Đề cương ôn tập văn học 12 BÀI GIÁ TRỊ VĂN HỌC VÀ TIẾP NHẬN VĂN HỌC I/ KIẾN THỨC CƠ BẢN 1/ Các giá trị cơ bản của văn học a/ Giá trị nhận thức Tác phẩm văn học mang lại cho con người nhiều tri thức mớ[.]
Trang 1Đ c ng ôn t p văn h c 12 ề ươ ậ ọ
BÀI: GIÁ TRỊ VĂN HỌC VÀ TIẾP NHẬN VĂN HỌC
I/ KIẾN THỨC CƠ BẢN:
1/ Các giá trị cơ bản của văn học:
a/ Giá trị nhận thức:
- Tác phẩm văn học mang lại cho con người nhiều tri thức mới mẻ và sâu rộng về đời sống, sinh hoạt, phong tục của một xã hội, một thời đại Thông qua tác phẩm, người đọc nhận thức được những vấn đề xã hội, nhận biết được cái đẹp, cái xấu…
- Văn học nâng cao năng lực nhận thức của con người về nhân cách, cái thiện và lẽ công bằng
- Văn học nhận thức cuộc sống bằng hình tượng
b/ Giá trị giáo dục:
- Văn học giúp con người vượt lên cái tầm thường để sống cuộc đời có ý nghĩa
- Văn học giáo dục con ngườicác tư tưởng nhân đạo, lòng vị tha, yêu công lý, chuộng lẽ phải
- Giá trị giáo dục của văn học được thực hiện thông qua những trãi nghiệm, những rung động của người đọc đối với cuộc sống, với số phận con người trong tác phẩm văn học
c/ Giá trị thẩm mĩ:
- Giá trị thẩm mĩ của văn học là vẻ đẹp do văn học tạo nên: Những bức tranh, hình tượng có sức lôi cuốn và lay động tâm hồn con người
- Giá trị thẩm mĩ hấp dẫn con người một cách vô tư, lôi cuốn con người vào một thế giới hư cấu để con người thả hồn theo những hình ảnh tường tượng đẹp để sống với sự mơ ước và tình cảm với cuộc sống, với số phận con người
2/ Tiếp nhận văn học:
- Quá trình tiếp nhận văn học có vai trò, ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch sử phát triễn của văn học
- Người đọc tiếp nhận tác phẩm văn học do nhiều nhu cầu khác nhau: giải trí, hiểu biết, nâng cao năng lực cảm thụ, đánh giá, học tập …
- Trong quá trình tiếp nhận văn học người đọc phải giữ vai trò chủ động, tích cực để biến ngôn từ thành một thế giới nghệ thuật sinh động Điều đó đòi hỏi người đọc phải hiểu ý nghĩa các từ, các hình ảnh, mối liên hệ giữa các câu …
Trang 2- Mỗi người có tình độ, tích cách và hiểu biết khác nhau nên
quá trình tiếp nhận tác phẩm văn học cũng khác nhau
- Trong quá trình tiếp nhận văn học người đọc sẽ khám phá
ra những ý nghĩa thú vị của tác phẩm Quá trình này giúp
người đọc bộc lộ tư tưởng, tình cảm, hiểu biết của bản thân
để trau dồi
II/ CÂU HỎI LUYỆN TẬP VÀ GỢI Ý TRẢ LỜI.
CÂU 1:Thế nào là giá trị văn học? Văn học có những giá
trị cơ bản nào?Mối quan hệ giữa các giá trị văn học ?:
Đảm bảo các ý sau:
- Gía trị văn học là sản phẩm kết tinh từ qúa trình văn học,
đáp ứng những nhu cầu khác nhau của cuộc sống con
người, tác động sâu sắc tới con người và cuộc sống
- Những giá trị cơ bản :
+ Gía trị nhận thức
+ Gía trị giáo dục
+ Gía trị thẩm mĩ
- Mối quan hệ giữa các giá trị văn học
+ Ba giá trị có mối quan hệ mật thiết,không tách rời, cùng tác động tới người đọc
+ Gía trị nhận thức là tiền đề của giá trị giáo dục.Gía trị giáo dục làm sâu sắc thêm
giá trị nhận thức Gía trị thẩm mĩ khiến cho giá trị nhận thức và giá trị giáo dục
được phát huy
+ Gía trị nhận thức và giá trị giáo dục chỉ có thể phát huy một cách tích cực nhất,
có hiệu qủa cao nhất khi gắn với giá trị thẩm mĩ-giá trị tạo nên đặc trưng của văn học
Câu 2:Hãy nêu cơ sở và nội dung của giá trị giáo dục trong văn học ?Cho ví dụ
minh hoạ?:
Đảm bảo các ý sau:
*Cơ sở:
-Con người không chỉ có nhu cầu hiểu biết mà còn có nhu cầu hướng thiện, khao
khát cuộc sống tốt lành chan hòa yêu thương
-Nhà văn luôn bộc lộ tư tưởng ,tình cảm ,nhận xét đánh giá… của mình trong tác
phẩm Điều đó tác động lớn và có khả năng giáo dục người đọc -Gía trị nhận thức luôn là tiền đề của giá trị giáo dục.Gía trị giáo dục làm sâu sắc
thêm giá trị nhận thức
*Nội dung
-Văn học đen đến cho con người những bài học qúy giá về lẽ sống
Trang 3-Văn học hình thành trong con người một lí tưởng tiến bộ , giúp họ
có thái độ
và quan điểm đúng đắn về cuộc sống
-Văn học giúp con người biết yêu ghét đúng đắn, làm cho tâm hồn con người trở
nên lành mạnh, trong sáng, cao thượng hơn
-Nâng đỡ cho nhân cách con ngừoi phát triển,giúp họ biết phân biệt phải trái, tốt xấu,
đúng sai, có quan hệ tốt đẹp và biết gắn bó cuộc sống của cá nhân mình với
cuộc sống của mọi người
-Đặc trưng giáo dục của văn học là từ con đường cảm xúc tới nhận thức, tự giáo
dục Văn học cảm hóa con người bằng hình tượng ,bằng cái thật cái đúng, cái đẹp
nên nó giáo dục một cách tự giác, thấm sâu, lâu bền
->Văn học góp phần hoàn thiện bản thân con người, giúp con người sống vì một
cuộc đời ngày càng tốt đẹp hơn
*Ví dụ:Chùm thơ thu của Nguyễn Khuyến giúp người đọc thêm yêu thiên nhiên,
đất nước, thêm gắn bó với cảnh vật và con người của quê hương
CÂU 3:Có mấy cấp độ tiếp nhận văn học? Làm thế nào để tiếp nhận văn học
có hiệu qủa thực sự?:
Đảm bảo các ý sau:
a/Có 3 cấp độ tiếp nhận văn học:
-Cấp độ thứ nhất:Cảm thụ chỉ tập trung vào nội dung cụ thể, nội dung trực tiếp
của tác phẩm Đây là cách tiếp nhận đơn giản nhưng khá phổ biến
-Cấp độ thứ hai:Cảm thụ qua nội dung trực tiếp để thấy được nội dung tư tưởng
của tác phẩm
-Cấp độ thứ ba:Cảm thụ chú ý cả nội dung và hình thức để thấy được cả giá trị tư
tưởng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm
b/Để tiếp nhận văn học có hiệu qủa thực sự , người tiếp nhận cần : -Nâng cao trình độ
-Tích lũy kinh nghiệm
-Trân trọng tác phẩm , tìm cách hiểu tác phẩm một cách khách quan ,toàn vẹn
-Tiếp nhận một cách chủ động , tích cực, sáng tạo, hướng tới cái hay, cái đẹp, cái
đúng
-Không nên suy diễn tùy tiện
Trang 4CÂU 4: Hãy nêu vắn tắt cơ sở xuất hiện, nội dung của giá trị thẩm mĩ? Cho
ví dụ minh hoạ về giá trị thẩm mĩ?
*Cơ sở xuất hiện của giá trị thẩm mĩ
-Con người luôn có nhu cầu cảm thụ, thưởng thức cái đẹp
- Thế giới hiện thực đã có sẵn vẻ đẹp nhưng không phải ai cũng
có thể nhận biết
và cảm thụ Nhà văn bằng năng lực của mình đã đưa cái đẹp vào tác phẩm một
cách nghệ thuật, giúp người đọc vừa cảm nhận được cái đẹp cuộc đời vừa cảm
nhận dược cái đẹp của chính tác phẩm
-Gía trị thẩm mĩ là khả năng của văn học có thể đem đến cho con người những
rung động trước cái đẹp (cái đẹp cuộc sống và cái đẹp chính tác phẩm)
*Nội dung :
-Văn học mang đến cho con người những vẻ đẹp muôn hình , muôn vẻ của cuộc đời
(thiên nhiên, đất nước, con người, cuộc đời, lịch sử…)
-Văn học đi sâu miêu tả vẻ đẹp con người ( ngoại hình, nội tâm, tư tưởng, tình cảm,
những hành động, lời nói…)
-Văn học có thể phát hiện ra vẻ đẹp của những sự vật nhỏ bé , bình thường và cả
những vẻ đẹp đồ sộ, kì vĩ
-Hình thức đẹp của tác phẩm (kết cấu,ngôn ngữ….) cũng chính là một nội dung
quan trọng của giá trị thẩm mĩ
*Ví dụ: Bài thơ “ Tràng Giang” của nhà thơ Huy Cận tạo nên ở người đọc cảm
xúc thiết tha, sâu lắng về một vẻ đẹp cổ điển mà hiện đại , thấy được giá trị nghệ
thuật của thể thơ thất ngôn, của hệ thống từ ngữ tương phản trong trong bài thơ…