khoa thành những câu chuyện có nhân vật hoặc hình ảnh gây ấn tượng cho học sinh
Đặc trưng của Toán học nói chung là tính trừu tượng Đặc biệt đối với Toán Tiểu học, các khái niệm tưởng chừng như hiển nhiên, căn bản đối với người lớn
ví dụ như khái niệm “Lớn hơn”, “bé hơn”, “số 0”, … lại rất khó để trẻ đặc biệt tăng động, giảm chú ý tiếp thu Vì vậy, một trong những biện pháp giúp học sinh hình thành các nhận thức trừu tượng của khái niệm là giáo viên sử dụng một câu chuyện để dẫn dắt Thông thường các câu chuyện sẽ khiến trẻ có hứng thú và tập trung hơn Đây không phải là biện pháp mới Chúng ta có thể thấy trong văn hóa dân gian, ông bà ta ngày xưa đã đúc kết các bài học kinh nghiệm thành những câu chuyện giản dị nhằm truyền lại những bài học bổ ích cho thế hệ sau Khi sử dụng câu chuyện kể, giáo viên có thể khéo léo dẫn dắt, đặt ra những tình huống hợp lý
để từ đó học sinh tiếp xúc, vận dụng và làm quen với các khái niệm toán học.’
Cụ thể hơn, khi dạy các học sinh có biểu hiện tang động về các dấu >,<,=, nếu chúng ta dạy các em học bằng việc chỉ vào dấu và nói rằng: ‘Đây là dấu bé hơn”, “Đây là dấu lớn hơn”, Thì vô tình khiến các em lúng túng và không có cách nào để nhận biết nếu làm bài tập Vì thế, thường có một câu chuyện mang tên “Cá sấu há miệng” vui nhộn nhằm mang đến một không khí học vui tươi hơn với học sinh
Cụ thể là có một con cá sấu, miệng rất to và nó có sở thích ăn những phần nào
to hơn, lớn hơn Vì thế, với những con số to thì nó rất thích và ngoạm luôn khi đó
Lái tàu quan sát, chỉ tay xác nhận
và hô khẩu hiệu xác nhận không
còn hành khách trước cửa các toa
tàu tại Nhật Bản.
Lớp Một/14 quan sát, vỗ tay và hô khẩu hiệu trong giờ sửa bài môn toán.
Trang 4Lập tức, câu chuyện sẽ gây sức hút và giúp bé ấn tượng để nhớ mẹo rằng: Miệng cá sấu sẽ luôn quay về phía con số lớn và ăn số nào thì số đó lớn hơn
Sau phần kiến thức học sinh đã hình dung được các khái niệm thì trẻ sẽ phải tiếp tục luyện tập, thực hành qua các dạng bài tập Để kích thích sự hứng thú của các em, giúp các em tập trung hơn tôi thường suy nghĩ cách biến các bài tập đó thành những thử thách được liên kết trong câu chuyện như ví dụ minh họa dưới đây: Từ một bộ 4 bài luyện tập theo độ khó tăng dần trong sách giáo khoa toán, thì đối với trẻ bình thường, cách sắp xếp này rất là hợp lý Nhưng đối với học sinh
có biểu hiện tang động thì các em sẽ rất khó tập trung do tính chất của môn Toán
là trừu tượng và khô khan Chúng ta có thể đặt nó vào một cốt truyện thống nhất (ví dụ một chuyến về quê thăm ông) Thông qua đó, chúng ta lồng ghép các bài tập vào các sự kiện trong câu chuyện như: mở khóa vali, đổ xăng, đưa chim về tổ, chia tò hè Một mặt, các hoạt động này khiến các em tập trung vào hào hứng trong việc giải các bài tập Mặt khác, chúng ta cũng có thể lồng ghép các giá trị và bài học khác ví dụ như giới thiệu tò hè, giáo dục sự yêu thương, chia sẻ nhường nhịn giữa anh chị em, giáo dục tình yêu thương muôn loài (qua hoạt động chim về tổ)
Trang 5Hình ảnh minh họa Việc thiết kế lại các bài tập trong sách giáo khoa thành một câu chuyện
Trang 6Sử dụng âm nhạc:
Âm nhạc là một công cụ đắc lực trong việc hỗ trợ giảng dạy tất cả các môn học Đối với những môn có tính chất khô khan như môn Toán, âm nhạc càng nên được sử dụng nhiều trong quá trình giảng dạy để giúp học sinh “đổi gió” tinh thần sau những quãng thời gian tập trung cao độ làm các bài tập Tuy nhiên, đối với việc dạy môn Toán mà trong lớp có nhiều học sinh tăng động, chúng ta cần phải có những điểm lưu ý sau:
Giáo viên không nên dùng những dòng nhạc quá sôi động vì âm nhạc sôi động dễ khiến trẻ tăng động bị kích động, mất bình tĩnh
Giáo viên nên cân nhắc vấn đề này khi sử dụng âm nhạc trong việc thiết
kế bài học, các hoạt động của lớp cũng như trong các hoạt động thư giãn giữa các tiết học Một số bài nhạc nhẹ và brain gym -bài tập giúp cân bằng não bộ, giúp trẻ sẵn sàng học tập, sẵn sàng tập trung và sáng tạo tôi
đã sử dụng trong lớp học:
Silly to Calm
Let’s get together
I am happy
Let’s be silent
Rocket ship
River flow in you
Hình ảnh học sinh lớp Một 14 tập Brain gym trong giờ giải lao giữa tiết
Trang 7Tôi thường tạo điều kiện cho các em thỉnh thoảng được thay đổi tư thế bằng các hành động như: đi vệ sinh, đi uống nước, xóa bảng, mở máy chiếu, phát tập giúp cô… và
có giới hạn về thời gian để các em được giải phóng năng lượng dư thừa trong cơ thể, giúp các em tập trung hơn trong các hoạt động học tiếp theo của lớp
Hình ảnh học sinh lớp Một 14 phụ cô xóa bảng
Hình ảnh học sinh lớp Một 14 phụ cô phát tập cho các bạn
Trang 8Việc tiếp thu các kiến thức thức toán học cơ bản đối với trẻ bình thường là rất dễ dàng Đối với trẻ tăng động, đó là một nhiệm vụ khó khăn Nếu không am hiểu tâm lý trẻ tăng động, giáo viên thường có xu hướng áp đặt, mất kiên nhẫn
và sử dụng hình phạt đối với trẻ Việc thiếu kiên nhẫn sẽ làm trẻ chống đối, bất hợp tác hơn Do đó, giáo viên nên có một số biện pháp về mặt tâm lý khi tương tác với trẻ tăng động Một trong những biện pháp đó là củng cố hành vi phù hợp
Củng cố là một công cụ mạnh mẽ, có hiệu quả khi dạy trẻ Khi ta dùng nó một cách đúng đắn và với ý định tốt, củng cố có thể thúc đẩy việc học của trẻ Vật củng cố có thể được định nghĩa là bất cứ phần thưởng nào cho một hành vi phù hợp và có thể hành vi đó được lặp lại
Củng cố có thể thực hiện theo nhiều cách khác nhau như:
Dành cho trẻ những lời khen: Khi trẻ hoàn thành tốt một yêu cầu nào
đó, tôi thường dành cho trẻ những lời tán dương trước lớp bởi chính sự công nhận này khiến trẻ càng có động lực cố gắng, để xứng đáng với sự tuyên dương này
Tôi thường sử dụng những “Câu thần chú” khi tương tác với học sinh tăng động lớp mình như ” Cô tin con làm được Cố lên!”; “ Cố thêm 1 chút nữa thôi con!”; “ Tên trẻ+ bắt đầu làm bài đi nhé con Sẽ nhanh như lúc đưa cún đi dạo ấy mà”; “ Con cứ làm những bài dễ trước, sau đó sẽ nghĩ ra hướng giải quyết các bài khó”
Phần thưởng cụ thể: Sticker, bánh kẹo hoặc một hoạt động mà trẻ yêu
thích
Ví dụ: Trong 1 bộ bài tập, GV có thể phân nhỏ bài tập theo mức độ
từ dễ đến khó Sau khi HS hoàn thành những bài tập dễ, GV tiến hành động viên khen thưởng như “Vì con đã làm xong 1 bài tập, cô thưởng cho con 1 sticker” để trẻ thêm tự tin, tạo tiền đề dẫn dắt trẻ tiếp tục làm những bài tập Toán mức độ khó hơn
Kết quả: Kết quả bước đầu thu được rất đáng khích lệ Có thể trẻ
sẽ không hoàn thành hết tất cả nhiệm vụ ngay một lúc, nhưng theo thời gian trẻ sẽ cải thiện từng bước một
Trang 9Hình ảnh Học sinh được thưởng sticker, huy hiệu khi hoàn thành nhiệm vụ
4
Phối hợp với gia đình cha mẹ học sinh lên kế hoạch hỗ trợ các em có biểu hiện tăng động
Gia đình là chiếc nôi, là trường học đầu đời của trẻ Trẻ lớn lên trong gia đình, bố mẹ là những người trực tiếp sinh ra và nuôi dạy trẻ, hiểu trẻ hơn ai hết Vì vậy, giáo dục trẻ CPTTT kèm tăng động giảm chú ý cần có sự cộng tác, gần gũi và liên kết với phụ huynh cũng như những người thân của trẻ
Qua trao đổi, tôi có chia sẻ kinh nghiệm của mình đến với phụ huynh, giúp phụ huynh có những phương pháp, biện pháp giúp trẻ tập trung chú ý tốt
và giảm thiểu các hành động thừa:
Theo dõi, đánh giá công việc của trẻ
Dành thời gian để quan tâm, trò chuyện, vui đùa với trẻ, giúp trẻ có cảm giác an toàn, tự tin hơn
Thường xuyên khen ngợi, động viên khi trẻ làm tốt
Sử dụng lời nói với trẻ ngắn gọn, dứt khoát, rõ ràng
Trang 10Hình ảnh học sinh tự giác làm bài tập được giao ở nhà
Trang 11KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Khi áp dụng những biện pháp trên, kết quả bước đầu thu được rất đáng khích lệ:
Các hành vi lăng xăng, ngọ nguậy đã giảm nhiều giúp cho trẻ tập trung, chú ý hơn vào bài giảng của cô, tiếp thu bài giảng tốt hơn trước
Học sinh có biểu hiện tăng động tập trung sửa bài, không làm việc riêng hay mất tập trung trong giờ sửa bài và biết cùng các bạn tham gia các hoạt động học trong môn Toán
Các em cải thiện hơn trong việc hoàn thành các nhiệm vụ cô giao
Phụ huynh tin tưởng và đồng hành cùng giáo viên trong việc dạy các em ở nhà
V.V Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN:
Thúc đẩy quá trình học của học sinh có biểu hiện tang động, giúp học sinh tập trung chú ý hơn trong giờ học Toán, góp phần nâng cao hiệu quả chất lượng giảng dạy
Thay đổi nhận thức của giáo viên trong việc giáo dục những học sinh đặc
biệt: “Mỗi học sinh là một cá thể riêng biệt, một số cá thể có thể áp dụng phương pháp giảng dạy thông thường Một số cá thể phải có những giải pháp đặc biệt Khi hiểu được tường tận đặc điểm tâm lý của những học sinh đặc biệt này, giáo viên sẽ không còn ngại tương tác đối với các em Ngoài
ra, việc nắm bắt tâm lý của những học sinh đặc biệt sẽ có ý nghĩa trong việc phân phối nguồn lực, thời gian giảng dạy do việc giảng dạy các học sinh này sẽ tốn rất nhiều thời gian so với các học sinh còn lại.”
VI LỜI KẾT
Mọi phương pháp đều có những ưu nhược điểm nhất định không có phương pháp nào là hoàn hảo Giáo viên nên tùy thuộc nguồn lực thời gian và tài chính, tình hình thực tế của lớp mình cũng như bài học để chọn ra phương pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy
Mọi học sinh đều cần được sự tôn trong và yêu thương Học sinh đặc biệt còn cần nhiều hơn thế nữa Là một người giáo viên, hãy thấu hiểu và tôn trọng sự khác biệt của các em để tìm ra phương pháp dạy học tốt nhất cho học sinh của mình
Tân Phú, ngày 26 tháng 11 năm 2022 Người viết
Nguyễn Thị Ngọc Thu