TIẾP CẬN CT SỌ NÃO BÁC SĨ THẠCH

CT scanners ghi nhận đậm đô nhu mô thông qua các pixel. Thang đậm độ tính theo đơn vị Hounsfield (HU). Số Hounsfield đại diện cho đậm độ nhu mô. Thang số Hounsfield: Từ 1000 đến +1000 Mắt người chỉ phân biệt được 1620 độ khác biệt trên thang xám. Do đó khi thực hành, chúng ta phải giới hạn khoảng đơn vị Hounsfield để quan sát được. Gọi là cửa sổ CT. Máy tính sẽ chuyển các đơn vị HU sang thang xám mà mắt thường có thể phân biệt.

ThS BS Đặng Ngọc Thạch

Tiếp cận CT sọ não

Hình thức chụp CT

 Non-contrast

 Contrast

 Mục đích nhằm đánh giá:

 Cấu trúc mạch máu

 U

 Nhiễm trùng

 Chống chỉ định:

 Dị ứng, suy thận

Các khái niệm cơ bản

 Đơn vị Hounsfield

 Độ rộng cửa sổ

 Trung tâm cửa sổ

 Mặt phẳng cắt

Đơn vị Hounsfield

 CT scanners ghi nhận đậm đô nhu mô thông qua các pixel.

 Thang đậm độ tính theo đơn vị Hounsfield (HU).

 Số Hounsfield đại diện cho đậm độ nhu mô.

 Thang số Hounsfield: Từ -1000 đến +1000

Đơn vị Hounsfield (HU)

Cửa sổ CT

 Độ rộng cửa sổ:

 Khoảng giới hạn số lượng đơn vị HU

 Những mô nằm trong giới hạn này có thể phân biệt được trên thang xám.

 Các mô ngoài giới hạn độ rộng cửa sổ sẽ biểu hiện là trắng hoặc đen

 Trung tâm cửa sổ:

 Đơn vị HU ở vị trí trung tâm của độ rộng cửa sổ.

Cửa sổ CT

+400 +300 +200 +100 0 -100 -200 -300 -400

Wide Window

Narrow Window

Hounsfield Units

Trong CT não: 3 cửa sổ thường được sử dụng.

Cửa sổ nhu mô

Các mặt phẳng trên CT

 Axial plane

 Thường được sử dụng nhất

 Coronal plane

 Tốt trong đánh giá tuyến yên,

hoành yên và các xoang.

 Saggital plane

 Ít sử dụng hơn

Các mặt phẳng trên CT

Axial plane Coronal plane Saggital plane

Giải phẫu CT não

Xương sọ và khe khớp

Các hố sọ

Xoang

Màng não

Lều tiểu não

Liềm não

Liềm não-Lều tiểu não

Rãnh não-hồi não

Khe não

Các não thất

Chất trắng- chất xám

Các thùy não

Thùy não hay vùng não

Vỏ chất xám

Thùy đảo

Hạch nền và đồi thị

Bao trong

Thể chai

Thể chai và vành tia

Hố sau

Hố sau- sagittal

Các vùng tưới máu

Cấu trúc bị canxi bình thường

Các vùng cần khảo sát

1. Các cấu trúc đường giữa

và sự cân đối

2. Não thất

3. Các bể não

5. Rãnh não

6. Các xoang

1 Các cấu trúc đường giữa

1 Các cấu trúc đường giữa

1 Các cấu trúc đường giữa

1 Các cấu trúc đường giữa

1 Di lệch đường giữa

1 Di lệch đường giữa

2 Các não thất

 2 não thất bên

 Não thất 3

 Não thất tư

 Cống não

2 Các não thất

 2 não thất bên

 Não thất 3

 Não thất tư

 Cống não

2 Các não thất

 2 não thất bên

 Não thất 3

 Não thất tư

 Cống não

2 Các não thất

 2 não thất bên

 Não thất 3

 Não thất tư

 Cống não

2 Các não thất

 Đánh giá sự thay đổi:

2 Các não thất

Bệnh lý thường gặp:

 Não úng thủy

 Xuất huyết não thất

 Hiệu ứng khối

 Teo não

2 Các não thất

Bệnh lý thường gặp:

 Não úng thủy

 Xuất huyết não thất

 Hiệu ứng khối

 Teo não

2 Các não thất

Bệnh lý thường gặp:

 Não úng thủy

 Xuất huyết não thất

 Hiệu ứng khối

 Teo não

2 Các não thất

Bệnh lý thường gặp:

 Não úng thủy

 Xuất huyết não thất

 Hiệu ứng khối

 Teo não

3 Các bể não

 Bể trên yên

 Bể quanh thân não

 Bể trước cầu não

 Bể hành cầu não

3 Các bể não

 Bể trên yên

 Bể quanh thân não

 Bể trước cầu não

 Bể hành cầu não

3 Các bể não

 Bể trên yên

 Bể quanh thân não

 Bể trước cầu não

 Bể hành cầu não

3 Các bể não

 Bể trên yên

 Bể quanh thân não

 Bể trước cầu não

 Bể hành cầu não

3 Các bể não

 Đánh giá sự thay đổi:

 Cân đối

 Kích thước

 Đậm độ

 Các bể não thường chứa máu trong xuất huyết dưới nhện.

 Các bể não chứa mủ trong viêm màng não.

4 Nhu mô não

 Thùy thái dương

 Thùy chẩm

 Thùy trán

 Thùy đỉnh

4 Nhu mô não

 Thùy thái dương

 Thùy chẩm

 Thùy trán

 Thùy đỉnh

4 Nhu mô não

 Thùy thái dương

 Thùy chẩm

 Thùy trán

 Thùy đỉnh

4 Nhu mô não

 Thùy thái dương

 Thùy chẩm

 Thùy trán

 Thùy đỉnh

4 Nhu mô não

 Cầu não

 Tiểu não

 Não giữa

 Hành não

4 Nhu mô não

 Cầu não

 Tiểu não

 Não giữa

 Hành não

4 Nhu mô não

 Cầu não

 Tiểu não

 Não giữa

 Hành não

4 Nhu mô não

 Cầu não

 Tiểu não

 Não giữa

 Hành não

4 Nhu mô não

4 Nhu mô não

4 Nhu mô não

4 Nhu mô não

4 Nhu mô não

4 Nhu mô não

Tổn thương dạng khối nhu mô

Nhồi máu cấp

 Dấu hiệu tăng đậm độ

MCA

 Mất ranh giới chất trắng – chất xám

Nhồi máu mãn

Đánh giá vị trí nhồi máu

Những thay đổi do tổn thương mạch máu nhỏ.

 Thường tổn thương nhồi máu chất trắng.

 Thường gặp ở người già

 Biểu hiện lâm sàng không rõ ràng

Microangiopathic change

Normal

Các dạng máu tụ

Máu tụ dưới màng cứng

 Do rách các Tĩnh mạch cầu nối.

 Dạng hình liềm dọc theo bề mặt não.

 Băng qua các đường khớp

Tụ máu ngoài màng cứng

 Do rách ĐM màng não giữa.

 Liên quan đến đường nứt sọ

 Dạng thấu kính lồi 2 mặt

 Không vượt qua đường khớp

Dưới màng cứng và ngoài màng cứng

Xuất huyết dưới nhện

 Do vỡ túi phình, chấn tương, hay AVM

 Máu trong khoang dưới nhện/ các não thất

 Máu có thể quan sát đầu tiên ở bể gian cuốn não

(Normal)

Xuất huyết trong nhu mô não

Thường do cao huyết áp

 Máu trong nhu mô não

 Phù xung quanh

Các giai đoạn xuất huyết

 Xuất huyết cấp (< 3 ngày)

 Tăng đậm độ (80-100 HU).

 Do thành tố protein-Hb

 Khó phát hiện nếu xuất huyết giảm đậm độ (<80)

 Xuất huyết bán cấp (3-14 ngày)

 Tăng, giảm hay đồng đậm độ

 Giảm đậm độ bắt đầu từ ngoại vi đến trung tâm.

 Xuất huyết man (>2 tuần)

Giảm đậm độ (<40 HU)

Xuất huyết dưới màng cứng

Cấp (<3 ngày) Bán cấp

5 Rãnh não

 Rãnh trung tâm

 Rãnh trước trung tâm

 Rãnh não

 Khe Sylvian

 Rãnh sau trung tâm

5 Rãnh não

 Rãnh trung tâm

 Rãnh trước trung tâm

 Rãnh não

 Khe Sylvian

 Rãnh sau trung tâm

5 Rãnh não

 Rãnh trung tâm

 Rãnh trước trung tâm

 Rãnh não

 Khe Sylvian

 Rãnh sau trung tâm

5 Rãnh não

 Rãnh trung tâm

 Rãnh trước trung tâm

 Rãnh não

 Khe Sylvian

 Rãnh sau trung tâm

5 Rãnh não

 Rãnh trung tâm

 Rãnh trước trung tâm

 Rãnh não

 Khe Sylvian

 Rãnh sau trung tâm

Viêm xoang

normal sinusitis

Đánh giá xoang

 Dày niêm mạc.

 Máu trong xoang.

 Polyps hay nang tồn động.

7 Xương

 Đánh giá gãy xương

 Thay đổi do PT

8 Da & mô mềm

 Thay đổi do PT

 Tụ máu dưới da

 Dị vật

Tóm tắt

Mỗi slice, xác định được cấu trúc giải phẫu chính

Sau đó tìm các dấu hiệu tổn thương

Các mốc cần nhớ như:

 Đường giữa: di lệch đường giữa

 Não thất: Sự hiện diện của máu và hiệu ứng khối.

 Bể não: Sự hiện diện của máu và mủ

 Nhu mô: Các dấu hiệu của nhồi máu/ xuất huyết.

 Rãnh não: Xuất huyết

 Xoang : dấu hiệu viêm xoang

 Xương: gãy xương

 Mô mềm: Tụ máu

Trường hợp lâm sàng

Normal

R L

Look closely at the midline structures

Normal scan for comparison