VnDoc Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC CỦA VĂN BẢN VĂN HỌC A MỤC TIÊU BÀI HỌC 1 Kiến thức LỚP 10A2, 10A3 Các khái niệm về nội dung văn bản văn học và hình thức[.]
Trang 1NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC CỦA VĂN BẢN VĂN HỌC
A-MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
LỚP 10A2, 10A3:
- Các khái niệm về nội dung văn bản văn học và hình thức của văn bản văn học
LỚP 10A8:
- Các khái niệm về nội dung văn bản văn học: đề tài, chủ đề, tư tưởng của văn bản, cảm hứng nghệ thuật
- Các khái niệm về hình thức của văn bản văn học: ngôn từ, kết cấu, thể loại
2 Kĩ năng:
- Xác định được các khái niệm về nội dung và hình thức văn bản văn học khi đọc một truyện ngắn hay một bài thơ ngắn
- Cảm nhận có chiều sâu văn bản văn học
3 Tư duy, thái độ, phẩm chất: Trân trọng các văn bản văn học – sản phẩm
tinh thần của các tác giả; thấu hiểu, đồng cảm với những điều các tác giả kí ngụ trong mỗi văn bản, với vẻ đẹp của mỗi văn bản iểu được những giá trị thẩm
m䵘 cơ bản của tác phẩm văn học Trân trọng tâm huyết, tài năng và sự sáng tạo của các tác giả
4 Định hướng phát triển năng lực: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực hợp
tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực thẩm m䵘, năng lực tư duy; năng lực sử dụng ngôn ngữ
B-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng S: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo
C- PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
Gv kết hợp phương pháp đối thoại, trao đổi, nêu vấn đề, thảo luận, quy nạp
D- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức lớp:
2 Kiểm tra bài cũ: Nêu định nghĩa phép điệp và phép đối Lấy ví dụ minh
họa
3 Bài mới
Hoạt động 1 Khởi động
Ca dao VN có những câu nói đặc sắc về mối quan hệ giữa nội dung và hình
thức: “Trông mặt mà bắt hình dong/ Con lợn có béo thì lòng mới ngon”,
“Chim khôn kêu tiếng rảnh rang/ Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe”,
“Đất rắn trồng cây khẳng khiu/ Những người thô tục nói điều phàm phu”
Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức của VBV cũng là mối quan hệ mật thiết, ko thể tách rời nhau Nội dung được hiện thực hóa bằng một hình thức cụ thể và hình thức phải biểu hiện một nội dung nhất định Tuy nhiên, khi cần tìm hiểu chuyên sâu về một phương diện nào đó của VBV , người ta có thể chỉ đề cập đến 1 trong 2 mặt trên
Hoạt động của GV&HS Nọi dung kiến thức cơ bản
Trang 2Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
mới
Tìm hiêu các khái niệm nội dung
và hình thức của VBVH.
- Các yếu tố thuộc về mặt nọi dung
của VBV ?
- Giải thích ngắn gọn ý nghĩa của các
yếu tố đó?
- Chủ đề là gì? VD?
- Em hiểu ntn về tư tưởng của văn
bản? VD?
- Cảm hứngnghệ thuậtlà gì? Nêu
cảm hứng nghệ thuật của Truyện
Kiều?
- Nêu các khái niệm thuộc về mặt
hình thức của VBV ?
- Giải thích ngắn gọn ý nghĩa của các
yếu tố đó? VD minh họa?
I Các khái niệm của nội dung và hình thức trong VBVH
1 Các khái niệm thuộc về mặt nội dung
a Đề tài:
- Là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong VB
- VD:+ Đề tài người phụ nữ trong X PK: Truyện
Kiều (Nguyễn Du), Cung oán ngâm khúc (Nguyễn
Gia Thiều),
+ Đề tài người nông dân trước cách mạng: Lão Hạc,
Chí Phèo (Nam Cao), Tắt đèn (Ngô Tất Tố),
b Chủ đề
- Là vấn đề cơ bản được nêu ra trong văn bản Nó là vấn đề được nhà văn quan tâm và thể hiện chiều sâu nhận thức của nhà văn đối với cuộc sống
- VD: + Chủ đề của Truyện Kiều là vận mệnh của
con người trong X PK bất công tàn bạo
+ Chủ đề của Chí Phèo là vấn đề người nông dân bị
lưu manh hóa, phát hiện và khẳng định vẻ đẹp tâm hồn của người nông dân; tố cáo X TD nửa PK chà đạp lên quyền sống của con người
c Tư tưởng của văn bản
- Là sự lí giải đối với chủ đề đã nêu lên, là nhận thức của tác giả muốn trao đổi, nhắn gửi, đối thoại với người đọc
- VD: Tư tưởng văn bản Truyện Kiều:
+ Tố cáo tất cả các thế lực bạo tàn chà đạp lên quyền sống của con người (quan lại, quý tộc, những
kẻ buôn thịt bán người; thế lực đồng tiền)
+ Khát vọng tình yêu tự do
+ Ước mơ công lí
+ Tư tưởng định mệnh
d Cảm hứng nghệ thuật:
- Là nội dung chủ đạo của văn bản Nó là trạng thái tâm hồn, những cảm xúc được thể hiện đậm đà, nhuần nhuyễn trong văn bản sẽ truyền cảm, hấp dẫn người đọc Qua cảm hứng nghệ thuật, người đọc cảm nhận được tư tưởng, tình cảm của tác giả nêu lên trong văn bản
- VD: Cảm hứng nghệ thuật của Truyện Kiều: + Tố cáo, lên án các thế lực bạo tàn
+ Đồng cảm, xót thương trước những khổ đau của con người
+ Yêu thương, trân trọng, ngợi ca những vẻ đẹp của con người
2 Các khái niệm thuộc về mặt hình thức
Trang 3s phát biểu.
Gv nhận xét, bổ sung, lưu ý: Giữa
nội dung và hình thức có mối quan
hệ biện chứng làm nên giá trị của
VBV Ko có 1 “hình thức thuần
túy” mà chỉ có “hình thức mang tính
nội dung” và cũng ko có 1 “nội dung
trần trụi” thoát li hình thức
* Ý nghĩa của nội dung và hình
thức VBVH.
-Vai trò của nội dung và hình thức
trong VBV ?
s đọc sgk, suy nghĩ, trả lời
Gv nhận xét, bổ sung hoàn chỉnh
Hoạt động 3 Hoạt động thực hành
Luyện tập.
s thảo luận, phát biểu làm các bài
tập
Gv nhận xét, khẳng định đáp án
a Ngôn từ
- Là yếu tố đầu tiên của VBV
- Các chi tiết, sự việc, hiện tượng, nhân vật, đều được xây dựng bằng ngôn từ
- Ngôn từ là cơ sở vật chất của VBV , nhờ có chúng, ta mới lần lượt tìm hiểu được từng tầng nghĩa của VBV
- Biểu hiện trong câu, hình ảnh, giọng điệuVB
- Ngôn từ trong mỗi VBV cụ thể đều có cái chung mang tính quy ước của 1 cộng đồng dân tộc về cách dùng từ, đặt câu và diễn đạt nhưng bao giờ cũng mang dấu ấn riêng của nhà văn (do khả năng và sở thích khác nhau)
b Kết cấu
Là sự sắp xếp, tổ chức các thành tố của văn bản thành 1 đơn vị thống nhất, hoàn chỉnh và có ý nghĩa
c Thể loại
Là những quy tắc tổ chức văn bản thích hơpự với nội dung văn bản: thơ, tiểu thuyết, kịch, trường ca,
II Ý nghĩa quan trọng của nội dung và hình thức VBVH
- ình thức: ngôn từ, kết cấu, thể loại là những yếu tố đầu tiên người đọc tiếp cận với VBV
- Nội dung: đề tài, chủ đề, tư tưởng của văn bản, cảm hứng nghệ thuật, đặc biệt là 2 yếu tố sau là cái đọng lại trong lòng người đọc sau khi đọc tác phẩm
Yêu cầu: thống nhất giữa nội dung và hình thức + Nội dung tư tưởng cao đẹp
+ ình thức nghệ thuật hoàn mĩ
III Luyện tập
1 Bài 1:
So sánh đề tài của 2 tác phẩm: Tắt đèn và Bước đường cùng:
- Giống: Đề tài là viết về nông thôn và nông dân
VN trước cách mạng Tháng 8- 1945
- Khác: Tắt đèn cuộc sống nông thôn và nông dân trong những ngày sưu thuế
Bước đường cùng tả cuộc sống cơ cực của nông dân bị địa chủ dùng thủ đoạn cho vay nặng lãi để cướp lúa, cướp đất, bị đẩy vào bước đường cùng phải đứng lên chống lại
2 Bài 2:
Trang 4Tư tưởng bài Mẹ và quả (Nguyễn Khoa Điềm):
- Sự lo lắng mình ko trưởng thành, ko thành đạt, có nhiều khiếm khuyết sẽ phụ lòng mong mỏi và công sức nuôi dưỡng của mẹ
- Đó cũng là biểu hiện cao độ của ý thức trách nhiệm phải đền đáp công ơn người đã nuôi nấng, dạy dỗ mình
Hoạt động 5 Hoạt động bổ sung
4 Củng cố:
- Các khái niệm của nội dung và hình thức trong VBV
5 Dặn dò
- ọc bài và hoàn thiện các bài tập vào vở Sưu tầm các văn bản văn học hay
- Chuẩn bị bài : Các thao tác nghị luận