Sáng kiến kinh nghiệm thpt quá trình thực hiện việc dạy học theo hướng phát triển năng lực người học thông qua môn lịch sử lớp 10 bài 11 tây âu thời hậu kì trung đại

ĐẶT VẤN ĐỀ I-LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Cùng với tất cả các môn học, các hoạt động khác ở trường phổ thông, lịch sử không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của khoa học lịch sử mà

A ĐẶT VẤN ĐỀ I-LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với tất cả các môn học, các hoạt động khác ở trường phổ thông, lịch

sử không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của khoa học lịch

sử mà còn góp phần vào giáo dục thế hệ trẻ, phát triển tư duy và năng lực hành động cho các em

Việc đánh giá vai trò, chức năng nhiệm vụ của lịch sử như vậy không quá mức, vì toàn bộ sự phát triển của xã hội loài người gắn liền với tiến trình lịch

sử Quá khứ và hiện tại là một quá trình không thể chia cắt được, chúng ta làm

rõ quá khứ để nhận thức một cách đúng đắn hiện tại và định hướng cho tương lai Như vậy với tư cách vừa là một khoa học, một môn học cơ bản ở trường phổ thông, lịch sử được đặt ở một vị trí quan trọng trong nhà trường

Lịch sử là những gì đã trải qua, đã diễn ra nó không xảy ra lần thứ hai và không tái hiện như trước được.Vậy làm thế nào và bằng phương pháp gì để giúp học sinh có thể hiểu đúng lịch sử, biết cách nhận xét, tổng hợp, đánh giá, so sánh các sự kiện hiện tượng lịch sử một cách khoa học và khách quan, tránh xuyên tạc lịch sử, không cảm thấy giờ học lịch sử khô khan và nhàm chán Đó là một trong những lí do tôi chọn vấn đề này

Để nhận thức lịch sử, bao giờ cũng xuất phát từ những sự kiện, do đó giáo viên phải cung cấp cho các em những sự kiện chuẩn xác trên cơ sở sử dụng các tài liệu, đồ dùng trực quan và phương pháp dạy học khác khác nhau để tiếp cận

và làm phong phú cho kiến thức Mỗi một phương pháp sử dụng có đặc điểm, tác dụng riêng vì thế đòi hỏi người giáo viên khi sử dụng phải có sự chọn lọc, lựa chọn phương pháp sử dụng cho phù hợp nhằm phát huy hiệu quả bài học Trong đó việc dạy học theo hướng phát triển năng lực người học ngày càng được chú trọng Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội

Trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở

để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực ”

Đặc biệt với học sinh lớp 10 mới bước vào môi trường THPT có rất nhiều các

sự kiện lịch sử trong từng giai đoạn và ở nhiều thời kì khác nhau khiến cho các

em gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp nhận kiến thức mới Với một khối lượng kiến thức lớn như vậy rất nhiều em thấy hoang mang, lo lắng Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trong của việc dạy học theo hướng phát triển năng lực như trên

và rèn luyện để học sinh yêu thích môn lịch sử, không quay lưng với môn học nên tôi lựa chọn đề tài này với mong muốn giúp cho học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 10 học lịch sử tốt hơn và ngày càng có hứng thú với môn học hơn

II-CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1-Cơ sở phương pháp luận

Đề tài được nghiên cứu trên quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vấn đề giáo dục

2-Phương pháp nghiên cứu

Kết hợp phuơng pháp lịch sử và phương pháp logic khi nghiên cứu, sưu tầm ,chọn lọc tài liệu có liên quan đến đề tài, tiến hành thực nghiệm sư phạm

III-ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU -PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1-Đối tượng nghiên cứu

Đó là quá trình thực hiện việc dạy học theo hướng phát triển năng lực người học thông qua Bài 11- Lớp 10: “Tây Âu thời hậu kì trung đại” (Tiết 1)

2-Phạm vi nghiên cứu đề tài:

Đề tài này tôi thực hiện ở Bài 11- Lớp 10: “Tây Âu thời hậu kì trung đại”(Tiết 1) (chương trình chuẩn)

IV KHẢO SÁT THỰC TẾ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1- Về kiến thức cơ bản của học sinh

Mặc dù đã giảng dạy nhiều năm nhưng tôi luôn nhận thấy mình còn nhiều điều phải học tập, tìm tòi,nghiên cứu đặc biệt là trước sự phát triển, thay đổi mạnh mẽ của giáo dục trong thời đại 4.0.Với học sinh ở một trường xa trung tâm thành phố, điều kiện kinh tế còn rất khó khăn vì vậy nó cũng phần nào ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh Trong năm học 2018-2019 tôi được phân công giảng dạy ở 8 lớp: 12A4, 12A5, 12A9, 12A10,11A3,10A1, 10A3, 10A4 Qua thực tế áp dụng đề tài ở các lớp tôi dạy trong năm học, tôi thấy chất lượng của môn học đã được nâng lên đáng kể, điều này khiến tôi vô cùng phấn khởi và lạc quan.Tuy nhiên ở một số lớp mới tiếp nhận trong năm học, qua khảo sát thực tế chất lượng đầu năm học thì thấy rằng đa số các em quên nhiều kiến thức cơ bản, biểu hiện cụ thể bằng việc các em quên cả những sự việc quan trọng, lẫn lộn giữa các sự kiện Cũng có một số em nhớ được một số sự kiện nhưng nhận thức về sự kiện rất mơ hồ và hầu như không thể đưa ra được một nhận xét hoặc đánh giá xác đáng về sự kiện đó và các em luôn cảm thấy lo lắng khi phải thi tốt nghiệp môn lịch sử Điều này khiến cho tôi và các giáo viên dạy lịch sử trong trường vô cùng trăn trở

2- Về năng lực tư duy theo đặc trưng bộ môn

Cũng từ khảo sát thực tế các lớp tôi dạy thì nhận thấy có một bộ phận học sinh đã biết tiếp nhận kiến thức một cách khoa học theo đặc trưng bộ môn.Tuy nhiên vẫn còn một bộ phận học sinh chỉ tiếp thu một cách thụ động, không có những hoạt động của tư duy lịch sử để tiếp nhận kiến thức.Học sinh luôn tách rời các đơn vị kiến thức thành riêng lẻ mà không đặt chúng trong từng bài, từng chương và từng giai đoạn lịch sử để thấy được vị trí của nó

- Vẫn còn một bộ phận lớn học sinh các lớp tôi dạy chưa tích cực học tập, tham gia thảo luận trong học nhóm, ghi chép bài một cách thụ động, không tìm tòi, đọc thêm các loại sách báo,tài liệu…

-Số liệu khảo sát về khả năng khai thác SGK và khai thác các tư liệu tham khảo phục vụ cho bài học ở hai lớp 10A1 và 10A4 thông qua bài kiểm tra 15 như sau:

Đề bài: Trình bày những thành tựu văn hóa tiêu biểu của các quốc gia cổ đại Hy Lạp- Rôma Thành tựu nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Kết quả bài kiểm tra như sau:

Lớp Sĩ số Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5

Số liệu cho thấy việc khai thác kiến thức SGK và các kiến thức tham khảo của lớp 10A1 tốt hơn so với 10A4, tuy nhiên kết quả trên còn tương đối hạn chế do năng lực tự học của học sinh chưa cao

B – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

TÊN ĐỀ TÀI DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

THÔNG QUA BÀI 11-LỚP 10

“TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI” (TIẾT 1)

I-TÁC DỤNG, Ý NGHĨA CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ

Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông cung cấp cho học sinh những tri thức về nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc

và thế giới Vì vậy, kiến thức lịch sử không chỉ liên quan đến tri thức về khoa học xã hội mà cả về khoa học tự nhiên Do đó đòi hỏi cả giáo viên và học sinh đều cần có sự chủ động và sáng tạo trong việc truyền thụ tri thức và tiếp nhận tri thức Có như vậy, học sinh nắm kiến thức mới vững chắc và việc giáo dục tư tưởng thông qua môn học mới có kết quả Vì vậy việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực có những tác dụng rõ rệt:

- Dạy học định hướng năng lực lựa chọn những nội dung lịch sử nhằm đạt được kết

quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định những nội dung chính, quan trọng trong khóa trình lịch sử mà không sa vào những chi tiết kiến thức vụn vặt Mỗi đơn vị kiến thức trong giờ học học sinh được tiếp cận ở nhiều mức độ khác nhau đó là: Trong tình huống có vấn đề mà giáo viên đặt ra đầu giờ học, trong hoạt động hình thành kiến thức, trong hoạt động luyện tập và trong hoạt động vận

dụng những kiến thức đó để giải quyết các vấn đề có liên quan

-Dạy học định hướng năng lực phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng học sinh, khắc phục được tình trạng học một cách “thụ động

-Bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

-Nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội

-Hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời

II XÁC ĐỊNH CÁC NĂNG LỰC HỌC SINH CẦN ĐẠT CỦA MÔN LỊCH SỬ CẤP THPT

1 Xác định các năng lực học sinh chung trong môn lịch sử

a)Năng lực tự học: Kĩ năng khai thác lược đồ, bản đồ, tranh ảnh lịch sử, phim tư liệu để tự tìm kiếm nội dung lịch sử thông qua kênh hình

- Đọc và phát hiện kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa lịch sử

- Khả năng tự tìm kiếm kiến thức lịch sử thông qua tài liệu tham khảo

- Kĩ năng kết hợp đọc sách giáo khoa với nghe giảng với tự ghi chép

- Khả năng trả lời câu hỏi và tự đặt câu hỏi

- Khả năng tự hệ thống hóa kiến thức ôn tập, củng cố kiến thức

b) Năng lực giải quyết vấn đề:

- Kĩ năng nhận thức và giải quyết một vấn đề lịch sử

- Khả năng vận dụng kiến thức lịch sử để làm bài tập lịch sử

- Kĩ năng đưa ra được cách thức câu trả lời cho các câu hỏi đã đặt ra

- Kĩ năng lựa chọn được cách thức giải quyết vấn đề lịch sử, vấn đề, tình huống thực tiễn một cách tối ưu

- Kĩ năng trình bày diễn biến cuộc kháng chiến, trận đánh, chiến dịch, cuộc chiến tranh trên lược đồ, sơ đồ, bản đồ lịch sử

- Kĩ năng vận dụng kiến thức lịch sử để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc sống, hay các vấn đề thời sự đang diễn ra ở trong nước và thế giới

- Kĩ năng xác định và giải quyết được mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện lịch sử với nhau

c) Năng lực sáng tạo (Năng lực tư duy):

- Tư duy tái tạo (Kĩ năng ghi nhớ sự kiện; Tưởng tượng; Kĩ năng tái tạo )

- Tư duy sáng tạo (Kĩ năng so sánh; Kĩ năng phân tích; Kĩ năng phản biện; Kĩ năng khái quát hóa )

- Kĩ năng trả lời câu hỏi, bài tập lịch sử một sáng tạo

- Kĩ năng nhận xét, rút ra bài học kinh nghiệm từ những sự kiện, hiện tượng, nhân vật, vấn đề lịch sử

d) Năng lực giao tiếp:

- Khả năng sử dụng được ngôn ngữ lịch sử để trình bày một nội dung kiến thức

- Diễn đạt được ngôn ngữ lịch sử qua các thời kì, tránh hiện đại hóa lịch sử

- Sử dụng ngôn ngữ để để biểu cảm và tái hiện cảm xúc lịch sử

e) Năng lực hợp tác, hội nhập:

- Kĩ năng làm việc theo nhóm, tập thể để giải quyết một nhiệm vụ học tập

- Kĩ năng chia sẻ thông tin lịch sử

f) Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT):

- Kĩ năng khai thác Internet (thông tin tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, phim tư liệu )

để tìm kiếm nội dung kiến thức lịch sử

- Kĩ năng sử dụng phần mềm dạy học như sơ đồ tư duy, Powerpoint trình để trình bày nội dung lịch sử

g)Năng lực sử dụng ngôn ngữ:

- Kĩ năng trình bày, lập luận, thể hiện chính kiến của mình về một nội dung kiến thức lịch sử bằng ngôn ngữ viết

- Kĩ năng thuyết trình bằng lời nội dung kiến thức lịch sử

h) Năng lực tính toán:

Sử dụng thống kê toán học trong học tập bộ môn Lịch sử như vẽ sơ đồ, biểu đồ, đồ thị lịch sử

2.Các năng lực cụ thể cần được chú trọng hình thành và phát triển cho

HS trong môn Lịch sử ở cấp THPT

a) Tái hiện sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử:

Tái hiện lại các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử quá khứ tiêu biểu có ảnh hưởng đến lịch sử thế giới và dân tộc Ví dụ như Chiến tranh thế giới II, cách mạng tháng Mười Nga 1917

b) Năng lực thực hành bộ môn lịch sử:

Quan sát, đọc và trình bày diễn biến trên bản đồ, lược đồ như lược đồ các cuộc phát kiến địa lý, các nước Đông Nam Á, Liên minh châu Âu, chiến thắng Bạch Đằng năm 938…

Lập bảng niên biểu các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, các chiến dịch, các cuộc chiến tranh, các thành tựu về kinh tế, văn hóa

Khai thác nội dung lịch sử cần thiết thông qua lược đồ, bản đồ, tranh ảnh, phim tư liệu, hiện vật, mẫu vật, bảo tàng, di tích

c) Xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử với nhau.:

Xác định và giải quyết được mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử với nhau, thông quá đó lý giải được mối quan hệ giữa các sự kiện lịch sử như chỉ ra mối quan hệ của các sự kiện, hiện tượng với hoàn cảnh lịch sử, với tình hình chính trị, kinh tế, xã hội trong

và ngoài nước; những tác động tích cực hoặc tiêu cực của tình hình thế giới đối với lịch sử Việt Nam Qua đó lý giải ngồn gốc, bản chất của mối quan hệ và tác động qua lại giữa sự kiện, hiện tượng lịch sử đó

d) So sánh, phân tích, phản biện, khái quát hóa

So sánh nhân vật, sự kiện, giai đoạn, thời kì Lịch sử; phân tích một nhân vật hay một sự kiện lịch sử; phản biện các nhận định, luận điểm lịch sử; khái quát một giai đoạn hay một thời kỳ lịch sử Từ đó thấy được tác động, ảnh hưởng của của nó đối với sự phát triển của lịch sử

e) Nhận xét, đánh giá rút ra bài học lịch sử từ những sự kiện, hiện tượng, vấn đề lịch sử, nhân vật

Nhận xét, đánh giá các vấn đề lịch sử: các phong trào yêu nước theo những khuynh hướng khác nhau, những hoạt động của các cá nhân tiêu biểu, các phong trào cách mạng, các hiệp định, các hoạt động quân sự, chính trị, ngoại giao Rút ra bài học lịch sử từ công cuộc dựng nước giữ nước của ông cha ta và các bài học lịch sử khác

g) Vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử đã học để giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra

Biết vận dụng kiến thức lịch sử và liên hệ với thực tiễn để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống hiện nay: ô nhiễm môi trường, xung đột trên thế giới, tranh chấp biên giới, biển đảo, xu thế toàn cầu hóa

h) Thông qua sử dụng ngôn ngữ lịch sử thể hiện chính kiến của mình về các vấn đề lịch sử

Biết sử dụng ngôn ngữ lịch sử qua các thời kì để trình bày, lập luận các vấn đề lịch sử qua đó thế hiện được chính kiến của mình về các vấn đề

đó, như lập luận khẳng định hoặc phủ định của các nhận định, nhận xét

về một sự kiện, hiện tượng, vấn đề hay nhân vật lịch sử

3 Cách xác định những năng lực cần đạt cho học sinh trong từng bài học lịch sử

-Việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học đòi hỏi giáo viên phải nắm vững những kiến thức cơ bản của bài, nắm vững những năng lực cốt lõi, từ đó có sự định hướng phát triển năng lực phù hợp

-Việc xác định năng lực cần đạt cho học sinh ở từng bài học lịch sử cần căn cứ vào nội dung của bài học và tùy từng đối tượng học sinh Ví dụ khi học bài

“Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước” học sinh ngoài năng lực tái hiện các sự kiện lịch sử còn được phát triển năng lực so sánh và đánh giá: Đánh giá vai trò của Quang Trung-Nguyễn Huệ trong sự nghiệp thống nhất

và bảo vệ Tổ quốc ở thế kỉ XVIII

III MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

1.Một số phương pháp dạy học

a Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử

Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan là hệ thống cách thức, biện pháp giáo viên sử dụng đồ dùng hoặc phương tiện trực quan nhằm huy động các giác quan của học sinh tham gia vào quá trình nhận thức, làm cho việc tiếp thu kiến thức trở nên dễ dàng và rèn luyện các kĩ năng cho học sinh

-Đồ dùng trực quan được chia thành 3 nhóm chính: nhóm đồ dùng trực quan hiện vật, đồ dùng trực quan tạo hình, đồ dùng trực quan quy ước:

+ Nhóm đồ dùng trực quan hiện vật: gồm những di tích lịch sử, cách mạng, những di vật khảo cổ và di vật của các thời kì lịch sử Đây là một loại tài liệu gốc rất có giá trị

+Nhóm đồ dùng trực quan tạo hình: gồm mô hình, sa bàn và các loại đồ phục chế khác,hình vẽ, tranh ảnh, phim tư liệu lịch sử lấy chủ đề về lịch sử Các loại

đồ dùng trực quan tạo hình có khả năng khôi phục lại hình ảnh của con người,

đồ vật, sự kiện lịch sử một cách cụ thể, sinh động và xác thực

+Nhóm đồ dùng trực quan quy ước gồm: Bản đồ lịch sử, niên biểu, đồ thị, sơ đồ

- Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử nhằm phát triển năng lực thực hành bộ môn, giúp học sinh biết trình bày một vấn đề lịch sử thông qua lược đồ, biểu đồ, biết khai thác các thông tin cần thiết thông qua hiện vật, di tích, bảo tàng

b Dạy học nêu vấn đề

Dạy học nêu vấn đề bao gồm các thành tố, trình bày nêu vấn đề, tình huống có vấn đề và bài tập nêu vấn đề (bài tập nhận thức) Ví dụ tình huống được đặt ra khi tìm hiểu bài“ Nhật Bản lớp 11là: Vì sao trong hoàn cảnh lịch sử giống các quốc gia khác ở Châu Á, Nhật Bản thoát khỏi số phận một nước thuộc địa? Từ tình huống đó kích thích học sinh tìm hiểu nội dung bài học để giải đáp thấu đáo tình huống được đưa ra ban đầu

-Ưu điểm nổi bật của dạy học nêu vấn đề là tạo nên các tình huống có vấn đề và điều khiển người học giải quyết những vấn đề học tập đó Nhờ vậy, nó đảm bảo cho người học lĩnh hội vững chắc kiến thức mới, kỹ năng mới hoặc thái độ tích cực

c Dạy học theo dự án: là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện

một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, thực tiễn

-Ưu điểm nổi bật của dạy học theo dự án là được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án, thu thập thông tin, phân tích dữ liệu, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả…làm việc nhóm là dạng tổ chức hoạt động chủ yếu của dạy học dự án.Dạy học dự án giúp cho việc phát triển năng lực chú trọng học sinh ở

bộ môn lịch sử được phát triển toàn diện

d Phương pháp tự học của học sinh

Một phương pháp tổ chức dạy học có hiệu quả trong việc hình thành năng lực của học sinh là chú ý đến rèn luyện năng lực tự học Việc tổ chức phương pháp tự học yêu cầu giáo viên lịch sử cần phải hướng dẫn học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khái quát và xử lý thông tin lịch sử, đặc biệt chú ý đến rèn luyện năng lực tự học

e Sử dụng di sản trong dạy học

Di sản văn hóa là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác

Di sản văn hóa, dù dưới dạng vật thể hoặc phi vật thể đều có thể sử dụng trong quá trình giáo dục, dạy học dưới hình thức tạo môi trường; tạo công cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học, giáo dục Bộ môn Lịch sử có ưu thế trong việc sử dung các di sản văn hóa ở như là nguồn tri thức, là phương tiện để dạy học bộ môn

Các di sản thường sử dụng trong dạy học môn Lịch như là:

- Di sản văn hóa vật thể bao gồm:

Di tích lịch sử - văn hóa

Di vật

Cổ vật

Bảo vật quốc gia

- Di sản văn hóa phi vật thể bao gồm:

Tiếng nói, chữ viết của các dân tộc Việt Nam;

Ngữ văn dân gian,:

Nghệ thuật trình diễn dân gian: bao gồm âm nhạc, múa, hát, sân khấu và các hình thức trình diễn dân gian khác;

-Tập quán xã hội, bao gồm luật tục, hương ước, chuẩn mực đạo đức, nghi lễ và các phong tục khác;

-Lễ hội truyền thống;

-Nghề thủ công truyền thống;

-Tùy từng nội dung bài học mà việc sử dụng di sản được giáo viên khai thác di sản ở mức độ phù hợp Ví dụ khi dạy bài Lịch sử địa phương lớp 10 : Các công trình văn hóa tiêu biểu ở Hà Nội giáo viên có thể yêu cầu học sinh thu thập các thông tin và viết một bài thu hoạch về một di sản văn hóa tiêu biểu ở Thủ đô.Việc khai thác các di sản có liên quan đến nội dung bài học, giúp các em vừa

có những hiểu biết về di sản, vừa hiểu sâu sắc hơn nội dung bài học, từ đó học sinh trân trọng và gìn giữ phát huy được các giả trị của di sản

2 Một số kĩ thuật được sử dụng trong dạy học định hướng phát triển năng lực

Trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực, những phương pháp dạy học hiện đại được kết hợp đan xen với phương pháp truyền thống.Bên cạnh đó những kĩ thuật dạy học cũng phải được sử dụng linh hoạt tùy theo nội dung từng bài học và tùy từng đối tượng học sinh Một số kĩ thuật thường được

sử dụng trong dạy học:

-Kĩ thuật khăn trải bàn

-Kĩ thuật đóng vai

-Kĩ thuật động não

-Hoạt động nhóm

-Chuyên gia

-Kĩ thuật trao đổi- đàm thoại

Mỗi một kĩ thuật dạy học có những ưu điểm riêng vì vậy đòi hỏi giáo viên cần

có sự cân nhắc trong quá trình dạy học để đạt hiệu quả tốt nhất

V VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THÔNG QUA BÀI 11-LỚP 10:“TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI” (TIẾT 1)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức : Giúp học sinh nhận thức :

- Học sinh nhận thức được nhu cầu về vàng bạc, nguyên liệu, thị trường đã dẫn đến các cuộc phát kiến địa lý Nó đã đem lại cho châu Âu nhiều của cải và sự hiểu biết mới về trái đất, về các dân tộc trên thế giới

- Hiểu được nhờ các cuộc phát kiến địa lý, công cuộc tích lũy ban đầu về vốn và nhân công được đẩy mạnh Xã hội châu Âu có nhiều biến đổi, hai giai cấp mới được hình thành, quan hệ sản xuất TBCN ra đời

2 Kỹ năng : Rèn cho học sinh :

- Biết sử dụng bản đồ mô tả các cuộc phát kiến địa lý, đồng thời biết tự vẽ bản

đồ

- Thông qua các sự kiện lịch sử, biết phân tích và khái quát hóa rút ra kết luận

3 Tư tưởng :

- Giáo dục học sinh tinh thần dũng cảm, khám phá cái mới; tinh thần đoàn kết

các dân tộc; giúp học sinh hiểu giá trị của lao động, căm ghét bọn bóc lột, hiểu giá trị lao động của người bị áp bức

- Giúp học sinh biết quý trọng những di sản văn hóa các dân tộc trên thế giới, đồng thời có hiểu biết về tôn giáo để có thái độ đúng đắn với các tôn giáo đang tồn tại ở nước ta

4 Định hướng phát triển năng lực:

Phát huy tính tự học và sáng tạo của học sinh

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC

1 Giáo viên :

- Bản đồ phát kiến địa lý, máy tính, máy chiếu

- Ảnh chân dung: C Colomb Ma-gien-lăng, Chúa Jésus, Luther, Calvin, Mona Lisa…

- Hình tàu Caraven, các bức họa thời Phục hưng, ngày lễ thánh Barthélémé…

2 Học sinh : đọc trước SGK, cố gắng thử trả lời các câu hỏi và tìm hiểu các

thuật ngữ khó

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

A HOẠT ĐỘNG TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP

1 Mục tiêu:

Giáo viên phân công nhiệm vụ cho từng nhóm học sinh chuẩn bị ở nhà để tạo sự hứng thú và tự tin cho học sinh trong quá trình lĩnh hội kiến thức\

Đồng thời khơi gợi sự sáng tạo của học sinh, tinh thần học hỏi khám phá với thế giới bên ngoài

2 Phương thức:

- GV giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị một sốmột số vấn đề dưới đây:

1 Quan sát Hình 1 cho em liên tưởng đến vấn đề gì?