Đề tài nghiên cứu thực nghiệm đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương

MỞ ĐẦU MỞ ĐẦU I Lý do chọn đề tài Những năm gần đây, với sự phát triển của khoa học công nghệ hiện đại làm biến đổi mạnh mẽ mọi mặt của đời sống xã hội cùng với quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh[.]

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Những năm gần đây, với sự phát triển của khoa học công nghệ hiện đại làm biến đổi mạnh mẽ mọi mặt của đời sống xã hội cùng với quá trình toàn cầu hóa

và hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang đặt ra nhiệm vụ to lớn đối với giáo dục

và đào tạo Chất lượng giáo dục đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của xã hội Hơn nữa, xuất phát từ thực tiễn giảng dạy bộ môn lý luận nói chung và học phần Triết học Mác- Lênin nói riêng ở Trường Đại học Hùng, còn thiếu đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm giảng dạy, sự am hiểu về phương pháp dạy học để chuyển tải nội dung kiến thức mang tính trừu tượng, khái quát cao còn bị hạn chế

II Lịch sử nghiên cứu đề tài

Cuốn sách “Những cơ sở của việc dạy học nêu vấn đề” của tác giả V.Ô Kôn, Nhà xuất bản Giáo dục năm 1976 Cuốn sách “Dạy học nêu vấn đề” của tác giả I.IaLence, Nhà xuất bản Giáo dục năm 1997 Năm 1996 các tác giả như:

GS Vũ Văn Tảo, GS Trần Văn Hà của Trường Cán bộ quản lý Giáo dục với cuốn sách “Dạy – Học giải quyết vấn đề một hướng đổi mới trong công tác giáo dục đào tạo, huấn luyện”…

Có thể thấy rằng, phương pháp dạy học nêu vấn đề đã được các nhà giáo dục trong và ngoài nước quan tâm nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, việc đổi mới

để nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạy học bộ môn lý luận nói chung và học phần Triết học Mác – Lênin nói riêng chưa được quan tâm nghiên cứu nhiều, đặc biệt là để phát huy tư duy biện chứng cho người học thì chưa có tác giả nào đề cập

III Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

1 Mục đích nghiên cứu đề tài

Xây dựng quy trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin để phát triển tư duy biện chứng

2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

- Làm rõ cơ sở lý luận của đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề và thực trạng sử dụng phương pháp dạy học này trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương

- Xác lập quy trình đổi và đưa ra các điều kiện thực hiện đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề Từ đó có những kiến nghị về đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy bộ môn Lý luận nói chung và giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin nói riêng

IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

1 Đối tượng nghiên cứu đề tàì

Đề tài nghiên cứu thực nghiệm đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương

2 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn; quy trình, điều kiện đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương

V Đóng góp của đề tài

- Ý nghĩa khoa học của đề tài:

Đề tài sẽ góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề nói chung và phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin nói riêng nhằm phát triển tư duy biện chứng cho sinh viên

- Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các giảng viên giảng dạy Triết học Mác – Lênin trong quá trình giảng dạy của mình

VI Phương pháp nghiên cứu

VII Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của đề tài gồm 2 chương, 5tiết:

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ TRONG GIẢNG DẠY

HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN Ở TRƯỜNG

ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

1.1 Cơ sở lý luận đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương 1.1.1.Khái niệm phương pháp dạy học nêu vấn đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là phương pháp dạy học đặt sinh viên trước một nhiệm vụ nhận thức thông qua những tình huống có vấn đề do giảng viên đặt ra, sinh viên ý thức được vấn đề đó và kích thích ở họ tự giác giải quyết một cách sáng tạo (hoặc dưới sự hướng dẫn của giảng viên) giải quyết vấn đề, kiểm tra, kết luận rút ra nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ dạy học

1.1.2 Tình huống có vấn đề và tác dụng của tình huống có vấn đề

* Tình huống có vấn đề

Tình huống có vấn đề là loại tình huống tạo ra những mâu thuẫn của sự vật, những mâu thuẫn này kích thích sự tò mò, tính nghịch lý của vấn đề, nó lạ thường so với lôgic thường ngày Phải tạo ra được mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết trong nhận thức của người học, những mâu thuẫn này tạo ra động lực kích thích, lôi cuốn người học vào giải quyết mâu thuẫn

* Tác dụng của tình huống có vấn đề

Một là, phát huy được tính tích cực trong học tập.

Hai là, đòi hỏi người học phải vận dụng các kiến thức lý luận và thực tiễn để

lý giải vấn đề

1.1.3 Các kiểu dạy học nêu vấn đề

Trình bày nêu vấn đề

Là kiểu dạy học giảng viên không những nêu lời giải cuối cùng mà còn vạch ra lôgic của quá trình đi đến lời giải đó cùng với những mâu thuẫn, những lệch lạc

Đồng thời giảng viên còn nêu ra nguồn gốc phát sinh những mâu thuẫn, những lệch lạc đó Từ đó nêu ra những luận cứ cho mỗi bước tiến tới lời giải cuối cùng ấy

Nêu vấn đề một phần

Đây là kiểu dạy học nêu vấn đề trong đó giảng viên lập kế hoạch có bước giải, giảng viên chỉ tập trung giải quyết một phần nào đó hoặc chỉ giải quyết vấn

đề đến một chừng mực nhất định Phần còn lại giảng viên tiếp tục tổ chức cho sinh viên giải quyết

Nêu vấn đề có tính giả thuyết

Đây là kiểu dạy học nêu vấn đề mà ở đó giảng viên dựa vào bài học một số giả thuyết hoặc một số quan điểm có tính chất mâu thuẫn với vấn đề đang nghiên cứu nhằm xây dựng tình huống có vấn đề thuộc loại giả thuyết Kiểu nêu vấn đề này đòi hỏi sinh viên phải chọn quan điểm nào là đúng và phải có sự lập luận vững chắc về sự lựa chọn của mình

1.1.4 Các bước dạy học nêu

* Đề xuất vấn đề

Từ chủ đề bài giảng, giảng viên đưa ra một vấn đề hay hệ thống có vấn đề làm thế nào để người học nhận ra đó là vấn đề học tập và làm xuất hiện tình huống

có vấn đề

* Nghiên cứu và giải quyết vấn đề:

Trong bước này, yêu cầu đối với người học là phải huy động tri thức, vận dụng kỹ năng, kỹ xảo vào việc giải quyết vấn đề học tập Ở đây, giảng viên đóng vai trò là người cố vấn, dẫn dắt sinh viên giải quyết vấn đề học tập vừa nêu ra

*Kết luận vấn đề:

Trong bước này, sinh viên phát huy vai trò của mình trong việc móc xích các loại kiến thức lại với nhau, vận dụng những kiến thức vừa mới tìm tòi để đi đến kết luận vấn đề đồng thời trên cơ sở đó, sinh viên tiếp tục phát hiện những vấn

đề học tập mới

1.1.5 Vai trò của dạy học nêu vấn đề

Một là, giúp cho sinh viên có được sự hứng thú học tập, nghiên cứu môn học

và từng bước hình thành năng lực gắn lý luận với thực tiễn, học với hành, khắc phục lối học thuộc lòng câu chữ

Hai là, góp phần định hướng, tạo tiền đề, điều kiện cho sự phát huy tính chủ

động, tích cực, sáng tạo trong học tập, nghiên cứu khoa học, hình thành cho sinh viên kỹ năng nêu và giải quyết vấn đề thực tiễn linh hoạt, có hiệu quả

Ba là, góp phần xây dựng, hình thành ở sinh viên những phẩm chất, tác phong

nghiên cứu khoa học như: Tinh thần dám nghĩ, dám làm, ý thức khắc phục và vượt qua khó khăn, tính tổ chức,…

Bốn là, tạo ra sự nỗ lực, hứng thú mà còn tạo cho sinh viên phương pháp giao

lưu, trình bày một vấn đề trước tập thể, qua đó rèn luyện cho họ bản lĩnh tự tin trong học tập và nghiên cứu koa học

Năm là, khắc phục tư tưởng xem thường các bộ môn khoa học, nhất là bộ

môn khoa học Mác – Lênin, có ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc…

Sáu là, kích thích giảng viên say sưa, nhiệt tình và trách nhiệm trong giờ học,

tích cực nghiên cứu…

1.2 Cơ sở thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương 1.2.1 Đặc điểm nội dung tri thức học phần Triết học Mác – Lênin

+ Trang bị cho người học một cách tương đối có hệ thống những nội dung cơ bản về thế giới quan, phương pháp luận khoa học Mác – Lênin

+ Giúp sinh viên vận dụng các nguyên lý, các phạm trù, các quy luật cơ bản của triết học Mác – Lênin và việc nghiên cứu các khoa học cụ thể cũng như phân tích được những vấn đề thực tiễn đặt ra

+ Giúp cho sinh viên giải thích được một cách đúng đắn quá trình vận động

và phát triển của lịch sử loài người, đồng thời luôn tin tưởng tuyệt đối vào đường lối chính sách đổi mới của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay và trong suốt thời kỳ quá độ đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

- Chương trình môn học: Thời lượng 30 tiết (20 tiết lý thuyết, 10 tiết thảo luận), 1 tiết = 60 phút

- Đơn vị học trình: 2 Tín chỉ trong tổng số 5 Tín chỉ môn Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

- Giáo trình: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, NXB Quốc gia, 2010

- Tài liệu tham khảo:

1 Giáo trình Triết học Mác – Lênin, NXB Quốc gia, 2006

2 Giáo trình Triết học Mác – Lênin, NXB TPHCM , 1999

-Thứ tự học phần: Được sắp xếp học đầu tiên trong bộ môn Những nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin

1.2.2 Tình hình vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương

* Sự quan tâm bồi dưỡng phương pháp dạy học nêu vấn đề

Hầu hết giảng viên của Bộ môn Lý luận chính trị luôn có ý thức tự bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực, trong đó có phương pháp dạy học nêu vấn

đề

Bảng 1.1 Mức độ hiểu biết về phương pháp dạy học nêu vấn đề

* Kết quả áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề

- Kết quả áp dụng của giảng viên

- Tìm hiểu nhận thức của giảng viên về tầm quan trọng của phương pháp dạy học nêu vấn đề (Câu 1 – phụ lục I)

Bảng 1.2 Mức độ nhận thức của giảng viên về phương pháp dạy học

nêu vấn đề

-Tìm hiểu mức độ giảng viên vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong quá trình giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin(Câu 3, Phụ lục I) Bảng 1.3 Mức độ giảng viên vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề

-Tìm hiểu những đối tượng giảng viên vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác–Lênin(Câu 4, Phụ lục I) Bảng 1.4 Đối tượng giảng viên vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề

-Tìm hiểu về mục đích sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề của giảng viên (Câu 5, Phụ lục I)

Bảng 1.5 Mục đích sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề

2 Ôn tập và củng cố kiến thức 8 80%

4 Hình thành kỹ năng, kỹ xảo 1 10%

5 Liên hệ kiến thức lý luận và thực tiễn 2 20%

- Sự hứng thú của sinh viên:

-Tìm hiểu về thái độ của sinh viên qua giờ học bằng phương pháp dạy học nêu vấn đề? (Câu 2, Phụ lục II)

Bảng 1.6.Thái độ của sinh viên qua giờ học phương pháp dạy học nêu vấn đề

-Tìm hiểu trong giờ học bằng đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn

đề sẽ giúp em điều gì?( Câu 5, Phụ lục II)

Bảng 1.7.Em đạt được gì trong giờ học bằng đổi mới phương pháp dạy học

nêu vấn đề

3 Có kỹ năng giải quyết vấn đề và vận dụng

vào thực tiễn cuộc sống

-Tìm hiểu sau khi học bằng đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề, sự hứng thú của sinh viên đạt được ở mức độ nào?(Câu 3, phụ lục II)

Bảng 1.8.Hứng thú của sinh viên khi học bằng đổi mới phương pháp dạy

học nêu vấn đề

* Những khó khăn của việc vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề

-Tìm hiểu những khó khăn của giảng viên ảnh hưởng tới hiệu quả, mức

độ vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề (Câu 6, Phụ lục I)

Bảng 1.9.Những khó khăn ảnh hưởng tới hiệu quả, mức độ vận dụng phương

pháp dạy học nêu vấn đề

1 Sử dụng phương pháp dạy học truyền thống 10 100%

2 Năng lực tổ chức, điều khiển, giải quyết vấn đề

còn hạn chế

3 Trình độ nhận thức của sinh viên chưa đồng

đều

5 Thiếu thời gian và tài liệu tham khảo 7 70%

6 Chưa có một quy trình dạy học khoa học cho

phương pháp dạy học nêu vấn đề

-Tìm hiểu trong giờ học bằng đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn

đề sinh viên gặp những khó khăn gì? (Câu 4, Phụ lục II)

Bảng 1.10 Những khó khăn trong giờ học bằng đổi mới phương pháp dạy học

nêu vấn đề

1

Không quen học chủ động, muốn học thụ động

2

Cách thức tổ chức, điều khiển, của GV còn hạn

1.2.3 Nội dung đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở Trường Đại học Hùng Vương

Thứ nhất, Phải thực hiện đổi mới về mặt nhận thức của giảng viên về cơ sở lý luận của phương pháp dạy học nêu vấn đề nhằm nâng cao sự hiểu biết đầy đủ của giảng viên về phương pháp dạy học nêu vấn đề

Thứ hai, Phải thực hiện đổi mới về mặt vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề của giảng viên trong thực tiễn giảng dạy bằng việc xây dưng quy trình thiết kế thực hiện bài giảng một cách khoa học của phương pháp dạy học nêu vấn đề

1.2.4 Sự cần thiết đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề

- Về mặt lĩnh hội tri thức: Đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề sẽ tạo ra mối quan hệ biện chứng, một môi trường học tập bình đẳng đóng góp giữa người dạy với người học

- Về mặt vận dụng lý luận vào thực tiễn: Giúp các em nảy sinh nhu cầu nhận thức, hình thành thói quen vận dụng tri thức lý luận vào giải quyết các vấn đề thực tiễn ở mọi nơi, mọi lúc xem đó như là nhu cầu thường trực của bản thân Hơn nữa, đa số giảng viên đều nhận thức được bản chất và vai trò của phương pháp dạy học này trong việc nâng cao hiệu quả dạy và học trong học phần Triết học Mác – Lênin nó riêng và trong quá trình dạy học nói chung Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều giảng viên chưa nhận thức đúng đắn, đầy đủ về phương pháp dạy học này nên tác động không nhỏ tới hiệu quả dạy học nói chung và của học phần nói riêng

CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH VÀ ĐIỀU KIỆN ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ TRONG GIẢNG DẠY HỌC PHẦN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÙNG VƯƠNG

2.1 Quy trình đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong giảng dạy học phần Triết học Mác – Lênin ở trường Đại học Hùng Vương

2.1.1 Khái niệm quy trình đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề

Quy trình đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề trong quá trình dạy học là một trình tự các bước, các giai đoạn được sắp xếp có tổ chức và có mục đích liên tiếp nhau giúp sinh viên tích cực, chủ động giải quyết các tình huống, các câu hỏi có vấn đề mà giảng viên đặt ra để rồi từ đó giảng viên khái quát, kết luận vấn đề

2.1.2 Những nguyên tắc trong việc xây dựng quy trình đổi mới phương pháp dạy học nêu vấn đề

Thứ nhất, đảm bảo được mối quan hệ giữa giảng viên và sinh viên

Thứ hai, đảm bảo được sự kết hợp hài hòa giữa các kiểu dạy học nêu vấn đề

với các hình thức dạy học tương ứng với nội dung dạy học

Thứ ba, đảm bảo được sự kết hợp các kiểu dạy học nêu vấn đề với các

phương pháp dạy học khác

Thứ tư, đảm bảo tính thực tế

Thứ năm, đảm bảo được tính toàn diện

Thứ sáu, đảm bảo tính hệ thống:

2.1.3 Quy trình thiết kế bài giảng bằng ba kiểu dạy học nêu vấn đề

1 Trình bày nêu vấn đề

a Bước chuẩn bị

- Xác định đặc điểm kiểu dạy học trình bày nêu vấn đề

- Xác định điều kiện thực hiện kiểu dạy học trình bày nêu vấn đề

- Xác định yêu cầu thực hiện kiểu dạy học trình bày nêu vấn đề

nguyên tắc dạy học bộ môn Triết học Mác - Lênin

b Bước thực hiện

Quy trình soạn thảo bài giảng theo kiểu dạy học trình bày nêu vấn đề

2 Nêu vấn đề một phần

a Bước chuẩn bị

- Xác định đặc điểm của kiểu dạy học nêu vấn đề một phần