MÔN học SINH THÁI học báo cáo CHỦ đề PHÁT THẢI PLASTICS và tác hại của nó đối với ĐỘNG vật HOANG dã

ĐẶT VẤN ĐỀ _____Chúng ta đã biết rằng nhựa có khả năng hủy rất lớn đối với động vật hoang dã.Một tìm kiếm đơn giản của Google về nhựa xung quanh đại dương cho thấy vô sốbức ảnh chụp chim

ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP HỒ CHÍ MINH

KHOA MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI NGUYÊN

MÔN HỌC: SINH THÁI HỌC

BÁO CÁO CHỦ ĐỀ PHÁT THẢI PLASTICS VÀ TÁC HẠI CỦA NÓ ĐỐI VỚI

ĐÓNG GÓP (%)

2020202020

Nguyễn Trần Diệu Chi

Phạm Thị Thùy Linh

Mai Anh Bích Phượng

Nguyễn Thị Mộng Quỳnh

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

NỘI DUNG 2

1 Phát thải plastic: 2

1 1 1 Khái niệm: 2

.2 Hiện trạng ô nhiễm: 2

2 3 Tác động của phát thải nhựa đối với động vật hoang dã: 8

Giải pháp: 16

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

CHÚ THÍCH HÌNH ẢNH 21

CHÚ THÍCH BẢNG 22

ĐẶT VẤN ĐỀ _

Chúng ta đã biết rằng nhựa có khả năng hủy rất lớn đối với động vật hoang dã.Một tìm kiếm đơn giản của Google về nhựa xung quanh đại dương cho thấy vô sốbức ảnh chụp chim biển mắc vào dây đánh cá, mảnh vụn nhựa được tìm thấy trong dạdày của cá chết, hải cẩu chết đuối trong lưới đánh cá và những hình ảnh kinh hoàngkhác Nhựa rõ ràng đang tàn phá nhiều đối với động vật hoang dã, liệu nó có thực sựtồi tệ như người ta tưởng? Thật không may, nó có thể tồi tệ hơn chúng ta nghĩ Môitrường đặc biệt là các đại dương trên thế giới hàng năm phải tiếp nhận hơn chín triệutấn rác nhựa; điều này đe dọa môi trường sống và sự sinh tồn của các loài động vậthoang dã Đây là vấn đề nghiêm trọng đối với sức khỏe của hệ sinh thái biển Đề tài

―Phát thải nhựa (plastic) và tác hại của chúng đối với động vặt hoang dã‖ sẽ giúpchúng ta nhận ra tầm nghiêm trọng của vấn đề này

Hạt nhựa nano (nano plastics): < 0.1 µm

Ngày nay, nhựa sử dụng rộng rãi khắp mọi nơi và trở nên không thể thiếu trongcuộc sống chúng ta do các đặc tính của nó như độ bền, trọng lượng nhẹ, mềm dễ tạothành nhiều hình dáng và giá thành rẻ Nhựa được ứng dụng trên nhiều lĩnh vực khácnhau như: bao bì đóng gói, thiết bị gia dụng, vật tư y tế, đồ điện tử, xe cộ,…

1.2 Hiện trạng ô nhiễm:

Việc sử dụng và phát thải plastics là mối quan tâm lớn trên toàn cầu Đến năm

2015, 60% tổng lượng nhựa từng được sản xuất đã trở thành rác thải, phần đáng kểtrong đó đã trôi vào đại dương Khoảng 60-80% rác thải tìm thấy trên biển, trôi nổitrên đại dương hoặc nhựa phủ kín bờ biển.1 Lượng phát thải hàng năm vào đại dươngđược ước tính là 19-23 triệu tấn vào năm 2016.2 Theo báo cáo năm 2020 của tạp chíkhoa học Science của Hiệp hội Mỹ cho biết: Đến nay thế giới đã sản xuất 8.3 tỷ tấnnhựa, trong đó có 6,3 tỷ tấn là rác thải nhựa Trên toàn thế giới, hàng năm hơn 5 nghìn

tỷ túi nhựa dùng một lần được sử dụng và hàng triệu chai nước uống bằng nhựa đượcmua mỗi phút Nhưng chỉ 9% chất thải nhựa được tái chế 12% rác thải nhựa được đốt,trong khi 79% còn tồn tại trong môi trường tự nhiên ở các bãi chôn lấp và cả môitrường biển.3

1 Rinku Verma, K S Vinoda, M Papireddy, A.N.S Gowda, 2016 Toxic Pollutants from Plastic

Hơn nữa, các nghiên cứu trước đây ước tính rằng có tới 10% mảnh vụn nhựađược tạo ra cuối cùng ở đại dương và 88% bề mặt biển bị ô nhiễm bởi rác thải nhựa.4

Gần 80% mảnh vụn nhựa thải ra biển từ các nguồn trên đất liền5 do chất thải khôngđược quản lý dọc theo chuỗi cung ứng, bắt đầu từ quá trình sản xuất cho đến khi kếtthúc vòng đời của nhựa

Ảnh 1.1.1 Ô nhiễm rác thải và nhựa ở phía đông Caribe giữa các đảo Roatan và

Cayos Cochinos phía trước bờ biển Honduras.

4 Condor Ferries, 2020 Plastic in the Ocean Statistics 2020 (Source: [WWW Document] URL

plastic every year.

5 Li, W.C., Tse, H.F., Fok, L., 2016 Plastic waste in the marine environment: a review of sources, occurrence and effects Sci Total Environ 566–567, 333–349 https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.05.084

Các nguồn, quá trình vận chuyển và sự chìm các mảnh vụn nhựa trong đạidương trên toàn thế giới:

Ảnh 1.1.2 Đường đi của nhựa vào đại dương 6

6 Tekman, M B., Walther, B A., Peter, C., Gutow, L and Bergmann, M 2022 Impacts of plastic pollution in the oceans on marine species, biodiversity and ecosystems, 1-221, WWF Germany, Berlin Doi: 10.5281/zenodo.5898684.

Ô nhiễm nhựa gây những tác động nghiêm trọng:

Động vật đại dương có thể chết, bị thương và suy giảm sức khỏe do tương tác-

với vật bằng nhựa

Ảnh 1.1.3 Cá nhà táng vướng vào lưới mang và mắc cạn ở bãi biển Pozo de Lisas, Ilo,

miền nam Peru.

- Chuỗi thức ăn bị ô nhiễm hạt nhựa, nhựa nano và các hóa chất độc hại pháttán từ nhựa có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sự tăng trưởng, sứckhỏe và sinh sản của động vật, bao gồm con người

Ảnh 1.1.4 Tác động của nhựa đối với sức khỏe con người

- Các chức năng hệ sinh thái đại dương bị ảnh hưởng tiêu cực bởi những thayđổi về cấu trúc, hóa học và sinh thái.

- Các loài vật trung gian truyền bệnh lây lan như những người đi nhờ xe trêncác mảnh vụn nhựa

Ảnh 1.1.5 Các tương tác vi sinh - vi nhựa tiềm ẩn xảy ra trên bề mặt của chất dẻo.

- Hệ thống thoát nước, đập và nước thải bị tắc nghẽn, đường nước tù đọng dorác thải nhựa

- Du lịch và giải trí ven biển bị ảnh hưởng do ô nhiễm nhựa, tốn nhiều chi phí

và công sức để loại bỏ nhựa

- Các ngành như vận tải biển và du thuyền, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản, nôngnghiệp ven biển hoặc cơ sở hạ tầng sản xuất năng lượng phải chịu chi phí do các vậtcản trong thiết bị gây ra bởi các mảnh vụn nhựa và tai nạn hàng hải

Theo báo cáo của WWF, 88% các loài sinh vật biển mà tổ chức này nghiên cứu

bị ảnh hưởng bởi sự ô nhiễm nhựa rất nghiêm trọng Ít nhất có 2.144 loài phải sốngtrong môi trường ô nhiễm nhựa

Dự báo về ô nhiễm nhựa trong tương lai: Một số nghiên cứu đã dự kiến sự sảnxuất và phát thải nhựa vào môi trường Hầu hết đều dự kiến mức độ sản xuất và phátthải tăng đáng kể trong ba thập kỷ tới Sản lượng nhựa dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôivào năm 2040 và ô nhiễm nhựa trong đại dương dự kiến sẽ tăng gấp 3 lần Nhựa saukhi thải ra đại dương vẫn tiếp tục bị phân hủy thành hạt vi nhựa và vi nhựa trở thànhhạt nhựa nano dẫn đến mật độ hạt nhựa ở đại dương tăng 4 lần vào năm 2050 và tăng

số lượng hạt vi nhựa trong đại dương lên một con số đáng báo động - gấp 50 lần vào

năm 2100.7 Ngay cả dự kiến lạc quan nhất dựa trên việc giảm lượng lớn nguồn rácthải, cải thiện quản lý chất thải, loại bỏ nhựa quy mô toàn cầu thì ô nhiễm nhựa trênbiển cũng sẽ tiếp tục gia tăng, mặc dù mức độ thấp hơn Tóm lại, ô nhiễm nhựa sẽ tiếptục gia tăng, nhưng mức độ phụ thuộc rất nhiều vào chính phủ, các ngành công nghiệp

và thương nghiệp

2 Tác động của phát thải nhựa đối với động vật hoang dã:

Mỗi người chúng ta có lẽ cũng vô tình lướt qua những video quay lại nhữngsinh vật biển gặp rắc rối với rác thải nhựa, nổi tiếng nhất có lẽ là câu chuyện chiếc ốnghút trong mũi chú rùa Mọi chuyện xoay quanh một chuyến khảo sát của các nhà khoahọc trên biển, họ phát hiện ra chú rùa này và nghĩ thứ đang mắc kẹt trong mũi chỉ làmột con sâu ký sinh, cho đến khi kéo ra một đoạn, người ta mới phát hiện ra nó chính

là một ống hút nhựa – vật dụng con người chúng ta tiếp xúc và thải ra môi trườnghằng ngày Thế nhưng, chú rùa nói trên đã may mắn hơn rất nhiều những sinh vậtkhác sống trong đại dương bao la khi được phát hiện và cứu giúp kịp thời Theo đánhgiá của các nghiên cứu hiện tại, cho đến nay có tổng cộng 2141 loài đã tiếp xúc với ônhiễm nhựa trong môi trường sống tự nhiên, chúng có thể bị vướng vào hoặc nuốtnhầm rác thải nhựa, bị nhựa làm ngạt thở hoặc bị ảnh hưởng bởi hóa chất tiết ra từ quátrình phân hủy nhựa Để hạn chế những tác động tiêu cực của phát thải nhựa; đưa rađược những giải pháp hiệu quả, cũng như nâng cao nhận thức của con người về việc

sử dụng nhựa và bảo vệ động vật, chúng ta cần làm rõ rác thải nhựa có ảnh hưởng nhưthế nào đến động vật hoang dã

Ảnh 2.1 Ống hút kẹt trong mũi chú rùa

7 Tekman, M B., Walther, B A., Peter, C., Gutow, L and Bergmann, M 2022 Impacts of plastic pollution in the oceans on marine species, biodiversity and ecosystems, 1-221, WWF Germany, Berlin Doi:

Tác động vật lý của ô nhiễm nhựa đối với quần thể sinh vật có thể hiểu bằngcách nhìn ở hai cấp độ thông tin là tiếp xúc và tác động Trong bài báo cáo này bàn tớicác tiếp xúc vật lý sinh vật biển có thể gặp phải là vướng vào, nuốt nhầm, và một sốảnh hưởng khác.

Ảnh 2.2 Sơ đồ tiếp xúc được báo cáo thường xuyên nhất và ảnh hưởng của

chúng đối với các loài sinh vật (LITTERBASE)

Thứ nhất, các loài động vật hoang dã dễ bị vướng vào rác thải nhựa như

túi nhựa, dây nhựa, dây cước hoặc các ngư cụ hư hỏng thải ra ngoài môi trường.Những thứ này có thể quấn vào động vật khiến cho chúng bị siết cổ, khó di chuyển, bịthương do cắt vào da thịt hay thậm chí dẫn đến tử vong Có ít nhất 451 loài đã được

báo cáo bị vướng vào rác thải nhựa Trong đó chỉ riêng chim đã có 265 loài được ghinhận là vướng vào nhựa và các vật liệu tổng hợp bỏ đi khác.

Ngư cụ bỏ hoang (gồm dây câu và lưới) là nguyên nhân gây ra hầu hết cáctrường hợp vướng mắc, với 83% các loài bị vướng vào Dây câu có tỷ lệ các loài mắcphải cao hơn lưới, với tỷ lệ mắc phải lưới giảm dần từ chim biển qua chim nước ngọt

và chim đất liền Có 4 – 7% các loài chim bị vướng vào dây bóng bay, nhưng dây diềuchủ yếu chỉ gây hại cho các loài chim đất liền Những chiếc vòng 6 lỗ (dùng để giữ 1

lô 6 lon nước), nắp chai là vấn đề đối với chim nước ngọt và chim biển nhưng tỷ lệnhỏ, và những chiếc dây đai đóng gói được ghi nhận là chỉ có những con chim biểnvướng vào Có thể xem cụ thể hơn trong bảng sau:

Bảng 2.1 Lượng vật dụng bằng nhựa vướng vào các loài chim (được tính bằng tỷ lệ

8 các loài bị vướng bởi các loại vật phẩm khác nhau)

Những loài có tập tính sống trên bờ và kiếm ăn dưới nước nếu bị vướng vàocác lưới đánh cá có thể ngăn cản chúng quay trở lại mặt biển để thở, từ đó chết vì ngạtthở Nhưng ngay cả các động vật thở bằng mang cũng bị ảnh hưởng vì nếu cá hoặcđộng vật không xương sống bị vướng quá lâu, chúng sẽ chết vì không tìm được thức

ăn hoặc bị các loài khác ăn thịt Mùi xác phân hủy cũng thu hút nhiều loài động vậtkhác đến kiếm ăn và khiến chúng mắc lại trong tình trạng tương tự Vòng luẩn quẩnnày được gọi là ―câu cá ma‖ và có thể tiếp diễn trong một thời gian khá dài Phần lớncác loài được ghi nhận bị vướng vào nhựa là cá có kích thước trung bình, cá mập, cáđuối và san hô

8 Peter G Ryan (2018), Entanglement of birds in plastics and other synthetic materials, FitzPatrick Institute of

Ảnh 2.3 Vòng lặp “Câu cá ma” (Olive Ridley Project)

Thứ hai, các loài động vật hoang dã có thể nuốt phải rác thải nhựa Tìm

kiếm thức ăn là nhu cầu tất yếu của tất cả các loài sinh vật vì thế không thể tránh khỏiviệc bị nuốt nhầm rác thải nhựa vào trong cơ thể Động vật lớn nuốt phải những mảnhrác thải lớn, động vật nhỏ hơn hay sinh vật phù du có thể nuốt phải những mảnh vinhựa Có thể nhận thấy, từ sinh vật đứng gần đầu chuỗi thức ăn cho tới các động vậtbậc cao đều có khả năng nuốt phải nhựa Việc này làm giảm khả năng hấp thụ thức ăn

do cảm giác ―no ảo‖ từ rác thải nhựa tạo ra

Trong Địa Trung Hải, có 6% tôm biển quan trọng về mặt thương mại đã ănphải nhựa, một số trong đó có bụng đói, một số lại có tình trạng nghiêm trọng hơn khi

có sự xuất hiện các quả bóng được tạo ra từ sợi nhựa rối gây tắc nghẽn hệ thống tiêuhóa của chúng9 Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm nhận thấy cá giảm sức ăn,tăng trưởng kém khi thức ăn bị ô nhiễm bởi lượng lớn vi nhựa, phản ứng miễn dịch,

10

khả năng sinh sản, đồng thời chức năng và hành vi của tế bào cũng bị thay đổi Hệthống miễn dịch của động vật có thể bị tổn thương do các hóa chất truyền từ nhựa vào.Chúng cũng nhiễm nhiều ký sinh trùng hơn, sinh sản ra ít con non hơn, con cũng nhỏhơn và dễ chết Các tác động được báo cáo thường xuyên nhất bao gồm, tỉ lệ tử vong,

9 Bordbar và cộng sự (2018), First evidence of ingested plastics by a high commercial shrimp species

(Plesionika narval) in the eastern Mediterranean.

0 Naidoo, T., Glassom, D.(2019), Decreased growth and survival in small juvenile fish, after chronic exposure

to environmentally relevant concentrations of microplastic.

1

thay đổi sinh lý trong hấp thụ thức ăn, sinh lý, tăng trưởng, hành vi, đường đi vào ruột,máu, độc tính và thương tích Trong khi đó các tác động có thể nghiêm trọng đối vớimột số loài, cũng có thể không đáng kể đối với hầu hết các loài khác Tuy nhiên có thể

dễ dàng nhận thấy được với mức độ sản xuất nhựa và ô nhiễm nhựa như hiện tại, cáctác động bất lợi có khả năng sẽ tăng trong tương lai Những ảnh hưởng này được tổnghợp đầy đủ và rõ ràng hơn ở sơ đồ dưới đây

11 Ảnh 2.4 Sơ đồ tổng hợp những ảnh hưởng của việc nuốt phải nhựa

Khi nhựa được sinh vật ăn vào, các chất gây ô nhiễm có thể được chuyển từnhựa vào các mô động vật, và do đó nhựa ăn vào còn có thể có các tác động độc hạikhác, ngoài các tác động vật lý và sinh học trên

Nhựa là vật liệu phức tạp, gồm nhiều loại polymers như polyethene,polypropylene, polystyrene Ngoài ra nhiều hợp chất hóa học khác cũng có thể đượcthêm vào nhựa trong quá trình sản xuất để lm nhựa mềm, bền, trong suốt hoặc có màu,bảo vệ nhựa khỏi ánh nắng mặt trời và lửa Một vài chất phụ gia thêm vào có thể làphthalates, UV stabilisers, và brominated flame retardants (PBDEs) – đều là nhữngchất nguy hiểm đang được quan tâm và nghi ngờ là có độc Các chất ô nhiễm hóa họckhác có trong nước biển do các hoạt động khác của con người (ví dụ: Persistentorganic pollutants – POP – chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy, polychlorinatedbiphenyls (PCB) và dichlorodiphenyltrichloroethane (DDT)) có thể liên kết với nhựa

và vì chúng rất kỵ nước nên những chất ô nhiễm này sẽ ―hút‖ nhựa vào và có thể hấp

1 1 Dịch từ Stephanie Megan Avery-Gomm (2020), Pastic pollution and conservation of imperilled seabird

thụ vào các mảnh vụn nhựa trong nước với nồng độ rất cao Những chất ―hút‖ nhựanày có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, môi trường và sinh vật Khi sinh vật

ăn phải nhựa có POP được hấp phụ, chúng có thể ngấm vào các mô động vật, gây tổnhại đến những bộ phận quan trọng (như tim, phổi, mang, hệ thống lysosome và làmthiệt hại haemolymph trong các tế bào máu) Ngoài ra, những sinh vật ăn phải vi nhựa

có chứa POP còn hoạt động như một nguồn ô nhiễm khác giúp truyền hóa chất độc hại

vào mạng lưới thực phẩm biển Ví dụ như ở loài giun biển Arenicola marina, chúng

được nhận thấy là nuốt phải các hạt vi nhựa và do đó chịu những ảnh hưởng của các

chất ô nhiễm được hấp phụ trên bề mặt nhựa Bởi vì A marina là loài cơ sở của chuỗi thức ăn, bị ăn bởi nhiều loài sinh vật khác, nên những chất độc hại bị hấp thụ bởi A.

marina có tìm năng cao được chuyển vào chuỗi thức ăn của các sinh vật ở biển.

Ảnh 2.5 Giun biển Arenicola marina

Ảnh 2.6 Hơn 181 mảnh nhựa nặng 75g được tìm thấy bên trong một con rùa biển ở Ấn

Độ Dương vào năm 2015 (Stephane Ciccione)

Thứ ba là rác thải nhựa hỗ trợ quá trình xâm nhập của các loài ngoại lai, vi khuẩn và virus

―Quá giang‖ trong các loài sinh vật không phải là mới, các khúc gỗ, thực vật,thậm chí cả những khối đá bọt từ lâu đã đóng vai trò như những chiếc ―bè tự nhiên‖giúp sinh vật phân tán với khoảng cách rất xa Các sinh vật không cuống có thể bámvào thực vật Cá có thể ẩn bên dưới khối thực vật nổi, và các động vật nhỏ như côntrùng hoặc các loài bò sát nhỏ và động vật có vú cũng có thể đi ―quá giang‖ theo cáchnày đến môi trường mới Các bề mặt cứng của rác thải nhựa cũng hỗ trợ cho quá trìnhphát tán của những loài ngoại lại nhưng nhanh chóng và bền vững hơn so với ―bè tựnhiên‖

Nhựa có số lượng lớn vật liệu tổng hợp, không phân hủy sinh học giúp nó bềnvững hơn dưới những điều kiện của môi trường như những thay đổi về dòng chảy, môhình hoàn lưu của biển và những cơn bão mạnh Thêm nữa, sự phổ biến của nhựacũng giúp đẩy nhanh quá trình tự nhiên nhưng không phổ biến và chậm chạp này.Nhựa có ở khắp mọi nơi đã làm tăng cơ hội cho các loài có khả năng gây hại tìm đượckhông gian hạ cánh thích hợp Một nhóm nghiên cứu đã phát hiện sự hiện diện của 26

loài không phải loài bản địa, bao gồm bryozoans (động vật hình rêu) và các động vật

không xương sống khác, trên các bãi biển ở bờ biển Catalan của Tây Ban Nha

Bảng 2.2 Số lượng mẫu vật được tìm thấy của các loài, số lượng mảnh vụn được tìm

12 thấy gắn với loài đó, tỷ lệ phần trăm nhựa bị loài đó bám vào ở biển Catalan

1 2 Arnau Subías-Baratau, Anna Sanchez-Vidal, Emanuela Di Martino, Blanca Figuerola (2022), Marine