BÀI 1 ĐỒNG CHÍ – CHÍNH HỮU Cần học, nhớ 1 Giới thiệu tác giả Chính Hữu làm thơ từ năm 1947, là một nhà thơ quân đội hoạt động trong suốt hai cuộc kháng chiến của dân tộc Phong cách sáng tác Thơ ông hầ[.]
Trang 1BÀI 1: ĐỒNG CHÍ – CHÍNH HỮU
Cần học, nhớ:
1 Giới thiệu tác giả:
- Chính Hữu làm thơ từ năm 1947, là một nhà thơ quân đội hoạt động trong suốt hai cuộc kháng chiến của dân tộc
- Phong cách sáng tác: Thơ ông hầu hết chỉ viết về người lính trong suốt hai cuộc kháng chiến của dân tộc.
- Thơ ông dồn nén cảm xúc, ngôn ngữ và hình ảnh chọn lọc, hàm súc.
2 Hoàn cảnh sáng tác:
- Mùa xuân năm 1948, thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp sau khi tác giả tham gia chiến
dịch Việt Bắc (thu đông 1947).
- In trong tập “Đầu súng trăng treo” (1966)
- Bài thơ được đánh giá là tiêu biểu của thơ ca kháng chiến giai đoạn 1946 – 1954.
3 Thể thơ, chủ đề, đề tài:
- Bài thơ theo thể thơ tự do, 20 dòng chia làm 3 đoạn Cả bài thơ tập trung thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí, đồng đội,
4 Bố cục, phân tích 3 luận điểm:
………
………
………
………
5 Học thuộc bài thơ, ghi nhớ sgk 6 Phân tích: I Luận điểm 1: Cơ sở hình thành tình đồng chí, đồng đội (7 câu đầu) a, Cơ sở 1: Tương đồng về cảnh ngộ, giai cấp “Quê hương anh nước mặn đồng chua Làng tôi nghèo đất cày nên sỏi đá” - giọng điệu rất đỗi mộc mạc, giản dị Nó như một lời thủ thỉ, tâm sự, giãi bày - nghệ thuật đối để từ đó gợi lên sự đăng đối, sự tương đồng về cảnh ngộ của những người lính –
- thành ngữ “nước mặn đồng chua” và hình ảnh “đất cày lên sỏi đá” để nói về xuất thân của họ
+ “nước mặc đồng chua” chỉ những vùng đồng chiêm, nước trũng, ngập mặn ven biển, khó làm ăn
+ hình ảnh “đất cày lên sỏi đá” lại gợi về những vùng trung du, miền núi, đất đá bị ong hóa, bạc màu, khó canh tác
-> Đó là những vùng quê nghèo lam lũ Chính sự tương đồng về cảnh ngộ, sự đồng cảm về giai cấp là sợi dây tình cảm đã nối họ lại với nhau, từ đây họ đã trở thành những người đồng chí, đồng đội
b, Cở sở thứ hai: Cùng chung lí tưởng, nhiệm vụ và lòng yêu nước
“Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau
Súng bên súng, đầu sát bên đầu”
- Trước khi nhập ngũ, họ là những người hoàn toàn xa lạ Nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc họ lên đường, vừa gặp nhau giữa họ đã có một sự gắn kết đến kì lạ
- “Đôi người” có một cái gì đó gắn bó khăng khít lắm Mặc dù là những người xa lạ nhưng họ chung cảnh ngộ xuất thân giờ lại chung lí tưởng nhiệm vụ nên gắn kết cũng là điều dễ hiểu
- Hình ảnh thơ “súng bên súng, đầu sát bên đầu” mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc
Trang 2- “Súng bên súng” là cách nói giàu hình tượng để diễn tả về những người lính cùng chung lí tưởng, nhiệm vụ chiến đấu giải phóng cho quê hương, dân tộc, đất nước
- “Đầu sát bên đầu” là cách nói hoán dụ, tượng trưng cho ý chí, quyết tâm chiến đấu của những người lính trong cuộc kháng chiến trường kì
- biện pháp tu từ điệp ngữ với các từ “súng, đầu” làm cho câu thơ trở nên chắc khỏe, nhấn mạnh sự gắn kết, cùng chung lí tưởng, nhiệm vụ của những người lính
-> Có thể nói rằng lí tưởng và mục đích chiến đấu chính là điểm chung lớn nhất, là cơ sở để những con người vốn
xa lạ gắn kết với nhau, trở thành đồng chí, đồng đội của nhau.
c, Cơ sở thứ ba: Tình đồng chí còn được nảy nở từ trong những gian lao vất vả.
- người chiến sĩ phải chống chọi với cái rét:
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
-Cái hay của nhà thơ là đã biết đem “đêm rét chung chăn” vào bài thơ, sưởi ấm mối tình đồng chí lên thành mức độ
tri kỉ Những người lính đến với nhau nhẹ nhàng, bình dị, vừa có cái chung của lí tưởng lớn, vừa có cái riêng của một
đôi bạn ý hợp tâm đầu Và cứ giản dị như thế, những con người cùng chung gian khó ấy trở thành đồng chí của nhau
d, Khổ thơ được kết thúc bằng một câu thơ hết sức đặc biệt
Đồng chí!
- Câu thơ chỉ có hai tiếng và kết thúc bằng dấu chấm than tạo một nốt nhấn, vang lên như một sự phát hiện, lời khẳng định
- Đồng thời như một chiếc bản lề khép mở sự lí giải cội nguồn của tình đồng chí ở sáu câu thơ trước với những biểu hiện, sức mạnh của tình đồng chí trong những câu thơ tiếp theo của bài thơ
II Luận điểm 2: Biểu hiện và sức mạnh của tình đồng chí:
“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày Gian nhà không mặc kệ gió lung lay Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh Sốt run người vừng trán ước mồ hôi.
Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.”
a, tình đồng chí là sự thấu hiểu, chia sẻ những tâm tư, nỗi lòng của nhau:
“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lunglay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”.
- Ra chiến trường vì lí tưởng bảo vệ Tổ quốc, những người lính đã phải gửi lại quê hương tất cả, là mẹ già, vợ trẻ, con thơ,
là luống mạ đang gieo, mảnh ruộng đang cày, là căn nhà tranh gió lùa tốc mái Mặc dù vậy, họ vẫn ra đi với một sự
quyết tâm cao độ
- “mặc kệ” lại thể hiện thái độ dứt khoát, quyết tâm của những người lính bộ đội cụ Hồ
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
- biện pháp nghệ thuật hoán dụ “Giếng nước gốc đa” gợi hình ảnh mộc mạc, bình dị mà quen thuộc ở làng quê
+ chính là biểu tượng của quê hương – nơi có gia đình, có người thân, nơi in dấu những kỉ niệm của tuổi thơ, tuổi trẻ
+ “nhớ” diễn tả nỗi nhớ hai chiều giữa hậu phương và tiền tuyến (bởi nếu không hướng về quê hương với một tình
yêu trọn vẹn thì người lính không thể cảm nhận được quê hương luôn dõi theo bước chân mình Bao tình cảm sâu nặng như đều dồn tụ trong tiếng “nhớ” giản dị ấy!
- góc nhớ thương đó thôi thúc, động viên người lính nông dân bền gan vững chí, cầm chắc tay súng lập công là sức mạnh tinh thần giúp người chiến sĩ vượt qua mọi gian lao, thử thách suốt một thời máu lửa, đạn bom.
b, Tình đồng chí còn là sự đồng cam cộng khổ, chia sẻ những khó khăn thiếu thốn của cuộc đời người lính:
“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.
- hình ảnh tả thực, hình ảnh sóng đôi -> tái hiện chân thực những khó khăn thiếu thốn trong buổi đầu kháng chiến
Trang 3+ bệnh sốt rét rừng đã trở thành nỗi ám ảnh qua hai câu thơ “Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh/ Sốt run người vần trán
ướt mồ hôi” đã tái hiện một cách chân thực và đầy đủ những biểu hiện của bệnh sốt rét rừng
+ thiếu thốn tất cả: thiếu lương thực, thiếu vũ khí, quân trang, thiếu thuốc men…->sức mạnh của tình đồng chí đã giúp họ vượt qua tất cả
- hình ảnh “Miệng cười buốt giá” đã làm ấm lên, sáng lên tinh thần lạc quan của người chiến sĩ trong gian khổ.
- Hình ảnh “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”: chất chứa bao yêu thương trìu mến Những cái bắt tay là lời động viên chân thành, để những người lính cùng nhau vượt qua những khó khăn, thiếu thốn Đó là những cái bắt tay của sự cảm thông, mang hơi ấm để truyền cho nhau thêm sức mạnh Đó còn là lời hứa lập công, của ý chí quyết tâm chiến đấu
và chiến thắng quân thù
-> Có lẽ không ngôn từ nào có thể diễn tả cho hết tình đồng chí thiêng liêng ấy Chính những tình cảm, tình đoàn kết gắn bó đã nâng đỡ bước chân người lính và sưởi ấm tâm hồn họ trên mọi nẻo đường chiến đấu.
III Luận điểm 3: bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội
“Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo”.
- bút pháp tả thực “Đêm nay rừng hoang sương muối”: một không gian hoang vu lạnh lẽo nơi núi rừng Việt Bắc
- “chờ giặc tới”: tư thế ung dung, sự hiên ngang, lòng quả cảm, kiên cường của những người lính bộ đội cụ Hồ
- Hình ảnh “đầu súng trăng treo”
+ hình ảnh thực Nó có thể hiểu là: Đêm khuya, trăng tà, cả cánh rừng ngập chìm trong sương muối Trăng lơ lửng
trên không, chiếu ánh sáng qua lớp sương mờ trắng đục Bầu trời như thấp xuống, trăng như sà xuống theo Trong khi
đó, người chiến sĩ khoác súng trên vai, đầu súng hướng lên trời cao như chạm vào vầng trăng và trăng như treo trên đầu súng
+ Nghĩa biểu tượng: “Trăng”là biểu tượng cho vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, là sự sống thanh bình “Súng”là hiện
thân cho cuộc chiến đấu gian khổ, hi sinh và chiến tranh khốc liệt. Súng và trăng, là cứng rắn và dịu hiền Súng và trăng
là chiến sĩ và thi sĩ, là hiện thực và lãng mạn -> Sự kết hợp hai yếu tố hiện thực và lãng mạn đã tạo nên cái vẻ đẹp độc đáo cho lời thơ đồng thời gợi lên vẻ đẹp của người lính cách mạng: lí tưởng cao đẹp, có lòng yêu nước nồng
nàn, có tinh thần quả cảm, kiên cường mà còn là những con người có tâm hồn lãng mạn
IV ND, NT: sgk
- Nghệ thuật Thể thơ tự do, giọng thơ thủ thỉ tâm tình kết hợp giữa tự sự,biểu cảm hình ảnh thơ chân thực, giản dị, mộc mạc, ngôn ngữ thơ cô đọng, lần số, kết cấu bài thơ sáng tạo sử dụng nhiều hình ảnh sóng đôi,
- Nội dung: Ca ngợi vẻ đẹp của tình đồng chí giữa những người lính từng tham gia chiến đấu từng trải qua thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, trở thành một trong những trái tay đã sắc về hình ảnh anh bộ đội cụ
Hồ Có thể nói chính cuộc kháng chiến chống Pháp, đã khiến cho tình đồng chí , đồng đội được tôi luyện và củng cố thêm vững chắc Tình đồng chí mãi là tình cảm thiêng liêng, là sự kết tinh của tỉnh người, tinh tre, tình tri kỷ