PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO KIÊN HẢI TRƯỜNG TIỂU HỌC AN SƠN ĐỀ TÀI “Kinh nghiệm lồng ghép chuyên đề biển và hải đảo trong quá trình hướng dẫn khám phá khoa học về môi trường xung quanh cho trẻ lớp Mẫu giáo[.]
NỘI DUNG I.CƠ SỞ LÝ LUẬN
CƠ SỞ THỰC TIỄN
1.Đặc điểm của trường Tiểu học An Sơn: a/Về phía trường:
Trường Tiểu học An Sơn, tọa lạc tại xã An Sơn, huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang, là một cơ sở giáo dục phục vụ hai bậc học: tiểu học và mầm non Trường có một điểm chính nằm ở trung tâm xã và ba điểm phụ tại hai ấp An Cư và Bãi Ngự, cùng với một điểm trường Mầm non mới được đưa vào hoạt động từ năm học 2017-2018.
Trường Tiểu học An Sơn gồm có 35 cán bộ công nhân viên chức, trong đó có
24 giáo viên nữ, đặc biệt có 6 giáo viên Mầm non dạy 3 lớp Mẫu giáo tại điểm trường
Trường Mầm non An Sơn được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, phục vụ hiệu quả cho việc dạy và học của giáo viên và học sinh tại trường tiểu học An Sơn.
Trong năm học 2017-2018, lớp Mẫu giáo 3 có 26 học sinh từ 5-6 tuổi, trong đó có 13 em nữ và không có học sinh dân tộc Lớp học được giảng dạy bởi hai giáo viên có trình độ trên chuẩn.
2 Tìm hiểu vấn đề giáo dục chuyên đề biển, hải đảo ở trường Tiểu học An Sơn:
Trong những năm qua, Ban giám hiệu trường tiểu học An Sơn đã chú trọng lồng ghép nội dung về biển và hải đảo vào giảng dạy Trường thường xuyên tổ chức hội thảo và chuyên đề, đồng thời chỉ đạo các tổ sinh hoạt chuyên môn lựa chọn nội dung tích hợp phù hợp, giúp học sinh dễ hiểu và tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả.
Nội dung lồng ghép về biển và hải đảo đã được triển khai và nhận được sự ủng hộ từ nhiều giáo viên, nhưng chủ yếu chỉ được đưa vào bài học qua lời nói, thảo luận trong lớp và sinh hoạt tập thể Điều này khiến cho nội dung lồng ghép trở nên cứng nhắc, khô khan và đôi khi không gần gũi với trẻ em.
3 Thuận lợi và khó khăn của nhà trường trong việc giáo dục chuyên đề biển, hải đảo cho trẻ: a/ Thuận lợi:
Là một giáo viên có trình độ chuyên môn chuẩn, tôi đam mê nghề nghiệp và yêu trẻ Tôi có khả năng đọc và kể chuyện một cách diễn cảm, đồng thời hướng dẫn trẻ em kể chuyện sáng tạo hiệu quả Tôi cũng tạo ra một môi trường lớp học phong phú, khuyến khích sự hoạt động và sáng tạo của học sinh.
- Được sự quan tâm tạo điều kiện của ban giám hiệu nhà trường, đầu tư về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ.
Ban giám hiệu thường xuyên tổ chức các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, thao giảng, và dự giờ thăm lớp để tạo điều kiện cho giáo viên học hỏi và rút kinh nghiệm Ngoài ra, hội thi làm đồ dùng đồ chơi cũng được tổ chức nhằm khuyến khích sự sáng tạo và nâng cao kỹ năng giảng dạy cho các đồng nghiệp.
- Được sự tín nhiệm và tin cậy của phụ huynh. b/ Khó khăn:
Do đặc thù của trường nằm trên một hòn đảo nhỏ, xa đất liền, nên hầu hết các tranh ảnh cho trẻ quan sát không tuân thủ đúng quy định về kích thước và màu sắc.
-Các cháu tuy cùng độ tuổi nhưng trình độ không đồng đều Điều đó dẫn đến thực trạng:
KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG TRƯỚC KHI ÁP DỤNG CHUYÊN ĐỀ
Số trẻ được khảo sát
Số trẻ đạt Số trẻ chưa đạt Số lượng trẻ
1 Trẻ nói được tên vùng biển nơi mình đang sống
2 Trẻ biết kể tên một số bãi biển, một số đảo nổi tiếng của Việt
3 Trẻ biết được nguồn tài nguyên từ biển và lợi ích của biển, đảo.
4 Trẻ biết được nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường biển, đảo.
5 Trẻ phân biệt được hành vi đúng-sai đối với hành động bảo vệ môi trường biển, đảo.
6 Trẻ biết làm những hành động 26 12 46% 14 54% tham gia bảo vệ tài nguyên môi trường biển, đảo.
Kết quả khảo sát cho thấy, mặc dù trẻ em sinh ra và lớn lên ở vùng hải đảo, nhưng không phải ai cũng biết tên các vùng biển, đảo ở Việt Nam, bao gồm cả nơi các em đang sống Số lượng trẻ hiểu rõ về lợi ích và nguồn tài nguyên từ biển, cũng như các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường biển và hải đảo, cùng với những hành động tham gia bảo vệ môi trường, vẫn còn thấp Dựa trên kết quả này, tôi sẽ nghiên cứu và tìm ra nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục.
-Tài liệu, tư liệu về nội dung giáo dục bảo vệ tài nguyên môi trường biển và hải đảo dành cho giáo viên mầm non còn hạn chế.
Nhiều phụ huynh hiện nay chủ yếu tập trung vào công việc kinh tế, đặc biệt là các nghề liên quan đến biển, dẫn đến việc họ phó thác trách nhiệm nuôi dạy và chăm sóc trẻ cho nhà trường và giáo viên mầm non Hệ quả là họ không chú trọng đến việc giáo dục con em về tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, hải đảo.
Nếp sống và thái độ của gia đình đối với môi trường có ảnh hưởng lớn đến hành vi của trẻ em đối với biển đảo Khi gia đình xả rác thải xuống biển, trẻ em sẽ dễ dàng bắt chước và hành động theo cách tương tự, dẫn đến việc gia tăng ô nhiễm môi trường biển.
-Do thiếu sự quan tâm, đầu tư đúng mức khi tổ chức hoạt động lồng ghép giáo dục tài nguyên và môi trường biển, hải đảo cho trẻ.
Đa số giáo viên hiện nay chủ yếu tự học hỏi và chưa được đào tạo chuyên sâu về bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, hải đảo Điều này dẫn đến việc họ gặp khó khăn trong việc xác định và lựa chọn nội dung lồng ghép phù hợp khi cung cấp kiến thức cho trẻ, từ đó ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu của các em.
GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
1 NỘI DUNG BIỆN PHÁP GIÁO DỤC LỒNG GHÉP CHUYÊN ĐỀBIỂN ĐẢO CHO TRẺ:
1.1 Lựa chọn nội dung lồng ghép Biển đảo để đưa vào nội dung học tập:
Trong nghiên cứu này, tôi tập trung vào việc áp dụng bộ môn Khám phá khoa học để lồng ghép nội dung về Biển đảo vào các tiết học, đặc biệt là trong chủ đề Nghề nghiệp Việc lựa chọn các chủ đề học tập phù hợp sẽ giúp học sinh làm quen với môi trường xung quanh và hiểu rõ hơn về vai trò của Biển đảo trong phát triển nghề nghiệp.
Nghề truyền thống tại địa phương bao gồm nuôi trồng thủy sản, đánh bắt và chế biến hải sản, cùng với các dịch vụ du lịch và vận tải hàng hóa Ngoài ra, còn có sự tham gia của lực lượng chú bộ đội biên phòng và hải quân trong việc bảo vệ và phát triển nguồn tài nguyên thiên nhiên Chủ đề này cũng liên quan đến thế giới động vật và thực vật, thể hiện sự đa dạng sinh học và giá trị của hệ sinh thái địa phương.
-Các loại động vật sống dưới nước
-Thực vật trên đảo, dưới biển c/ Chủ đề Giao thông:
-Các loại phương tiện giao thông đường thủy d/ Chủ đề Nước và các hiện tượng tự nhiên:
-Một số hiện tượng tụ nhiên, bảo vệ môi trường nước e/ Chủ đề Quê hương, đất nước:
-Cảnh đẹp quê hương bé (Cảnh biển, đảo)
-Các sản vật địa phương
Tùy thuộc vào từng chủ đề học tập, giáo viên sẽ chọn nội dung tích hợp phù hợp để xây dựng kế hoạch hoạt động Qua đó, tổ chức giờ khám phá khoa học nhằm giúp trẻ tìm hiểu về môi trường xung quanh Tôi đã nghiên cứu và lựa chọn một số nội dung tích hợp cùng với các hoạt động để tổ chức trong giờ khám phá khoa học cho trẻ.
Chủ đề Nội dung tích hợp Tổ chức hoạt động
Nghề nghiệp *Tên gọi, công cụ, sản phẩm và ý nghĩa của một số nghề:
-Khám phá khoa học: Trò chuyện về nghề đánh bắt hải
-Nghề nuôi hải sản -Nghề đánh bắt hải sản -Nghề chế biến hải sản -Làm chú bộ đội biên phòng, chú hải quân
*Một số nguyên nhân gây ô nhiêm môi trường biển, hải đảo:
-Do con người khai thác cạn kiệt tài nguyên biển, đánh bắt cá tùy tiện, khai thác các loại rong, tảo biển quá mức….
Rác thải từ các hoạt động đánh bắt cá, nuôi tôm cá và chế biến hải sản, như sản xuất nước mắm và chế biến mực, thường không được xử lý mà bị đổ thẳng xuống biển.
*Quan tâm đến bảo vệ môi trường:
Nhận xét và tỏ thái độ với hành vi
“đúng”, “sai”, “tốt”, “xấu”. sản, nuôi hải sản ở biển Chế biến hải sản…
-Trò chơi: Ghép tranh về các nghề đánh bắt hải sản.
-Đọc thơ, trò chuyện về chú bộ đội biên phòng, hải quân. -Trò chơi: Chọn hình ảnh đúng, sai (hành động bảo vệ môi trường biển).
Thế giới động vật, thực vật
*Một số động vật, thực vật sống ở biển.
*Ích lợi của động vật, thực vật ở biển:
-Cung cấp thức ăn giàu chất dinh dường.
-Cung cấp nguyên liệu để làm thuốc chữa bệnh.
*Ý thức giữ gìn, bảo vệ môi trường
-Khám phá khoa học: Du lịch dưới lòng đại dương.
-Trò chơi: “Ai chọn nhanh nhất những động vật, thực vật có từ biển”.
-Làm đồ chơi từ vỏ ốc, sò biển -Ghép hình con vật ở biển bé thích bằng lá cây, tạo thảm cỏ, vường hoa trên bờ biển, đảo biển
*Một số phương tiện giao thông trên biển: tàu, thuyền, cano.
*Lợi ích về giao thông biển. Đường giao thông trên biển giúp mọi người đi lại giữa các vùng, các nước và vận chuyển hàng hóa…
*Ý thức của trẻ khi tham gia giao thông trên biển
-Khám phá khoa học: Nhận biết đặc điểm, công dụng của một số phương tiện giao thông đường thủy.
-Trò chơi: Chọn hành vi đúng/ sai khi tham gia giao thông trên sông, biển.
-Tạo hình thuyền buồm bằng xốp bitis, lá cây…
-Vẽ, tô màu, cắt dán tranh ảnh về giao thông trên biển, đảo.
Nước và hiện tượng tự nhiên
*Một số hiện tượng tự nhiên: Cát, nước biển, sóng biển, đảo, rạn san hô…
*Ý thức, hành vi giữ gìn bãi biển, nước biển sạch, trong lành.
-Khám phá khoa học: Trò chuyện về nước biển, cát, sóng biển, các hòn đảo, rạn san hô…
-Trò chơi: “Tạo sóng biển bằng tay”, “Tai ai tinh” (Phân biệt âm thanh tự nhiên: Tiếng mưa, gió, sóng biển…)
-Làm bộ sưu tập (Cắt, dán tranh ảnh) về biển, đảo.
*Nhận biết về biển, hải đảo Việt Nam.
-Tên gọi, vị trí địa lí và một vài đặc điểm nổi bật của một số vùng biển nổi tiếng ở Việt Nam.
*Ích lợi của biển, hải đảo.
Khám phá khoa học về biển và đảo Việt Nam, tìm hiểu về du lịch biển hấp dẫn, thảo luận về vấn đề ô nhiễm môi trường biển, và thưởng thức các bộ phim tài liệu về vẻ đẹp của biển, đảo Việt Nam.
-Cung cấp thức ăn giàu chất dinh dưỡng cho con người.
-Cung cấp nguyên liệu để làm thuốc chữa bệnh cho con người.
-Khu du lịch nổi tiếng để tham quan, nghỉ ngơi, tắm mát.
-Cung cấp năng lượng sạch.
-Cung cấp các mỏ dầu.
*Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường biển, hải đảo.
-Hoạt động âm nhạc: Nghe, múa, hát, vận động theo nhạc các bài hát về biển, đảo quê hương.
-Tô màu, làm sách tranh ảnh về biển, đảo quê hương.
-Sưu tầm các sản vật địa phương: vỏ ốc, vỏ sò (làm tranh hoặc các con vật, đồ chơi bằng vỏ ốc, vỏ sò…)
Khi xây dựng kế hoạch lồng ghép nội dung giáo dục về bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, hải đảo, cần đảm bảo rõ ràng trong từng hoạt động, phát triển theo hướng đồng tâm từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp Nội dung phải gắn liền với thực tế của trường lớp và cụ thể hóa trong từng chủ đề, nhằm chuyển tải hiệu quả vào các hoạt động giáo dục.
Trong quá trình xây dựng kế hoạch, sự phối hợp đồng nhất giữa hai giáo viên là rất quan trọng để cụ thể hóa nội dung cho từng hoạt động học Sự nhịp nhàng và đồng thuận giữa các giáo viên sẽ giúp giải quyết các vấn đề một cách hiệu quả hơn.
Sau khi lập kế hoạch hoạt động, giáo viên tổ chức hướng dẫn trẻ khám phá khoa học về môi trường xung quanh, lựa chọn nội dung lồng ghép phù hợp với chủ đề đang thực hiện.
Khám phá khoa học về nghề đánh bắt và nuôi hải sản trên biển là một hoạt động thú vị, giúp người học hiểu rõ hơn về quy trình chế biến hải sản Qua các trò chơi ghép hình liên quan đến nghề nuôi trồng và đánh bắt hải sản, người tham gia còn được lồng ghép kiến thức về bảo vệ môi trường Bên cạnh đó, việc chọn tranh về các hành động “Đúng” và “Sai” trong bảo vệ môi trường, như bỏ rác đúng nơi quy định và phân loại rác thải, sẽ củng cố thêm ý thức bảo vệ biển và hệ sinh thái.
Hãy trò chuyện với trẻ về công việc của các chú bộ đội hải quân, giới thiệu cho trẻ những hình ảnh về nơi làm việc của họ Đặt những câu hỏi gợi mở như: "Các chú ở trên đảo để làm gì?" và "Vì sao các chú cầm súng đi trên bãi biển?" để giúp trẻ hiểu rằng nhiệm vụ của các chú là bảo vệ biển đảo, một phần quan trọng của đất nước, nhằm ngăn chặn kẻ thù xâm phạm.
-Giáo dục trẻ khi đi tắm biển phải đi với người lớn, không xả rác ở biển…
2.2 Chủ đề thế giới động vật, thực vật:
Tổ chức chương trình du lịch dưới lòng đại dương
Giáo dục trẻ em về việc tiêu thụ hải sản từ biển không chỉ giúp trẻ nhận thức về nguồn tài nguyên phong phú mà còn nâng cao ý thức bảo vệ môi trường biển Giáo viên có thể tạo ra các tình huống giả định để trẻ hiểu rõ hậu quả của ô nhiễm môi trường biển, như việc hỏi trẻ sẽ làm gì khi thấy rác thải trên bãi biển hoặc khi chứng kiến bạn khác vứt rác ra biển Qua những cuộc trò chuyện này, trẻ sẽ nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, từ đó góp phần giữ cho biển và hải đảo luôn sạch đẹp, tạo điều kiện cho con người tận hưởng các khu du lịch mà không lo ngại về ô nhiễm, đồng thời bảo vệ sự sống của động thực vật biển, cung cấp thực phẩm và nguyên liệu cho y học.
Khám phá khoa học: Nhận biết đặc điểm, công dụng của một số phương tiện giao thông đường thủy.
Giáo dục trẻ em về các đặc điểm của một số phương tiện giao thông trên biển là rất quan trọng Điều này không chỉ giúp trẻ hiểu rõ hơn về giao thông biển mà còn nhận thức được lợi ích của nó Bên cạnh đó, việc giáo dục ý thức tham gia giao thông trên biển cũng góp phần nâng cao an toàn cho trẻ khi tiếp xúc với môi trường này.
Trong phần trò chuyện, giáo viên có thể đặt những câu hỏi gợi mở như:
-Con thấy có những loại tàu thuyền nào?
-Ngoài ra con còn biết phương tiện giao thông nào lưu thông trên biển?
-Tàu thuyền qua lại trên biển để làm gì? Tàu thuyền là phương tiện giao thông đường gì?
-Khi tham gia trên các phương tiện đó chúng ta phải làm gì? Vì sao?
Giáo dục trẻ em về tàu thuyền là rất quan trọng, vì đây là phương tiện giao thông đường thủy thiết yếu cho việc khai thác tài nguyên biển, bảo vệ biển đảo, và tạo điều kiện cho việc trao đổi hàng hóa cũng như du lịch giữa các nước.
2.4 Chủ đề Nước và các hiện tượng tự nhiên:
Cho trẻ quan sát những hình ảnh về những bãi biển, những loài tôm, cua, cá, rặng san hô, rong biển…
Cho trẻ xem những hình ảnh về những bãi biển bị ô nhiễm, những nguồn nước thải đổ trực tiếp ra biển.
Xem những rặng san hô và rong biển bị tàn phá do ô nhiễm biển, chúng ta cần gợi hỏi trẻ em về nguyên nhân của vấn đề này Hãy khuyến khích trẻ suy nghĩ về cách bảo vệ biển, làm thế nào để giảm thiểu ô nhiễm và giữ cho môi trường biển luôn sạch đẹp.
Từ đó tổ chức cho trẻ những trò chơi gạch bỏ những hành vi đúng sai với tài nguyên và môi trường biển – hải đảo.
Để giúp trẻ hiểu về sự phong phú và đa dạng của các nguồn hải sản từ biển, chúng ta cần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường biển Điều này bao gồm việc xử lý rác thải và nước thải một cách hợp lý, tránh đổ trực tiếp ra biển, cũng như không sử dụng các phương tiện đánh bắt hải sản gây ô nhiễm và cạn kiệt tài nguyên biển.
2.5 Chủ đề “Quê hương, đất nước”