ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI MÔN THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ Một số câu hỏi ôn tập cơ bản về thế chế chính thế giới Chương 1 Nhập môn thể chế chính trị Câu 1 Trình bày đặc điểm cơ bản về thể chế chính trị và phân bi.
Trang 1MÔN THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ Một số câu hỏi ôn tập cơ bản về thế chế chính thế giới
Chương 1: Nhập môn thể chế chính trị
Câu 1 Trình bày đặc điểm cơ bản về thể chế chính trị và phân biệt về đặc điểm giống và khác với hệ thống chính trị, chế độ chính trị
Đặc điểm cơ bản về thể chế chính trị
+ Thể chế hay chế độ chính trị là cách tổ chức chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, hành chánh, có nhiệm vụ điều hành đời sống của một nhân quần sống chung với nhau. + Các chủ thể thực hiện và quản lý sự vận hành xã hội (bao gồm nhà nước, cộng đồng cư dân, các tổ chức xã hội dân sự) Thông qua hệ thống pháp luật, các quy tắc xã hội điều chỉnh các mối quan hệ và các hành vi được pháp luật thừa nhận của một quốc gia
+ Các cơ chế, phương pháp, thủ tục thực hiện hoạt động xã hội, quản lý và điều hành sự vận hành xã hội Là hình thức thể hiện các thành phần của hệ thống chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng trong xã hội, bao gồm các đảng phái chính trị, nhà nước, mặt trận Tổ quốc, các tổ chức xã hội khác và vai trò, ảnh hưởng lẫn nhau của chúng trong hệ thống chính trị
+ Thể chế chính trị mang bản sắc giai cấp thể hiện ở hình thức độc tài với một chế
độ chính tri không do bầu cử và dân chủ với một chế độ chính trị do qua bầu cử
Phân biệt về đặc điểm giống và khác với hệ thống chính trị, chế độ chính trị
- Giống nhau: là toàn bộ những hoạt động liên quan đến các mối quan hệ giữa các
giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào công việc của Nhà nước;
sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của Nhà nước
- Khác nhau:
+ Thể chế chính trị là hệ thống các định chế hợp thành một chế độ chính trị, là hình
thức thể hiện các thành phần của hệ thống chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng trong xã hội
+ Hệ thống chính trị là một chỉnh thể các tổ chức chính trị và chính trị-xã hội trong
xã hội bao gồm các đảng chính trị, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội
+ Chế độ chính trị là hệ thống các nguyên tắc, phương thức, biện pháp, thủ đoạn
thực hiện quyền lực nhà nước
Câu 2 Nêu định nghĩa và trình bày các đặc trưng của quyền lực chính trị, liên hệ thực tiễn về đặc tính giai cấp trong quyền lực chính trị của Việt Nam hiện nay
a Nêu định nghĩa và các đặc điểm
- Định nghĩa: Quyền lực chính trị là năng lực của một chủ thể chính trị nhất định (giai cấp, tầng lớp xã hội) trong việc áp đặt mục tiêu chính trị của mình đối với xã hội, hay nói cách khác thì quyền lực chính trị là quyền quyết định, định đoạt những công việc quan trọng về chính trị, tổ chức và hoạt động để bảo đảm sức mạnh thực hiện quyền lực
ấy của một giai cấp, chính đảng, tập đoàn xã hội nhằm giành hoặc duy trì quyền lãnh đạo; định đoạt, điều hành bộ máy nhà nước, cai quản một xã hội (0,5 điểm)
- Các đặc điểm gồm:
Trang 2+ Luôn luôn gắn liền với sự tổn tại của chính quyển nhà nước;
+ Được phân chia thành các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp;
+ Do giai cấp, hoặc liên minh các giai cấp thống trị xã hội tổ chức và thực hiện; + Được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế nhà nước
b Trình bày các đặc trưng của quyền lực chính trị
- Tính khách quan của quyền lực chính trị gồm:
+ Sự phân công lao động dẫn đến sự phân hóa xã hội thành các giai cấp
+ Sự xuất hiện của các giai cấp dẫn đến việc quyền lực công cộng của cả một cộng đồng thuộc về tay của một giai cấp ưu thế hơn dẫn đến trở thành quyền lực mang tên quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước
- Tính chính đáng của quyền lực chính trị gồm:
+ Phản ảnh công ích thể hiện sự tự do của các cá nhân trong xã hội dưới hình thức
tự trị của cộng đồng; ở chuẩn mực, trật tự và các quy định về hành vi và thủ tục chính trị;
ở sự điều tiết có tính phổ quát của chính trị, chính sách; ở việc sử dụng quyền lực đúng mục đích và hiệu quả
+ Có sự đại diện cho lợi ích của một giai tầng xã hội hay toàn xã hội thể hiện ở dân chủ trong hoạt động chính trị và cơ hội thực hiện quyền làm chủ, cơ hội thể hiện ý kiến
và tham gia vào đời sống chính trị Ví dụ: tranh cử hoặc bầu cử
+ Có sự khoa học, hợp lý trong việc tổ chức hệ thống chính trị, hiến pháp, pháp luật
và hoạt động chính trị thực tiễn
+ Tính hợp pháp, hợp hiến của các tổ chức, cơ quan quyền lực, các hình thức lựa chọn người lãnh đạo, quản lý và các hình thức ra quyết định
- Tính giai cấp của quyền lực chính trị gồm:
+ Là bản chất của quyền lực chính trị, là yếu tố chi phối chủ yếu được thể hiện qua chế độ chính trị của một giai cấp, liên minh giai cấp hay của nhân dân
+ Thực chất quyền lực chính trị bao giờ cũng thuộc về giai cấp cầm quyền do đó quyền lực chính trị chính là quyền lực của giai cấp, tầng lớp xã hội giữ địa vị thống trị về kinh tế
Liên hệ thực tiễn về đặc tính giai cấp trong quyền lực chính trị của Việt Nam hiện nay: Theo quy định tại Điều 2 Hiến pháp năm 2013:
- Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Nhân dân thể hiện quyền lực của mình thông quan việc bầu cử người đại diện vào hệ thống chính trị và công nhận sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam là là chính đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo Nhà nước và xã hội, do tương quan lực lượng chính trị Việt Nam quy định, được lịch sử lựa chọn, được nhân dân tin tưởng, trao gửi trọng trách bằng hiến định và được khẳng định bằng năng lực, hiệu quả lãnh đạo
- Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các
cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp
Chương 2: Phân loại thể chế chính trị
Câu 1 Nêu các đặc điểm chính của thể chế chính trị mang tính chất về hành vi
- Quyền và nghĩa vụ của công dân:
Trang 3+ Nguồn gốc: Bộ Luật Nhân quyền Quốc tế bao gồm Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền, Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa, và Công ước Quốc
tế về các Quyền Dân sự và Chính trị cùng hai Nghị định thư không bắt buộc I và II Năm
1966, Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc đã thông qua hai Công ước trên, qua đó hoàn thành
cơ bản Bộ Luật Nhân quyền Quốc tế
+ Quyền và nghĩa vụ của công dân chỉ gắn với điều kiện lịch sử nhất định và phải được nhà nước thừa nhận khác với quyền con người
+ Quyền và nghĩa vụ của công dân trong lĩnh vực chính trị là một thể thống nhất, đều được các thể chế chính trị đề cập và bổ sung phát triển
- Chế độ bầu cử: chỉ có trong thể thức dân chủ đại diện, trong đó nhân dân thực hiện chủ quyền của mình qua khâu trung gian của những dại diện biểu được chọn thông qua bầu cử Chế độ bầu cử của một đất nước là chế độ bầu cử dân chủ không áp đặt, nhân dân
tự nguyện thể hiện ý chí tìm ra những người xứng đáng làm đại diện cho họ, tahy họ quản
lý, điều hành đất nước Theo chế độ chính trị có:
+ Chế độ xã hội chủ nghĩa
+ Chế độ tư bản chủ nghĩa
- Bỏ phiếu trưng cầu: Ngoài nhà nước nhân dân có những hình thức khác trực tiếp thực hiện quyền lực của mình, trong đó bỏ phiếu trưng cầu la một hình thức dân chủ trực tiếp điển hình
Câu 2 Trình bày đặc điểm cơ bản thể chế chính trị về cộng hòa tổng thống, liên hệ thực tiễn của Mỹ về vai trò của tổng thống với thượng viện và nghị viện
Đặc điểm cơ bản thể chế chính trị về cộng hòa tổng thống: Tổ chức nhà nước trong
đó tổng thống vừa là nguyên thủ quốc gia vừa là người đứng đầu bộ máy hành pháp, do nhân dân trực tiếp hoặc gián tiếp bầu ra
- Trong chính thể cộng hoà tổng thống, áp dụng triệt để nguyên tắc phân chia quyền lực nhà nước: quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyển tư pháp.
+ Tổng thống chế: Hệ thống tổng thống là một hệ thống chính phủ mà trong đó có một ngành hành pháp tồn tại và ngự trị tách biệt khỏi ngành lập pháp Ngành hành pháp này không có trách nhiệm gì đối với ngành lập pháp và trong mọi hoàn cảnh bình thường ngành lập pháp không thể giải tán nó
+ Bán tổng thống chế: Hệ thống bán tổng thống hoặc còn được biết như hệ thống tổng thống đại nghị hoặc hệ thống thủ tướng tổng thống là một hệ thống chính phủ trong
đó có một tổng thống và một thủ tướng
Liên hệ thực tiễn của Mỹ về vai trò của tổng thống với thượng viện và nghị viện + Quốc hội Hoa Kỳ bao gồm hai viện: Hạ viện và Thượng viện. Thành phần và quyền lực của Thượng viện và Hạ viện Hoa Kỳ được thiết lập trong Điều I Hiến pháp Hoa Kỳ Tổng thống có thể thực hiện một số bổ nhiệm mà chỉ cần có sự tư vấn và ưng thuận của Thượng viện và viên chức được bổ nhiệm cần phải có sự chấp thuận của Thượng viện Tuy nhiên, Hiến pháp cho phép Tổng thống Hoa Kỳ có thể bổ nhiệm viên chức mà không cần phải có sự tư vấn hay ưng thuận của Thượng viện trong lúc Quốc hội Hoa Kỳ không nhóm họp nên các Tổng thống Hoa Kỳ vẫn thường hay dùng cách bổ nhiệm này để đối phó với việc Thượng viện có thể bác bỏ ứng viên.
+ Một dự án đã được hai viện thông qua với kết quả quá bán thì được chuyển đến tổng thống phê chuẩn và công bố Trong trường hợp tổng thống phủ quyết thì được trả lại
Trang 4cho hai viện xem xét và nếu biểu quyết lại mà cả hai viện đều được quá 2/3 thông qua thì tổng thống bắt buộc phải công bố, trong trường hợp ngược lại thì xem như bị phủ định
Chương 3: Thể chế chính trị tiêu biểu
Câu 1 Nêu các chức năng của đặc điểm thể chế chính trị về Nghị viện
Chức năng của thể chế chính trị về Nghị viện
+ Chức năng lập pháp là chức năng cơ bản của Nghị viện Hiến pháp của đa số các nước trên thế giới đều quy định Nghị viện có quyền thông qua luật Thực tiễn lập pháp của nhiều nước trên thế giới cho thấy Chính phủ có quyền đưa ra sáng kiến lập pháp và soạn thảo dự án luật trình Nghị viện thông qua và quyền công bố luật được trao cho người đứng đầu nhà nước (Chủ tịch nước, Tổng thống)
+ Chức năng liên quan đến tài chính - ngân sách: Nghị viện có quyền thông qua ngân sách, phân bổ ngân sách, phê chuẩn quyết toán ngân sách và quyền quy định các thứ thuế Việc thông qua ngân sách, phân bổ ngân sách và phê chuẩn quyết toán ngân sách là một hình thức giúp nghị viện kiểm soát hoạt động của chính phủ
+ Chức năng giám sát: Nghị viện của các nước có quyền giám sát hoạt động của cơ quan hành pháp Ngoài ra trong một số trường hợp đối tượng giám sát của Nghị viện có thể là người đứng dầu nhà nước, cơ quan tư pháp, cơ quan tự quản địa phương và một số
cơ quan nhà nước khác Tuỳ theo quy định của pháp luật, ở các nước, mức độ giám sát và phạm vi đối tượng giám sát của nghị viện là khác nhau Các hình thức giám sát phổ biến
là chất vấn, các phiên giải trình, thành lập cơ quan điều tra, điều trần tại ủy ban, điều trần tại các phiên họp toàn thể của Nghị viện, thanh tra Quốc hội và bỏ phiếu bất tín nhiệm + Một số chức năng khác: Ngoài các chức năng nêu trên, các nước quy định Nghị viện có quyền tham gia thành lập Chính phủ và có quyền bãi nhiệm người đứng đầu Chính phủ; có thẩm quyền phê chuẩn, bãi bỏ các điều ước quốc tế Ngoài ra, Nghị viện còn được trao thẩm quyền phê chuẩn việc tuyên bố chiến tranh, việc gửi lực lượng vũ trang ra nước ngoài…
Câu 2 Trình bày sự kiểm soát của lập pháp đối với hành pháp trong chính thể cộng hòa hỗn hợp, liên hệ thực tiễn sự kiểm soát này của Nghị viện Pháp đối với tổng thống
Sự kiểm soát của lập pháp đối với hành pháp trong chính thể cộng hòa hỗn hợp + Tổng thống chỉ phải chịu trách nhiệm trước nhân dân chứ không phải chịu một sức ép nào hay một trách nhiệm nào trước các nhánh quyền lực khác Do đó, Tổng thống luôn phải chịu sự giám sát của nhân dân và bị kiềm chế bởi các nhánh quyền lực khác Tòa án tối cao là cơ quan duy nhất có quyền xét xử Tổng thống bao gồm các thành viên
là nghị sĩ do hai viện bầu lên Nếu Tòa án tối cao quyết định Tổng thống có tội thì Tổng thống sẽ lập tức bị đình chỉ nhiệm vụ
+ Thủ tướng và các Bộ trưởng vì được thành lập trên cơ sở Nghị viện (Hạ viện) nên phải chịu trách nhiệm trước Nghị viện (Hạ viện) Các Nghị sĩ có thể chất vấn Chính phủ, Nghị viện có thể thành lập các Ủy ban điều tra nhằm tìm kiếm thông tin về hoạt động của Chính phủ trong một vụ việc nhất định Tổng thống chấm dứt nhiệm vụ của Thủ tướng và theo đề nghị của Thủ tướng, Tổng thống chấm dứt nhiệm vụ của các Bộ trưởng thậm chí một khi Chính phủ không còn sự tin tưởng của Tổng thống nữa thì Tổng thống có quyền giải tán Chính phủ (Nga)
Liên hệ thực tiễn sự kiểm soát này của Nghị viện Pháp đối với tổng thống
Trang 5- Nghị viện được chia làm 2 viện gồm Hạ viện tức Quốc hội Pháp và Thượng viện Nghị viện Pháp có thể không thông qua chính sách và chiến lược phát triển đất nước của Tổng thống, gây khó khăn cho việc thực thi chính sách của Tổng thống
- Tổng thống quan hệ với Quốc hội của Nghị viện bằng các thông điệp đọc trước Quốc hội và Nghị viện, Nghị viện không thảo luận về các thông điệp của Tổng thống Nếu thông điệp của Tổng thống được đưa ra trong thời gian Nghị viện không họp, thì Nghị viện phải triệu tập một phiên họp đặc biệt để nghe thông điệp của Tổng thống
Chương 4: Hiến pháp
Câu 1 Trình bày các đặc trưng cơ bản của Hiến pháp và phân biệt việc xây dựng
và sửa đổi Hiến pháp.
Các đặc trưng cơ bản của Hiến pháp
- Hiến pháp là văn bản tổ chức quyền lực nhà nước:
+ Xác định hình thức, cấu trúc của nhà nước, phân cấp quyền hạn giữa các chủ thể, các bộ phận trong cơ cấu đó
+ Quy định chính thể nhà nước, tùy theo cách tổ chức các cơ quan nhà nước ở Trung ương mà xác định chính thể nhà nước đó là quân chủ lập hiến hay cộng hòa Việc lựa chọn hình thức chính thể có ý nghĩa rất lớn trong việc tổ chức quyền lực nhà nước của mỗi quốc gia
+ Hiến pháp quy định nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước
+ Hiến pháp quy định 1 hệ thống chế độ xã hội của nhà nước (chế độ chính trị, kinh
tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại) làm cơ sở xã hội cho việc tổ chức quyền lực nhà nước Với những quy định về chế độ xã hội khác nhau sẽ quyết định đến bản chất nhà nước và cách thức tổ chức quyền lực nhà nước khác nhau
+ Hiến pháp thiết lập 1 hệ thống tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước Đó là việc thiết lập 1 hệ thống các cơ quan nhà nước, quy định nguyên tắc hoạt động, thẩm quyền và các mối quan hệ qua lại giữa chúng
+ Hiến pháp không chỉ quy định các cơ quan ở Trung ương mà còn quy định các cơ quan ở địa phương
- Hiến pháp là văn bản quy định quyền con người, quyền công dân:
+ Là văn kiện chính trị – pháp lý ghi nhận, bảo vệ quyền con người Hiến pháp quy định những quyền cơ bản nhất của công dân Ghi nhận, mở rộng quyền con người, quyền công dân trong hiến pháp là xu hướng phát triển của các bản Hiến pháp, mỗi nhà nước sẽ
có các cơ chế, biện pháp cụ thể
+ Đề cập đến giá trị của con người, công dân, nên đây được xem là vấn đề trung tâm của mọi nền dân chủ
+ Khi quyền con người được pháp lý hóa quy định trong Hiến pháp và pháp luật ở mỗi nước thì khi đó mới gọi là quyền công dân
- Hiến pháp là 1 văn bản pháp lý quy định mục tiêu của mỗi nhà nước và quy định giá trị của con người mà các công ước quốc tế đã ghi nhận gồm:
+ Công ước quốc tế quyền con người năm 1948,
+ Công ước quốc tế con người về chính trị dân sự năm 1966,
+ Công ước quốc tế quyền con người về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội)
Phân biệt việc xây dựng và sửa đổi Hiến pháp:
Trang 6- Giống nhau: Xây dựng và sửa đổi hiến pháp là những sự kiện chính trị đặc biệt, phản ánh bản chất dân chủ và pháp quyền của một quốc gia; là một quy trình đặc biệt được quy định trong chính hiến pháp
- Khác nhau:
+ Xây dựng hiến pháp (còn được gọi lập hiến hay ‘làm hiến pháp): là việc thảo luận, soạn thảo, ban hành hiến pháp;
+ Sửa đổi hiến pháp là việc điều chỉnh hoặc bổ sung thêm một số điều khoản vào hiến pháp hiện hành Việc sửa đổi hiến pháp chỉ đặt ra khi đã có hiến pháp, tức là sửa đổi những quy định của bản hiến pháp hiện hành Sửa đổi hiến pháp có thể tiếp nối hiệu lực pháp lý của bản hiến pháp hiện hành nhưng cũng có thể là ban hành một bản hiến pháp mới
Câu 2 Nêu các bước của quy trình xây dựng, sửa đổi hiến pháp ở các nước trên thế giới và và liên hệ thực tiễn về tham vấn nhân dân trong xây dựng, sửa đổi hiến pháp tại Việt Nam
Các bước của quy trình xây dựng, sửa đổi hiến pháp ở các nước trên thế giới
a Đề xuất xây dựng, sửa đổi Hiến pháp:
b Quyết định việc xây dựng, sửa đổi Hiến pháp:
c Quyết định các nguyên tắc nền tảng của hiến pháp:
d Xây dựng Dự thảo Hiến pháp:
e Tham vấn nhân dân:
f Thảo luận:
g Thông qua:
h Trưng cầu ý dân về sửa đổi hiến pháp:
i Công bố:
Liên hệ thực tiễn về tham vấn nhân dân trong xây dựng, sửa đổi hiến pháp tại Việt Nam
- Tham vấn nhân dân trong quá trình xây dựng, sửa đổi hiến pháp là lấy ý kiến nhân dân về các vấn đề xây dựng, sửa đổi hiến pháp Hoạt động tham vấn nhân dân được thực hiện trong suốt trong quy trình xây dựng, sửa đổi hiến pháp
Chương 5: Cơ quan lập pháp
Câu 1 Trình bày các đặc trưng của cơ quan lập pháp, nêu tên gọi và nhiệm kỳ của
cơ quan lập pháp tại Việt Nam
Các đặc trưng cơ bản của cơ quan lập pháp:
- Lập pháp theo nghĩa rộng tuy là chức năng tiêu biểu của Cơ quan lập pháp với tính cách là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, trực tiếp chịu trách nhiệm trước nhân dân, thực hiện quyền lực của nhân dân, nhưng không phải là chức năng duy nhất của cơ quan lập pháp mà có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau
- Cơ quan lập pháp là kiểu hội đồng thảo luận đại diện có quyền thông qua các luật Đây là một trong ba cơ quan chính gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp của thể chế chính trị tam quyền phân lập
Tên gọi và nhiệm kỳ của cơ quan lập pháp tại Việt Nam
Trang 7- Cơ quan lập pháp của nước CHXHCN Việt Nam là Quốc hội, cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực cao nhất Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập pháp đồng thời cũng là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và sửa đổi hiến pháp
- Nhiệm kỳ quốc hội – nhiệm kỳ là 5 năm
Câu 2 Nêu các chức năng cơ bản của cơ quan lập pháp các nước trên thế giới và
và trình bày về các chức năng của Quốc hội Việt Nam hiện nay
Các chức năng cơ bản của cơ quan lập pháp các nước trên thế giới Chức năng của
cơ quan lập pháp do hiến pháp quy định, chủ yếu chức năng sau:
+ Quyền lập pháp: là quyền lực được sử dụng và thi hành để chế định, sửa đổi và bãi bỏ pháp luật chiếu theo trình tự và pháp luật quy định
+ Quyền tài chính công: là thông qua việc xem xét thảo luận dự luật tài chính công, thực thi giám sát đối với việc thu chi tài chính công của chính phủ
+ Quyền giám sát hành chính: là quyền lực giám sát các loại hoạt động công vụ của
cơ quan hành chính ngoại trừ quyền giám sát tài chính công Việc vận dụng cụ thể của các điều khoản chức quyền đó có khác biệt đáng kể với các nước tư bản chủ nghĩa, chủ yếu chọn dùng các hình thức như luận tội, chất vấn và bỏ phiếu bất tín nhiệm
Các chức năng của Quốc hội Việt Nam hiện nay: Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam, là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân Việt Nam Cơ quan này có ba chức năng chính:
+ Lập hiến, lập pháp: Theo khoản 1 Điều Ðiều 70 Hiến pháp 2013 Quốc hội làm Hiến pháp và sửa đổi Hiến pháp; làm luật và sửa đổi luật;
+ Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước như: Những chính sách cơ bản về đối nội và đối ngoại, nhiệm vụ kinh tế - xã hội (Quyết định mục tiêu, chỉ tiêu, chính sách, nhiệm vụ cơ bản phát triển kinh tế - xã hội của đất nước), quốc phòng, an ninh, những nguyên tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, về quan hệ xã hội, hoạt động của công dân
+ Giám sát tối cao hoạt động của Nhà nước: Theo khoản 1 Điều Ðiều 70 Hiến pháp
2013 Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội; xét báo cáo công tác của Chủ tịch nước, Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Hội đồng bầu
cử quốc gia, Kiểm toán nhà nước và cơ quan khác do Quốc hội thành lập
Chương 6: Cơ quan hành pháp
Câu 1 Trình bày vai trò và chức năng cơ quan hành pháp, mô hình lãnh đạo của cơ quan hành pháp tại Việt Nam
a Vai trò cơ quan hành pháp
- Thể hiện vai trò của hành pháp đối với lập pháp và tư pháp trong việc tực hiện bản chất chế độ chính trị của quốc gia nhằm bảo đảm thống nhất quyền lực nhà nước trong việc tổ chức thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp
- Thực hiện quyền hành pháp với trò chính trong việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện các chính sách pháp luật của quốc gia và giữ vai trò quan trọng, trực tiếp nhất trong quá trình đưa chủ trương, chính sách phap luật và thực tiễn
Trang 8- Trực tiếp triển khai các đạo luật, cụ thể hóa các quy định trong các đạo luật; giữa vai trò thường xuyên, liên tục quan hệ trực tiếp với xã hội, là cầu nối giữa pháp luật với thực tiễn
- Cơ quan hành pháp giữ vai trò quan trọng nhất trong việc thực hiện hóa các quy định về quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức và xã hội
b Chức năng
- Tổ chức thực thi pháp luật đến với tất cả các bộ phận dân cư trên toàn lãnh thổ quốc gia và được vận hành thường xuyên, liên tục bằng một bộ máy với đội ngũ công chức chuyên nghiệp
- Tổ chức thực hiện, thi hành Hiến pháp và các đạo luật do Quốc hội (hoặc Nghị viện) ban hành là một chức năng riêng biệt trong mối quan hệ quyền lực nhà nước
- Thực hiện quyền hành pháp để thực thi pháp luật và tiến hành các hoạt động quản
lý, điều hành và phục vụ xã hội, gồm:
+ Chức năng đảm bảo an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội
+ Chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân
+ Chức năng thực thi pháp luật
+ Chức năng tài phán
+ Chức năng quản lý, điều hành
c Liên hệ thực tiễn về mô hình tổ chức hệ thống cơ quan hành pháp tại Việt Nam
- Tổ chức ở trung ương:
+ Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và báo cáo công tác trước Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước (Điều 94 Hiến pháp năm 2013) Thủ tướng Chính phủ do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội
+ Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ là thành viên Chính phủ và là người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, lãnh đạo công tác của bộ, cơ quan ngang bộ
- Tổ chức ở các địa phương:
+ Uỷ ban nhân dân các cấp là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương do Hội đồng nhân dân cùng cấp bầu để tổ chức việc thi hành Hiến pháp và pháp luật ở địa phương, thực hiện những chức năng quản lý nhà nước ở địa phương ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hội đồng nhân dân và cơ quan hành chính nhà nước cấp trên;
+ Uỷ ban nhân dân được tổ chức theo ba cấp: Tỉnh (Thành phố trực thuộc trung ương và tương đương), Huyện (quận, thành phố thuộc tỉnh, thị xã), Xã (phường thị trấn)
Câu 2 Liên hệ thực tiễn về tổ chức của UBND quận, huyện mà anh chị biết
- UBND gồm có: Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên, số lượng cụ thể Phó Chủ tịch UBND các cấp do Chính phủ quy định UBND cấp huyện có từ 7 đến 9 thành viên Cách thức thành lập:
+ Chủ tịch UBND quận, huyện do HĐND cùng cấp bầu ra tại kỳ họp thứ nhất của mỗi khóa theo sự giới thiệu của Chủ tịch HĐND
+ Phó chủ tịch và các ủy viên UBND quận, huyện do HĐND cùng cấp bầu ra theo
sự giới thiệu của Chủ tịch UBND quận, huyện Phó chủ tịch và các ủy viên không nhất thiết phải là đại biểu HĐND Số lượng thành viên và số Phó chủ tịch UBND quận, huyện
do Chính phủ quy định
Trang 9+ Kết quả bầu các thành viên của UBND quận, huyện phải được Chủ tịch UBND cấp tỉnh trực tiếp phê chuẩn (đối với cấp tỉnh phải được Thủ tướng phê chuẩn)
+ Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền điều động, cách chức Chủ tịch, Phó chủ tịch UBND quận, huyện
- Cơ quan chuyên môn thuộc UBND quận, huyện chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và công tác của UBND quận, huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra
về nghiệp vụ của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh Các Phòng và tương đương là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện Trưởng cơ quan chuyên môn thuộc UBND quận, huyện chịu trách nhiệm và báo cáo công tác trước UBND quận, huyện và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh là các Sở và tương đương và báo cáo công tác trước HĐND quận, huyện khi được yêu cầu
Chương 7: Cơ quan tư pháp
Câu 1 Nêu định nghĩa cơ quan tư pháp và vai trò của hệ thống cơ quan tư pháp trong thể chế chính trị
a Định nghĩa và các đặc trưng Cơ quan tư pháp
- Định nghĩa: Cơ quan tư pháp (hay hệ thống tư pháp) là một hệ thống cơ quan nhà nước thực hiện quyền tư pháp, một trong ba quyền của quyền lực nhà nước mà trung tâm
là hệ thống cơ quan tòa án để xử lý những hành vi vi phạm pháp luật và giải quyết các tranh chấp Theo chủ thuyết tam quyền phân lập, cơ quan tư pháp là phân nhánh chính của một chính thể, có trách nhiệm chính về việc diễn giải luật
- Các đặc trưng Cơ quan tư pháp
+ Cơ quan tư pháp là một bộ phận của quyền lực nhà nước đó là quyền tư pháp, trong mối quan hệ với các cơ quan thực hiện quyền lập pháp và quyền hành pháp mà Tòa
án là trung tâm của việc thực thi quyền lực này
+ Cơ quan tư pháp là quá trình thực hiện quyền tư pháp trong quá trình áp dụng pháp luật xét cử và giải quyết xung đột của các quan hệ xã hội được thực hiẹn theo trình
tự, thủ tục tố tụng pháp luật và bảo đảm thực hiện các chính sách của chế độ chính trị về
tư pháp
+ Cơ quan tư pháp được tổ chức và hoạt động mang tính độc lập nhằm bảo đảm việc xét xử và giải quyết xung đột các quan hệ xã hội một cách khách quan
b Vai trò của hệ thống cơ quan tư pháp trong thể chế chính trị
+ Cơ quan tư pháp là hệ thống tổ chức để thực hiện quyền lực tư pháp được giao cho Tòa án thực hiện xét xử và giải quyết những xung đột của các quan hệ xã hội có vai trò rất quan trọng trong hoạt động thực thi quyền lực nhà nước của bộ máy công quyền + Cơ quan tư pháp là hệ thống tổ chức thực hiện quyền tư pháp nhằm góp phần bảo
vệ công lý, quyền con người, quyền công dân
+ Cơ quan tư pháp được tổ chức và hoạt động nhằm bảo vệ chế độ, Nhà nước và mang bản chất của chế độ và Nhà nước đó
+ Hoạt động hệ thống cơ quan tư pháp góp phần đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm
+ Hoạt động hệ thống cơ quan tư pháp góp phần đưa các nguyên tắc được thừa nhận của nhà nước vào thực tế, góp phần thúc đẩy sự phát triển xã hội
Câu 2 Nêu trình tự Thủ tục bổ nhiệm Thẩm phán cao cấp và các Cấp bậc (ngạch) Thẩm phán theo hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân Việt Nam hiện nay.
Trang 10- Thủ tục bổ nhiệm Thẩm phán cao cấp như sau:
a) Căn cứ kết quả thi tuyển chọn, được Hội đồng thi tuyển công nhận
b) Căn cứ chỉ tiêu được Ban cán sự đảng phê duyệt, lập hồ sơ và thực hiện quy trình lấy ý kiến theo quy định
c) Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia xem xét, tuyển chọn
d) Trình Chủ tịch nước bổ nhiệm
Các Cấp bậc (ngạch) Thẩm phán theo hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân Việt Nam hiện nay
- Thẩm phán trong hệ thống tòa án nhân dân ở Việt Nam là người có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của Luật tổ chức Tòa án nhân dân được Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bổ nhiệm để làm nhiệm vụ xét xử (Điều 65, Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014) Nhiệm kỳ đầu của các Thẩm phán là 5 năm; trường hợp được bổ nhiệm lại hoặc được bổ nhiệm vào ngạch Thẩm phán khác thì nhiệm kỳ tiếp theo
là 10 năm
- Các tiêu chuẩn Thẩm phán (Điều 67, Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014) gồm có:
+ Là công dân Việt Nam, trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tinh thần dũng cảm và kiên quyết bảo vệ công lý, liêm khiết và trung thực
+ Có trình độ cử nhân luật trở lên
+ Đã được đào tạo nghiệp vụ xét xử
+ Có thời gian làm công tác thực tiễn pháp luật
+ Có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao
- Cấp bậc (ngạch) Thẩm phán theo hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân (Điều 66, Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014) gồm:
+ Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao
+ Thẩm phán cao cấp
+ Thẩm phán trung cấp
+ Thẩm phán sơ cấp
Chương 8: Đảng phái chính trị
Câu 1 Phân biệt Đảng phái với nhóm lợi ích
Phân biệt Đảng phái với nhóm lợi ích
- Giống nhau
+ Hoạt động trên cơ sở nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, không có
sự bao cấp từ ngân sách quốc gia
+ Giúp dân chúng huy động hữu hiệu hơn các nguồn tài nguyên của mình như: bỏ phiếu, tự do ngôn luận, tự do hội họp và áp dụng quá trình luật pháp
+ Đóng một phần quan trọng trong sự phát triển của hệ thống chính trị và xã hội
- Khác nhau
+ Đảng phái chính trị là một tổ chức chính trị tự nguyện với mục tiêu được một quyền lực chính trị nhất định trong chính quyền, thường là bằng cách tham gia các chiến dịch bầu cử Các đảng thường có một hệ tư tưởng hay một đường lối nhất định, nhưng