Kiến thức: - Hiểu được tình cảm chân thành, trong sáng của Lí Bạch đối với bạn.. Bài thơ viết về cuộc chia tay của Lí Bạch với MHN.. Điều đó cho thấy tình cảm của tác giả với bạn ntn..
Trang 1TẠI LẦU HOÀNG HẠC TIỄN MẠNH HẠO NHIÊN
ĐI QUẢNG LĂNG (Hoàng Hạc lâu tiễn Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng)
-Lí
Bạch-A-MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
- Hiểu được tình cảm chân thành, trong sáng của Lí Bạch đối với bạn
- Hiểu được một đặc điểm cơ bản của thơ Đường thể hiện ở bài thơ này: ý ở
ngoài lời
2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc, phân tích thơ tứ tuyệt Đường luật.
3 Tư duy, thái độ, phẩm chất: Rèn kĩ năng đọc, phân tích thơ tứ tuyệt Đường
luật; trân trọng và giữ gìn tình bạn
4 Định hướng phát triển năng lực: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực hợp
tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực thẩm mỹ, năng lực tư duy;
năng lực sử dụng ngôn ngữ
B-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
GV: SGK, SGV Ngữ văn 10, Tài liệu tham khảo, Thiết kế bài giảng
HS: SGK, vở soạn, tài liệu tham khảo
C- PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
Gv kết hợp phương pháp đọc sáng tạo, đối thoại, trao đổi, nêu vấn đề, thảo
luận, tích hợp
D- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định tổ chức lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
- Đọc thuộc lòng và diễn cảm một trong ba bài đọc thêm đã học Trình bày nội
dung và nghệ thuật của bài thơ đó
3 Bài mới
Hoạt động 1 Khởi động
Trong cuộc đời mỗi người, ai không một lần phải đối diện với biệt li? Phần
nhiều là những cuộc chia li đầy lưu luyến, bịn rịn của tình người gắn bó sâu
nặng Thi tiên Lí Bạch cũng đã phải trải qua bao cuộc chia li như thế Chia li,
tiễn biệt trở thành một đề tài quen thuộc trong thơ ông Trong số đó, Hoàng
Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng được người đời ngợi ca, xếp
vào hàng tuyệt bút
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới
GV HD hs tìm hiểu phần tiểu dẫn.
- Nêu những nét đáng chú ý về con người và
sự nghiệp thơ ca của Lí Bạch?
I Tìm hiểu chung
1 Vài nét về tác giả Lí Bạch
a Con người
- Lí Bạch (701- 762), tự là Thái Bạch
- Quê: Lũng Tây (nay thuộc Cam Túc)
- Là con người thông minh, tài hoa, phóng túng, ko chịu gò mình theo khuôn phép
- Bi kịch cuộc đời của tác giả: mong công thành thì thân thoái nhưng công chưa thành thì thân đã thoái
Trang 2- Bài thơ này được sáng tác trong hoàn cảnh
nào?
- Mạnh Hạo Nhiên là người ntn?
Hs đọc bài thơ
Gv nhận xét, hướng dẫn giọng đọc: chậm
rãi, buồn, bâng khuâng
GV HD hs đọc – hiểu văn bản.
- So sánh phần nguyên tác với dịch thơ qua
các từ: cố nhân, yên hoa
Bài thơ viết về cuộc chia tay của Lí Bạch với
MHN Cuộc chia tay diễn ra ở đâu? Nơi mà
người bạn sẽ đến? Nơi chia tay và nơi đến
được kết nối bởi cái gì?
*GV giảng: Phía tây:- Theo quan niệm của
người phương Đông là nơi có cõi Phật, cõi
tiên- nơi thoát tục
- Là nơi có vùng đất hoang sơ, bí hiểm, với
nhiều núi cao, xưa chỉ dành riêng cho những
ẩn sĩ tu hành- nơi ẩn chứa những tâm hồn
thanh cao, trong sạch
Lầu Hoàng Hạc: di chỉ thần tiên, thắng cảnh
thuộc huyện Vũ Xương- Hồ Bắc (Trung
Quốc), tương truyền là nơi Phí Văn Vi tu
- Được mệnh danh là “tiên thơ” do tính cách khoáng đạt, bay bổng, lãng mạn và hay viết
về cõi tiên
b Sự nghiệp
- Hiện còn trên 1000 bài thơ
- Nội dung: phong phú, với các chủ đề chính:
+ Ước mơ vươn tới lí tưởng cao cả
+ Khát vọng giải phóng cá nhân
+ Bất bình trước hiện thực tầm thường + Thể hiện tình cảm phong phú, mãnh liệt
- Nghệ thuật:
+ Phong cách thơ phóng túng, bay bổng mà
tự nhiên, tinh tế, giản dị
+ Kết hợp giữa cái cao cả và cái đẹp
2 Bài thơ
- Hoàn cảnh sáng tác: Khi Lí Bạch tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng
- Mạnh Hạo Nhiên (689-740):
+ Là người mưu cầu công danh không được toại nguyện nên quay về vui thú ở chốn non nước
+ Ông thuộc phái thơ điền viên sơn thuỷ, có phong cách thơ với nhiều điểm giống Lí Bạch
+ Là bạn tri âm của Lí Bạch
- Bố cục:
+ Hai câu đầu: Khung cảnh chia tay
+ Hai câu sau: Tâm tình người đưa tiễn
II Đọc- hiểu văn bản
a Hai câu đầu
- So sánh nguyên tác- dịch thơ:
+ Cố nhân: bạn tri âm, tri kỉ, người bạn đã gắn bó thân thiết; từ “bạn” chung chung, chưa dịch hết nghĩa
+ Yên hoa: hoa khói; nơi phồn hoa đô hội Bản dịch làm mất nghĩa thứ hai
- Không gian đưa tiễn:
+ Nơi đi: phía tây lầu Hoàng Hạc→ chốn thanh cao, thoát tục
+ Nơi đến: Dương Châu- nơi phồn hoa đô hội cuộc đời trần tục
+ Nối lầu Hoàng Hạc với Dương Châu chính là dòng Trường Giang chảy ngang lưng trời
Vẽ ra một cảnh thần tiên, tuyệt đẹp, một
Trang 3luyện thành tiên rồi cưỡi hạc vàng bay đi.
- Ở hai câu đầu, tác giả có đơn thuần chỉ
tường thuật sự việc, miêu tả bối cảnh chia li
không ? Vì sao?
- So sánh nguyên tác và dịch thơ ở câu 3?
Trong phần nguyên tác, hình ảnh “cô phàm”
và “bích ko tận” có quan hệ với nhau ntn? ý
nghĩa của mối quan hệ đó?
- Sông Trường Giang là huyết mạch giao
thông chính của miền Nam Trung Quốc, hẳn
có nhiều thuyền bè xuôi ngược Nhưng trong
con mắt thi nhân, giữa ko gian bao la xanh
thẳm ấy chỉ duy nhất hình ảnh “cô phàm”
của “cố nhân” và sự dịch chuyển của nó là
có ý nghĩa Điều đó cho thấy tình cảm của
tác giả với bạn ntn?
- Ko gian được gợi ra ở câu cuối ntn?
- Nó thường gợi cho chúng ta cảm giác gì?
không gian mĩ lệ, khoáng đạt
Gợi nhiều suy nghĩ sâu kín: tác giả tiễn bạn từ một di chỉ thần tiên, từ hướng tây phiêu diêu, thoát tục đến một nơi phồn hoa
đô hội của cuộc đời trần tục ở hướng đông Tâm sự ẩn kín thường trực của tác giả: khao khát được nhập thế, giúp đời nhưng ông vốn ưa sống tự do, phóng khoáng, không chịu quỳ gối trước cường cường quyền nên thực tế đã phải nếm chịu không ít chua cay
- Thời gian đưa tiễn: tháng ba- mùa hoa khói cuối mùa xuân
Hai câu đầu nêu lên:
+ Bối cảnh chia li
+ Phần nào tình cảm quý mến bạn trong lòng người ở lại
+ Gửi gắm tâm sự sâu kín của tác giả với cuộc đời và con đường công danh
2 Hai câu sau
* Câu 3:
- So sánh nguyên tác và dịch thơ:
+ Cô phàm (nguyên tác): cánh buồm lẻ loi,
cô đơn
+ Bóng buồm (dịch thơ) làm mất sắc thái của cánh buồm
+ Bích ko tận: màu xanh biếc bao la rợn ngợp
Bản dịch thơ làm mất sắc màu đó của ko gian chia li
+ Câu thơ dịch nêu nên sự chuyển dịch đã hoàn tất: Bóng buồm đã khuất bầu ko
+ Nguyên tác: Bóng cánh buồm lẻ loi xa dần, mất hút vào khoảng ko xanh biếc
Gợi được sự dịch chuyển chầm chậm, xa
mờ dần, hút tầm mắt của cánh buồm
- Hình ảnh đối lập:
Cô phàm bích ko tận nhỏ bé, cô đơn > mênh mông, rợn ngợp
Tô đậm sắc thái cô đơn, bé nhỏ của con thuyền
Bút pháp tả cảnh ngụ tình sự cô đơn, nhỏ bé của con người trước thiên nhiên bao la
- Sự dịch chuyển chầm chậm, xa dần, mờ dần rồi mất hút vào khoảng ko xanh biếc
Trang 4- Nó cho thấy tâm trạng gì của tác giả?
GV HD hs tổng kết giá trị nội dung và
nghệ thuật.
- Nhận xét khái quát về nội dung và nghệ
thuật của bài thơ?
Hoạt động 3 Hoạt động thực hành
Từ tình bạn của Lý Bạch và Mạnh Hạo
Nhiên, hãy trình bày suy nghĩ của em về vai
trò của tình bạn trong cuộc đời (Trình bày
trong đoạn văn khoảng 10 dòng)
của cánh buồm
cái nhìn dõi theo đau đáu tình cảm chân thành, tha thiết của tác giả đối với bạn
* Câu 4:
- Hình ảnh dòng Trường Giang chảy vào cõi trời:
Là hình ảnh tưởng tượng phi phàm, bay bổng, lãng mạn
Gợi ko gian vũ trụ rộng lớn, kì vĩ đem đến cảm giác choáng ngợp, con người càng thêm nhỏ bé, cô đơn
Trước mắt nhà thơ, dòng Trường Giang như cao dần lên, hòa nhập vào với trời xanh Ánh mắt nhà thơ đành bất lực trước
ko gian vô tận đã che khuất người bạn tri âm
- Tâm trạng của tác giả: nỗi cô đơn càng thêm vời vợi, nỗi nhớ càng thêm thăm thẳm
III Tổng kết
1 Nội dung
- Cảnh chia li - bức tranh thiên nhiên thấm đượm tâm trạng cô đơn, mong nhớ của con người
- Tình bạn chân thành, sâu sắc của tác giả
- Tâm sự sâu kín, khát khao, hoài vọng về cuộc đời mang tính bi kịch của tác giả
2 Nghệ thuật
- Tả cảnh ngụ tình
- Ngôn ngữ hàm súc, “ý tại ngôn ngoại”
- Hình ảnh thơ tinh tế gợi cảm, lớn lao kì vĩ, đậm màu sắc lãng mạn
Bài thơ là một tuyệt bút của Lí Bạch
- Hình thức: đúng hình thức đoạn văn (10 dòng)
- Nội dung: Vai trò của tình bạn trong cuộc đời mỗi người
Hoạt động 5 Hoạt động bổ sung
4 Củng cố:
- Vẻ đẹp nội dung và nghệ thuật của bài thơ
5 Dặn dò
- Học thuộc lòng bài thơ Sưu tầm những câu thơ/ bài ca dao hay về tình bạn
- Chuẩn bị bài: Thực hành phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ
