Báo cáo chủ đề bầu cử

Nói cách khác, bầu cử là “phương thức chính thống thay đổi quyền lực nhà nước”.1 Theo nghĩa rộng hơn, bầu cử được xem là “trái tim”2; là “yếu tố then chốt”3; là “chìa khoá” và một trong

Bộ Ngoại giao HỌC VIỆN NGOẠI GIAO

Khoa Chính trị Quốc tế và Ngoại giao

-* -BÁO CÁO

Chủ đề: Bầu cử

Môn: Chính trị học đại cương

Lớp: CTHDC-49-QHQT.4_LT

Nhóm: 05

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Văn Nguyên

Hà Nội, ngày 28 tháng 3 năm 2023

DANH SÁCH THÀNH VIÊN

Võ Trần Quỳnh Giang QHQT49C11182

1

MỤC LỤC

DANH SÁCH THÀNH VIÊN 1

MỤC LỤC 2

I Bầu cử - Cách thức cơ bản nhất để mọi người thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về mình 3

1 Khái niệm bầu cử 3

2 Lịch sử hình thành và phát triển chế độ bầu cử 5

3 Vai trò 6

4 Các hình thức dân chủ 7

5 Các phương pháp bầu cử 7

6 Bầu cử trong pháp luật tư sản 7

II Các loại hình bầu cử 8

1 Các loại hình bầu cử 8

2 Điều kiện để ứng cử 9

3 Giới thiệu ứng cử viên 9

4 Thành lập cơ quan bầu cử 10

5 Vận động bầu cử 11

III Hoạt động bầu cử ở một số quốc gia 12

1 Hoạt động bầu cử ở Mỹ 12

2 Hoạt động bầu cử ở Anh 13

3 Hoạt động bầu cử ở Pháp 14

4 Hoạt động bầu cử ở Việt Nam 14

5 Hoạt động bầu cử ở Trung Quốc 16

6 Hoạt động bầu cử ở Nga 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

2

BẦU CỬ

nhà nước thuộc về mình

Thomas Jefferson từng khẳng định trong bản "Tuyên ngôn độc lập" (1776) của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ rằng :

“Chúng tôi khẳng định một chân lý hiển nhiên rằng, mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hoá đã ban cho họ những quyền tất yếu và bất khả xâm phạm, trong đó có quyền được sống, quyền được tự do và quyền được mưu cầu hạnh phúc

Rằng để đảm bảo những quyền lợi này, các chính phủ được lập ra trong nhân dân và có được những quyền lực chính đáng trên cơ sở sự nhất trí của nhân dân, rằng bất cứ khi nào một thể chế chính quyền nào đó phá vỡ những mục tiêu này, thì nhân dân có quyền thay đổi hoặc loại bỏ chính quyền đó và lập nên một chính quyền mới, đặt trên nền tảng những nguyên tắc cũng như tổ chức thực thi quyền hành theo một thể thức sao cho có một hiệu quả tốt nhất đối với an ninh và hạnh phúc của họ.”

Câu nói bất hủ trên của Th Jefferson, gần 300 năm nay vẫn còn vang vọng, bởi nó là mong muốn ngàn đời của nhiều người dân Nhà nước dân chủ cần phải được thành lập nên từ nhân dân và phải chịu trách nhiệm trước nhân dân Đó là những nét cơ bản nhất của một nền dân chủ

1 Khái niệm bầu cử

Bầu cử là một định chế trọng tâm của các chính phủ dân chủ kiểu đại diện Không thể có chính thể đại diện nếu không có bầu cử Vì trong một nền dân chủ, quyền lực của nhà nước chỉ được thực thi khi có sự nhất trí của người dân (người bị quản lý) Cơ chế căn bản để chuyển sự nhất trí đó thành quyền lực nhà nước là tổ chức bầu cử tự do và công bằng Nói cách khác, bầu cử là

“phương thức chính thống thay đổi quyền lực nhà nước”.1

Theo nghĩa rộng hơn, bầu cử được xem là “trái tim”2; là “yếu tố then chốt”3; là “chìa khoá” và một trong những tiêu chí nền tảng để đánh giá mức

độ của một nền dân chủ Một chế độ chỉ được coi là dân chủ khi và chỉ khi có các cuộc bầu cử Đó là bởi bầu cử cho phép người dân không chỉ trao quyền cho

3

Inter – Paliamentary Union, “Democracy, Its Principles and Achievement”,1998 Dẫn theo Thái Vĩnh Thắng,

“Những bất cập của chế độ bầu cử ở Việt Nam hiện nay”, Kỷ yếu Hội thảo: “Sửa đổi, bổ sung Hiến pháp 1992:

Đề xuất và lập luận”, do Khoa Luật ĐHQGHN tổ chức ngày 2/7/2016 tại Hà Nội.

2

Jame A Baker, “Bầu cử tự do và công bằng là trái tim của dân chủ”, Dẫn theo Vũ Văn Nhiêm, “Vai trò của bầu cử trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân” và David Beetham, Parliament and Democracy in The twenty-first century a guide to good practice, Inter-Parliamentary Union, 2006 p.1

1

Đăng Dung, Nguyễn, Hiến pháp và bộ máy nhà nước, 2002, 347.

3

những đại diện thay mặt mình quản lý xã hội mà còn kiểm soát hoạt động của

họ Tính chất định kỳ, phổ thông, công khai, bình đẳng, tự do tranh cử và bỏ phiếu của bầu cử cho phép công chúng đánh giá, phế truất những đại diện cũ không còn xứng đáng, chọn lựa những người mới có năng lực, phẩm chất tốt hơn Nguy cơ không tái trúng cử và phải rời khỏi chức vụ trong lần bầu cử sau,

và thậm chí ngay trong nhiệm kỳ, luôn nhắc nhở những đại diện dân cử phải chứng tỏ năng lực và phẩm chất đạo đức của mình với công chúng ở mọi thời điểm, trong mọi hoàn cảnh

Chế độ bầu cử được xác định bởi tổng thể các mối quan hệ xã hội được hình thành trong quá trình tiến hành các cuộc bầu cử, từ lúc lập danh sách cử tri, cho đến khi kết thúc việc xác định được danh sách những người trúng cử nắm giữ các chức vụ trong bộ máy lập pháp, hành pháp, tư pháp, và ở chính quyền địa phương,

Tuy nhiên, như Montesquieu chỉ ra trong Quyển II, Chương 2 của cuốn

De l'esprit des lois (Tinh thần Pháp luật) của ông rằng trong việc bầu cử ở thể chế cộng hòa hay dân chủ, cử tri có khi là những người cầm quyền của quốc gia,

có khi lại là người dân của nhà nước đó bằng việc bỏ phiếu Bởi lẽ, bầu cử cho phép người dân có quyền rất lớn để hành động như những “chủ nhân” chọn những “công bộc” chính quyền cho chính họ Đặc điểm đặc biệt của các nền dân chủ và cộng hòa là sự nhận thức rằng chỉ có quyền hợp pháp cho nhà nước “của dân, do dân và vì dân” là phải có sự đồng thuận của người dân hay những người

bị trị (consent of the governed)

Montesquieu cũng tin vào khả năng của nhân dân trong việc uỷ quyền:

“Dân chúng rất giỏi khi họ chọn người để giao phó một phần quyền lực của mình Họ chỉ cần xác định những điều mà họ biết, họ thấy, họ cảm nhận được”

4 Phương thức để nhân dân uỷ thác quyền lực cho người đại diện chính là bầu

cử Dù một chính quyền được thiết lập tốt thế nào chăng nữa, nó cũng không được xem là dân chủ trừ phi các quan chức được bầu một cách tự do với một thể thức được coi là công khai, công bằng đối với tất cả mọi người Do đó, theo Montesquieu: “các luật quy định quyền đầu phiếu là luật cơ bản trong chính thể dân chủ” 5

Chính vì tầm quan trọng của bầu cử nên Hiến pháp, với tư cách là đạo luật tối cao, dù có rất nhiều chức năng điều chỉnh khác nhau vẫn giành nhiều quy định của mình cho bầu cử Những quy định này của Hiến pháp góp phần tạo nên cơ sở chính danh cho quyền lực nhà nước

Như vậy, có thể coi chế độ bầu cử là hình thức hiện thực quyền tự do dân chủ, biểu hiện quyền con người trong lĩnh vực chính trị - quyền tự do dân chủ

5

Montesquieu Tinh thần pháp luật Nxb Giáo dục H 1996, tr.48.

4

Montesquieu Tinh thần pháp luật Nxb Giáo dục H 1996, tr.47.

4

Ngoài ra, bầu cử cũng thường được thấy sử dụng rộng rãi các tổ chức thương mại và tư nhân, từ các câu lạc bộ cho đến các hội từ thiện và các tập đoàn

2 Lịch sử hình thành và phát triển chế độ bầu cử

Chế độ bầu cử ra đời sau khi có nhà nước Khi giai cấp xuất hiện, nhà nước hình thành với tư cách là một thiết chế có chức năng thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, điều hòa những mâu thuẫn duy trì tồn tại và phát triển của xã hội Do đó, vì trong chế độ công xã nguyên thủy chưa có nhà nước nên cũng chưa có khái niệm về chế độ bầu cử

Nguyên tắc bầu cử xuất hiện sớm nhất từ thời chiếm hữu nô lệ Trong chế

độ chiếm hữu nô lệ, chính thể quân chủ là phổ biến, ngay từ thời kỳ này đã tồn tại chính thể cộng hoà, với Viện Nguyên lão bao gồm đại diện của những chủ nô quý tộc, đại diện nhân dân (Commita centuria), và bao gồm cả đại diện của những người cầm vũ khí

Thời gian sau đó, bước nhảy vọt từ nền dân chủ trực tiếp của Athens đến dân chủ đại diện là một thành công có tính lịch sử, xuất phát từ thực tiễn sự phát triển dân chủ Châu Âu thời Trung cổ Lúc bấy giờ, nền dân chủ hội nghị của Hy Lạp cổ đại chỉ được tồn tại trong một phạm vi một thành phố, mà không được tồn tại như hiện nay trong phạm vi một quốc gia, một dân tộc, một đất nước Đáp ứng những đòi hỏi của chế độ dân chủ trong một đơn vị lớn hơn một thành bang, như một quốc gia là công việc khó khăn Chỉ có một giải pháp khả thi cho vấn đề này là việc công dân phải bầu ra các quan chức hàng đầu của chính quyền và buộc họ phải có trách nhiệm với công việc qua các cuộc bầu cử Việc bầu chọn những người đại diện đã được hình thành và phát triển chủ yếu trong giai đoạn này (thời kì Trung cổ), khi các vua chúa nhận thức được rằng muốn áp đặt thuế khóa, tăng cường quan lực và ban hành pháp luật thì họ phải tìm được sự đồng thuận của giới quý tộc, tăng lữ cao cấp và một số thường dân đặc biệt trong những thành phố và thị trấn lớn

Cho đến thế kỷ XVIII, xuất hiện quan điểm có tính chất chuẩn mực cho rằng: để chế độ chính trị dân chủ hay cộng hòa thực sự có nghĩa là sự quản trị nhà nước được người dân thực hiện và người dân có quyền cai trị thì người dân phải tụ tập tại một địa điểm và bỏ phiếu để thông qua các quyết định, luật lệ và chính sách Nói cách khác, chính quyền của một nhà nước rộng lớn cần phải có một chính quyền đại diện

Mãi cho đến hiện nay, kể từ cách mạng tư sản, bầu cử mới trở thành một trong những biện pháp quan trọng để nhân dân có thể thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về mình

5

Recommandé pour toi

Best memo - Best memo of 2018

International Communication 100% (5)

Practical-Statistics-for-Data-Scientists -50-Essential-Concepts-PDFDrive

International Communication 100% (2)

Unit 3 Unit 3 Unit 3 Unit 3 Unit 3 Unit 3 Unit 3

Suite du document ci-dessous

62

90

3

Mặc dù có những bước thăng trầm khác nhau, những dân chủ vẫn là xu thế của thời đại và bầu cử luôn luôn là công đoạn đầu tiên cho cả quá trình dân chủ để tạo nên sự chính danh của quyền lực nhà nước

3 Vai trò

Bầu cử là cách thức cơ bản để mọi người dân thực hiện quyền lực nhà nước thuộc về mình Nhà nước dân chủ cần phải được thành lập nên từ nhân dân và phải chịu trách nhiệm trước nhân dân Trong trường hợp nhà nước không còn khả năng chịu trách nhiệm thì nhân dân phải có quyền thay đổi bằng một nhà nước khác theo ý nguyện của nhân dân bằng cách bầu cử

Bầu cử là một công cụ để buộc quan chức thắng cử và Đảng phái của họ phải có trách nhiệm với những gì đã hoàn thành và cả những gì họ chưa hoàn thành trong nhiệm kỳ của họ Bằng bầu cử, nhân dân có quyền thay những người cầm quyền xấu xa không xứng với niềm tin của nhân dân Một xã hội dân chủ khác với một xã hội độc tài ở chỗ người dân bình thường có quyền bỏ phiếu bầu ra hoặc có thể bãi miễn các quan chức của họ

Jeane Kirkpatrick, một chính khách Mỹ, từng là đại sứ quán Hoa Kỳ tại Liên hợp quốc đã đưa ra bình luận ý nghĩa và vai trò của bầu cử rằng: “Các cuộc bầu cử nhân dân không chỉ đơn thuần là biểu tượng cho một thể chế, mà là hoạt động mang tính cạnh tranh, định kì, đầy đủ và xác định, trong đó các nhân vật chủ chốt của chính phủ do chính những công dân được hưởng quyền lợi tự

do phê phán, chỉ trích chính phủ, công bố các phê phán và đề xuất các lựa chọn khác một cách công khai.”

Bầu cử là cách thức cơ bản nhất của người dân ràng buộc những quan chức nhà nước phải chịu trách nhiệm về những hành động của mình Thông qua

bỏ phiếu người dân thực hiện chủ quyền nhà nước thuộc về kiểm tra hoạt động của chính quyền Ứng cử viên nào nhận được sự ủng hộ của đa số cử tri, và được nhiều phiếu hơn sẽ là người trúng cử Robert S.Barker, một giáo sư Mĩ đã từng nói rằng, bầu cử như một biện pháp cho phép nhân dân kiểm tra và giám sát nhà nước

Nếu không có bầu cử, dù chính phủ có có thể cơ cấu tổ chức chặt chẽ, hoạt động hiệu quả đến đâu đi chăng nữa, mà các quan chức - những người đảm trách các chức năng quan trọng của nhà nước không do bầu cử mà ra, cũng là một chế độ phi dân chủ Chế độ đó chỉ là dân chủ khi các quan chức lãnh đạo chính phủ được bầu ra một cách tự do dân chủ bởi các công dân một cách công khai và công bằng

6

4 Các hình thức dân chủ

Hình thức dân chủ trực tiếp: Nhân dân trực tiếp giải quyết các công việc của nhà nước, tuy nhiên hiện nay vẫn còn khá nhiều hạn chế bởi sự rộng lớn của quốc gia và sự đông đúc của dân cư

Hình thức dân chủ gián tiếp: Là hình thức được sử dụng rộng rãi, biểu hiện của nó là dân chủ đại diện Bầu cử chỉ định ra những người lãnh đạo quốc gia Đây được xem là một biện pháp quan trọng để nhân dân kiểm tra trách nhiệm của chính quyền Bầu cử trở thành một chế độ không thể thiếu trong các chế độ chính trị dân chủ hiện nay Qua bầu cử các cử tri không những tìm ra cho đất nước những người đại diện thay mặt họ điều hành đất nước mà còn tìm ra cho mình một chính sách phát triển quốc gia

5 Các phương pháp bầu cử

Phương pháp thứ nhất trong chế độ dân chủ đại nghị là nhân dân trực tiếp bầu ra hạ nghị viện, Đảng đa số tại hạ nghị viện hay liên minh các đảng cầm quyền thành lập ra một chính phủ do thủ tướng đứng đầu và thủ tướng đứng ra chọn thành phần chính phủ Do vậy chính phủ phải chịu trách nhiệm trước nghị viện Chế độ dân chủ này trước tiên xuất hiện ở nước anh, ngày nay đã được áp dụng ở một số nước Châu Âu và một số nước ở vùng Caribe, Canada, Ấn Độ Mặt tích cực của chế độ này đó chính là những thiểu số cũng có thể tham gia vào tiến trình chính trị ở cấp cao nhất trong chính quyền Về mặt tiêu cực là mặt trái của tính mềm dẻo và chia sẻ hành pháp

Phương pháp thứ hai, nhân dân bằng một cách trực tiếp hay gián tiếp bầu

ra một vị nguyên thủ quốc gia và những người đứng đầu trực tiếp lãnh đạo hành pháp Điểm tích cực của phương pháp này đó chính là có sự cân bằng nhất định định giữa các cành quyền lực của nhà nước Yếu điểm của chế độ tổng thống là

ở chỗ rất dễ rơi vào tiềm năng của một chính quyền bế tắc khi tổng thống không

đủ số phiếu để đem thi hành những chính sách cứng rắn của mình, nhưng bằng cách phủ quyết có thể ngăn cản không cho quốc hội thế chính sách của mình bằng các chương trình hành động do quốc hội đề xuất Tổng thống mặc dù do nhân dân bầu ra một cách trực tiếp hay gián tiếp nhưng có thể không có quyền lực bằng thủ tướng trong chế độ đại nghị

6 Bầu cử trong pháp luật tư sản

Khác với xã hội chủ nghĩa nhà nước tư sản được tổ chức thành lập theo nguyên tắc phân chia quyền lực Vì vậy đối tượng bầu cử trong nhà nước tư sản được áp dụng rộng rãi hơn Không chỉ trực tiếp bầu các nghị sĩ như trong nhà nước xã hội chủ nghĩa, cử tri của các nước tư bản còn còn bầu ra các quan chức 7

cao cấp khác như tổng thống, các thị trưởng Số lần được bầu cử tỉ lệ thuận với mức độ phân quyền ở mỗi quốc gia So với chế độ phong kiến và chiếm hữu nô

lệ việc áp dụng phương pháp bầu cử để thành lập các cơ quan nhà nước của chế

độ tư sản là một phương pháp dân chủ, giúp nhân loại loại trừ quan niệm đã ngự trị xa xưa: quyền lực nhà nước xuất phát từ cõi hư vô

Trước đây giai cấp tư sản và giai cấp phong kiến luôn tìm cách hạn chế sự tham gia của nhân dân lao động trong các cuộc bầu cử Một trong những bi kịch lớn nhất của của các chế độ dân chủ trong suốt lịch sử nhân loại là cuộc đấu tranh của các các nhóm bị bỏ ra ngoài lề của cộng đồng theo màu sắc tôn giáo, sắc tộc, phụ nữ,… Họ không có quyền bầu cử và có thể bầu cử ở các chức vụ công sở Để có được một chế độ xã hội như ngày nay nhân loại phải trải qua nhiều cuộc đấu tranh hết sức bi tráng

Hiện nay Hiến pháp của đa số các nước tư bản đều tuyên bố nguyên tắc bầu cử phổ thông, tức là chế độ bầu cử được mở rộng cho tất cả người dân đến

độ tuổi trưởng thành nhưng trên thực tế vẫn còn những hạn chế nhất định (hạn chế về độ tuổi, giới tính, tài sản,…)

II Các loại hình bầu cử

1 Các loại hình bầu cử

Phần lớn các thể thức bầu cử đều giống nhau tại khắp mọi quốc gia Công dân trong một quốc gia phải đủ tuổi trưởng thành (khoảng từ 18 - 21 tuổi ở các nước Châu Âu và Châu Mỹ) mới được quyền bầu cử Có hai cách chia các loại hình bầu cử: dựa vào mức độ tham gia của người dân vào các cuộc bầu cử và dựa vào tiêu chí ứng cử viên ra tranh cử

a Dựa trên mức độ tham gia của người dân vào các cuộc bầu cử

Cuộc bầu cử hạn chế chỉ tổ chức cho những người đạt những tiêu chuẩn nhất định theo quy định của pháp luật bầu cử Đây được xem là một đặc quyền của tầng lớp trên mà không phải của dân thường; pháp luật đưa ra nhiều quy định để ngăn cản không cho các tầng lớp nhân dân lao động tham gia bầu cử Cuộc bầu cử phổ thông (phổ thông đầu đầu phiếu) được tổ chức cho tất

cả mọi người tham gia mà không bị hạn chế bởi bất cứ một giới hạn nào (trừ giới hạn về tuổi được quy định hoặc bị tòa án tước quyền tự do chính trị)

b Dựa trên tiêu chí ứng cử viên ra tranh cử

Tại bầu cử đơn danh, cử tri bỏ phiếu bầu cho một ứng viên tùy mình lựa chọn; mỗi một hạt bầu cử chỉ được bầu một ghế; bầu cử loại này thường được

áp dụng cho các cuộc bầu cử nghị sĩ, mỗi một nghị sĩ được bầu ra từ một hạt bầu cử

8