Lớp 9; Ngày dạy HS Vắng Tiết 18 SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ Hai phương thức phát triển nghĩa của từ ngữ 2 Kĩ năng Nhận biết ý nghĩa của[.]
Trang 1Lớp 9; Ngày dạy……… HS Vắng………
Tiết 18
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ
- Hai phương thức phát triển nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng
- Nhận biết ý nghĩa của từ ngữ trong các cụm từ trong văn bản
- Phân biệt các phương thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các phép tu từ ẩn dụ, hoán dụ
- Lựa chọn và sử dụng từ phù hợp với mục đích giao tiếp
3.Thái độ: HS say mê học tiếng Việt và không ngừng trau dồi vốn từ tiếng Việt.
4 Năng lực cần phát triển:
Năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, giao tiếp
II CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Gợi mở vấn đáp; Nêu và giải quyết vấn đề; PP phân tích; Hoạt động nhóm;
PP luyện tập thực hành
III CÔNG TÁC CHUẨN BỊ
1 Chuẩn bị của giáo viên: Sách GK, giáo án, máy chiếu
2 Chuẩn bị của học sinh: học bài, học trước bài, soạn bài trả lời các câu hỏi SGK.
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Khởi động (5’)
- Giáo viên tổ chức trò chơi: Hiểu ý đồng đội
- Luật chơi: Chia lớp thành 2 dãy bàn Mỗi nhóm cử 2 bạn lên chơi Một bạn đoán
ý, một diễn tả ý
+ Giáo viên chiếu 5 từ khóa có liên quan đến bài học
+ HS sử dụng lười nói, cử chỉ, hành động để diễn tả từ khóa Trong quá trình diễn tả nếu xuất hiện bất kì tiếng, từ trong từ khóa sẽ phạm quy và bị trừ 1 điểm Đoán đúng 1 từ khóa đạt được 1 điểm
- Thời gian: 5 phút
- Trò chơi kết thúc, GV dẫn dắt vào bài
2 Hình thành kiến thức (20’)
Hoạt động tìm hiểu sự biến đổi
và phát triển nghĩa của từ
ngữ:
- Giáo viên giao nhiệm vụ: Chia
lớp thành 2 nhóm
+ Nhóm 1: Giải thích từ “Kinh
tế” trong câu thơ “Bủa tay ôm
chặt bồ kinh tế”
I Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ:
* Tìm hiểu các ngữ liệu
1 Xét từ “kinh tế”
- Kinh tế (xưa): kinh bang tế thế
- Kinh tế (nay): các hoạt động SX, KD
Nhận xét: sự biến đổi, phát triển nghĩa của từ
2 Xét từ “Xuân” và từ “tay” trong Truyện Kiều
Trang 2+ Nhóm 2: Giải thích từ “ xuân”
và “tay” trong đoạn trích của
Truyện Kiều
?Từ BT2, cho biết trường hợp
chuyển nghĩa được hình thành
theo phương thức nào?
Ghi nhớ (SGK)
- Ngày xuân: Nghĩa chuyển -ẩn dụ
- Tay buôn: nghĩa chuyển - hoán dụ
2 PT chuyển nghĩa: ẩn dụ, hoán dụ
Ghi nhớ (SGK)
3 Luyện tập (15’)
*Hoạt động luyện tập
Học sinh hoạt động theo bàn:
Thực hiện các bài tập 1,2,3,
- GV theo dõi, hỗ học sinh trong
quá trình làm bài tập
- GV gọi 3 học sinh lên bảng
thực hiện các bài tập
- Hs ở dưới lớp tiếp tục hoàn
thiện bài tập vào vở, nhận xét,
bổ sung
- Giáo viên chữa bài tập, cho
điểm
Hoạt động nhóm: 3 nhóm
+ Nhóm 1: ý a,b bài tập 4
+ Nhóm 2: ý c,d bài tập 4
+ Nhóm 3: bài tập 5
- Thời gian: 7’
- Các nhóm cử đại diện lên bảng
thực hiện
- các nhóm khác theo dõi, nhận
xét, bổ sung
- Giáo viên chữa bài tập, ghi
điểm
- Học sinh hoàn thiện vào vở
II Luyện tập Bài tập 1
a Nghĩa gốc
b Nghĩa chuyển – hoán dụ
c Nghĩa chuyển - Ẩn dụ
d Nghĩa chuyển - Ẩn dụ
Bài tập 2: Các từ trong trường hợp trà a-ti-sô,
hà thủ ô, trà sâm, trà linh chi, trà tâm sen, trà khổ qua… được dùng với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ
Bài tập 3: Trong các từ đồng hồ điện, đồng hồ
nước, đồng hồ xăng… từ đồng hồ được dùng
với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ, dụng
cụ đo có hình thức giống đồng hồ
Bài tập 4
a Hội chứng
- Nghĩa gốc: tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện của bệnh tật
- Nghĩa chuyển: tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện biểu hiện một tình trạng, một vấn đề xã hội xuất hiện ở nhiều nơi
b Ngân hàng
- Nghĩa gốc: tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh, quản lý các nghiệp vụ
- Nghĩa chuyển: Kho lưu trữ những thành phần,
bộ phận cơ thể để sử dụng khi cần thiết, hay tập hợp dữ liệu liên quan tới một lĩnh vực, tổ chức
c Sốt: tăng nhiệt độ cơ thể lên quá mức bình thường do bị bệnh
- Nghĩa chuyển: trạng thái đột ngột về nhu cầu, khiến hàng trở nên khan hiếm, giá tăng nhanh
d Vua
- Nghĩa gốc: Người đứng đầu nhà nước, đứng đầu toàn dân để cai trị trong thời phong kiến
- Nghĩa chuyển: người được coi là nhất trong lĩnh vực nhất định thường là sản xuất kinh
Trang 3doanh, nghệ thuật, thể thao
Bài tập 5
Từ “mặt trời” trong câu thơ thứ hai được sử dụng theo phép ẩn dụ
- Trường hợp này là phép tu từ thể hiện sự sáng tạo riêng của tác giả, không phải từ nghĩa gốc được chuyển thành nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ
- Trường hợp này là nghĩa chuyển tạm thời, chỉ
có giá trị trong ngữ cảnh này
4 Hoạt động mở rộng, tìm tòi (2’)
- Tìm các từ có sự phát triển theo lịch sử
5 Hướng dẫn học sinh tự học và chuẩn bị bài ở nhà (1’)
- Học thuộc ghi nhớ
- Hoàn thiện các bài tập vào vở
- Chuẩn bị bài mới