e mazike psukhologia tou phasismou - bilkhelm raikh

Και για να παμε άκ6μη μακρύτερα ιπις πρωταρχες τής φιλοσοφΙΚής κοσμοθεώρησης, το σύνθημα θα μπορούσε ν' άναφέρεται στις πανάρχαιες δυνάμεις που συνάζουν ή χωρίζουν τα στοιχεία στΟν κ6σμο

Βίλχελμ Ράιχ

Η ΜΑΖΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ιον_ΣΙΣΜΟΥ

ΙΕ Ν 'Ιωνία, τηλ 2797039) γιά λογαριασμό τών εκδόσεων ΜΠΟΥΚΟΥ­ ΜΑΝΗ (Μαυρομιχάλη 1, Άθήνα, τηλ 618502 - 606313)

ΑΝΤΙΑ-1 Τό ένδιαφέρον Ύιά την έKΙCΛησία • • •

2 Ό άΎώνας έναντίον του «πολιτιστικου μπολσεβικισμου»

3 Τό έΎερτήριο του μυστικιστικου αΙσθήματος •

4 Ό σκοπός ti'\C; πολιτισΤΙ1Cf\ς έπανάστασης στό φliIς τ~ς φασιστι1Cf\ς άντΙδρασης •

VII Η ΓΕΝΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ

ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ 193

1 Τα τρία βασικά στοιχεία του θρησκευτικού αισθήματος 194

2 Το ρίζωμα της θρησκείας από γενετήσιο άγχος 202

3 Υγιής και νευρωτική αυτοπεποίθηση 219

VIII ΜΕΡΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΗΣΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 222

1 Θεωρία και πράξη 222

2 Ο αγώνας εναντίον του μυστικισμού ως τα σήμερα 223

3 Η ερωτική ευδαιμονία ενάντια στο μυστικισμό 230

4 Το ατομικό ξερίζωμα του θρησκευτικού αισθήματος 232

5 Αντιρρήσεις και η πράξη της γενετήσιας οικονομίας 236

6 Ο απολιτικός άνθρωπος 256

ΙΧ ΜΑΖΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ 263

1 1936 Να λέγονται αλήθειες - αλλά πως και πότε; 266

2 «Τι συμβαίνει με τη μάζα των ανθρώπων;» 275

3 Ο πόθος για το σοσιαλισμό 283

4 Η «απονέκρωση του κράτους» 297

5 Το πρόγραμμα του ΚΚΣΕ 310

6 Η «εισαγωγή της σοβιετικής δημοκρατίας» 317

7 Η εξέλιξη του αυταρχικού κρατικού μηχανισμού από ορθολογικές κοινωνικές σχέσεις 331

8 Η κοινωνική λειτουργία του κρατικού καπιταλισμού 342

Χ ΒΙΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 350

1 Το πρόβλημα της «αυθόρμητης εργατικής πειθαρχίας» 350

ΧΙ ΔΩΣΤΕ ΥΙΙΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΖΩΤΙΚΑΑΝΑΓΚΑΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ 377

1 Τι είναι η «εργοδημοκρατία»; 378

2 Τι είναι καινούργιο στην εργοδημοκρατία; 381

ΧΙΙ ΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΥΙΙΟΛΟΓΙΣΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΙΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ 384

1 Το ενδιαφέρον μας για μια απελευθερωτική ανάπτυξη 384

2 Βιολογική αρτηριοσκλήρωση, ανικανότητα για ελευθερία, και μηχανική αυταρχική αντίληψη της ζωής 401

3 Το οπλοστάσιο της ανθρώπινης ελευθερίας 417

ΧΙΙΙ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΡΓΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 433

1 Έρευνες για τις φυσικές κοινωνικές δυνάμεις που θα υπερνικήσουν τη συναισθηματική πανούκλα 433

2 Εργασία σε αντίθεση προς την πολιτική 435

3 Σημείωση για την εμπράγματη κριτική και την παράλογη επίκριση .445

4 Η εργασία είναι έλλογη από την ίδια την ουσία της 448

5 Η ζωτικά αναγκαία και η άλλη εργασία 458

Γλωσσάριο

• Εργοδημοκρατlα Ή έργοδημοκρατία δεν εΙναι Ιδεολογικό,

ούτε και «πολιτικό» σύστημα, που θά μπορο\)σε νά έπιβληθεί στην ανθρώπινη κοινωνία με την προπαγάνδα ένός κόμματος, ένός πολιτικο\) ήγέτη, η μιας δμάδας συνδεμένη ς με κοινη

Ιδεολογία Έργοδημοκρατία εΙναι ή δλότητα των βιολειτουρ­γιων, κυβερνημένη από τις ελλογες διανθρώπινες σχέσεις, που

τους εΙναι δοσμένες έξυπαρχf)ς Ή έργοδημοκρατικη «πολι­τικη» εχει διακριτικό της γνώρισμα δτι αποκρούει κάθε πολι­τική και δημαγωγία Δεν αφαιρεί από τις έργαζόμενς μάζες ηΊν κοινωνικη ευθύνη· τούς την αναθέτει οι έργοδημοκράτες δεν εχουν τη φιλοδοξία νά εΙναι πολιτικοί ήγέτες δε θά τούς επι­

τραπεί, άλλωστε, ποτέ, ν' αναπτύξουν μιά τέτοια φιλοδοξία την τυπικη δημοκρατία, που έκφράζεται με μόνη την έκλογη

πολιτικων αντιπροσώπων και δε συνεπάγεται καμιάν άλλη πε­ραιτέρα ευθύνη από μέρους των ψηφοφόρων, ή έργοδημοκρα­

τία την αναπτύσσει συνειδητά σέ γνήσια έμπράγματη καί εμ­πρακτη δημοκρατία σε κλίμακα οΙκουμενική Ή δημοκρατία

αύτη στηρίζεται στις λειτουργίες: αγάπη (ερως), έργασία και γνώση 'Αναπτύσσεται όργανικά Πολεμάει τό μυστικισμό και την Ιδέα το\) δλοκληρωτικο\) κράτους, δχι δμως μέ πολιτικές

~ξεις καί σχήματα, αλλά με τις πρακτικές βιολειτουργίες, που ύπακο\)ν στους δικούς τους νόμους Με λίγα λόγια: ή έργο­δημοκρατία δεν εΙναι πολιτικό πρόγραμμα· ε{ναι μιά νεοεύρετη βιοκοινωνιολογική φυσικη και θεμελιωτικη λειτουργία τf)ς κοι­

νωνίας

Βιόνια Φυσαλίδες, που παρουσιάζουν μεταβατικα στάδια άνά­μεσα στην άβια και την εμβια οόσία Σχηματίζονται μέσα στη φύση αδιάλειπτα από τη διαδικασία της διάλυσης ανόργανης

και ενόργανης ύλης <Η διαδικασία αότη μπορεί ν' αναπαρα­

χθεί πειραματικά τα βιόνια εΙναι φορτισμένα με όργονενέρ­γεια και εξελίσσονται σε πρωτόζωα και βακτηρίδια

Βιοπάθεια Άσθένεια προκαλούμενη από ηΊ διαταραχη του βιολογικοϋ σφυγμου σ' όλόκλ ηρο τόν όργανισμό Περιέχει δλες τις νοσηρες διαδικασίες, που παρουσιάζονται μέσα στό αότόνομο βιολογικό σύστημα Ό «Jcεντρικός μηχανισμός» εΙναι

μια διαταραχη στην εκφόρτωση της βιογενετήσιας διέγερσης

Χαρακτηροανάλυση Παραλλαγή της ψυχαναλυτικης τεχνικης της ανάλυσης των συμπτωμάτων, που περιλαμβάνει στη θερα­

πευτικη διαδικασία τό χαρακτήρα και τις αντιστάσεις του

Χαρακτηροδομή <Η τυπικη δομη ένός ατόμου, ό στερεότυπος τρόπος στη δράση και την αντίδρασή του

'Άγχος Οργασμού'.Γενετήσιο, αφροδισιαστικό, άγχος, που εξω­τερικα μεν προκαλείται δταν τό άτομο στερηθεί την εκπλήρωση της γενετήσιας όρμης του, αλλα που εσωτερικεύεται και ριζώ­νει στο βάθος της ψυχης από φόβο μπρός στην αποκλεισμένη γενετήσια διέγερση Τό άγχος τοϋ όργασμου σχηματίζει τη βάση τοϋ γενικου άγχους της ήδονης, που αποτελεί σήμερα

συστατικό στοιχείο της επικρατούσας ανθρώπινης δομης

Όργαστική άνικανότητα Άναφροδισία· απουσία όργαστικης

δύναμης, αφροδισιακων όρμων- δηλαδη ή αδράνεια, ή αδυνα­

μία να παραδοθεί κανεις όλόβολος στόν ακούσιο σπασμο του όργανισμοϋ, ν' απολαύσει την ακέρια εκτόνωση της διέγερσης στό κορύφωμα της ερωτικης συνουσίας ΕΙναι τό σημαντικό­τερο γνώρισμα του σημερινου μέσου ανθρώπου, που δεσμεύει

τη βιολογικη (όργον-) ενέργεια μέσα στόν όργανισμό του κ' ετσι δημιουργεί την πηγη της ενέργειας για βιοπαθητικα

συμπτώματα και κοινωνικες αλογίες κάθε λογης

Όργονενέργεια Κοσμικη αρχέγονη ενέργεια· εΙναι πανταχοϋ παρούσα, και μπορεί ν' αποδειχτεί όπτικά, ήλεκτροσκοπικα καΙ

με τους μετρητες Γκάιγκερ-Μύλλερ Μέσα στό ζωντανό

όργα-νισμό: βιοενέργεια, ζωικη ενέργεια Άνακαλύφθηκε από τόν Ράιχ ανάμεσα στα 1936 καΙ στα 1940

Όργονομικη ((ένεργητικη») θεωρία τής ΜιτουργΙας Ή λειτουρ­γικη διαλογιστικη μέθοδος, που καθοδηγεί η)ν κλινικη και πειραματικη όργονοέρευνα 'Αξίωμά της εΤναι ή ταυτότητα τ&ν παραλλαγ&ν μέσα στην κοινη λειτουργικη αρχή ·Η διαλογι­

στικη αότη μέθοδος αναπτύχθηκε, καθως προχωροί5σαν οΙ

ερευνες για τη διαμόρφωση του ανθρώπινου χαρακτήρα, καΙ όδήγησε στην ανακάλυψη τf\ς λειτουργικf\ς όργανικf\ς καΙ ΚΟ­σμικf\ς όργονενέργειας Με τόν τρόπο αότό φάνηκε, δτι καθρε­φτίζει όρθα τΙς βασικες φυσικές διαδικασίες τf\ς ζωντανf\ς καθως καΙ τf\ς νεκρf\ς (άβιας) ϋλης

Γενετήσια οΙκονομΙα Άφροδίσια οίκονομία ·0 δρος αναφέ­ρεται στόν τρόπο, που ρυθμίζεται ή βιολογικη ενέργεια, η

οlκο-νομία τf\ς γενετήσιας ενέργειάς του - δηλαδη πόση ενέρ­γεια δεσμεύει και πόση ξοδεύει (αναλώνει) στόν όργασμό ΟΙ παράγοντες, που καθορίζουν αότόν τό ρυθμιστικό τρόπο στη φύση τους κοινωνιολογικοί, ψυχολογικοΙ καΙ βιολογικοί ·Η επιστήμη Τf\ς γενετήσιας οίκονομίας εχει ως περιεχόμενό της

τf\ς ψυχικf\ς ύγιεινf\ς

Σέξπολ Όνομασία τf\ς γερμανικf\ς όργάνωσης, που άσχολοϋν­ταν με τΙς γενετησιοπολιτικες δραστηριότητες

11

Φvτoθεραπε[α Μέ την άνακάλυψη της μυικης θωράκισης τρο­ποποιήθηκε ή χαρακτηροαναλυτικη θεραπευτικη διαδικασία, για νά έλευθερώσει τις δεσμευμένες φυτικές ένέργειες, πρά­γμα που έπανορθώνει τη βιοφυσικη κινητικη Ικανότητα το{) άρρώστου Ό συνδυασμός χαρακτηροανάλυσης καΙ φυτοθερα­πείας εΎtνε γνωστός ώς χαρακτηροαναλυτικη φυτοθεραπεία

Ή κατοπινη άνακάλυψη της δργονενέργειας το{) δργανισμο{) (Βιοενέργεια) καΙ ή συγκέντρωση άτμοσφαιρικης δργονενέρ­γειας με τη βοήθεια ένός συσσωρευτη-δργονενέργειας, χρειά­στηκε να άναπτυχτεί, για να έξελιχτεί ή χαρακτηροαναλυτικη φυτοθεραπεία σε μια περιεκτικη βιοφυσικη δργονοθεραπεία

ΕΙσαΎιοΡΚΟ σημείωμα

Πολυ(1υζητημέιιος, μ' ένθου(1ιαιπικους θια(1ωτες καΙ φανατικου,; πιιπούς, που φτάνουν στο σημείο, να ((τον θεωρούν προφήτη κ' έναν άπο τους μεγdλoυς έλευθερωτες τής άνθρωπότητας»l,

ό ΒΙλχελμ Ράιχ· εΤναι άπο τους συγγραφείς έκείνους που μια

όρΙιΥμένη (11,ιγμη lγινε σύμβολο κα! ή βαl1ικη Ιδέα του πέρα(1ε ιπην κοινη συνείδηση σαν αύταπόδεικτη άλήθεια την έποχή, που έκδηλώνεται όρμητικο Το ((άμφισβητητικο)) κίνημα τής έπα­ναuτατημένης νεολαίας, με κορύφωμα το γαλλικο Μάη τού 1968

- το (1ύνθημα ((Κάνετε 'Έρωτα, οχι Π6λεμω) υποτίθεται, πως συνοψίζει έπιγραμματικα τον πυρήνα τής βιοθεωρίας τού Ράιχ2 Βέβαια, δπως κάθε υπεραπλoύ(1ΤΕVση, σσο σωιπη κι dν εΤναι,

·τΟ l1ύνθημα αύτο δε μας διδά(1κει πολλα πράγματα για τη (1υμ­βολη τού Ράιχ στην έξέλιξη τής ψvxανάλυσης και τής ψvxια­τρικής γενικά, για την ΠΡΜωπικότητά του, τους άγωνες και

τη δρά(1η του Κατα κάποιον τρόπο, αλλω(1τε, το (1ύνθημα θα μπορούσε, στην άφηρημένη γενικότητά του να Ισχύει και για τη φιλΜοφικη θεώρηση τού Μαρκούζε - fJ άκόμη καλύτερα για

τη ((AυσιστράΤηJ) του' ΑΡΙ(1τοφάνη, με μια παραλλαγη στη δια­τύπω(1η: ((Πάψτε τον πόλεμο, για να κάνουμε Ιρωτα)) ! Και για

να παμε άκ6μη μακρύτερα ιπις πρωταρχες τής φιλοσοφΙΚής κοσμοθεώρησης, το σύνθημα θα μπορούσε ν' άναφέρεται στις

πανάρχαιες δυνάμεις που συνάζουν ή χωρίζουν τα στοιχεία στΟν

κ6σμο τού ' Εμπεδοκλή τη Φ ι λ ό τ η τ α καΙ το Ν ε ί κ ο ς, τον" Ερωτα και την 'Έχθρα - το πρότυπο αύτο που εΤχε έμπνεύ­(1ει και τον Φρόυντ, σταν διατύπωνε τη μεταψυχολογικη θεωρία του για τον 'Έρωτα και το Θάνατο, τΙς δυο μεγάλες πρωταρχι­κες όρμές, που τις ύπέθεσε σύμφυτες με τον ΨVXΙ(1μO τοΠ άνθρώ­που

Ό Ράιχ άντικρούει με πάθος αύτη την όψιμη έκδοχη του Φρόvντ για το όρμέμφυτο τής καΤαl1ΤΡOφης και του θανάτου ώς όμ6λογου

1 Charles Rycroft, Reich, Fontana, 1971, 6.96

2 νΕνθ άνωτ 6.36

και ίσοδύναμου με τήν άρμή της ζωης, τή θεωρεί άπαράδεκτη υπαναχώρηση, «θεωρητική συνθηκολόγηση)) προδοσία της πρώτης φροϋδικης ανακάλυψης 8τι ή πρωταρχικη κινητήρια δύναμη στον

άνθρωπο εΙναι ή γενετήσια όρμή, ή φιλήδονη ερωτικη επιθυμία

((λίμπιντω)), - ή « β ι ο ε ν έ Ρ γ ε ι α)), 8πως θά την όνομά­

σει ά Ράιχ στην όψιμη περίοδ6 του Γιά τΟν Ράιχ μόνο μιά

άρμή εΙναι Ιμφυτη στόν άνθρωπο ή γενετήσια Οί καταστρεπτι­κες όρμές, ό σαδισμός και το αντιθετικό του σύστοιχο, ά μαζο­χισμός, ό φόβος της ζωης και της κινητήριας δύναμής της, της γεννητικης όρεξης, ό φόβος της ελευθερίας, ή ευθυνοφοβία, ή αρ­

τικη κοινωνία)), δπως την όνόμασε ό 'Έριχ Φρ6μ

Ύπεραπλουστεύω, βέβαια, γιά νά συνοψίσω ακροθιγώς τά θέ­ματα, που θά συναντήσει ό αναγνώστης στή «Μαζικη Ψυχολο­γία τού Φασισμού)) Ύπεραπλουστευμένη άλλωστε, καΙ σχημα­τικη - γιά νά μήν πώ δογματικη και κάπως άπλοϊκη - εΙναι,

νομίζω, και ή αντίληψη τού Ράιχ γιά τη μητριαρχία Δεν εΙναι

τ6πος έδώ γιά διεξοδικη ανάπτυξη τού θέματος Ό Ράιχ πάντως στηρίζεται στη θεωρία τού Μπάχοφεν, 8πως τήν εΙχε έρμηνεύσει

ό 'Ένγκελς άπό τη σκοπιά τού ίστορικού υλισμού Ένδιαφέρουσα σχετικά εΙναι μιά μελέτη το_ύ 'Έριχ Φρόμ: Ή κοινωνιο-ψυχολο­γικη σημασία της θεωρίας της μητριαρχίας, 8που ό συγγραφέας υπογραμμίζει, δτι ή ίδέα ένος μητροκεντρικού πολιτισμού - ανε-

ξhΛ v.ιtτητα απο την αν ρωπο σγικη της α ια ' \ \ , θ λ ' 'ξ' - οραματι εται μια • 'ζ \

πραγματικότητα, που δεν τή διέπουν τά συμφέροντα της

κυριαρ-χίας, άλλά οί εκπληρωμένες φιλήδονες ερωτικες σχέσεις μετα­

ξυ των ανθρώπων Κι αυτη ή θεωρία γιά τη μητριαρχία με τά σvνακόλoυθά της, τον ελεύθερο έρωτα, την κοινοκτημοσύνη τών

αγαθών και τη γιορταστικη παλλαϊκη απόλαυσή της έχει πανάρ­

χαιες ρίζες, δπως μας το δείχνει ή σάτιρα του' Αριστοφάνη στις ((' Εκκλησιάζουσες» Σημειώνω, εν παρόδφ, δτι ή νοσταλγία τού

χαμένου επίγειου - πρωτοκομμουνιστικου - παραδΕίσου, εμφα­νίζεται αποσκηνης του αρχαίου έλληνικου θεάτρου, έστω και

σά σάτιρα, δταν καταρρέomι οί αυτοκρατορικες μορφες τής δη­μοκρατίας με την ijττα της αθηναϊκης ήγεμονίας απο τη Σπάρτη καΙ την εγκαθίδρυση των Τριάκοντα Τυράννων στο τέλος του Πελοποννησιακου πολέμου

Σε μιάν ανάλογη κρίσιμη φάση του σύγχρονου πολιτισμου τοπο­θετοννται οί επαναστατικες πρωταρχες της ψυχανάλυσης και ή κατοπινή της εξέλιξη 'Όπως γράφει δ Χέρμπερτ Μαρκουζε στον επίλογο του (('Έρως και Πολιτισμός»: Ή ψυχανάλυση άλλαξε

τη λειτουργία της μέσα στον πολιτισμο τού καιρού μας σύμφωνα

με τις βασικες κοινωνικες αλλαγές, που συνέβηκαν στο πρωτο ijμισυ του αΙώνα • Η κατάρρευση της φιλελεύθερης περιόδου και των υποσχέσεών της, το εξαπλωνόμενο δλοκληρωτικο ρευμα και

οί προσπάθειες αντιμετώπισής του, καθρεφτίζονται στη θέση της ψυχανάλυσης Στά πρωτα είκοσι χρόνια της ανάπτυξής της πριν απο τδν Α' παγκόσμιο πόλεμο ή ψυχανάλυση εΙχε απεργα­στεί τις έννοιες γιά μιά ψυχολογικη κριτικη του πιο εξυμνημένου επιτεύγματος τής σύγχρονης εποχης: του ατόμου Ό Φρόυντ έδειξε, πώς δ αναγκασμός, ή καταπίεση και ή αποστέρηση εΙναι

το υλικό, που πλάθει την ((ελεύθερη προσωπικότητα» Συγκεν­τρώνοντας την προσοχή του στις περιπέτειες των αρχέγονων όρμων, ανακάλυψε την κοινωνία μέσα στις πιο απόκρυφες πτυ­χες τού γένους και τής ατομικης ψυχής 'Αναγνώρισε, δτι ή ((γε­νικη κακοδαιμονία της κοινωνΕας» εΙναι το αξεπέραστο δριο της θεραπείας και της κανονικότητας Ή ψυχανάλυση ήταν μιά ρι­ζικά κριτικη θεωρlα 'Αργότερα, δταν ή κεντρικη και ή ανατο-

λ ικη \ Ε" υρωπη ρισκονταν σ επαναστατικη ε γερση, φανηκε κα- β' , , \ 'ξέ '

θαρά πόσο ή ψυχανάλυση ήταν δεσμευμένη απέναντι τής κοινω­νΕας, της δποίας εΙχε αποκαλύψει τά μυστικά Ή ψυχαναλυτικη

15

αντtληψη για τον ανθρωπο με την πίστη της στη βασικα ανάλλα­χτη ανθρώπινη ψύση φάνηκε ((αντιδραστική»' ή θεωρία τού ΦριJvντ έμοιαζε να ύποδηλώνει, δτι τ' ανθρωπιστικα Εδανικα τού σοσιαλισμου ήταν ανθρωπίνως ανέφικτα Τ6Τδ αρχισαν να επι­ταχύνονται οΕ μεταρρυθμίσεις της ψυχανάλυσης Θα μπορούσε

να μιλήσει κανεις για μια διάσπαση σε αριστερη και σε δεξια πτέρυγα Ή πιο σοβαρη προσπάθεια ν' αναπτυχθεί ή κριτικη κοινωνικη θεωρία, ή ύποδηλων6μενη στον Φρ6V11Τ, έγινε άπο τον Βίλχελμ Ράιχ στα πρωτα του έργα Στο δοκίμι6 του Der Είη­bruch der SexualmoraI, 1931, ΓΗ είσβολη της γενετήσιας ήθικης),

ό Ράιχ προσανατ6λισε την ψυχανάλυση στη σχέση των κοινωνικων και των όρμέμφVτων δομων Τ6νισε έμφατικα σε τί βαθμο τα συμφέροντα της κυριαρχίας και της εκμετάλλευσης έπ.ιβάλλουν την καταπίεση τ-ης γενετήσιας όρμης και π6σο αυτα τα συμφέ­ροντα πάλι δV11αμώνοvν και αναπαράγονται με τη γενετήσια κατα­πίεση Ώστ6σο ή lδέα του Ράιχ για τ-ι]ν καταπίεση της γενετή­σιας άρμης παραμένει αδιαφοροποίητη' παραμελεί τον Ιστορικό

δV11αμισμο των γενετήσιων όρμων και το συγκερασμ6 τους με

τις καταστρεπτικες παρορμήσεις (ό Ράιχ απορρίπτει την θεση τού Φρ6V11Τ για τ' όρμέμφυτο του θανάτου και δλη τη διά­σταση του βάθους, που αποκάλυψε ή φροϋδικη μεταψυχολογία) ΣV11ακ6λουθα, ή γενετήσια απελευθέρωση α υ τ η κ α θ α υ τ η γίνεται για τον Ράιχ ή πανάκεια για δλα τ' ατομικα και κοινωνι­

ύπ6-κα ύπ6-κακά και 1] πρ60δος της ελευθερίας φαίνεται σαν άπλη λυση γενετήσιας όρμης τα κριτικα κοινωνιολογικα εύριlματα, που περιέχοV11 τα πρωτα συγγράμματα τού Ράιχ δεν αναπτύσ­σονται»

απ6-Ό Paul Robinson στο δοκίμι6 του (c'H φροϋδικη • Αριστερά»,

1969 σημειώνει: αΉ κοινωνικη θΒωρία του Ράιχ προσφέρει ενα ευφάνταστο έννοιακο δργανο στην κοινωνιολογικη και ίστορικη έρευνα, και βοηθάει να καταλάβουμε, πως μετατρέπονται σε πολιτική, ήθικη και θρησκεία οΕ οΙκονομικες πραγματικ6τητες,

κι ακ6μη για να καταλάβουμε πως διατηρείται αυτο καθαυτο

το σύστημα» • Αλλα δεν κατ6ρθωσε να έπεξεργαστεί με επιστη­μονικr) ακρίβεια και με την πρακτικη εφαρμογη αυτη την πρώτη του σύλληψη, παρατηρεί ό Ρ6μπινσον Πάντως ή συμβολη τού

Ράιχ στην εξέλιξη τής ψυχανάλυσης εΙναι αναμφισβήτητη-((έξέ­λιξη, που τη μεταμόρφωσε &.πο μια μf'i.λλoν ερασιτεχνικη ενα­σχόληση σ' επαγγ8λματικη τεχνική, που μπορεί να διδαχτεί συ­στηματικά 'Απο το 1924 &ς το 1930 ?}ταν ό διευθυντης τού Σε­μινάριου για την Ψυχαναλυτικη Θεραπεία, δπου συζητούνταν πρακτικα προβλήματα θεραπευτικής αγωγής, και τρείς μελέτες

του περι τεχνικής συμπεριλαμβάνονται σ έναν- τόμο με τΙτλ?

The Psychoanalytical Reader (εκδ F1iess), που τον συνι­στούν μέχρι σήμερα στους σπουδαστες τών ψυχαναλυτικών Ινστι­τούτων» (Rycroft, ένθ ανωτ σ 9) • Εξάλλου, ((ή γενετησιο­οικονομικη θεωρία του, που &.ποτελεί τΟν κεντρικο πυρήνα τού έργου του, συνδυάζει μια θεωρία τής ψυχοπαθολογίας με μια κριτικη τής κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας» Φυσικά, αφού ό Ράιχ

?}ταν μαρξιστης και μέλος τού Κομμουνιστικού Κόμματος Αύ­στρίας, απο το 1928 &ς το 1933, όπόταν το Κόμμα τον διαγρά­φει, μετα τη δημοσίευση στη Δανία τής ((Μαζικής* Ψυχολογίας τού Φασισμού»

Ό ίδιος ό Ράιχ γράφει στον πρόλογό του στην τρίτη έκδοση τού βιβλίου του: ((Ή γενετησιο-οικονομικη κοινωνιολογία γεννή­θηκε &.πο την προσπάθεια να εναρμονιστεί ή ψυχολογία τού βά­θους τού Φρόυντ και ή οΙκονομικη διδασκαλία τού Μάρξ Παρορ­μητικες και κοινωνικες-οΙκονομικες διαδικασίες προσδιορίζουν

0-γία αναιρεί την αντίφαση, που έκανε την ψυχανάλυση να ξεχάσει τον κοινωνικο παράγοντα, και το μαρξισμο τη ζωικη προέλευση τού ανθρώπου)) 'Όσο για τη διαγραφή του &.πο το Κόμμα, ό Ράιχ σημειώνει: ((Με διέγραψαν με το αΙτιολογικό, δτι εΙχα εΙσαγάγει στο χώρο τής Κοινωνιολογίας την 'Αφροδισιολογία κ' έβγαζα τα συμπεράσματά μου για την επίδρασή της στη δια­μόρφωση τής ανθρώπινης δομής»

Πρέπει να έχει ζήσει κανεις τό κλίμα των Ιδεολογικών διενέ­ξεων τής εποχής εκείνης, για να καταλάβει τι ((έγκλημα καθο­σιώσεως» ?}ταν για τα κομμουνιστικα κόμματα ακόμη καΙ ή

• ·Οπου παρακάτω χρησιμοπο\εΤτα\ ή λέξη δμαδ\κή Iiχε\ τήν αδτήν

Iivvow μέ τη μαζική

άπλη μνεία της ψυχανάλυσης Ή άξίωση του Ράιχ, να έρμηνεύσει

την ανοδο του φασισμού άπδ τη συναισθηματικη ύποστήριξη που προσπ6ρισε ή ψυχικη δομη τού άγελαίου άτ6μου - ή άρνησή του

να δεχτεί Οτι οί μάζες παραπλανήθηκαν η συσκοτίστηκαν, ό Ισχυ­ρισμός του, Οτι άντίθετα οίμάζες εΙχαν επιθυμήσει τό φασισμό

- κι αυτό εΙναι που πρέπει να εξηγηθΒί, αύτη άκριβως ή δια­στροφη τού άγελαίου π6θου, που κάνει τΙς μάζες να στρέφονται

ενα'Ρτίον των ίδιων τωιι ταξικων καΙ ζωτικων συμφερ6ντων τους,

ήταν στα μάτια των κομμουνιστων τ6τε μια προδοσία που έπρε­

πε να τιμωρηθεί παραδειγματικά Ώστ6σο ((ό Ράιχ εΙχε ξανανα­καλύψει τό βασικό πρ6βλημα της πολιτικης φιλοσοφίας, που εΙχε θέσει ό Σπιν6ζα: ((Γιατί αραγε άγωνίζονται οί άνθρωποι

γ ι α τη ου οσυνη τους ωσαν να επροκειτο για Τι, σωτηρια τους ;»

Σήμερα, περισσ6τερο παρα ποτέ, Ισχύει ή διαπίστωση καί νου­θεσία μαζί τού Ράιχ: ((Δεν μπορούμε να εξουδετερώσουμε τόν άφηνιασμένο φασιστή, ι'i.ν άπό πολιτικη καιροσκοπία ψάχνουμε

να τΟν βρούμε μέσα στό Γερμανό η τόν Ίταλό μ6νο, κι οχι επίσης μέσα στον • Αμερικανο καί τΟν Κινέζο' ι'i ν δ ε ν τ δ 'JI ά ν ι -

χνδύουμε καΙ μέσα στους ίδιους τους έαυ­

τ ο ύ ς μ α ς ι'i.ν δε γνωρίζουμε τους κοινωνικους θεσμούς, που τΟν εκκολάπτουν καθημερινά ))

Ήρω Δ Λάμπρου

Πρόλογος στην τρίτη διορθωμένη

και έπαυξημένη εκδοση

Διεξοδικη καΙ εύσυνείδητη θεραπευτικη άσχολία με τόν άνθρώ­πινο χαρακτήρα μ' εχει διδάξει πώς, όταν κρίνουμε τις άνθρώ­

πινες αντιδράσεις, θα πρέπει βασικα να εχουμε ύπόψη μας τρία διαφορετικα στρώματα της βιοφυσικης δομης ·Οπως τό εχω

εξηγήσει στό βιβλίο μου Χαρακτηροανάλυση, τα στρώματα

τουτα της χαρακτηροδομης είναι αύτόνομα λειτουργουσες βα­θμίδες της κοινωνικης εξέλιξης Στό επιφανειακό επίπεδο της ύπαρξής του δ μέσος άνθρωπος είναι συγκρατημένος, εύγενι­

κός, συμπονετικός, ύπεύθυνος και εύσυνείδητος Δέ θα ύπηρχε

κοινωνικη τραγωδία του άνθρώπινου ζώου, αν αύτός δ επιφα­νειακός φλοιός της ύπαρξης βρισκόταν σέ αμεση επαφη μέ τό βαθυ φυσικό πυρήνα Μα ή τραγωδία είναι ακριβώς ότι δέ

συμβαίνει κάτι τέτοιο: δ επιφανειακός φλοιός της κοινωνι­κης συνεργασίας δέν εφάπτεται μέ τό βαθυ βιολογικό πυρήνα

Ή όργονοβιοφυσικη κατόρθωσε να μας δείξει, ότι τό φρουδικό

ασυνείδητο, το αντικοινωνικο στοιχείο μέσα στον άνθρωπο γεννιέται απο την καταπΙεση αρχέγονων βιολογικών όρμών

'Άν μές από τό διάμεσο στρώμα της διαστροφης κατορθώσει

κανεις να φτάσει στό βιολογικό θεμέλιο του άνθρώπινου ζώου, τότε ανακαλύπτει κατα κανόνα τό τρίτο καΙ βαθύτερο στρώμα,

που τ' όνομάζουμε «βιολογικό πυρήνα» Έκεί στα μύχια του

δ άνθρωπος είναι, κάτω από εύνοϊκές κοινωνικες συνθηκες,

ενα τίμιο, εργατικό και συνεργατικό ζώο, που ξέρει ν' άγαπα, αλλα και να μισεί, όταν ύπαρχει βάσιμος λόγος Μόνο που δέν μπορουμε σέ καμια περίπτωση χαρακτηροαναλυτικης θερα-

19

πείας, νά φτάσουμε σήμερα σ' έκείνο τό βαθύτατο καί έλπιδο­

φόρο στρli'>μα, liv δέν παραμερίσουμε πρli'>τα τή νόθη ψευτοκοι, νωνική επιφάνεια ·Οταν δμως πέσει τό προσωπείο τfjς καλ­

λιέργειας, δεν παρουσιάζεται άπευθείας ή φυσική κοινωνικό­τητα, άλλά μόνο ή διαστρεβλωμένη σαδιστική πλευρά το\) χα­

ρακτήρα

"Η όλέθρια τούτη διάρθρωση φταίει γιά τό γεγονός, δτι κάθε φυσική κοινωνική iΊ ερωτική παρόρμηση, πού μές άπό τό βιο­λογικό πυρήνα θέλει νά έκφραστεί ένεργά, πρέπει νά διαπερά­σει πρli'>τα τό στρli'>μα tli'>v δευτερότοκων διαστρεβλωμένων δρ­μli'>ν καΙ κεί άκριβ«>ς ξεστρατίζει Τό παραστράτημα αότό με­

ταβάλλει τόν άρχικά κοινωνικό χαρακτήρα tli'>v φυσικli'>ν δρ­

μli'>ν, τόν διαστρέφει, προκαλώντας ~τσι άναγκαστικά τήν άνα­στολή κάθε γνήσιας ζωτικfjς έκδήλωσης

W Ας μεταφέρουμε τώρα τήν άνθρώπινη δομή μας στό κοινωνικό

καΙ πολιτικό πεδίο

Εσκολα καταλαβαίνουμε, δτι ο{ διάφορες πολιτικές καΙ Ιδεολο­γικές δμάδες τfjς άνθρώπινης κοινωνίας άντιστοιχο\)ν στά διά­φορα στρώματα τfjς άνθρώπινης χαρακτηροδομfjς Φυσικά, δέν κάνουμε τό λάθος τfjς Ιδεαλιστικfjς φιλοσοφίας, νά ύποθέσουμε, πως ή άνθρώπινη αότή δομή εΤναι δοσμένη άπό καταβολης καΙ

θά παραμείνει άνάλλαχτη ό)ς τή συντέλεια το\) αΙli'>νος! Οί

κοινωνικές περιστάσεις καί μεταβολές διαμορφώνουν σέ χαρα­κτηροδομη τΙς aρχέγoνες βιολογικές αξιώσεις τού ανθρώπου καί κατόπιν ή χαρακτηροδομη αναπαράγει μέ τη μορφη των ίδεολο­γιών την κοινωνικη δομη της κοινων[ας

Ό βιολογικός πυρήνας το\) άνθρώπου, ώστόσο, ~χει μείνει χω­ρίς κοινωνική εκπροσώπηση, άφότου διαλύθηκε ή άρχέγονη

το\) άνθρώπου, έΙCείνη πού τόν συνδέει μέ τόν κόσμο του, μόνο στή μεγάλη τέχνη ~χει βρεί τή γνήσιά της ~Kφραση, Ιδίως στή μoυσιιcή καΙ τή ζωγραφική Άλλ' ό)ς τά τώρα δέν ~χει έπη­ρεάσει οόσιαστικά τή διαμόρφωση τfjς άνθρώπινης κοινωνίας, liv με τόν δρο «κοινωνία» δέν έννοο\)με άπλli'>ς τήν καλλιέρ­γεια, τόν πολιτισμό μιας μικρfjς καΙ πλούσιας δμάδας, άλλα τήν κοινότητα δλων tli'>v άνθρώπων

δε μας δδήγησε πουθενά

Κάθε γνήσια επανάσταση, κάθε γνήσια τέχνη καΙ επιστήμη κατάγεται άπό τό φυσικό βιολογικό πυρήνα τοί) άνθρώπου UΟμως, οi)τε δ γνήσιος επαναστάτης, οi)τε δ καλλιτέχνης, οi)τε

δ επιστήμονας εχει ως τα τώρα κερδίσει, δδηγήσει μάζες, fι

κι αν δδήγησε, δεν κατόρθωσε να τις συγκρατήσει στήν περιοχή

τών ζωτικών τους συμφερόντων

'Αλλιώς, κι άντίθετα άπό τό φιλελευθερισμό καΙ τή γνήσια επανάσταση, εκδηλώνεται δ φασισμός Έκφράζει στήν ούσία του, οχι βέβαια τόν επιφανειακό φλοιό, ούτε τόν εσώτατο πυ­ρήνα, άλλα κυρίως εκείνο τό διάμεσο στρώμα το{} χαρακτήρα, δπου θρασεύουν οΙ «δευτερογέννητες δρμές»

Τήν εποχή πού πρωτόγραψα τοί)το τό βιβλίο, δ φασισμός θεω­ρο{}νταν γενικα «~να πολιτικό κόμμα», που δπως καΙ οΙ άλλες

«κοινωνικες δμάδες» εKπρoσωπoϊJσε όργανωμένα μια «πολιτι­

κή Ιδέα» Σύμφωνα μ' αύτή τή θεωρία «τό φασιστικό κόμμα» εφερε τό φασισμό με τή βία fι με "πολιτικους έλιγμούς" 'Αντίθετα, ή Ιατρική μου πείρα, που μο{} προσπόριζε ή συνα­ναστροφή μου με άνθρώπους άπό διάφορες φυλές, θρησκείες, στρώματα, εθνη κλπ., με είχε διδάξει, δτι δ φασισμός είναι ή

πολιτικα όργανωμένη εκφραση της μέσης άνθρώπινης χαρα­

κτηροδομης δομης, που δε συνδέεται με δρισμένες φυλες fι

«εθνη», οi)τε με δρισμένα κόμματα, άλλ' είναι γενική καΙ διε­θνική Μ' αύτή τή χαρακτηρολογική εννοια, δ «φασισμός)) εΙ",αι ή ΤVπικη σV'l'αισθηματικη συμπεριφορα τού καταπιεσμέ-

νου ανθρώπου της αυταρχικης κοινωνίας μας μέ τό μηχανικό πολιτισμό της και τή μηχανοκρατική-μυστικιστική βιοθεωρία της

• Ο μηχανοκρατικα μυστικιστικος χαρακτήρας του ανθρώπου της εποχης μας δημιουργεί το φασιστικά κόμματα κι οχι αντΕστροφα Μιά σφαλερη πολιτικη άντίληψη είχε δημιουργήσει την εντύ­πωση, πού επικρατεί άκόμη και σήμερα, στι ό φασισμός είναι πρt'ί>ΤOν ενα Ιδιαίτερο έθνικό γνώρισμα των Γερμανων και των 'Ιαπώνων, καί, δεύτερο, ή δικτατορία μιας μικρης άντιδραστι­

κης φατρίας Άπό την άρχικη εκείνη σφαλερη άντίληψη πη­

γάζουν δλες οΙ άλλες σφαλερες έρμηνείες, οΙ τόσο έπιζήμιες γιά τά γνήσια έλευθερωτικά κινήματα

Ή πεισματικη εμμονη σε κείνη την πλάνη πρέπει ν' άποδοθεί στό φόβο νά παραδεχτουμε την άλήθεια: ό φασισμός είναι διεθνικό φαινόμενο, διάχυτο σε σύμπασες τις κοινωνικες όμά­δες δλων των έθνt'ί>ν Τό συμπέρασμα αότό βρίσκεται σε άπόλυτη

συμφωνία με τά παγκόσμια γεγονότα τt'ί>ν τελευταίων δεκαπέν­

τε έτt'ί>ν

ΟΙ χαρακτηροαναλυτικές μου εμπειρίες με πείθουν, δτι δεν ύπάρχει σήμερα ζωντανός άνθρωπος, πού νά μη «φέρει» στη δομή του τά στίγματα του φασιστικου αίσθάνεσθαι και σκέ­πτεσθαι Ό φασισμός ό:ις πολιτικη κίνηση διαφέρει άπό άλλα πολιτικά κόμματα κατά τουτο: στι τόν ύποστηρίζουν και τον εκ­ΠΡOσωπoVΝ ανθρώπινες μάζες

wEXro άκέραιη την έπίγνωση τf1ς εόθύνης μου γι' αότές μου ·τΙς πεποιθήσεις Θά εόχόμουν, γιά τό καλό τούτου του σπαραγμέ­νου κόσμου, οΙ εργατικές άνθρώπινες μάζες νά είχαν συνειδητο­ποιήσει εξίσου καθαρά τήν εΟθύνη τους γιά τό φασισμό

Θά πρέπει νά διαχωρίσουμε καθαρά τή συνηθισμένη στρατο­κρατία άπό τό φασισμό Ή Γερμανία του Γουλιέλμου ήταν

στρατοκρατούμενη, άλλ' οχι φασιστική

Έπειδή ό φασισμός έμφανίζεται παντου και πάντοτε σάν κί­νημα στηριζόμενο σε άνθρώπινες μάζες, παρουσιάζει σλα τά γνωρίσματα και τις άντιφάσεις τf1ς χαρακτηροδομf1ς του άγε­

λαίου άνθρώπου: δεν είναι ό φασισμός, σπως πιστεύεται γε­

νικά, ενα καθαρά άντιδραστικό κίνημα, άλλά ένα άμάλγαμα άπό ανταρτικα συναισθήματα καΙ άντιδραστικες κοινωνικες Ιδέες

ν Αν με τόν δρο έπανάσταση έννοοlJμε τήν ~λλoγη έξέγερση μπρός σε άφόρητες συνθηκες μέσα στους κόλπους της κοινω­νίας, ηΊν ~λλoγη βούληση «νά φτάσουμε στή ρίζα των πραγμά­των» καΙ νά τά διορθώσουμε, τότε δ φασισμός δεν είναι ποτε

έπαναστατικός Μπορεί βέβαια νά παρουσιάζεται με τό προσω­

πείο έπαναστατικοlJ πάθους • Αλλά δε θά ονομάσουμε έπανα­στάτη τό γιατρό, που χειρίζεται μιάν άρρώστια με ύπεροπτι­κες βρισιές, άλλΟ έκείνον, που έρευνί'i ησυχα, θαρραλέα και ευ­συνείδητα τά α{τια της άρρώστιας καΙ τά πoλεμί'i

Ό φασιστικός άνταρτισμός προβάλλει πάντοτε έκεί, που μιά έπαναστατική συγκίνηση ξεστρατίζει άπό φόβο μπρός στήν άλήθεια καΙ Kαταντί'i φαντασιοπληξία

Ό φασισμός είναι στήν καθαρή μορφή του το άθροισμα άπ' δλες τΙς dλογες άντιδράσεις τοlJ μέσουάνθρώπινου χαρακτή­ρ.α Στό στενοκέφαλο κοινωνιολόγο, που δεν ~χει τό θάρρος

ν' άναγνωρίσει, τΙ σπουδαίο ρόλο διαδραματίζει τό άλογο στοι­

χείο μέσα στήν Ιστορία της άνθρωπότητας, ή φασιστική φυλε­τική θεωρία φαίνεται άπλως σάν αυτοκρατορικό συμφέρον, 11,

άκόμη πιο μαλακά, σάν «προκατάληψη» Τό {δω και στόν άνεύθυνο άερολόγο πολιτικό ·Η έξαλλοσύνη και ή πλατιά διάδοση αυτων των «φυλετικων προκαταλήψεωV) φανερώνει τήν καταγωγή τους άπο το άλογο μόριο της ψυχης, τοlJ άνθρώ­πινου χαρακτήρα ·Η φυλετική θεωρία δεν είναι δημιούργημα τοlJ φασισμοlJ Άντίστροφα: δ φασισμός είναι δημιούργημα τοlJ φυλετικοlJ μίσους, και ή πολιτικά οργανωμένη ~Kφρασή

του Συνακόλουθα, όπάρχει gνας γερμανικός, Ιταλικός, Ισπα­

VΙKός, άγγλoσαξωVΙKό .,., Ιουδαϊκός και άραβικός φασισμός

• Η φVλετικη ΕδεολογΙα εΙναι μια γνήσια βιοπαθητικη χαρακτη­ρολογικη έκφραση του άναφρόδιτου (άνΙκανου για όργασμο) άν­θρώπου

·0 σαδιστικά-διάστροφος χαρακτήρας της φυλετικης Ιδεολο­γίας φανερώνει τήν ουσία του και στή θέση που παίρνει άπέ­ναντι στή θρησκεία ·0 φασισμός, μί'iς λένε, είναι, τάχα, έπιστροφή στήν εΙδωλολατρεία και θανάσιμος έχθρός της θρη­σκείας Κάθε άλλο! Άντίθετα μάλιστα, δ φασισμός είναι ή άκραία ~Kφραση τοlJ θρησκευτικοlJ μυστικισμοlJ Γι' αυτό και

23

εμφανίζεται με εΙδικη κοινωνικη μορφή Ό φασισμός στηρίζει

τη θρησκευτικότητα εκείνη, που κατάγεται από την αφροδίσια (γενετήσια) διασφοφη και μετατρέπει τό μαζοχιστικό χαρα­κτήρα της παλιας πατριαρχικης θρησκείας τών Παθών σε σα­διστικη θρησκεία Γι' αυτό και μεταθέτει τη θρησκεία από τό

επέκεινα της φιλοσοφίας το() πάθους στό εδώ της σαδιστικης σφαγης

"Η φασιστιΚ'η νοοτροπία είναι ή νοοτροπία το() μικρο() εξανδρα­

ποδισμένου, φίλαρχου καί συνάμα αντάρτικου «ανθρωπάριου» Δεν είναι τυχαίο, ότι ολοι οί φασιστές δικτάτορες προέρχονται από τό βιωτικό επίπεδο το() μικρο() αντιδραστικο() ανθρώπου

·0 μεγαλοβιομήχανος και ό φεουδάρχης στρατοκράτης εκμε­

ταλλεύονται για τους δικούς τους σκοπους αΌτό τό κοινωνικό δεδομένο, όταν ~χει αποκρυσταλλωθεί πια μέσα στό χώρο της καθολικης βιοκαταπίεσης ·0 μηχανοκρατικα αυταρχικός πο­λιτισμός εΙσπράττει απλώς από τό καταπιεσμένο ανθρωπάριο

τό φασισμό, σαν ανταμοιβη για τό μυστικισμό, την επιλΟΧΙQ­κρατία, τόν αΌτοματισμό, που αΙώνες όλόκληρους ~χει σπείρει μέσα στις μάζες τών μικρών καταδυναστευμένων ανθρώπων Τό ανθρωπάκι λοιπόν αυτό εχει ξεσηκώσει στην εντέλεια τό φέρ­

σιμο το() «μεγάλου ανδρός», και τό ξαναπαρουσιάζει παραμορ­

φωμένο και μεγεθυσμένο ·0 φασιστης είναι ό επιλοχίας της γιγάντιας στρατιας το() βαρύτατα αρρωστημένου μεγαλοβιομη­

χανικο() μας πολιτισμο() Δεν κρούει κανεις ατιμωρητι μπρός

στό ανθρωπάκι τό μεγάλο Ταμταμ της ύψηλης πολιτικης: ό μικρός επιλοχίας εχει ξεπεράσει σ' όλα τα καμώματα τόν αυτο­

κρατορικό στρατηγό: στα εμβατήρια, στό βηματισμό της χήνας, στις διαταγες και την ύπακοή, στό θανάσιμο φόβο

μπρός στό λογισμό, στη διπλωματία, τη στρατηγικη και τα­κτική, στις στολες και τις παρελάσεις, στις παρασημοφορίες και μεταλλειοφορίες ·0 Κάιζερ Γουλιέλμος φαίνεται σ' ολ' αΌτα τα πράγματα καντιποτένιος κι αδέξιος αν τόν παραβάλεις

μέ τόν πειναλέο ύπαλληλογιό Χίτλερ ·Οταν ενας «προλετά­

ριος» στρατηγός κρεμάει στό στηθος του ζερβόδεξα κι απ' το

λαρύγγι ώς τόν αφαλό όλα τα παράσημα το() κόσμου, εχουμε

μπρός μας τό ζωντανό παράδειγμα τοί) ανδράριου, που δεν εν­νοεί να φανεί κατώτερο από τό «γνήσιο» μεγάλο στρατηγό Πρέπει να εχει μελετήσει κανεις εξονυχιστικα και διεξοδικα

τό χαρακτήρα τοί) καταπιεσμένου ανθρωπάκου, να εχει δεί πώς συμβαίνουν τα πράγματα πίσω από την πρόσοψη, για

να καταλάβει πάνω σε ποιες δυνάμεις στηρίζεται δ φασισμός

·Οταν ή αγέλη τών κακοπαθημένων ανθρώπινων ζώων ξεσηκώ­θηκε εναντίον τοί) κlβδηλoυ φιλελευθερισμΟί) με τις κούφιες του ευγένειες (δεν εννοώ τό γνήσιο φιλελευθερισμό καΙ τη γνή­σια ανοχη) τότε φανερώθηκε τό στρώμα τοί) χαρακτήρα, δπου

φωλιαζουν οί δευτερογέννητες δρμές

Δεν μπορουμε να εξουδετερώσουμε τόν αφηνιασμένο φασιστή,

αν από πολιτικη καιροσκοπία ψάχνουμε να τον βροί)με μέσα στό Γερμανό fι τόν Ίταλό μόνο, κι όχι επίσης μέσα στον 'Αμε­ρικανό και τόν Κινέζο' αν δεν τόν ανιχνεύουμε και μέσα στον ίδιο τον έαυτό μας· αν δε γνωρίζουμε τους κοινωνικους θεσμούς, που τόν εκκολάπτουν καθημερινά

ΜΠΟΡΟί)με να χτυπήσουμε αποτελεσματικα τό φασισμό, μό­νάχα, δταν τόν αντιμετωπίζουμε έμπράγματα και πρακτικα με καλοθεμελιωμένη γνώση της ζωης καΙ της κίνησής της Κανεις δεν μπορεί να τόν φτάσει στην πολιτικολογία, στους διπλωμα­τικους έλιγμους και τις παρελάσεις ·Ομως για τα πρακτικα προ­βλήματα της ζωης δεν εχει να δώσει απάντηση καμιά, επειδη

τα βλέπει δλα μ~σα στόν καθρέφτη της Ιδεολογίας fι με το

σχημα της κρατικης στολης

·Οταν ακουμε κάποιο φασιστή, δποιασδήποτε απόχρωσης, να βγάζει κήρυγμα για την «τιμη τοί) εθνους» (αντι για την τιμη τοί) ανθρώπου), για τη «σωτηρία της αγιας οΙκογένειας και της φυλης» (αντι της κοινωνίας και της εργαζόμενης ανθρωπότη­τας)· δταν φουσκώνει και κορδώνεται κι εχει τό ρύγχος του γεμάτο συνθήματα, τότε ας τον ρωτήσουμε δημοσία ηρεμα και

άπλά:

«τι κocνεLς στην πρocξη YLOC νOC τoctσεLς το εθνος, χωρ!.ς νOC 30λο­

ψοτησεLς (1λλoc εθνΎj ; τι κocνεLς ώς γLocτρος YLOC νOC κocτocπολεμ~­σεLς τ!.ς χρόνLες ιiρρώσΤLες, τΙ ώς ΠOCL3ocγωγος YLOC ν' άπεργocστεi:ς την εuτυχΙoc του 'ItOCL3LOU, τΙ ώς οΙκονομολόγος YLOC νOC έξου3ετε-

, " Ι t Ι λ ό " , β'

ρωσεLς τη φτωχεLΟΙ, τ ως ΚΟLνωνLκος εLΤΟUΡΥ ς YLOΙ ν οιποσο creLC; τη σuνΤΡLβ~ πολύτεκνων μΎ)τέρων, τε ώς ιΧΡΧLτέκτονοις YLOC

Ύ)-νOC βεληώσεLς την UYLeLV~ της ΚΟΙΤΟLκεοις ΚοιΙ μ-η φλuοιρεΤς τώροι,

&:λλOC ~ωσε μοις μLOC σuΥκεΚΡLμένΎ) ΠΡΟΙΚΤLκ-η ιΧπά:ντησΎ), είΜλλως

στια σημασία τους για την ύπόσταση της κοινωνίας Γι' αότό

βρίσκεται ή ανθρώπινη κοινωνία σήμερα, ενα χρόνο μετα τη στρατιωτικη ήττα του κομματικοu φασισμοu, πιό κοντα στό χεϊλος τοu γκρεμοU Ή πτώση τοu πολιτισμοu μας θα είναι άναπότρεπτη, αν τυχόν οί φορεϊς της εργασίας, ο{ φυσικοι επιστήμονες δλων τών κλάδων της ζωης (οχι του θανάτου), δλοι εκεϊνοι που χαρίζουν και δέχονται τη φυσικη άγάπη, δεν

μπορέσουν να συνειδητοποιήσουν άρκετα γρήγορα την τερά­στια εόθύνη τους

Ή ζωντάνια μπορεϊ να όπάρξει χωρις τό φασισμό, δ φασισμός δμως δεν μπορεϊ να όπάρξει χωρις τη ζωντάνια Είναι δ βρυκό­λακας, που θέλει να χορτάσει τις φονικες δρμές του πάνω στό

σώμα της ζωης, δταν ηΊν άνοιξη ζητάει δ ερωτας την εκπλή­ρωσή του

«Ή άνθρώπινη και κοινωνικη ελευθερία, ή αότοκυβέρνηση της ζωης μας και της ζωης τών ερχόμενων γενεών θ' άνοίξουν τάχα τό δρόμο τους είρηνικα fι με τη βία ;» Λότό είναι τό άνή­συχο ρώτημα Κανεις δμως δεν ξέρει την άπάντηση Μα δποιος ξέρει τη λειτουργία της ζωης μέσα στό ζώο, στό νιογέννητο βρέφος, στόν άφοσιωμένο εργάτη, είτε μηχανικός είναι αό­τός, είτε ερευνητης είτε καλλιτέχνης, αότός εχει πάψει πια να σκέφτεται με τις εννοιες, που σπείρανε στόν κόσμο μας τα εκ­

τρωματικα κομματικα πολιτικα συστήματα Τό ζωντανό ον δεν

μπορεί «ν' αρπάξει βίαια την εξουσία», γιατι δε θα ήξερε τι

να την κάνει την εξουσία Αότό τό συμπέρασμα σημαίνει μή­πως, δτι ή ζωντανη ζωη θα μείνει για πάντα εκθετη, παραδομένη στόν πολιτικό γκανγκστερισμό, πάντοτε τό καρτερικό θύμα του, δτι δ καιροσκόπος πολιτικός θα ρουφάει πάντοτε τό αίμα της; wEva τέτοιο συμπέρασμα θ~ ηταν λαθεμένο

Σα γιατρός, χρέος εχω να θεραπεύσω Cφρώστιες Ώς ερευνη­τής, ν' αποκαλύψω άγνωστες φυσικες συναρτήσεις Υ Α ν τώρα ερχόταν ενας ανεμοκαύκαλος πολιτικός για να με αναγκάσει να παρατήσω τους αρρώστους μου και τό μικροσκόπιό μου, δε θα τόν άφηνα βέβαια να μου ταράξει τους κύκλους, μα θα τόν πε­

του σα έξω από την πόρτα, αν δεν έφευγε δηλαδη από μόνος του

Υ Α ν θα χρειαστει fι όχι να βιαιοπραγήσω για να προστατεύσω

τη δουλειά μου από τους παρείσακτους, αότό δεν εξαρταται από μένα η από τη δουλειά μου, αλλ' από τό βαθμό της αναί­δειας του παρείσακτου Υ Ας ύποθέσουμε, λοιπόν, πως δλοι, δσοι εργάζονται για τό καλό της ζωης, μπορουν ν' αναγνωρί­σουν έγκαΙρως τόν πολιτικό καυχησολόγο Θα κάναν ακριβως

νυμα - τα γερμανικα σύνορα σε μεγάλες ποσότητες Τό πα­

ράνομο επαναστατικό κίνημα τό ύποδέχτηκε με χαρά Δημιούρ­

γησε μακροχρόνια επαφη με τό γερμανικό αντιφασιστικό κί­νημα

27

ΟΙ φασιστες άπαγόρεψαν τα βιβλία μου στα 1935 μαζι με δλα

τα εντυπα τα σχετικα με την πολιτικη ψυχολογία1 Μέρη το\) βιβλίου μου, δμως, άνατυπώθηκαν στη Γαλλία, την Άμερική, την Τσεχοσλοβακία, τα σκανδιναβικα κράτη, κλπ., κριθή καν και συζητήθηκαν διεξοδικα στόν τύπο Μόνο οι άποτελματω­μένοι στόν οΙκονομισμό τους σοσιαλιστες το\) κόμματος και οΙ μισθωτοι άξιωματο\)χοι του, που διαθέταν δλα τα πολιτικα κομ­ματικα δργανα, δεν ξέραν &ς τα σήμερα τι να τα κάνουν "Η ήγεσία τ6)ν κομμουνιστικ6)ν κομμάτων της Δανίας και της Νορ­βηγίας, Π.χ., τα χτύπησε σφοδρα και τα καυτηρίασε ώς «άντε­παναστατικά» Είναι χαρακτηριστικό, άντίθετα, δτι πολλα νέα παιδια μ' έπαναστατικη νοοτροπία, liv και μέλη φασιστικ6)ν συνδέσμων, κατάλαβαν την άφροδισιο-οικονομικη έρμηνεία της άλογης φυλετικης θεωρίας

Στα 1942 ήρθε άπό την Άγγλία ή πρόταση, να μεταφραστεί στ' άγγλικα ή Μαζικη Ψυχολογία του Φασισμο\) Αύτό μο\) δη­μιούργησε την ύποχρέωση, να έλέγξω, δέκα χρόνια μετα τη συγγραφή του, liv ήταν άκόμη χρήσιμο το βιβλίο ΤΟ άποτέ­λεσμα το\) έλέγχου αύτο\) καθρεφτίζει με άκρίβεια τις τεράστιες μεταβολές που συντελέστηκαν στη σκέψη μου την τελευταία

1 Άντίγραφο Γερμανικη 'ΕφημερΙς τfjς Κυβερνήσεως Άριθ 213, 13

Άπριλίου 1935

Βάσει τοΟ ΑΔ τfjς 4.2.33 κατάσχονται όπό τfjς άστυνομίας καΙ άποσύρονται τfjς κυκλοφορίας έν Πρωσίq τά Ι!ντυπα «τι ε{ναι ταξικη συνείδηση ;» τοΟ

"Ερνστ Παρέλλι, «Διαλεκτικός όλισμός καΙ ψυχανάλυση» τοΟ Βίλχελμ Ράιχ, άριθ 1 καΙ 2 τfjς πολΙΤΙΚfjς-ψυχολογΙΚfjς σειρίiς συγγραμμάτων τ&ν Έκδόσεων Γενετήσια Πολιτική, Κοπεγχάγη-Πράγα-Ζυρίχη, ώς έπίσης καΙ άπαντα τά έκδοθησόμενα Ι!ντυπα τfjς αότfjς σειρίiς, διότι ε{ναι κατάλληλα

ΙΙΙ Ρ 3952 Β 53 Βερολίνον, 6.5.35

1 Ψευδώνυμο τοΟ Βίλχελμ Ράιχ

δεκαετία ΕΤναι επίσης ή λυδία λίθος για την εμβέλεια της κοι­νωνικης γενετήσιας οΙκονομίας καΙ της σχέσης της μέ τΙς κοι­νωνικές μεταβολές τοϋ αΙώνα μας ΕΤχα πολλα χρόνια να πιάσω στα χέρια μου αύτο το βιβλίο ·Όταν λοιπον άρχισα να το διορ­θώνω καΙ να το επεκτείνω, συνειδητοποίησα μέ συνταρακτιΚ'η ενάργεια τα διανοητικα λάθη, που ε{χαν διαπραχθεί δεκαπέντε χρόνια πρίν, τΙς ριζικές αλλαγές στη σκέψη μου καΙ τΙς αξιώ­σεις που προβάλλει στην επιστήμη ή ανάγκη να όπερνικηθεί

δ φασισμός

Καταρχην βέβαια, μποροϋσα να επιτρέψω στον έαυτό μου να χαρεί ~να μεγάλο θρίαμβο "Η γενετησιο-οικονομικη ανάλυση της Ιδεολογίας του φασισμοϋ όχι μόνο άντεχε στη δοκιμασία

του χρόνου, αλλα και κάτι περισσότερο: τα τελευταία δέκα

χρόνια εΤχαν επικυρώσει λαμπρα τα κύρια σημεία της "Η θεω­ρία μου λοιπον επιζουσε, ενώ εΤχαν καταρρεύσει στο μεταξυ

οΙ οΙκονομιστικές εννοιες του αγοραίου μαρξισμου, που χρησι­

μοποιουσαν τα γερμανικα μαρξιστικα κόμματα στην προσπά­

θειά τους να παραβγοϋν μέ το φασισμό "Η Μαζικη Ψυχολο­γΙα μου εχει επίσης συνήγορό της το γεγονος δτι, δέκα χρόνια μετα τη συγγραφή της, όπάρχει νέα ζήτησή της Τέτοια προ­βολη δεν αξιώθηκε κανένα απο τα μαρξιστικα συγγράμματα της εποχης γύρω στα 1930, που οΙ συγγραφείς τους εΤχαν κατα­δικάσει τη ΓενεΤ1}crια οίκονομια

Ίδου τώρα πώς διατύπωσα τΙς ριζικες αλλαγές της σκέψης μου, όταν επεξεργαζόμουν τη δεύτερη εκδοση:

Γύρω στα 1930 δέν είχα την παραμικρη Ιδέα για τΙς φυσικές εργοδημοκρατικές σχέσεις τών εργαζόμενων άνθρώπων ΟΙ νέες μου απόψεις για τη γενετήσια οΙκονομία καΙ το ρόλο της στη διαμόρφωση της ανθρώπινης δομης εΤχαν στεγαστεί τότε μέσα στα θεωρητικα πλαίσια τών μαρξιστικών κομμάτων Έργαζό­μουν τον καιρο εκείνο σέ διάφορες φιλελεύθερες, σοσιαλιστικές

καΙ κομμουνιστικές όργανώσεις, καΙ ήμουν άναγκασμένός απο

καθημερινη τριβή, να μεταχειρίζομαι τΙς τρέχουσες μαρξιστι­κές κοινωνιολογικές εννοιες, όταν παρουσίαζα τΙς απόψεις μου για τη γενετήσια οΙκονομία "Η τεράστια άντίφαση ανά­μεσα στην κοινωνικη γενετήσια οΙκονομία καΙ τον άγοραίο

οΙκονομισμό εΙχε άρχίσει να εκδηλώνεται άπό τότε κιόλαc, στις οδυνηρες διενέξεις μου με τους διάφορους μανδαρίνους των κομμάτων Έπειδη όμως την εποχη εκείνη πίστευα στη

βασικα επιστημονικη φύση των μαρξιστικων κομμάτων, μου

ήταν άδύνατο να καταλάβω, για ποιό λόγο οΙ άνθρωποι του κόμματος καταπολεμο\)σαν την κοινωνικη επίδραση της ία­τρικης μου εργασίας με τόση οξύτητα, άκριβως όταν πλήθος ύπάλληλοι, βιομηχανικοι εργάτες, μικροέμποροι, φοιτητες κλπ

συρρέαν στις γενετησιο-οικονομικα προσανατολισμένες οργα­νώσεις, για να άντλήσουν γνώσεις για τη ζωντανη ζωή Δε θα

ξεχάσω ποτε τόν «ερυθρό καθηγητη» άπό τη Μόσχα, που εΙχε ερθει στα 1928 σε μιαν άπό τις φοιτητικες διαλέξεις μου στη Βιέννη, για να ύποστηρίξει εναντίον μου «τη γραμμη του κόμ­ματος» Ό άνθρωπος αύτός εΙχε δηλώσει, μεταξυ άλλων, ότι

ρία, θα δέχονταν με χαρα την πολιτικη-ψυχολογικη εργασία μου Τ άρχεία του 'Ινστιτούτου μας όμως μας πείθουν, ότι άκρι­βως τό άντίθετο συνέβαινε rοσο μεγαλύτερη κοινωνικη επί­

δραση άσκουσε ή εργασία μου για την δμαδικη ψυχολογία,

τόσο πιό βίαια ήταν τ' άντίμετρα των πολιτικων το\) κόμματος

εναντίον μου WΗδη στα 1932 οΙ σοσιαλιστικες και κομμουνι­

στικες οργανώσεις στό Βερολίνο εΙχαν άπαγορεύσει, παρ' όλες τις σφοδρες διαμαρτυρίες των μελων τους, τη διάθεση των συγ­

γραμμάτων που δημοσίευαν τότε οΙ «'Εκδόσεις Γενετήσιας οι­

κονομίας» Έμένα με άπειλο\)σαν, ότι θα με στήναν στόν τοίχο μόλις θα επαιρνε την εξουσία στη Γερμανία δ μαρξισμός Στα

1932, παρα τη θέληση των μελων τους, οΙ κομμουνιστικες οργα­

νώσεις στη Γερμανία εξοστρακίσαν τους γιατρους της γενετή­σιας οΙκονομίας άπό τις συγκεντρώσεις τους, όπως τους εΙχεν

εξοστρακίσει άπό τα 1929-1930 κιόλας ή αύστριακη Σοσιαλδη­

μοκρατία Προσωπικα με διαγράψαν κι άπό τις δύο οργανώσεις

τη γενετήσια οΙκονομία εΙχαν στριμωχτεί μέσα στην άγοραία μαρξιστικη δρολογία, δπως ενας"έλέφας μέσα σε μιαν άλεπουδό­

τρυπα ΥΗδη, δταν στα 1938 έπεξεργαζόμουν μια νέαν εκδοση

του νεανικου μου εργου (Ό γενετήσιος αγώνας των νέων), εΙχα διαπιστώσει, πως κάθε λέξη που άναφερόταν στη γενετήσια οΙ­κονομία εΙχε διατηρήσει, όχτω χρόνια μετά, τη σημασία της έν& κάθε κομματικό σύνθημα, που εΙχα συμπεριλάβει στό βι­βλίο μου, είχε πια χάσει τό νόημά του Αύτό Ισχύει και για την τρίτη εκδοση της όμαδικης ΨVχoλoγEας του φασισμου

Σήμερα εχει πια γίνει σ' δλους φανερό, πως ό φασισμός δεν

εΙναι εργο ένός Χίτλερ Τι Μουσολίνι, άλλα ή έκφραση της ιJ.λOγης δομης του αγελαιου ανθρώπου Βλέπουμε καθαρότερα σήμερα, παρ' δ,τι πριν άπό δέκα χρόνια, πως ή φVλετικη θεωρΙα εΤναι βιολογικΌς μυστικισμ6ς Σήμερα είμαστε πιό προετοιμα­σμένοι, για να καταλάβουμε τόν όργαστικό πόθο τ&ν μαζ&ν, παρ' δ,τι δέκα χρόνια πρίν, και γενικα δ κόσμος εχει άρχίσει

να διαισθάνεται, δτι ό φασιστικΌς μυστικισμΌς θΤναι lνας διά­στροφος π6θος οργασμού, Ιπειδη ακριβως έχει στραβώσει και αναχαιτιστεί ή έμφυτη Ιρωτικη όρμή ΟΙ κρίσεις της γενε­τήσιας οΙκονομίας για τό φασισμό Ισχύουν πιό πολυ σήμερα, παρα πριν άπό δέκα χρόνια 'Αντίθετα, οΙ μαρξιστικες κομμα-

31

τικές εννοιες εΙχαν χρεωκοπήσει κι επρεπε νά διαγραφοl)ν αρα άπό τό βιβλίο μου και ν' άντικατασταθοl)ν μέ νέες

Μήπως αύτό σημαίνει, δτι ή οΙκονομικη θεωρία tol) μαρξισμου εΙναι βασικά σφαλερή; Θά ήθελα νά διασαφηνίσω αύτό τό έρώ­τημα μ' ~να παράδειγμα ΕΙναι μήπως σφαλερό τό μικροσκό­πιο της έποχης του Παστέρ καΙ λαθεμένη ή ύδραντλία, που κατα­σκεύασε δ Λεονάρντο Ντά Βίντσι; "Ο μαρξισμός εΙναι μιά οΙκο­

νομική θεωρία, που κατάγεται άπό τΙς άρχές και τά μέσα του

190υ αΙώνα "Η κοινωνία, δμως, δέν εΙχε πάψει νά κινείτι;ιι, άλλά συνέχιζε τήν κίνησή της μέσα στή βασικά διαφορετικη πρόβαση το\) 2001) αΙώνα Μέσα σ' αύτή τη νέα κοινωνική πρό­

βαση βρίσκουμε δλα τά κύρια χαρακτηριστικά το\) 190υ αΙώνα,

δπως άκριβ«>ς βρίσκουμε στό σύγχρονο μικροσκόπιο τη βασική δομη το\) παστερικου μικροσκόπιου και στη σύγχρονη ύδραυ­λική έγκατάσταση τη βασικη άρχή του Λεονάρντο Ντά Βίντσι ')lλλά δέν μπορο\)με νά κάνουμε σήμερα πολλά πράγματα με

τό μικροσκόπιο το\) Παστέρ, ούτε μέ τήν ύδραντλία το\) Λεονάρ­ντο rΕχουν ξεπεραστεί άπό νέες διαδικασίες και λειτουργίες, που άνταποκρίνονται σέ μιάν έντελ&ς νέαν άντίληψη της τε­χνικης Τά μαρξιστικα κόμματα της Εύρώπης άποτύχαν και άφανίστηκαν (δέν τό λέω χαιρέκακα), έπειδή έπιχειρο\)σαν να καταλάβουν τό φασισμό το\) 200υ αΙώνα, ενα τελείως νέο φαινό­μενο, μέ εννοιες το\) 190υ αΙώνα Καταρρεύσαν σαν κοινωνικές όργανώσεις, επειδη παραλείψαν νά διατηρήσουν ζωντανές και ν' άναπτύξουν τΙς εξελικτικές δυνάμεις, που περιέχει κάθε έπι­

στημονική θεωρία Δέ μετανιώνω που για χρόνια εργάστηκα

ώς γιατρός στις μαρξιστικές όργανώσεις rExro κερδίσει τις κοινωνιολογικές μου γνώσεις δχι άπό βιβλία, άλλα κυρίως άπό τήν πρακτική συμμετοχή μου στους άγ&νες που εΙχαν άναλάβει

τάξη», που ηθελέ νά της «εμφυσήσει ταξική συνείδηση» 'Βγω έβλεπα τό ζώον-άνθρωπο, που είχε περιπέσει σέ κοινωνικές συνθηκες το\) χειρίστου είδους, συνθηκες που τις είχε δημιουρ­γήσει δ ίδιος, που τις κουβαλο\)σε άγκυροβολημένες εντός του, και που μάταια προσπαθο\)σε νά τις άποτινάξει και νά ελευθερω­θείο Τό χάσμα άνάμεσα στην οΙκονομική και τή βιο-κοινωνιολο­γιΚ'η θεωρία έγινε άγεφύρωτο Στή «θεωρία το\) ταξικο\) άνθρώ­που» άντιπαρατάχτηκε ή άλογη φύση της κοινωνίας το\) ζώου

«{iνθρωπος»

Σήμερα δ καθένας ξέρει, δτι οί μαρξιστικές οΙκονομικές θεω­ρίες έχουν διαποτίσει κι επηρεάσει, λίγο-πολύ, τή σκέψη της σύγχρονης άνθρωπότητας - πολυ συχνά μάλιστα χωρις νά

συνειδητοποιο\)ν οΙ έκάστοτε οΙκονομολόγοι και κοινωνιο­

λόγοι άπό ποιόν κατάγονται οΙ άπόψεις τους 'Έννοιες δπως:

«τάξη», «κέρδος», «εκμετάλλευση», «ταξική πάλη», «εμπόρευμα»

και «ύπεραξία» έχουν πιά γίνει κοινό κτημα τ&ν άνθρώπων Άντίθετα, δέν ύπάρχει σήμερα κανένα κόμμα, που νά μπορεί

νά θεωρηθεί κληρονόμος και ζωντανός εκπρόσωπος το\) επιστη­

μονικο\) μαρξισμο\); εκεί που δ λόγος γιά δεδομένα κοινωνικ&ν εξελίξεων βέβαια, και όχι γιά συνθήματα, που δέ συμπίπτουν

πιά μέ τό περιεχόμενο

Στά χρόνια 1937 εως 1939 άναπτύχθηκε δ νέος δρος: «έργοδη­μοκρατία)) Ή τρίτη έκδοση της Όμαδικης Ψυχολογίας του Φα­σισμου περιέχει τήν παρουσίαση τ&ν κύριων χαρακτηριστικ&ν

αυτο\) το\) νέου κοινωνιολογικο\) δρου ·0 δρος περιλαμβάνει

τά καλύτερα κοινωνιολογικά εύρήματα το\) μαρξισμο\), που Ισχύουν άκόμη και σήμερα Ταυτόχρονα, συνυπολογίζει τις κοινωνιολογικές άλλαγές, που συντελέστηκαν στόν «εργάτη» μέσα στά τελευταία έκατό χρόνια Ξέρω άπό πείρα, πως οΙ «μο­ναδικοι εκπρόσωποι της εργατιας», οί προηγούμενοι και οΙ έπό­

μενοι «ήγέτες το\) παγκόσμιου προλεταριάτου» θά είναι άιφιβ&ς

εκείνοι που θά πολεμήσουν ό:ις «φασιστική», «τροτσκιστική»,

«άντεπαναστατική» κλπ., αύτή τήν προέκταση της κοινωνικης έννοιας «εργάτης» ~Oμως, εργάτες που άποκλείουν άπα τις όργανώσεις τους τους Νέγρους και φέρονται σά χιτλεράκηδες, δέν τους πρέπει νά θεωρο\)νται θεμελιωτές μιας νέας ελεύθερης

κοινωνίας Ή «χιτλερία» δέ σταματάει στά σύνορα το!) ναζιστι­ΚΟ!)kόμματος καΙ τi'ίς Γερμανίας τρυπώνει μέσα στις εργατικές

οργανώσεις τ(J)ν φιλελεύθερων καΙ τ(J)ν δημοκραΤΙΚ(J)ν κύκλων

Ό φασισμός δέν εΤναι πολιτικό κόμμα' εΙναι μια δρισμένη βιο­θεωρία και τοποθέτηση απέναντι στόν άνθρωπο, τον ερωτα και ηΊν εργασία Έξάλλου, Τι προπολεμικη πολιτικη τ(J)ν μαρ­ξιστικ(J)ν κομμάτων εΤναι πια ξεπερασμένη' δέν εχει κανένα μέλλον Άκριβ&ς δπως εσβησε μέσα στην ψυχαναλυτικη οργά­νωση Τι εννοια «γενετήσια ενέργεια», για να ξαναγεννηθεί δυ­

ναηΊ και νέα μέ την ανακάλυψη το!) οργόνιου, ετσι και Τι εννοια

«παγκόσμιος εργάτης» χάθηκε μέσα στα μαρξιστικα κόμματα, και ανασταίνεται πάλι μέσα στα πλαίσια τi'ίς KO\νωνΙKi'ίς γενε­τήσιας οΙκονομίας ΓιατΙ το εργο τi'ίς γενετήσιας οΙκονομίας μόνο μέσα στα πλαίσια δλων τ(J)ν κοινωνικα αναγκαίων εργων

μπορεί νά εύδοκιμήσει, και δχι βέβαια μέσα στα πλαίσια τi'ίς αντι

δραστΙKi'ίς παραπλανημένης και παραπλανηΤΙKi'ίς άνεργης ζωi'ίς

·Η γενετησιο-οικονομικη κοινωνιολογία γεννήθηκε από την προσπάθεια να εναρμονιστεί Τι ψυχολογία το!) βάθους το!) Φρόυντ καΙ Τι οΙκονομικη διδασκαλία το!) Μάρξ Παρορμητικές καΙ κοινωνικές-οΙκονομικές διαδικασίες προσδιορίζουν την ανθρώπινη ϋπαρξη -Όμως πρέπει ν' αποκρούσουμε τις εκλε­

κτικές εκείνες απόπειρες, πού συνταιριάζουν αύθαίρετα «δρμέμ­

φυτο» και (<οΙκονομία» ·Η γενετήσια-οίκονομικη κοινωνιολο­γία αναιρεί την αντίφαση, πού εκανε την ψυχανάλυση να ξε­χάσει τον κοινωνικό παράγοντα και τό μαρξισμό τη ζωικη

προέλευση το!) ανθρώπου ·Οπως τό εχω εκφράσει και αλλο!) :

Τι ψυχανάλυση εΤναι Τι μητέρα, Τι κοινωνιολογία δ πατέρας της γενετήσιας οΙκονομίας Άλλά το παιδι εΙναι κάτι περισσότερο από τό άθροισμα τ(J)ν YOVΙ(J)y ΕΤναι ενα νέο, ανεξάρτητο ζωντανό

δν, μ' ενα δικό του μελλον

Σύμφωνα μέ τη γενετησιο-οικονομικη σημασία τi'ίς εννοιας

«εργασία» εγιναν οΙ έξi'ίς αλλαγές στην δρολογία το!) βιβλίου

ΟΙ δροι «κομμουνιστικός», «σοσιαλιστικός», «ταξικα συνειδη­τός» κλπ., αντικαταστάθηκαν μέ δρους KoινωVΙKα και ψυχολο­γικα μονόσημους, δπως «επαναστατικός», «ελλογα δραστήριος»,

«ριζοσπαστικός»

Αύτες οί άλλαγες οφείλονται στό γεγονός δτι σήμερα δεν εΤναι

πια τα κομμουνιστικά καί τα σοσιαλιστικά κόμματα που καλ­

λ\εργουν τό επαναστατικό πνεί}μα, άλλ' άκριβ&ς, σ' αντΙθεση προς αύτά, πολλες α-πολιτικες δμάδες, καί κοινωνικα στρώματα δλων τ&ν πολιτικ&ν άποχρώσεων άρχίζουν ν' άποκτοί}ν επανα­στατικη νοοτροπία, που θα πει δτι επιθυμοί}ν μια ριζικα νέα

έλλογη διαρρύθμιση της κοινωνίας νΕχει πια γίνει καθολικη κοινωνικη συνείδηση, τ' δμολογοί}ν άλλωστε καί αύτοί άκόμη

αίώνα εχουν γίνει εξειδικευμένοι, τεχνικα προηγμένοι, άπαραί­τητοι, ύπεύθυνοι βιομηχανικοι εργάτες με συνεΙδηση του κλά­

δου τους Στη θέση τοί} δρου ((ταξικη συνείδηση)) μπαίνει δ

δρος ((κλαδικη συνεΙδηση)) η ((κοινωνικη εύθύνη))

Στό μαρξισμό τοί} 190υ αίώνα δ δρος «ταξικη συνείδηση» άπο­διδόταν άποκλειστικα στό χειροτέχνη ΟΙ εργαζόμενοι, δμως, σ'άλλα ζωτικα επαγγέλματα, που χωρίς αύτα δε θα μποροί}σε

οι δύο αότοί δροι περιέχουν δλους τους φίλεργους, που επιτε­λoVΝ μέσα στηνκοινωνΕα τ' αναγκαία για τη ζωη Ιργα Συνεπώς,

δίπλα στους βιομηχανικους εργάτες, τους γιατρούς, τους παι­δαγωγούς, τούς τεχνικούς, τούς εργαστηριακούς εργάτες, τους συγγραφεις, τους κοινωνικους λειτουργούς, τους γεωργούς, τους

35

έπιστημOVΙKoυς εργάτες, κτλ WΕτσι, αίρεται τό χάσμα, που εΙχε τόσο πολυ συντελέσει στη διάσπαση της εργαζόμενης ανθρώπινης κοινωνίας, καί μαζί, στην επικράτηση του φασι­

σμου, μαύρου fι κόκκινου

Ή μαρξιστικη κοινωνιολογία, από άγνοια της δμαδικης ψυχο­λογίας, τοποθέτησε τόν «αστό» απέναντι στόν «προλετάριο» Αύτό εΙναι ψυχολογικό λάθος

Ή χαρακτηρολογικη δομη δεν προσιδιάζει μόνο στόν κεφαλαιο­κράτη· επιβάλλεται roi στους εργαζόμενους σ' δλα τα επαγγέλ­ματα Ύπάρχουν ελευθερόφιλοι κεφαλαιοκράτες, και αντιδρα­στικοί εργάτες Δέν υπάρχουν χαρακτηρολογικά ταξικά σύνορα

Γιαυτό αντικαταστάθηκαν οΙ οίκονομικοι δροι «αστικη τά­ξη» και «προλεταριάτο» με τους χαρακτηρολογικους δρους

«επαναστατικός» fι «ελευθερόφιλος» την άλλαγη αύτη την εχει επιβάλει ή φασιστικη πανώλη

Ό διαλεκτικός όλισμός, που δ 'Ένγκελς εχει αναπτύξει τα κύρια χαρακτηριστικά του στό σύγγραμμά του «Άντί-Ντύριγκ», εξελίσσεται σε ενεργητική θεωρΕα της λειτουργΕας Αότη ή

περαΕτερη εξέλιξη κατορθώθηκε χάρη στην ανακάλυψη της βιολογικης ενέργειας, του όργόνιου (1936-1939) Ή κοινωνιολο­γία καί ή ψυχολογία απόκτησαν ετσι ενα στέρεο βιολογικό θε­

μέλιο Μια τέτοια εξέλιξη δεν μπορουσε να μην επηρεάσει

τη σκέψη Με την εξέλιξη της σκέψης, αλλάζουν οΙ παλιες εννοιες, νέες εννοιες παίρνουν τη θέση εκείνων, που αχρηστεύ­τηκαν Ό μαρξικός δρος «συνείδηση» αντικαταστάθηκε με τόν

κατα κόρον ή πολιτικη αντίδραση ΠΟμως, ή ανέλιξη της κοινω­

νικης και της ατομικης ελευθερίας δεν εχει τίποτε απολύτως να

κάνει με τη λεγόμενη «κατάργηση της ατομικης Ιδιοκτησίας»

·0 μαρξικός δρος «ατομικη Ιδιοκτησία» δεν αναφερόταν στα πουκάμισα, παντελόνια, γραφομηχανές, χαρτι τοο άπόπατου, βιβλία, κρεβάτια, οΙκονομίες, κατοικίες fι αγροτεμάχια τό)ν ανθρώπων ·0 δρος αt':ιτός αφοροΟσε αποκλειστικά την Ιδιωτικη κτήση τό)ν κοινωνικών παραγωγικό)ν μέσων, που καθορίζουν

τη γενικη πορεία της κοινωνίας έπομένως: τους σιδηροδρό­μους, τά ύδραυλικα καί 'ήλεκτρικα εργα, τα όρυχεία κτλ Ή

«κοινωνικοποίηση τό)ν παραγωγικό)ν μέσων» εγινε ή πέτρα

του σκανδάλου, επειδη μπερδεύτηκε μέ την «απαλλοτρίωση της άτομικης Ιδιοκτησίας» τό)ν όρνίθων, πουκάμισων, βιβλίων,

σπιτιό)ν κτλ., δπως ταίριαζε στην Ιδεολογία τό)ν «ακληρων»

Ή κρατικοποίηση τό)ν κοινωνικό)ν μέσων παραγωγης εχει πε­

ριορίσει την ίδιωτικη κτήση τους σ' δλες τίς κεφαλαιοκρατικές χό)ρες - ποΟ λίγο, ποΟ πολύ - αt':ιτα τα τελευταία έκατό χρόνια

Έπειδη δμως οί εργαζόμενοι δεν κατόρθωσαν να προσαρμόσουν

τ1Ί δομή τους καί την ελευθερωτική τους δύναμη στην τεράστια

ανάπτυξη της κοινωνικης όργάνωσης, ανέλαβε τό «κράτος» τις λειτουργίες εκείνες, που προορίζονταν Ot':ισιασΤΙKα για την

και τη δυνατότητα να κρατικοποιήσει εργοστασιακες μονάδες, που δε λειτουργοϋν καλά Ή κοινωνικοποίηση τό)ν κοινωνικό)ν

μέσων παραγωγης, ή μετατροπή τους άπό Ιδιοκτησία μερικών άτόμων σε κοινωνικό κτημα, δέν κάνει σήμερα τόσο τρομερη

εντύπωση, δταν συλλογιστεί κανείς, δτι εξαιτίας τοΟ πολέμου δεν άπομένουν παρα ελάχιστοι ανεξάρτητοι Ιδιοκτητες στις

κεφαλαιοκρατικές χό)ρες, ενό) άντίθετα ύπάρχουν πολλοί συλ­λογικοί ίδιοκτητες, ύπόλογοι στο κράτος Στη Σοβιετικη Ρωσία

εξάλλου τα κοινωνικα εργοστάσια δεν τα διαχειρίζονw.ι οί εργάτες τους, άλλα διάφορες δμάδες άπό κρατικους λειτουργούς

• Η κοινωνικοποίηση τών κοινωνικών μέσων παραγωγής τότε

κεφαλαιο-κρατισμός αντί τf1ς ΙδιωΤΙΚf1ς κεφαλαιοκρατίας, δεν έφερε την παραμικρη αλλαγη στην τυπικη αβέλτερη και αυταρχικη χαρα­κτηροδομη των μαζων

Καί κάτι {ίλλο: ή πολιτική Ιδεολογία των μαρξιστικων κομμάτων της Ευρώπης αναφερόταν σε καθαρα οΙκονομικες καταστάσεις, που προσιδιάζανε σε μια περίοδο διακοσίων περίπου ετων μη­χανΙΚf1ς εξέλιξης, δηλαδή από τό 170 &ς τό 190 αΙώνα Άντί­θετα, δ φασισμός τοϋ 200ϋ αΙώνα, όμως, αναζωπύρωσε τό βασικό πρόβλημα της ίδιοσυστασίας του ανθρώπινου χαρακτήρα, του μυστικισμου και της ά.ρχομανlας - πρόβλημα που μας πάει 4.000-6.000 χρόνια πίσω Καί στό θέμα τουτο, δ αγοραίος μαρ­ξισμός πάσχισε να χώσει εναν ελέφαντα σε μιαν αλεπουδοφω­λιά Ή κοινωνική γενετήσια οΙκονομία ασχολείται με μιαν

ρίων ανθρώπων, που ύποφέραν όλ' αυτα τα δεινά Τό γεγονός,

στι ή χαρακτηροδομή αυτή είναι δημιούργημα τής κοινωνίας καί τf1ς αγωγής, κι όχι δοσμένη απο τή φύση, δεν αλλάζει κατα τίποτε τήν ενέργειά της, μας δίνει όμως τή διέξοδο τοϋ ελεύθερου

μετασχηματισμοϋ της Ή σκοπια της γενετησιο-οικονομικf1ς

βιοφυσικης είναι απείρως ριζοσπαστικότερη από τόν αγοραίο μαρξισμό, αν με τόν όρο <<ριζοσπαστικός» εννοοϋμε: «ν' αδρά­

χνεις τα πράγματα από τή ρίζα τους»

~Oλ' αυτα δείχνουν καθαρά, πως δεν μποροϋμε να εξουδετερώ­σουμε τή φασιστική πανώλη με κοινωνικα μέτρα ήλικίας 300 ετων, όπως δεν μποροϋμε να χώσουμε εναν ελέφαντα (6.000 χρόνια) σε μιαν αλεπουδότρυπα (300 χρόνια)

ενυπάρχει μέσα στή διανθρώπινη επικοινωνία, πρέπει να θεω­ρηθεί σαν απάντηση στό φασισμό Αυτό Ισχύει, κι αν ακόμη

Ι Ή ίδεολογία ώς ύλικη δύναμη

1 Ή διάσταση

Τό γερμανικό έπαναστατικό κίνημα πριν από τόν Χίτλερ στηρι­

ζόταν στην οίκονομικη και κοινωνικη θεωρία του καρλ Μάρξ Για να καταλάβουμε λοιπόν τό γερμανικό φασισμό, θα πρέπει

προηγουμένως να εχουμε καταλάβει τό μαρξισμό

'Αμέσως μετα την κατάληψη της έξουσίας από τόν έθνικοσο­

σιαλισμό στη Γερμανία, μπορουσε κανεις να διαπιστώσει, πως είχαν αρχίσει ν' αμφιβάλουν, αν ήταν fι δχι ορθη ή βασικη

αντίληψη του Μαρξ για τό κοινωνικό γίγνεσθαι, ακόμη και

κείνοι, που για χρόνια τώρα είχαν αποδείξει εμπρακτα την έπαναστατική τους προσήλωση κ' έτοιμότητα οι αμφιβολίες

αυτές ξεκίνησαν από τό καταρχην ακατανόητο, αλλ' αναμφι­

σβήτητο γεγονός: δτι δ φασισμός, που από τη φύση του και τους σκοπούς του ήταν δ πιό ακραίος έκπρόσωπος της κοινω­

νικης και πολιτικης αντίδρασης, είχε πια γίνει παγκόσμιο φαι­

νόμενο, και σέ πολλές χωρες μάλιστα είχε ύπερφαλαγγίσει

φανερα κι αδιάψευστα τό σοσιαλιστικό έπαναστατικό κίνημα

Τό πρόβλημα γινόταν οξύτερο από τό γεγονός, δτι τό φαινόμενο αυτό ήταν πολυ πιό εκδηλο στις βιομηχανικα προηγμένες χωρες

Τό παγκόσμιο φούντωμα του έθνικισμου συνοδευόταν από την

αποτυχία του έργατικου κινήματος και τουτο, σέ μια φάση της σύγχρονης ίστορίας, που οΙ μαρξιστές τη χαρακτήριζαν

«οικονομικα ωριμη για την ανατροπη του κεφαλαιοκρατικου τρόπου παραγωγης» 'Επιπρόσθετα, ή αποτυχία αυτη αναρρί­πιζε την πικρη ανάμνηση της αποτυχίας της 'Εργατικης Διε­

θνους στις αρχές του πρώτου παγκόσμ10υ πολέμου και της κατα­

στολης του έργατικου κινήματος εξω από τη Ρωσία στα 1918-23 ΥΕτσι, οΙ άμφιβολίες για την ορθότητα της μαρξικης θεωρίας ξεκινουσαν από γεγονότα βαρυσήμαντα ''Αν λοιπόν ήταν δι­

καιολογημένες οΙ άμφιβολίες, αν ήταν πράγματι λανθασμένες

οΙ βασικές αντιλήψεις του Μαρξ - τότε τό έργατικό κίνημα

χρειαζόταν fva ριζι:ό αναπροσανατολισμό, αν ήθελε να ~εΤύX~Ι\

τούς στόχους του Αν δμως ήταν αβάσιμες οΙ αμφιβολιες, αν

οί βασικές κοι νωνιολογικες Ιδέες του Μαρξ ήταν όρθές, τότε

χρειαζόταν μια διεξοδική πολύπλευρη ανάλυση των αιτίων, πού προκαλουσαν τις συνεχείς άποτυχίες του εργατικου κινή­ματος καΙ κάτι περισσότερο: ήταν άνάγκη να φωτιστεί και να εξηγηθεί αύτή ή νεότροπη μέσα στήν Ιστορία δμαδική κίνηση

πίστωση, δτι τό εργατικό κίνημα σημείωνε εδω και κεί κάποια

«πρόοδο» Γιατί δ άποφασιστικός συντελεστής δεν εΙναι να ύπάρχει πρόοδος, άλλα πόση πρόοδος δπάρχει σε σύγκριση

με τήν παγκόσμια προέλαση της πολιτικης άντίδρασης

Ή νεαρή κίνηση της εργοδημοκρατικης γενετήσιας οικονομίας

ενδιαφέρεται να ρίξει απλετο φως σ' αύτα τα προβλήματα, δχι μόνο επειδή μετέχει στόν άγώνα για τήν κοινωνική ελευθερία γενικά, άλλα κυρίως επειδή ή εκπλήρωση των στόχων της είναι αρρηκτα δεμένη με τήν εκπλήρωση των κοινωνικοπολιτικων

στόχων της φυσικης εργοδημοκρατίας Γιαυτό θα προσπαθή­

σουμε να εξηγήσουμε άπό ηΊ σκοπια του εργατικου κινήματος,

που ακριβως συνυφαίνονται τα ειδικα γενετησιο-οικονομικα προβλήματα με τα χενικα κοινωνικα ζητήματα

Σε πολλες γερμανικες συγκεντρώσεις γύρω στα 1930, διάφοροι έπαναστάτες έξυπνοι και τίμιοι, παρ' δλη τήν έθνικιστική και μεταφυσική νοοτροπία τους, δπως λόγου χάρη δ νοττο Στράσ­σερ, λέγαν στούς κομμουνιστές: «Έσείς οί μαρξιστες άναφε­ρόσαστε πάντοτε στις θεωρίες του Μάρξ ·0 Μαρξ δμως δί­

δασκε, δτι ή θεωρία επαληθεύεται μόνο άπό την πράξη Έσείς δμως προβάλλετε πάντοτε εξηγήσεις για τις ήττες της εργατι-