đề tài công tác xã hội

Khi làm việc với thân chủ, nhân viên xã hội cần phải tìm hiểu những mong đợi của họ, trên cơ sở đó phác thảo ra bản hợp đồng làm việc giữa nhân viên xã hội và thân chủ đôi bên phải có sự

MỤC LỤC

Đề tài .Trang

Khái niệm về thời gian trong công tác xã hội 4

Thực hành xây dựng các trường hợp điển cứu 8

Quyền lực là gì 20

Những tiêu chuẩn mà nhân viên xã hội phải có 21

Những giá trị chủ yếu trong công tác xã hội 23

Những vai trò khác nhau của nhân viên xã hội 31

Các giai đoạn của công tác xã hội 33

Một số kỹ năng giao tiếp cơ bản 42

Sơ đồ thế hệ 47

Bản đồ sinh thái 50

Phương pháp tiếp cận với thân chủ 57

Can thiệp nhóm đến can thiệp gia đình 66

Bốn thành tố của hợp đồng 76

Kỹ năng làm việc với cá nhân 86

Cấu trúc gia đình 100

Tiến trình nhóm và sự can thiệp nhóm 105

Phaàn phuï luïc 130

NỘI DUNG TẬP HUẤN NGÀY THỨ NHẤT:

(04/08/1997)

- Mối tương quan xã hội giữa nhân viên xã hội (NVXH) và thân chủ (TC)

- 5 chủ đề đang được ngành công tác xã hội (CTXH) quan tâm

- Xây dựng các trường hợp điển cứu để thảo luận suốt khoá học

Khi làm việc với thân chủ, nhân viên xã hội cần phải tìm hiểu những mong đợi của họ, trên cơ sở đó phác thảo ra bản hợp đồng làm việc giữa nhân viên xã hội và thân chủ (đôi bên phải có sự trao đổi và thoả thuận thoải mái), điều nầy có vẻ nghịch lý vì khi thân chủ bối rối ta lại hỏi họ mong chờ gì, điều nầy có nên không? Nên bắt đầu từ chỗ thân chủ đến (từ thời điểm, điạ điểm và những nhu cầu của thân chủ) Chúng ta xác định xem thân chủ đang ở đâu? Như vậy giữa ta và thân chủ mới là đối tác của nhau

Khi thân chủ gặp căng thẳng, nhân viên xã hội cần giúp thân chủ nhìn thấy nhu cầu bức xúc nhất (nhu cầu ưu tiên) của họ, nhân viên xã hội có thể hỏi thân chủ rằng điều gì đã làm cho họ trăn trở từ lâu Sau đó chúng ta mới chuẩn bị bản hợp đồng làm việc giữa ta và thân chủ

Bản hợp đồng

Hợp đồng làm việc với thân chủ phải rõ ràng, có sự bàn bạc thoả thuận của đôi bên, đôiù khi bản hợp đồng cần phải điều chỉnh để phù hợp với diễn biến thời gian Tất cả hợp đồng đều có 3 phần : Phần 1: Mục đích (Tại sao ta đến đây?)

-Mục đích cá nhân

Phần 3: Nội dung (Chúng ta sẽ phải làm gì?)

Ba điểm nầy được qui định bởi cơ cấu tham gia (bối cảnh chung)

Khái niệm về thời gian trong công tác xã hội.

Thời gian trong công tác xã hội bắt đầu bằng lượng giá, thẩm định dấn thân Trong giai đoạn dấn thân, chúng ta tìm hiểu nhau, hoạch định lên kế hoạch, thực tế có những hoạt động cụ thể và kết thúc với lượng giá Có thể sau lượng giá, kết thúc hợp đồng hoặc có thể hợp đồng lại

Công tác xã hội có khi đi qua giai đoạn nhân viên xã hội tiếp xúc thân chủ chỉ khoảng một tiếng đồng hồ, có khi kéo dài khoảng 5-7 năm và nhân viên xã hội thường phải trải qua giai đoạn đó mặc dù

hệ thống thân chủ nhỏ hay lớn (cá nhân hay cộng đồng), người ta gọi đó là công tác xã hội mang tính thực hành (đại cương)

Hiện nay công tác xã hội có những kỹ năng cốt lõi được thực hiện ở từng giai đoạn dù hệ thống thân chủ nhỏ hay lớn, đây không phải là điều thay đổi dễ dàng đối với công tác xã hội (nhưng ở Mỹ, chúng tôi đã thay đổi) Khi làm công tác xã hội, cách tiếp cận không thay đổi, xu hướng chung là đa khoa, có nghiã là phải biết hết mọi thứ, nhưng ít lắm là sử dụng kỹ năng giống nhau cho từng trường hợp khác nhau

Công tác xã hội mang tính tổng quát là chủ đề của công tác xã hội ngày nay, nhấn mạnh đến sức mạnh của thân chủ (Công tác xã hội ngày xưa dựa vào những khó khăn của thân chủ) Khi bàn về công

tác xã hội, phải nhớ đến hệ sinh thái(cá nhân, gia đình, xã hội, nền văn hoá) thì ta sẽ biết cần phải can thiệp ở cấp nào, chính đặc tính nầy đã làm cho công tác xã hội có những đặc tính riêng của mình là:

- Cá nhân không vận hành một mình

- Có khi nhân viên xã hội chỉ chăm bẵm vào cá nhân, không chú ý đến môi trường xung quanh cá nhân

- Có khi nhân viên xã hội chẳng can thiệp vào cá nhân, chẳng can thiệp vào môi trường mà chỉ giúp về phương tiện

- Có khi nhân viên xã hội chỉ tập trung vào môi trường, không chú ý vào cá nhân (vì môi trường cần thay đổi)

Nhân viên xã hội phải làm việc cả 3 cấp: cá nhân, xã hộivà môi trường, đó là điều khác biệt giữa công tác xã hội với nghề khác Đối với nhân viên xã hội đôi khi ta có kỹ năng để làm việc cả 3 cấp, nhưng đôi khi ta không có nguồn lực để can thiệp vào 3 cấp đó Nhiệm vụ của ta là giúp con người cá nhân thích nghi vào môi trường mà đôi khi không được can thiệp ở cấp cao hơn

Kinh nghiẹâm khi can thiệp ở 3 cấp bị bế tắc Ta phải đối phó với những vướng mắc đó như thế nào?

* 5 nguyên tắc tháo gỡ cơ bản

1 Thân chủ được coi là quan trọng nhất

2 Nhân viên xã hội làm việc theo kiểu đối tác với thân chủ, hai bên cùng làm việc để đi đến

giải pháp

3 Áp dụng xu hướng công tác xã hội tổng quát mang tính linh hoạt, có thể đi từ cấp nầy đến cấp kia khi cần thiết

4 Săn sóc chính mình (Nhân viên xã hội phải quan tâm đến chính bản thân mình)

5 Nhân viên xã hội luôn luôn phải làm công tác nghiên cứu khoa học để biết cái gì là phù hợp, cái gì không phù hợp

Thí dụ: Chúng ta suy nghĩ về một trường hợp, chúng ta có thể can thiệp ở nhiều cấp khác nhau Có người nói công tác xã hội là một nghệ thuật, có người nói công tác xã hội là một khoa học, chúng ta phải biết kết hợp cả hai quan niệm nầy lại

* 5 chủ đề đang được quan tâm của công tác xã hội

1 Công tác xã hội tổng quát

2 Quan tâm đến sức mạnh của thân chủ

3 Cách tiếp cận hệ thống sinh thái

4 Cá nhân trong môi trường

5 Công tác xã hội thực hành (áp dụng trong nghiên cứu và giảng dạy)

Thực hành xây dựng các trường hợp điển cứu

Mỗi nhóm xây dựng một trường hợp mà nhân viên xã hội muốn giúp đỡ (mô tả theo cấu trúc thuộc lãnh vực đại cương), hồi tưởng lại gia đình thân chủ mà nhân viên xã hội đã gặp (trường hợp trình bày có thể là trường hợp thật hoặc lấy từ nhiều trường hợp mà nhân viên xã hội đã gặp) Các trường hợp sẽ được sử dụng trong suốt khoá học

Trường hợp 1: Trẻ vị thành niên hành nghề mãi dâm (đây là một trường hợp hoàn toàn có

thật)

Cô N,16 tuổi hành nghề mại dâm, sống với người chồng hờ 18 tuổi là M, M là dân bụi đời từ Bắc vào Nam Cô N học đến lớp 3 phải nghỉ học, ngoại hình đẹp, sức khoẻ tốt Chồng là tay ma cô đưa cô

đi đón khách trên đường phố Mẹ cô N trước đây cũng hành nghề mại dâm, có 4 đời chồng, chồng thứ

ba là cha ruột của N đã chết, Ba ông chồng kia cũng lần lượt biến mất, mẹ N đánh bài thường xuyên Lúc 15 tuổi, cô N bị mẹ dẫn đi bán trinh cho một người Đài Loan lấy 4 chỉ vàng để trả nợ N chấp nhận bán trinh bởi vì cô cho rằng đó là hành động trả hiếu cho mẹ Sau đó hai chị ruột dắt N vào con đường mại dâm Trong lần đứng đường đón khách, cô bị công an thu gom đưa lên trường Phụ nữ 2, Thủ Đức Khi ra trường cô tiếp tục hành nghề mại dâm Có lần gặp phải khách làng chơi quá bạo dâm khiến cô phải nằm viện mất 3 ngày mới phục hồi sức khoẻ Hiện nay cô N vẫn sống với gia đình ở khu

ổ chuột Bến Chương Dương, Q.1, TP.Hồ Chí Minh

Mẹ N 45 tuổi, có 4 đứa con của 4 ông chồng, cha ruột chết lúc N khoảng 3 tuổi nên N không nhớ rõ mặt cha N có 2 chị gái và 1 cậu em trai cùng mẹ khác cha Mẹ và hai chị của N đã bỏ nghề mại dâm Bà mẹ hiện đang bán vé số và thu nhập chỉ đủ nuôi cậu con trai 13 tuổi đang học lớp 4, lớp tình thương ở phường, hai chị của N đã có chồng đàng hoàng, có con và ở riêng Cả hai chị của N đều được chính quyền điạ phương trợ vốn bán hoa tươi ở chợ

Sau sự kiện bị bạo dâm, N muốn từ bỏ nghề mãi dâm Hiện nay rất muốn được chính quyền điạ phương hỗ trợ vốn để bán trái cây ở chợ gần nhàCô muốn dứt khoát không muốn sống chung với người chồng hờ nhưng rất khó vì anh cứ bám theo cô hoài

Trường hợp 2: Gia đình ông Bảy (đây là một trường hợp có thật, khi xây dựng, nhóm có thêm

một vài chi tiết nhỏ)

Gia đình ông Bảy gồm có 5 người, hai vợ chồng và 3 người con (2 trai, 1 gái) Đây là một gia đình nghèo ở đô thị đang gặp khó khăn Ông Bảy 44 tuổi đang làm công nhân mai táng, nghiện rượu nặng, bà Bảy tên Lan 33 tuổi, làm nghề chôm chiã giỏ của người khác ở chợ, khi đi hành nghề bà dẫn theo cả cô con gái Uùt Thỉnh thoảng bà Bảy cũng làm những nghề lặt vặt tại chung cư như làm hoa vải để kiếm thêm Ông bà Bảy cưới nhau cách đây 17 năm Trước khi lấy ông Bảy, bà Lan đã có một đời chồng và 2 đứa con riêng, đứa con trai lớn tên Hai 22 tuổi, bỏ đi bụi từ lâu, không liên hệ với gia đình, cô gái kế tên Ba 19 tuổi cũng bỏ đi bụi cách đây 3 năm, hiện đã có gia đình, có liên hệ với mẹ nhưng không có liên hệ về tài chánh Bà Lan có 3 đứa con chung với với ông Bảy, đứa con trai 16 tuổi tên Tư, học đến lớp 3 thì nghỉ học, hiện đang làm hồ để phụ giúp gia đình, bé trai tên Năm 14 tuổi đang học lớp 6 trường phổ cập, bé gái út tên là Sáu, 10 tuổi đang học lớp 3 phổ cập

Gia đình ông Bảy trước đây sống ở thành phố Hồ Chí Minh, sau một thời gian đi kinh tế mới, họ trở về sống cắm dùi và được chính quyền điạ phương bán cho 1 căn hộ chung cư Vì không đủ tiền nên ông Bảy và một số hộ góp tiền chung đểmua 1 căn hộ, nhiều gia đình sống trong một căn hộ chật chội dễ phát sinh mâu thuẫn Khi có sự cãi vã với các hộ khác, gia đình ông Bảy dọn ra sống ở hành lang chung cư

Ông Bảy xuất thân trong một gia đình nghèo thành thị, có 10 anh chị em đều có gia đình riêng nhưng tất cả đều khó khăn nên không thể hỗ trợ nhau về kinh tế Bà Lan xuất thân trong một gia đình nghèo, bị chồng bỏ phải mang 2 con lên kinh tế mới sinh sống Ở đây bà Lan gặp ông Bảy và hai người cùng sống chung Hai đứa con riêng của bà Lan do mâu thuẫn với bố dượng đã bỏ nhà đi bụi đời Người chồng cũ của bà Lan không còn liên hệ với bà và cả 2 con

DÒ SÓNG: TRƯỜNG HỢP GIA ĐÌNH BÀ BẢY

4 Dứt bỏ (Detachment)

5 Cởi mở (Openness)

(Incorporation)

- Phụ nữ

- Nghèo

- Thương con

- Muốn giào dục con

- Có chồng trươc

- Có ba con với đời

chồng hiện nay

- Không biết làm gì

- Không muốn gặp nhân viên xã hội

- Muốn gặp ai đó cò thể giúp đỡ

- Muốn bỏ chồng

- Tôi không muốn suy nghỉ gì nữa

- Tôi cố gắng không nhớ đến những đứa con với chồng trước

- Bước lùi lại

- Nhìn lại vấn đề theo khía cạnh lý trí

- Phân tích thông tin và phân tích phản ứng của chính mình

CN xây dựng Nội trợ

Bà nội70t

Cha ghẻ 42t

Cha ruột40t

Học sinh trường VHVL quậy phá

AN

12 tuổi

Mẹ

Việc làmkhông ổn định

TIÊU CHUẨN ĐỂ XÁC ĐỊNH TỐT MỤC TIÊU

2) Hình thức tiến trình “Như thế nào” “Bạn sẽ phải làm việc đó như thế nào”

3) Tại nơi đây và bây giờ “lối mòn” “Như bạn rời khỏi đây hôm nay, và bạn

đang trên lối mòn, bạn sẽ phải làm gì khác hơn hoặc tự cứu bạn một cách khác hơn?”

4) Càng riêng biệt càng

tốt

“một cách riêng biệt” “Bạn sẽ phải làm thế nào việc đó một

cách riêng biệt?”

5) Kiểm soát của thân

chủ “bạn, anh, chị” “Bạn sẽ phải làm gì nếu việc đó xảy ra với bạn?”

6) Theo ngôn ngữ của

thân chủ Sử dụng từ của thân chủ

From Walter, J and Peller, E (1992) Becoming Solution Focused in Brief Therapy New York: Brunner Mazel

Hiện tại ông Bảy sức khoẻ yếu, tuổi cao, thất nghiệp lại thêm nghiện rượu nặng, hành hạ vợ con nhiều hơn Mặc dù đứa con thứ tư đã có việc làm nhưng thu nhập quá thấp cũng chẳng thấm tháp vào đâu Bà Lan phải làm việc nhiều hơn để nuôi sống gia đình Bà mong muốn hai đứa con út phải được học hành đến nơi đến chốn Tình hình hiện tại có thể kéo đứa trẻ đang học lớp 6 phải bỏ học đi làm việc để kiếm tiền phụ gia đình

Cái khó khăn mà nhân viên xã hội gặp phải là bà Lan không nói hết những khó khăn mà bà đang gặp phải (bà không dám nói việc làm hiện tại của bà) và nhân viên xã hội rất khó tiếp cận với bà

Lan

Trường hợp 3: Trường hợp bé An (đây là một trường hợp có thật, khi xây dựng trường hợp,

nhóm có thêm thắt một vài chi tiết nhỏ)

An là một cậu bé 12 tuổi, sống với mẹ là bà Hoa và cha ghẻ là ông Việt ở khu Mã lạng, phường Nguyễn Cư Trinh, Quận 1 An đang học lớp 3 trường Vừa học vừa làm 15 tháng 5, cá tính hay quậy phá, đánh bạn, nhưng sống rất khép kín, khó tiếp cận An rất thương mẹ, thù ghét cha ruột và cha dượng bởi vì cả 2 đều hay mắng chửi và không lo lắng chăm sóc An Mỗi khi bị cha ghẻ mắng nhiếc xua đuổi, An bỏ về nhà cha ruột, nhưng chỉ sống được vài hôm thì cha ruột lại tìm cách đuổi An trở về với mẹ Bà nội An rất thương cháu nhưng không nhận nuôi, thỉnh thoảng bà hay gửi tiền quà cho An Mẹ An 38 tuổi, nội trợ, sống phụ thuộc vào đồng lương ít ỏi của cha ghẻ

Cha An là ông Tâm 40 tuổi, công nhân xây dựng Sau khi chia tay với mẹ An ông vẫn chưa lấy vợ khác, hiện đang sống chung với bà nội và hai cô của An Oâng Tâm không còn liên hệ với bà Hoa Cha ghẻ của An là ông Việt 42 tuổi, thợ hàn

Cha mẹ An lấy nhau do sự sắp xếp của hai bên cha mẹ Khi bà Hoa mang thai An thì phát hiện cha An đang cặp bồ với một phụ nữ khác Sau một trận cãi vã kịch liệt, bà cương quyết bỏ đi Trong lúc bơ vơ, bụng mang dạ chửa bà gặp lại người yêu cũ là ông Việt Ông Việt đã chăm sóc, bảo bọc bà Hoa cho đến khi mẹ tròn con vuông và hai người đã chung sống từ đó đến nay Hiện tại việc làm của ông Việt không ổn định, thu nhập giảm, ông sanh tật uống rượu, hay cau có, gắt gỏng, đánh đập và đuổi An về cha ruột Mẹ An tuy thương con nhưng lại tỏ ra bất lực trước thái độ của chồng đối với con riêng

Bé An hiện nay rất cô độc, đôi lúc nó muốn bỏ nhà đi bụi nhưng nó rất thương mẹ nên không nỡ bỏ đi An thù ghét cha ruột và dượng ghẻ, An muốn bỏ học và đâm ra chán nản thích quậy phá, trêu chọc và đánh bạn

Trường hợp 4 : Gia đình ông Hiếu (đây là một trường hợp có thật, khi xây dưng, nhóm có thêm

thắt một vài chi tiết nhỏ)

Ông Hiếu và bà Mai lấy nhau được 28 năm, họ có 3 ngưới con Cậu lớn tên Hoàng 25 tuổi là kỹ

sư điện, đang làm việc tại Xí nghiệp Điện thành phố, cô gái kế tên Hoa 20 tuổi là giáo viên và cô út 15 tuổi đang học lớp 9 Ông Hiếu làm nghề kinh doanh buôn bán, tính tình độc đoán, gia trưởng; bà Mai ở nhà lo nội trợ và quán xuyến công việc gia đình, bà là một phụ nữ luôn theo ý chồng, không dám quyết định một công việc gì cả Gần đây công việc làm ăn buôn bán của ông Hiếu gặp thất bại, ông quyết định bán căn nhà đang ở để về quê mua căn nhà rẻ hơn mà không cần bàn bạc với vợ con trong gia đình Đúng vào thời điểm nầy cô Hoa có quan hệ với một thanh niên và đã có thai 2 tháng nhưng cô không dám nói cho cha mẹ biết

Khi dọn về quê sinh sống, gia đình ông Hiếu chẳng có bà con, bạn bè gần gũi Cậu lớn đi làm việc xa hơn; cô Hoa lo lắng chưa biết cách nào để xin làm đám cưới vì gia đình đang sa sút, túng quẫn; còn riêng cô gái út thì buồn bực vì phải xa trường xa bạn, cô cảm thấy bị hụt hẫng

Ông Hiếu mồ côi cha mẹ lúc 10 tuổi, sống với ông nội Ông nội là người nghiêm khắc, mọi việc trong gia đình đều phải làm theo ý kiến của ông ta vì vậy ông Hiếu cũng có cá tính giống như ông nội Ông Hiếu học hết cấp 3 thì đi vào nghề kinh doanh buôn bán Ông Hiếu không có anh em ruột thịt giúp đỡ, còn gia đình bên vợ lại quá nghèo khổ

Công việc làm ăn thất bại, gia đình sa sút ông Hiếu xuống tinh thần, mượn rượu quên buồn, ông bỏ phế chuyện gia đình Cậu con trai lớn thụ động không dám có ý kiến Cô con gái út hay chống đối ông nên thường bị ông đánh đập, việc học hành của cô sa sút do đó cô muốn bỏ học Cô Hoa giáo viên, do ảnh hưởng của gia đình nên trút mọi bực dọc lên đầu học trò, hay đánh đập học trò trong lớp học Nhà trường đã nhiều lần mời cô lên văn phòng nhắc nhở nhưng cô vẫn chưa khắc phục được Ban Giám Hiệu đã đưa cô đến gặp nhân viên xã hợp để được hỗ trợ

Phần thảo luận

Dựa vào các trường hợp đã xây dựng, các nhóm tìm sức mạnh của thân chủ, của gia đình thân chủ và của cộng đồng

Trường hợp 1 : Trẻ vị thành niên hành nghề mại dâm

- Sức mạnh của thân chủ:

+ Cô N trẻ, khoẻ, có sắc đẹp

+ Có chồng nhưng chưa có con

+ Muốn bỏ nghề mại dâm

- Sức mạnh của gia đình thân chủ

+ Mẹ và hai chị đã bõ nghề mãi dâm

+ Mẹ và hai chị đã có nghề để kiếm sống

- Sức mạnh của cộng đồng

+ Quan tâm đến gia đình thân chủ

+ Hỗ trộ vốn cho mẹ và hai chị của thân chủ để buôn bán

Trường hợp 2 : Gia đình ông Bảy

- Sức mạmh của thân chủ

+ Thương con, muốn con trở thành người tốt

+ Thấy được việc làm sai trái của mình

+ Có nghề thêu và nghề làm hoa vải

- Sức mạnh của gia đình

+ Các con đều biết thương cha mẹ

+ Hai đứa con út biết nghe lời mẹ đi học

+ Cậu con trai tên Tư biết đi làm để phụ giúp gia đình

Trường hợp 3 : Trường hợp bé An

- Sức mạnh của thân chủ

+ Có hiếu vói mẹ

+ Có sức khoẻ tốt

+ Có sức chịu đựng trước sự hắt hủi của cha ruột và dượng ghẻ

+ Vẫn tiếp tục đi học

- Sức mạnh của gia đình bé An

+ Mẹ rất thương con

+ Cha ruột chưa lấy vợ, có việc làm ổn định

+ Bà nội rất thương cháu, hay giúp đỡ an ủi cháu

Trường hợp 4 : Gia đình ông Hiếu

- Sức mạnh của gia đình

+ Hai con lớn có việc làm ổn định

+ Gia đình có trình độ văn hoá, có sức khoẻ

+ Tuy làm ăn bị thua lỗ, tinh thần căng thẳng hay cáu gắt bực bội đánh con nhưng gia đình vãn giữ được nề nếp, trật tự trên dưới

Giảng viên đặt vấn đề.

1 Khi nói về sức mạnh thân chủ các bạn có cảm nghĩ gì ?

2 Các bạn có nghĩ rằng thân chủ hay nhóm thân chủ sẽ nhìn thấy sức mạnh của mình không ? (Đây là công việc mà nhân viên xã hội phải làm)

3 Các trường hợp mà các bạn xây dựng có những điểm tương đồng như mối quan hệ trong gia đình tốt (trong gia đình chỉ cần một người thay đổi, nếu một người trong hệ thống thay đổi thì những người khác sẽ thay đổi theo)

4 Với thân chủ chúng ta có nhiều cách để làm việc chứ không phải chỉ có một cách duy nhất mà thôi

Bảng trường hợp điển cứu

Nhân viên xã hội:

Tên thân chủ:

Đặc điểm (cấu trúc gia đình, tình trạng gia đình, nghề nghiệp, học vấn, sức khoẻ )

Tổ chức cuộc sống quá khứ và hiện tại (ai, ở đâu, các điều kiện)

Lịch sử liên quan

Mối quan tâm hiện tại nhu cầu

NỘI DUNG TẬP HUẤN NGÀY HAI

(05/08/97)

- Thành tố của mối quan hệ giúp đỡ

- Sự khác nhau giữa mối quan hệ giúp đỡ với mối quan hệ bạn bè

- Quyền lực

- Những tiêu chuẩn mà nhân viên xã hội phải có

- Những giá trị chủ yếu trong công tác xã hội

- Vai trò khác nhau của nhân viên xã hội đối với thân chủ

Mối quan hệ giúp đỡ

Mục đích của mối quan hệ giúp đỡ là làm cho thân chủ có sự thay đổi và tăng trưởng, giá trị chung của nhân viên xã hội là phải làm thế nào, hành động thế nào để nhằm vào mục đích đó,

- Những giá trị tích cực trong mối quan hệ giúp đỡ là: chấp nhận, tôn trọng, lắng nghe, trung thực, bảo mật và đồng cảm

- Mối quan hệ giúp đỡ và mối quan hệ bạn bè có sự khác biệt về thời gian, mức độ gần gũi, sự chia sẻ các quan điểm và quyền lực

- Trong mối quan hệ giúp đỡõ có sự bình đẳng với nhau về quyền lực hay không ?

Khi một người có nhu cầu được giúp đỡ, và người giúp đỡ là người có quyền lực Nhân viên xã hội là người được đào tạo, có kỹ năng, có tài nguyên để giúp đỡ thân chủ; đó chính là quyền lực của

nhân viên xã hội và thân chủ cũng hiểu rõ điều nầy Vấn đề quan trọng là nhân viên xã hội phải hiểu được quyền lực của mình mà sử dụng

Quyền lực là gì ?

Quyền lực là khả năng ảnh hưởng tới người khác, cho nên nhân viên xã hội có rất nhiều quyền lực khi tiếp xúc với thân chủ Công cụ của nhân viên xã hội là quyền lực, đó là những kiến thức, cơ quan làm việc của nhân viên xã hội và sự ủy thác của thân chủ Đó là lý do để ta làm việc và hợp đồng rõ ràng với thân chủ, để thân chủ biết một cách rõ ràng về những gì mà ta đem đến cho thân chủ,

ta mong đợi gì ở họ và những kết quả từ hành vi của họ, đặc biệt trong những hoàn cảnh quyền lực thể hiện rõ ràng

Khi nói về quyền lực ta thấy khó cảm nhận được từ này Có nhiều cách khác nhau để hiểu từ quyền lực Nhân viên xã hội phải ý thức được từ nầy trong chính bản thân mình Một điều cơ bản trong công tác xã hội là nhân viên xã hội không thể khách quan 100%.Chúng ta biết mỗi cá nhân đều có những suy nghĩ của mình, ý thức về bản thân mình, đó là một công cụ để giúp đỡ thân chủ

Có một số người dùng từ thẩm quyền thay cho quyền lực (họ mang thẩm quyền như một áo khoác khi làm việc) Nhân viên xã hội phải mang quyền lực suốt quá trình làm việc với thân chủ

Những tiêu chuẩn mà nhân viên xã hội phải có

Tiêu chuẩn 1 Sự tự ý thức

Tiêu chuẩn 2 Mục đích của mối quan hệ

Không có một mối quan hệ công tác xã hội nào mà không có mục đích, không khi nào ta lại muốn gần thân chủ như tình bạn mà phải xác định rằng ta đến với thân chủ bằng mục đích

Thí dụ :

Đằng sau mục đích giảng dạy, các giảng viên, kiểm huấn viên có thể đặt câu hỏi với học viên :

“Chúng tôi phải làm gì cho các bạn?” và học viên có thể đặt lại câu hỏi với giảng viên “Vậy mục đích của các anh là gì?”

Tiêu chuẩn 3 Tất cả nhân viên xã hội cùng có một giá trị

Mỗi nhân viên xã hội phải tuân thủ, gìn giữ những giá trị nầy, ví dụ khi ta làm việc với thân chủ thì chúng ta tôn trọng và chấp nhận thân chủ, chúng ta không trông chờ thân chủ đối xử với chúng ta như vậy Chúng ta phải làm việc trong trách nhiệm, tôn trọng và chấp nhận thân chủ

Tiêu chuẩn 4 Phục vụ nhu cầu thân chủ

Điều nầy có nghiã là chúng ta đặt lại công việc của chúng ta? chúng ta sẽ đạt được sự hài lòng khi nhìn thấy sự thay đổi và tiến triển của thân chủ chứ không phải ở trong lòng chúng ta

Bài tập nhỏ:

Mỗi học viên ghi lại công việc của mình từ trước đến nay, các anh chị đã có những kinh nghiệm

gì về gia đình, bạn bè, giáo dục, đào tạo Những cái đó giúp anh chị dẫn đến ý muốn như thế nào? Tại sao chúng ta làm công tác nầy? Tại sao chúng ta muốn đứng ở cương vị nầy?

Bài tập nầy giúp cho ta hiểu thân chủ hơn, cách giảng dạy cho sinh viên, không nên áp đặt ý kiến của ta lên thân chủ Chúng ta chấp nhận bản thân mình nhưng phải sử dụng một cách thận trọng

Giá trị.

Giá trị là những điều chúng ta muốn có (phải, nên, cần, đó là những câu muốn diễn tả giá trị), mỗi người đều có một giá trị độc đáo, đó là nguồn gốc gia đình, xã hội, nghề nghiệp Sự nhìn nhận giá trị của mỗi người khác nhau Đôi khi ta giả định mỗi người đều hiểu, nên ta không đề cập đến hoặc đôi khi ta cho rằng ta và người khác có những giá trị khác nhau, nên ta cũng không nói đến những điều đó nữa Có khi những giá trị đó cạnh tranh lẫn nhau Ví dụ như : Có người xem việc tự quyết là giá trị con

người cá nhân, tầm quan trọng của con người là giá trị và song song đó họ lại tin vào tính quan trọng trên hết của gia đình

Các giá trị đôi khi cạnh tranh lẫn nhau nhưng vẫn tồn tại song song nhau Chúng ta nghĩ là người

ta phải đấu tranh để kiếm sống (đúng là người ta phải cố gắng đấu tranh), nhưng đồng thời chúng ta phải tin rằng mỗi người phải có nhu cầu cơ bản để mà sống và chúng ta tin rằng các thân chủ đều phải được chấp nhận cho dù họ là ai Nhưng chúng ta không thể chấp nhận tất cả những hành vi của thân chủ Điều nầy giải thích vì sao có khi các giá trị lại đối đầu với nhau

Điểm phân biệt giữa nhân viên xã hội với người khác là nhân viên xã hội hiểu được giá trị của mình rõ ràng Tất cả mọi người đều có những giá trị, nhưng tất cả mọi người đều phải ý thức được giá trị của mình vào các công việc

Những giá trị chủ yếu trong công tác xã hội

1 Phục vụ phúc lợi thân chủ: (phục vụ thân chủ, đó là mục đích đầu tiên của nhân viên xã hội)

2 Công bằng xã hội: (đó là đấu tranh trước những bất công trong xã hội)

3 Phẩm giá của con người: (tôn trọng giá trị, không tôn trọng hành vi)

4 Tầm quan trọng của những mối quan hệ con người: (Qua mối quan hệ con người có sự thay đổi)

5 Sự hòa hợp: (chúng ta phải cư sử thế nào để tạo sự tin tưởng nơi thân chủ)

6 Năng lực: (chúng ta phải thật sự tự giáo dục chính mình để hiểu thân chủ chúng ta)

Những tiêu chuẩn đạo đức nầy không gò ép, không bắt buộc ta phải cứng ngắc trong mọi tình huống Chỉ có nhân viên xã hội là người phải tuân thủ những giá trị Chúng ta không thể mong đợi thân chủ đối xử với chúng ta theo một cách nào đó.Từ những giá trị nầy, đòi hỏi ta phải có những cư xử nhất định, những tiêu chuẩn đạo đức được đặt ra đối với điều ta cư xử với thân chủ, với đồng nghiệp chúng

Trường hợp của cô N, cô N chấp nhận chứ không có sự lựa chọn (sự chấp nhận những giá trị đạo đức của cô N đi ngược lại giá trị của xã hội thì việc giải quyết thật là khó) Chúng ta phải làm gì dể giúp thân chủ có sự chọn lựa

Nhân viên xã hội đã chấp nhận những mâu thuẫn giá trị của thân chủ để giải quyết từ từ, trao cho họ những khả năng chọn lựa cho dù họ chọn sai Cho họ biết những giới hạn trong sự chọn lựa của họ Đây là những khó khăn của nhân viên xã hội và rất là phức tạp để nhân viên xã hội áp dụng quyền lực của mình đó là khả năng làm thân chủ thay đổi và tiến triển

Khi thân chủ đến với chúng ta họ đã có những quyết định không đúng, nhân viên xã hội phải giúp họ nhận thấy để sửa chữa và thay đổi, nhân viên xã hội có quyền nói thẳng những điều mình suy nghĩ nhưng không đòi hỏi thân chủ phải làm theo ý mình

Trường hợp của Bé An (Tính riêng tư và bảo mật)

Một chi tiết bé An bị cha ruột và cha ghẻ đánh đập và ta nghĩ ngay đến hoàn cảnh để bé An kể cho chúng ta và nó muốn chúng ta giữ bí mật thì chúng ta phải cư xử thế nào để đứa bé muốn giữ riêng

tư và bí mật

Trò chơi vẽ hình

- Vai trò 1: người nói (có 1 hình vẽ có sẵn, người nói có nhiệm vụ truyền đạt nội dung để người vẽ vẽ lên một tấm hình theo nội dung có sẵn)

-Vai trò 2: người vẽ (cần có sự chỉ thị rõ ràng, cần có mục đích, cần sự hỗ trợ khuyến khích của người nói)

Người nói cần có sự chỉ thị rõ ràng, nói hướng phải, hướng trái, góc cạnh, độ nghiêng Khi nhìn toàn diện tấm hình thì ta gọi là hình tổng thể của vấn đề, tấm hình cho sẵn có người nói nó giống đôi giầy bốt, có người nói giống đôi vớ, có người lại cho rằng nó giống hình nước Ý Khi ta diễn tả hình nầy bằng một hình ảnh cái vớ thì ta giả định ta và người kia cùng có chiếc vớ Nếu hai người cùng hiểu một từ giống nhau thì đủ hiểu tất cả, người vẽ có thể hình dung và vẽ ra được Thông thường ta hay tả về cái chung tổng quát trước sau đó mới đến các chi tiết nhỏ

Các phương pháp phổ biến:

1 Dùng hình học để diễn tả: Khi hai người hiểu từ như nhau thì việc giao tiếp sẽ dễ dàng (đôi khi ta dùng từ trong ngành thì thân chủ không hiểu, thân chủ có cảm giác họ ngu nên không hiểu được)

2 Phương pháp tưởng tượng hình dung ra một ý nghĩ về hình ảnh nào đó Trong phương pháp nầy nếu ta nếu ta chỉ thị từng bước, người vẽ rất khó quyết định

3 Phương pháp định lượng (tô màu các ô): Phương pháp nầy chính xác

4 Phương pháp nhìn nền (không nhìn hình): Đây là người có cái nhìn khác thường, nếu là nhân viên xã hội họ sẽ gặp nhiều khó khăn

Giới hạn nhìn theo kính vạn hoa

- Tính cách cá nhân: Đầu tiên cho nhận thức riêng của mỗi người, cách nhìn nầy tùy thuộc vào kinh nghiệm bản thân, cách chúng ta nhìn thế giới bên ngoài

- Tính cách văn hóa: Mỗi người nhìn thế giới một cách khác nhau do ảnh hưởng văn hóa khác nhau

- Tính cách nghề nghiệp: Do kinh nghiệm công tác xã hội (do đào tạo chuyên nghiệp của chúng ta)

Trong ba tính cách trên, cách nào ảnh hưởng cách nhìn của chúng ta nhiều nhất? Có thể cả ba tính cách đều ảnh hưởng nhưng nếu cái chuyên nghiệp là cái mạnh nhất thì ngành công tác xã hội rất là may mắn

Hướng dẫn một người nào đó là kỹ năng cao nhất trong nghề công tác xã hội Các kỹ năng nầy

1 Kỹ năng nhìn nhận: nhìn nhận một cách khách quan, dẹp bỏ cái tôi sang một bên, điều nầy nhân viên xã hội phải dành một khu vực cho điều mình không biết Có rất nhiều điều mà nhân viên xã hội cần hiểu biết và cũng phải sẵn sàng với những điều mà mình chưa biết

2 Kỹ năng nhìn cái cũ với con mắt mới

3 Kỹ năng sử dụng trò chơi lắp ráp, ghép hình: có khi chúng ta lắp ghép còn thừa, có khi còn các lỗ hổng

4 Kỹ năng nhìn vấn đề từ nhiều góc cạnh khác nhau, chúng ta nên thay đổi chỗ đứng để nhìn vấn đề và thay đổi nhận thức trong đầu để nhìn vấn đề

Điều làm cho công việc tiến triển tốt đẹp là cả hai bên đều có sự thông cảm nhau, điều chúng ta muốn nói đến là sự linh hoạt, chúng ta cần hết sức linh hoạt trong hoàn cảnh, trong vai trò chúng ta đảm nhiệm đối với thân chủ Là nhân viên xã hội chúng ta đảm đương nhiều vai trò khác nhau đối với thân chủ

Những vai trò khác nhau của nhân viên xã hội:

1 Vai trò người môi giới (Broker) : Người môi giới là người nối kết đối tượng với nguồn tài nguyên, đã nối kết thân chủ với nguồn tài nguyên thì nhân viên xã hội phải biết về nguồn tài nguyên đó, chúng ta phải đánh giá nhu cầu của thân chủ đối với nguồn tài nguyên Nhân viên xã hội phải tích cực sáng tạo để tạo nên mối liên kết

2 Vai trò người tạo điều kiện (Enabler) : Đó là vai trò của nhân viên xã hội giúp cho thân chủ giải quyết một vấn đề, tạo điều kiện cho thân chủ làm việc theo kiến thức riêng của mình Thí dụ nhân viên xã hội giúp cho người chồng hay người vợ làm chủ được cảm xúc của mình , giúp cho họ làm được công việc trong vai trò của họ

3 Vai trò người giáo dục (Teacher) : Vai trò của nhà giáo dục là phải tìm cách để chuyển thông tin một cách tốt nhất đến thân chủ

4 Vai trò người biện hộ cho thân chủ (Advocate) : Nhân viên xã hội đại diện cho nhu cầu của thân chủ, chúng ta quyết định làm những hành động nào đó thay cho thân chủ, chúng ta làm việc nầy với quyền mà thân chủ trao cho chúng ta Thí dụ đối với trẻ lang thang, nhân viên xã hội là người biện hộ cho trẻ

5 Vai trò người trung gian (Mediator) : Đây là vai trò mà nhân viên xã hội giúp cho một hay nhiều thân chủ cùng thấy một quan điểm chung và giúp cho họ cùng hiểu quan điểm của nhau, chúng

ta thường làm công việc nầy đối với gia đình

Trên đây là 5 vai trò mà nhân viên xã hội phải đảm đương qua lại, đôi khi ta thấy một số vai trò mà chúng ta có thể đảm đương và một số vai trò thật là khó khăn đối với chúng ta Khi nào chúng ta tìm kiếm sự giúp đỡ thêm? Vai trò nào khi đảm đương ta thấy dễ nhất?

NỘI DUNG TẬP HUẤN NGÀY BA

(06/08/97)

- Các giai đoạn của công tác xã hội

- Một số kỹ năng giao tiếp cơ bản

Các giai đoạn của công tác xã hội:

(Công tác xã hội có 3 giai đoạn)

- Giai đoạn bắt đầu (Beginnings)

- Giai đoạn giữa (Middles)

- Giai đoạn kết thúc (Endings)

Trong các giai đoạn trên, mỗi giai đoạn chiếm bao nhiêu thời gian còn tùy thuộc vào các nhân tố, có thể tùy bối cảnh Ví dụ một người không muốn tiếp cận với dịch vụ xã hội thì giai đoạn 1 rất lâu Ngoài ra nó còn tùy thuộc ở khả năng của nhân viên xã hội, có thể ta không tìm hiểu đánh giá kỹ ở giai đoạn 1 mà đi thẳng vào giai đoạn 2 hoặc cơ quan làm việc không thấy giai đoạn 1 là quan trọng, họ không cho ta đủ thời gian để tiếp cận

-Giai đoạn 1: (giai đoạn bắt đầu)

Có một số việc phải làm trước khi gặp thân chủ, nghiã là nhân viên xã hội biết trường hợp đó nhưng chưa gặp thân chủ Bước đầu tiên nhập cuộc bằng cách chuẩn bị thái độ đồng cảm của chúng ta và chuẩn bị chính bản thân mình

+ Dò sóng (Tuning in): Dò sóng có hai phần

* Phần đầu xem coi mình có cảm giác và mình nghĩ thế nào về con người mà mình sắp gặp Ví dụ một số người làm việc với trẻ bị lạm dụng tình dục, các bạn cần tìm hiểu cảm xúc của mình về hành động đó, cảm xúc của mình đối với người có trách nhiệm về hành động đó Ta có thể tức giận đối với người có trách nhiệm, cảm xúc đó ta phải có sự kềm chế, nếu không công việc của ta đối với trẻ có ảnh hưởng

* Phần thứ hai của sự dò sóng là chúng ta phải biết đặt mình vào thân chủ để tìm hiểu cảm xúc Điều nghịch lý là chúng ta không thể hiểu được cảm xúc của thân chủ nếu chúng ta không nắm được cảm xúc của chính bản thân mình

Một công việc khác là đi vào điểm trung tâm Ví dụ ta đang bận tâm đến vấn đề riêng tư nào đó,

ta phải dẹp sang một bên để lấy lại bình tĩnh mà tiếp thân chủ

Kinh nghiệm của giáo sư Carol

“Khi tôi làm kiểm huấn viên, tối có nghiên cứu sinh viên thực tập của tôi, nhóm sinh viên nầy rất đa dạng, họ đến từ mọi nơi Khi bàn về khái niệm tập trung thì những sinh viên có văn hoá khác nhau nên nêu ý kiến khác nhau Khi bàn thêm, có những phương pháp khác với những điều nhân viên xã hội phải làm

Ví dụ:

- Các sinh viên Mỹ da đen nói rằng tiếp xúc với thân chủ dễ dàng như người bạn vì họ cởi mở, sẵn sàng bộc lộ mình

- Các sinh viên từ đảo trung Mỹ nói họ vui vẻ nhưng dù sao họ ý tứ hơn

- Các sinh viên Nam Mỹ nói khi họ tiếp xúc với thân chủ thì họ nhốt cảm xúc của họ vào cái hộp (do họ sợ cảm xúc của họ mạnh mẽ sẽ lảm cho họ đồng hóa với thân chủ.)

Nhân viên xã hội phải là chính mình, nhưng mình không phải là thân chủ Chúng ta cần có sự cân bằng khá tế nhị giữa ý thức và kềm chế cảm xúc bản thân để hoà đồng với thân chủ

Giáo sư Mary Ann chia sẻ kinh nghiệm về sự tập trung

“Mỗi chúng ta có một cách riêng khi gặp thân chủ Hồi đó tôi mới đi làm, một nhân viên xã hội đã nói với tôi rằng bà ta phải lái xe ba vòng trước khi làm việc với thân chủ”

Một số kỹ năng khác

- Trước khi chúng ta gặp thân chủ chúng ta nên ôn lại những gì chúng ta biết về thân chủ, nếu chúng ta không làm điều đó thì sẽ có ảnh hưởng đến cuộc vấn đàm đầu tiên Ta nên đọc lại những thông tin để biết những gì cần biết Phương pháp nắm thông tin qua những đồng nghiệp trước, từ gia đình , nhiệm vụ kế đó là tham khảo qua đồng nghiệp, qua tài liệu

- Nhiêm vụ kế tiếp là sắp xếp môi trường và thời gian gặp thân chủ Lúc nào gặp thân chủ là tốt nhất? Gặp ở đâu? Ở cơ quan, ở gia đình hay cùng đi bách bộ? Bối cảnh nào là tốt nhất cho cuộc gặp gỡ để thân chủ cảm thấy thoải mái

- Lên kế hoạch cho cuộc vấn đàm đầu tiên Chúng ta tự hỏi có những điểm nào quan trọng, điểm nào cần biết khi gặp thân chủ Điều quan trọng là ta phải hiểu rõ mục đích gặp thân chủ là gì? Vai trò của ta là gì?

Châm ngôn của công tác xã hội thực hành: “Kế hoạch vượt mức nhưng sử dụng dưới mức”

Ví dụ:

Một gia đình nêu vấn đề là đứa trẻ có vấn đề nhưng thật sự chính gia đình nầy có vấn đề

Đối với thân chủ nói dối, chúng ta nên tìm hiểu tại sao họ lại nói dối để cuộc trao đổi thoải mái hơn Chúng ta nên có cái nhìn khác nhau ở mỗi hoàn cảnh khác nhau

Thực tập dò sóng trên trường hợp gia đình ông Bảy:

1 Bước xác định (Identification)

Bà Bảy là một phụ nữ nghèo, 43 tuổi, thương con, muốn con học tới nơi tới chốn, bà có nghề thêu nhưng không chịu theo nghề, biết mình đi lấy cắp đồ của người khác là sai trái nhưng vẫn chưa dứt khoát bỏ nghề Bà có hai đời chồng, có hai con với chồng trước và ba con với chồng sau

2 Bước đồng hoá (Incorporation)

Đây là bước duy nhất mà nhân viên xã hội được phép đóng vai thân chủ Cách thực hiện bước nầy là đặt câu hỏi: Nếu ta là thân chủ thì , chúng ta sẽ có những phản ứng khác nhau vì chúng ta là những người khác nhau

- Không biết làm gì?

- Xấu hổ

- Bối rối giữa cái xấu và cái tốt

- Tức giận chồng

- Vất vả

- Lo lắng vì sợ bị công an bắt

- Muốn gặp nhân viên xã hội

- Muốn tìm một lối thoát

(Có khi chúng ta thương cảm, có khi ta giận dữ và có khi ta chẳng có cảm xúc gì cả)

3 Bước phản chiếu (Reverberration)

Kỹ thuật dùng kinh nghiệm bản thân để tạo ra những cảm xúc giống như thân chủ chúng ta xem chúng ta có những phản ứng gì, những kinh nghiệm gì giống thân chủ

- Chúng ta nghĩ con chúng ta bị lạc, con ta bỏ đi để tìm cảm xúc, chúng ta chia sẻ những mất mát những điều kiện giống như thân chủ, có khi ít hơn, có khi nhiều hơn thân chủ

Trong giai đoạn phản chiếu ta tạo được mối đồng cảm giữa cảm xúc của ta và cảm xúc của thân chủ Có thể chúng ta có một số mặt mạnh và cũng có thể phản chiếu mặt mạnh nầy lên thân chủ mà họ không có Do đó người ta nói những người tương tự thì dễ làm việc với nhau hơn Thí dụ người có kinh nghiệm về nghiện sẽ dễ làm việc với thân chủ là ngưới nghiện (có thể đó là mặt mạnh), cũng có thể ta dễ áp đặt lên thân chủ những kinh nghiệm mà ta có về giải pháp Do đó không thể đòi hỏi nhân viên xã hội phải có cuộc sống giống như thân chủ

Trong giai đoạn phản chiếu nầy, ta tự hỏi những điều gì xảy ra cho bà Bảy, chúng ta tìm những kinh nghiệm trong cuộc sống của chúng ta để nối kết cuộc đời thân chủ và chúng ta lấy hoàn cảnh đó và tự hỏi mình: “Nếu tôi ở hoàn cảnh đó thì tôi sẽ thế nào?”

Thí dụ ta có thể có kinh nghiệm:

- Không muốn gặp nhân viên xã hội cứ mỗi ngày đến hỏi han

- Muốn gặp nhân viên xã hội

- Bỏ quách ông chồng

- Không thèm suy nghĩ gì cả, cứ sống qua ngày

4 Giai đoạn rũ bỏ, dứt bỏ thân chủ ra khỏi bản thân mình (Detachment)

Bước lúi ra xa, nhìn lại những bước mà ta đã làm Bước lùi khỏi thân chủ, chúng ta nhìn lại bằng lý trí nhiều hơn, phân tích những ảnh hưởng đến thân chủ, phân tích phản ứng của chính ta Có điều gì trong ta là quan trọng để làm việc với bà Bảy Ở gia đình nầy ta có thể trao đổi với đồng nghiệp và sẵn sàng thiết lập kế hoạch tiếp xúc lần đầu với thân chủ

5 Bước cởi mở (Openness)

Đây là bước tiếp xúc trực tiếp với thân chủ Khi ở bước nầy ta quên đi lúc ta đồng hóa với thân chủ và tương đồng để tìm kinh nghiệm nơi thân chủ Nếu ta không cởi mở hoàn toàn thì ta sẽ không tiếp nhận được những điều thân chủ có thể nói cho ta nghe

Những thông tin cần thiết trước khi gặp thân chủ (có ba loại thông tin)

- Thông tin cần thiết trước khi gặp thân chủ

- Thông tin có sau khi phỏng vấn

- Thông tin bổ sung sau khi phỏng vấn

Thực tập tìm hiểu những thông tin trên trường hợp gia đình ông Bảy

1 Bà Bảy là một phụ nữ 43 tuổi, có hai đời chồng, hai dòng con, hai con chồng trước đã bỏ đi, ba đứa con chung thì một đang phụ hồ, hai con nhỏ đang đi học, chồng thất nghiệp lại nghiện ngập, gia đình sống ở hành lang, bà Bảy rất thương con, muốn con nên người, bà biết nghề thêu may

2 Cần những thông tin gì?

- Muốn biết việc học tập của hai trẻ

- Việc chi tiêu của gia đình bà Bảy, thu nhập cả gia đình, chi phí tối đa cả gia đình

- Mong muốn của bà Bảy về hai con

- Muốn biết thông tin của ông Bảy

- Mối quan hệ của bà Bảy với hàng xóm

- Bà sống thế nào với những ngày không hành nghề? Bà đã bị công an bắt lần nào chưa?

- Chính quyền địa phương có quan tâm đến gia đình bà không?

- Sức khỏe của bà Bảy

- Ông Bảy có biết thêm nghề gì đó để làm không?

- Nguyên nhân tại sao bà Bảy lại bỏ nghề thêu may để đi chôm chiả?

- Trong gia đình ai là người ảnh hưởng nhiều nhất đối với bà Bảy?

- Mối quan hệ giữa hai vợ chồng?

- Hàng xóm có quan tâm đến gia đình bà Bảy không?

3 Cần gặp ai để nắm thông tin

Hàng xóm, chính quyền điạ phương, bạn hàng ngoài chợ, công an khu vực, tổ phụ nữ, tổ dân phố, chồng, con, cô giáo của những đứa con

4 Nên gặp ai trước

- Gặp đứa con đang học lớp 6

- Gặp ông Bảy

- Gặp bà Bảy

5 Gặp ai trước và ở đâu?

- Gặp bà Bảy ở nhà để gây tình cảm

- Gặp con ở trường để nắm thông tin sau đó sẽ đến nhà

- Gặp ông Bảy ở nha vào buổi chiều lúc ông bắt đầu nhậu

- Gặp bà Bảy ở nhà lúc không đi hành nghề

Qua các ý kiến mà học viên đã nêu, giảng viên đã đưa ra những kinh nghiệm như sau:

Điểm xuất phát của nhân viên xã hội là điểm đứng của thân chủ Ta thấy bà Bảy thương con nên

ta tiếp cận với con trước để gây ấn tượng tốt đối với bà Bảy Nếu muốn gặp bà Bảy chúng ta cần nắm thông tin về giờ giấc mà bà Bảy rảnh Ai là người phụ nữ mà bà Bảy thân nhất? Cá tính của bà Bảy thế nào? Dễ hay khó?

Theo quan điểm của chúng tôi thì chúng tôi làm việc trực tiếp với thân chủ, không qua những người khác cho dù đó là thành viên trong gia đình Nhân viên xã hội không được phép tiếp xúc với ai ngoài thân chủ để đảm bảo tính riêng tư của thân chủ, một quyền riêng tư rất quan trọng, trường hợp duy nhất chúng ta được tiếp xúc các người khác là trường hợp trẻ bị ngược đãi, không có giải pháp nào là duy nhất

Chúng ta cần phải xác định những thông tin chúng ta cần biết trước khi gặp thân chủ, mục tiêu lần gặp đầu tiên với thân chủ là tạo mối quan hệ với thân chủ và chúng ta cố tìm mọi thông tin mấu chốt đó; và qua thân chủ ta biết được ai là người mà chúng ta muốn biết thêm thông tin; chúng ta sẽ học về một số kỹ năng cần thiết cho buổi tiếp xúc đầu tiên? Người đó là ai? Gia đình nầy chúng ta tìm gặp một người, ta sẽ bàn về kỹ năng để gặp một người, có thể chưa gặp cả gia đình, đó là một kỹ năng khác, ta sẽ thảo luận sau

MỘT SỐ KỸ NĂNG GIAO TIẾP CƠ BẢN

Có ba nguyên tắc trong giao tiếp mà tôi muốn bàn đến

Nguyên tắc 1: Thông điệp gởi đi thì thông điệp nhận lại không giống như thông điệp gởi đi

(không giống nhau) Đó là suy nghĩ cảm xúc của chúng ta lúc giao tiếp

Thí dụ:

Tôi nói với cô Oanh: “Cô trông đẹp hôm nay” Tôi đang mệt khi nói, có thể cô Oanh sẽ nghĩ: “Bà ấy không thật sư khen mình”, hoặc cô Oanh đang mệt, cô sẽ hiểu rằng: “Hôm nay mới đẹp thôi, còn hôm qua thì sao?”

Thông điệp tôi muốn gởi là lời khen nhưng người nhận lại không cho là lời khen

Một câu mà thân chủ thường hay hỏi nhân viên xã hội “Cô có con cái không?” Nếu nhân viên

hiểu được ý nghiã thật sự của trường hợp nầy? Họ không hiểu là thân chủ có nghĩ là nhân viên xã hội có đủ khả năng giải quyết trường hợp nầy không? Thường thì nhân viên xã hội tránh nhìn qua bộ lọc là thân chủ đang nghĩ gì?

Nguyên tắc 2: Giao tiếp có hai lớp

Thí dụ tôi vừa làm việc mà vừa hỏi thân chủ có muốn nói gì không? (Phải chú ý cả hành vi vì chúng ta không thể không truyền thông)

Nguyên tắc 3: Tự chúng ta luôn luôn phát ra thông điệp mà chúng ta không nhận thấy cả phong

cách chúng ta cũng là một truyền thông

Những kỹ năng giúp chúng ta truyền thông tốt hơn

- Kỹ năng lắng nghe chủ động (Active listening): Có nghiã là mời gọi , khuyến khích người khác tiếp tục nói

- Quan sát người khác (Observing) khuyến khích họ nói, khuyến khích họ phản hồi lại ý nghĩ của họ

- Chú tâm (Encouraging)

Nhân viên xã hội có thể lập lại những điều mà thân chủ đã nói cho mình nghe, nếu chúng ta nói lại không đúng với ý cuả thân chủ, thì hãy cho họ cơ hội nói lại suy nghĩ của họ Giúp cho họ hiểu được điều họ muốn nói Tôn trọng với cảm xúc của họ

Ví dụ:

Người mẹ nói lại cho ta nghe về hành vi mà bà ta đã ngược đãi con, nếu ta chỉ chú ý đến sự ngược đãi mà không chú ý đến sự mất tự chủ của họ thì ta chưa thật sự tôn trọng cảm xúc của họ

Tóm tắt: