Krishnamurti va con nguoi toan chua xac dinh

Có lẽ chúng ta sẽ hiểu ngay rằng trong số những yếu tố củalương tâm, tư tưởng là yếu tố đứng xa lương tâm hơn cả.Xúc động, tình cảm, cảm giác, tri giác, mộng mị và tất cảnhững yếu tố tiề

VÀ

CON NGƯỜI TOÀN DIỆN

MỤC LỤC

1 Tự tri

2 Nhân văn

3 Bản tình ca

4 1927 – tiếng kêu giải thoát

5 Chinh phục vô quyền

6 1929 – phá hủy đền đài

7 1930 – Kinh nghiệm và xử kỉ tiếp vật

8 Trạng thái sáng tạo

9 Cách mạng toàn diện

TIỂU DẪN

Quyển sách này đề nghị thay thế quyển đã xuất bản năm

1932 dưới nhan đề Krishnamurti Từ hồi ấy đến ngày naynhân tình thế sự đã già dặn hơn Cuốn sách xuất bản năm

1932 và những cuốn tiểu luận nói về Krishnamurti có thể lànguyên nhân của vài sự hiểu lầm, vì người ta đã đem tưtưởng của ông đối chiếu với tư tưởng triết gia, tiểu thuyếtgia, chính trị gia, tâm lí học gia, bác học gia để tìm nét tươngđồng Ngày nay, những điểm ghi lại để đánh dấu dòng tưtưởng của ông đã trở thành những nguyên nhân lầm lộn hơn

là những yếu tố để tìm hiểu Tình hình thế giới ngày nay đãnghiêm trọng đến nỗi cần phải có sự đổi mới toàn diện cáctìm hiểu một thực thể còn chưa biết được là con người đốivới chính con người Krishnamurti đề nghị với chúng ta mộtgiá trị nền tảng hết sức mới mẻ, nếu đem so sánh với nhữnggiá trị ta đã biết thì cũng như phủ nhận ông Giá trị nền tảngcủa ông làm đảo lộn cả tiến trình suy tưởng và nghiền nát cảnhững nền móng mà tri thức con người đã tạo lập được Nhưvậy, giá trị nền tảng của ông không phải là đề thuyết đểnghiên cứu và so sánh mà phải tìm hiểu bằng kinh nghiệmsống

Ba-lê 1950.

TỰ TRI Đời sống của chúng ta hỗn loạn, ít người chối cãiđiều ấy Chúng ta phải vật lộn với những khó khăn mỗi ngàymột tăng nhịp độ Khí giới tàn phá có sức mạnh để tiêu hủytoàn thể giống người trên trái đất Loài người không còn biếtnương tựa vào một giá trị nào để tìm ánh sáng dẫn dắt họtrên đường đời Con người bị phân tán, họ lệ thuộc vào nhómcủa họ; nhóm nào cũng cho là mình nắm được chân lí vàchống đối các nhóm khác; đấy là những tôn giáo mới, có đủđiều kiện để giải thích con người và vũ trụ bằng một ôngTrời hay một hệ thống kinh tế, một nhân vật hay một tập thể,bằng tinh thần hay vật chất, do đó mà sinh ra hỗn loạn.Người nào nhóm nào cũng thấy mình có lí, còn thiên hạ sailầm, do đó mà xảy đến tai họa Chúng ta không có một giá trịnào có hiệu lực, một chân lí nào có sinh lực, có giá trị nhân

ổ

văn thật sự, bởi vì khi người ta có tham vọng đạt tới cái phổquát, người ta đã uốn nắn tư tưởng vào một chiều hướng nào

đó Đó là sự thật mà chúng ta phải nhận định nếu chúng tamuốn hiểu Krishnamurti khi ông nói đến giá trị duy nhất,đơn giản và trực tiếp Giá trị đó là giá trị toàn diện, hội nhậpđược con người và xã hội, con người sống giá trị nào mớihiểu được giá trị đó Như vậy thì không thể theo tiên nghiệm

và biết được có một giá trị như thế hay không, mà biết đượcbản chất của nó Tuy nhiên chúng ta cũng có thể hiểu đượcrằng nếu có một giá trị như thế thì người ta chỉ đạt đượcbằng cách bỏ hẳn đường lối cảm nghĩ căn cứ vào một quanđiểm không tránh được mâu thuẫn Lí hội cái đại đồng quacái tiểu dị, như tin tưởng ông Trời, khoa học, quốc gia haycộng sản v.v… tất nhiên phải vấp phải những đặc điểm mâuthuẫn nhau Hẳn là người thông đạt vẫn tìm cách dung hòanhững cái trái ngược và khẳng định đường nào đưa đến đíchcũng là tốt cả Mọi cố gắng đều phải căn cứ vào một định đề:điều bất khả tri luận có thể đạt được bằng điều khả tri luận,cái toàn thiện có thể đạt được bằng cái bất toàn, bản thể cóthể đạt được bằng cái biến dịch Đây là điểm mà

Krishnamurti trả lời “không” một cách hùng hồn, hiên

ngang, vô úy; ông vẫn trung thành với tư tưởng của ông từngày ông bắt đầu lên tiếng: đường nào cũng có sai lầm,không làm gì có con đường đưa tới đích Cứu cánh nằmtrong phương tiện, nguyên nhân ở trong kết quả, bởi vìphương tiện tự nó chính là cứu cánh của nó và hậu quả trởthành nguyên nhân Mục tiêu nào cũng là hảo huyền, biếndịch chối bỏ bản thể Xét ra thì việc đời chứng minh rằng

ông có lí, bởi vì chưa bao giờ người ta dung hòa được nhữngcái trái ngược nhau Nếu ta xét việc đời một cách khách quanchứ không theo ý muốn của ta, ta không khỏi nhận thấy lítưởng, tín lí, tin tưởng, hệ thống … là cho người ta phảichỉnh đốn, chối bỏ, phản đạo, suy đoán, tóm lại: theo đuổimục đích nào cũng tạo ra mối thù Đường đi cần người dẫnlối, dẫn lối cần phải có uy quyền Chúa tể, giáo chủ, lãnhtụ,… cường hào sẽ gây ra sự phục tòng hay sự chống đối củacác môn đệ, tín đồ, người dân bị trị, kẻ bị bóc lột Qua dònglịch sử, nếu quả có người đã phô diễn được giá trị chính yếucủa sự đoàn kết nhân loại đúng như di ngôn của những ngườibiết được chân lí mạc khải, thì thiết tưởng cần gì phải đổmáu nhiều thế mới truyền bá được đạo của họ? Hậu quả thật

là tai hại, vì sự thật mà đem nhắc lại thì chỉ còn là dối trá,như Krishmanurti đã nói

Vì một lỗi lầm thời nào cũng có, chân lí trở thànhluật hay đức tin vẫn cản trở tri thức Phương pháp được cấutạo bằng thể chất của sự ngu muội, bởi vậy phương phápnhốt chân lí vào trong cái vòng luẩn quẩn Không cần tìm trithức mà chỉ cần tìm nguyên nhân ngu muội Chân lí chính làchúng ta, chân lí vẫn ở đây, vẫn theo dõi chúng ta và sẵnsàng xâm nhập vào chúng ta Chúng ta không thể đi đến chânlí; làm thế nào mà chúng ta thấy đường đến một điểm màchúng ta không biết ở đâu? Đừng nên tìm ông “Trời” Nếuchúng ta thấy ông Trời thì ông Trời không phải là chân lí.Chúng ta biết được điều bất khả tri luận chăng? Câu nói thật

là mâu thuẫn Nhưng biết cái khả tri, nghĩa là biết những yếu

tố hoạt động của tư tưởng, của xúc cảm, biết như vậy sẽ đitới chỗ bất khả tri luận.

Trong thế giới điên đảo hỗn loạn, những ý thức hệtập thể đề nghị phương thuốc cấp bách để chữa những thốngkhổ mà chính chúng gây ra, chúng cho rằng giá trị nền tảngcủa con người toàn diện chỉ là trừu tượng, lí thuyết Ai cũngnhận thấy ít nhiều thảm họa cho nên ai cũng đòi hỏi có ngườithiện chí và có hành động cấp thời Người ta muốn giải quyếtxung đột giữa các quốc gia, các hệ thống kinh tế, các giai cấp

xã hội, các chủng tộc Người ta không có thì giờ suy nghĩ,người ta tham gia vào hoạt động chống đối hay ủng hộ vàlàm tăng thêm cuộc xung đột mà người ta định dẹp tan,người ta theo đuổi ảo tưởng đem lại hòa bình bằng chiếnthắng và dùng vũ lực để duy trì nền hòa bình đó, đó là đặcđiểm của bất cứ người chiến sĩ nào

Đứng trước những việc bấn loạn như thế,Krishnamurti tuyên bố rằng ông chỉ sống một mình, khôngmôn đệ, không tín đồ, không tổ chức Ông chỉ võ trang bằngmột giá trị duy nhất: sự tự tri, theo ông thì giá trị ấy hữu hiệucho cả cá nhân lẫn xã hội; bởi vậy người ta thường chê ông

là mơ mộng; khí giới của ông hầu như không thích đáng Khígiới của ông không ngăn cản được trận thế chiến thứ hai và

sẽ không ngăn cản được trận chiến tranh thứ ba Ông trả lờirằng trận chiến tranh thứ ba đã khởi sự rồi bởi vì ai cũngchiến đấu, nếu người ta muốn hòa bình thì phải thôi ngaykhông được đánh nhau Hẳn là ai cũng sẵn lòng thôi gây hấnvới điều kiện là đối phương bị giải giới hoàn toàn Chính vìthế mà chúng ta tiến tới bờ vực thẳm Nhưng tai họa xảy đến

cho chúng ta vì chúng ta không tin hẳn là có vực thẳm ấy Hyvọng rằng rồi mọi việc đâu sẽ vào đấy vẫn giản tiện hơn Ít rangười ta cũng yên lành được đến thế hệ sau Người ta còn tựnhủ rằng tình thế vô phương cứu vãn, thà sống ngày nào hayngày đấy chẳng bận tâm nhiều.

Krishnamurti vô cùng phẫn nộ đối với những người

vô tâm như thế Chính ông, ông cảm thấy mình hoàn toàntrách nhiệm, hoàn toàn thất vọng Toàn thể nhân loại, cánhân cũng như giống nòi, đã lâm nguy Phương thuốc khôngthể là phương thuốc nửa vời, bởi vì thực ra thảm họa chỉ làhậu quả của tất cả những phương thuốc đã dùng

Những người có trách nhiệm, chính trị gia và nhàkinh doanh, hằng ngày đã hành động để tăng thêm mối họa,nhưng họ không muốn hiểu lí do chính yếu đã dấn thân họvào bước nguy nan Guồng máy nhà nước vĩ đại, hành chính,kinh tế, cảnh sát và quân sự đã nuốt chửng con người bé nhỏ,

dù họ là nạn nhân, dù họ bất mãn hay họ nổi loại, họ cũngkhông thể nghĩ rằng sự Tri thức lại có thể cứu vãn con người.Nhưng họ muốn một tác động tập thể, họ làm như hành động

áy sẽ có hiệu lực hơn một biện pháp nửa vời, chính vì thế mà

họ chứng minh rằng họ không ý thức được thực trạng toànthể toàn diện Một nhóm người hay một đoàn thể không baogiờ có tính cách toàn thể toàn diện Chỉ có cá nhân hay toànthể nhân loại là đại diện cho cái gì phổ quát Một đoàn thểkhông có suy xét, họ ở dưới mức Tri thức, họ là sự ngu muội,

sự vô trách nhiệm có tổ chức, tác động của đoàn thể chỉ làtác động thoái hóa Trái lại, cá nhân có đầy đủ ý thức, cánhân sẽ là người sáng tạo Sáng tạo là nhìn sự vật ở đúng tầm

đúng mức với tinh thần mới mẻ và sáng sủa Khi một nềnvăn minh bước vào con đường tự tận, người ta dùng đủ mọicách để bóp nghẹt mọi cải cách tinh thần Đến lúc ấy thìngười thông đạt chỉ còn cách quay lưng lại.

Cho đến ngày nay, việc suy tầm giá trị nền tảng đờisống còn là một vấn đề chí hướng Phần lớn những ngườisống trong một nền văn minh tôn giáo như Bà la môn giáo,Phật giáo, Công giáo… có điều kiện trí óc và tâm thần đểđươc tương đối yên ổn Cơ năng sáng tạo của con người bịphá hủy, con người không chới với giữa dòng không tìm thấy

lẽ sống như con người sống trong thời đại của chúng ta Bởithế cho nên thời trước hiếm có người thấy cần phải phá bỏđiều kiện duy trì một tiềm thức tập thể đặc biệt để tìm giá trịnhân văn siêu việt và độc đáo Nhưng ngày nay ai cũng phảinhận thấy tình trạng tiêu hủy tự do- cái tự do sáng tạo màcon người tự nhiên có- xưa kia chỉ có một thiểu số người ưu

tú biết được tình trạng ấy Hoàn cảnh sống thêm lâm nguy

Kĩ thuật hành chính, cảnh sát vô danh và vô trách nhiệm ápdụng khắp toàn cầu đã bao vây chúng ta một mạng lưới đầyphạm trù, đã giết chết con người sáng tạo trong chúng ta, vàrồi sẽ giết chết chúng ta thật sự Sự kiện ấy hiển nhiên Ýthức được tự do, hiểu được tự do có nội dung như thế nàokhông còn là vấn đề chí hướng mà là vấn đề sinh tử củachúng ta Mặc dù vận mệnh của nhân loại sẽ ra sao, nhân loại

sẽ sống sót hay tự tận, nỗ lực của chúng ta phải nhắm vàonhu cầu khẩn cấp là ý thức được tự do Đã đến lúc chúng taphải đập tan những mắt lưới kiềm tỏa của một thế giới mà

ề

những giá trị mệnh danh là giá trị văn minh quay trở về pháhoại văn minh.

Chúng ta sẽ nhận thấy cũng như Krishnamurti rằngđạp đổ những thành trì ấy không phải dễ, bởi vì tư tưởng củachúng ta đã quen tác động cách nào để tự túc tự mãn với lí lẽcủa nó Lí trí của chúng ta là lí trí của con người bất di bấtdịch trong chúng ta; nhưng bản chất của con người là biếndịch, chúng ta biến đổi theo thời gian, chính vì vậy mà lí trí

ấy chỉ là sản phẩm của một cách suy luận máy móc Conngười đã tâng bốc một phát kiến lên hàng một chân lí rồi tìm

đủ mọi cách để minh chứng, nhất là dùng đến thần học Tậtxấu đã có từ thưở con người biết cóp nhặt nhiều xảo thuậtcủa ngôn ngữ, như vậy chúng ta phải tẩy não một cách sâurộng nếu chúng ta muốn thấy lại bộ mặt chân xác của chúng

ta Đối với Krishnamurti thì chân lí ấy chính là thấy lại chântướng của mình Chúng ta không cần đi đâu xa Trong cuộcsống hằng ngày, chúng ta biết được việc đời đã khơi động cái

gì trong lương tâm ta vào một lúc nào đó, như thế là tri thứctoàn diện, vô biên và phi thời gian tính

Chân lí đơn giản nhưng đa diện một cách bi thảm.Chúng ta có thể nói rằng chúng ta không đồng ý với kháiniệm “biết mình” của Krishnamurti chăng? Không muốn biếtmình chăng? Nhưng chính vì chúng ta tán đồng ông mà cóđiều không rõ nghĩa cho lắm Chữ “Tự Tri” đã được nhắc đinhắc lại nhiều lần qua các thế hệ Bề ngoài nó không có gì làmới mẻ, thậm chí phần nhiều người đàm luận vớiKrishnamurti khó mà hiểu được tại sao “Tự Tri” lại có thể làchìa khóa của mọi vấn đề Đó chỉ là điểm không rõ nghĩa, vì

Krishnamurti không nói rằng người ta tự biết mình thì hay,ông cũng không nói rằng “Tự Tri” là cái gì đáng mongmuốn Ông không muốn đưa vào đời sống nầy một triết líkhả dĩ điểm tô, bình ổn và vỗ về đời sống của chúng ta Theoông thì biết mình là hành động trực tiếp, mạnh mẽ, cụ thể,hành động duy nhất giúp chúng ta tránh khỏi tình trạng mơ

hồ hỗn độn Biết mình lúc khẩn cấp, thiết thực như nhẩy vàoxuồng cứu nạn nhân lúc tàu đắm.Do đó chúng ta nhận thấy

sự hiểu nhầm sẽ tai hại đến thế nào

Những người có cảm tưởng về một cuộc khủnghoảng hoàn toàn của nhân loại hẳn là không nhận thấy tầmquan trọng toàn thể toàn diện của khái niệm “Tự Tri” Mớiđầu họ chưa chấp nhận, họ không muốn phán đoán vội Hoan

hô khái niệm “Tự Tri” như một thực thể triết lí theo cách cụccủa người làm ra vẻ trí thức thì thật là lầm lẫn tai hại Bởi vìnếu giá trị đó là giá trị tuyệt đối thì nó sẽ tác động đến chúng

ta theo một chiều phá hoại, nó làm tan rã thực thể của chúng

ta Chúng ta không còn biết chúng ta là ai, cũng không cònbiết chúng ta là cái gì Nói đến toàn thể, đến tuyệt đối là nóiđến sự tự vẫn tâm lí Những danh từ cực đoan màKrishnamurti đã miễn cưỡng mà dùng đến phải được chúng

ta chấp nhận với thực chất của chúng, với tất cả ý nghĩachúng phải có

Những ý nghĩa đó rất sâu xa và rộng rãi Chúng taphải lãnh hội ý nghĩa đó trong sự tĩnh tâm theo dõi tiến trìnhnội tâm của ta với tinh thần an nhiên tự tại Lúc đó, lúc đãtĩnh lại cái “Tự Tri” của ta sẽ bừng sáng với thanh khí vi diệucủa riêng ta Trước hết nó bộc lộ cái gì chỉ riêng ta biết,

ế

ngoài ra không ai biết được Bởi vì mỗi người chúng ta tíchlũy cả một quá khứ nhân loại cho nên nếu chúng ta hiểu biếtthế giới nội tâm của chúng ta là chúng ta đã khám phá ra đạo

lí, ra Tri Thức Nếu hai sự kiện ấy không làm cho chúng tangại ngùng, nếu chúng ta suy tư cho đến nơi đến chốn, nếuchúng ta để cho chúng tái tạo chúng ta, chúng ta sẽ biết rằnglương tâm của chúng ta là công cụ duy nhất để nội quan hiệntượng sinh sống mà chính chúng ta là đại diện Nếu chúng tamuốn khám phá ra bí mật của kiếp người thì chúng ta phảithăm dò, phải thám hiểm nó từ ngay trong nội tâm của chúng

ta Lương tâm của chúng ta, không thể quan sát một ngườikhác mà biết được họ có liên lạc như thế nào với lương tâmcủa họ và với thiên nhiên Mỗi người chúng ta há không phải

là kết quả của toàn thể sự tiến hóa qua toàn thể kì gian haysao? Chúng ta vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của chínhchúng ta Đời sống trong chúng ta là đời sống hiện tại vàhoạt động Đời sống đó là nguyên nhân của tất cả quá khứcủa nó Và quá khứ đó với sự tích lũy những vật lộn, phảnứng, thích ứng, vô tâm, ý thức, sinh tử, thắng bại, quá khứ đónếu lúc này ta tri giác được thì nó sẽ là nguyên nhân của hiệntại Và khi nó hoạt động trong khuôn khổ hiện tại thì nókhông còn là quá khứ, nó trở thành nguyên nhân và hậu quảcủa chính nó Nguyên nhân bí hiểm nào, thị dục huyền bí nào

đã đưa bản thể của chúng ta đến chỗ đồng nhất hóa với sựkiện “tôi là” thế này, “tôi là” thế kia?

Nếu lúc này có sự đồng nhất hóa thì chỉ tại lúc này

có mặt nguyên nhân đồng nhất hóa chứ không phải tại cónhững yếu tố đồng nhất hóa, vì những yếu tố ấy thuộc về quá

khứ Chính nguyên nhân ấy là cái gì sống và hiện diện Hơnthế: nguyên nhân ấy chính là đời sống Chính nguyên nhân

ấy khơi động hồi tưởng, đem lại cho hồi tưởng một vẻ sống,nếu nó dẹp bỏ hồi tưởng đi tức là nó tiêu hủy hồi tưởng.Nguyên nhân ấy là biến dịch hay là bản thể, là cái trở thànhhay là cái viên thành? Hay là cả hai? Biến dịch và bản thể

đã bí mật thông đồng với nhau thế nào để đánh lạc hướnglương tâm và làm cho lương tâm mất hướng?

Những ý tưởng ấy và nhiều ý tưởng khác xuất hiệntrong lúc suy tư đặt cho ta những câu hỏi gay go, tư tưởngcủa chúng ta không biết trả lời ra sao, tư tưởng bị dồn vàochân tường cho nên tìm cách né tránh: những ý tưởng ấy mởđường đến tri thức theo chiều tu dưỡng tâm tính con ngườivới điều kiện chúng ta không cho là một tác động lí trí Quảvậy, lương tâm của chúng ta không phải chỉ là tư tưởng Có

lẽ chúng ta sẽ hiểu ngay rằng trong số những yếu tố củalương tâm, tư tưởng là yếu tố đứng xa lương tâm hơn cả.Xúc động, tình cảm, cảm giác, tri giác, mộng mị và tất cảnhững yếu tố tiềm thức và vô thức mới đúng là yếu tố thực

sự của chúng ta, chứ còn ý tưởng và khái niệm_hay ý chỉ là những yếu tố mà chúng ta điều động ở ngoại vi.Krishnamurti nhắm vào sự tự tri, ông đưa chúng ta đến mộtlãnh vực không còn danh từ nữa, tư tưởng trở thành yên lặng.Tuy nhiên, song song với loại tư tưởng ấy, người ta cần phảităng cường một hình thức tư tưởng nhắm vào sự nhận địnhmãnh liệt, cẩn trọng, vô tư, vô vị lợi và chất phác, khôngkhác nào một người coi kho chăm lo ghi vào sổ việc xuấtnhập kho hàng Nhưng sự sốt sắng của y sẽ vô ích nếu y chỉ

mất thì giờ chú ý đến sự vật với tư cách là sự vật, chỉ đem raphê bình, bàn bạc Điểm quan trọng nhất là ghi nhận Nếu y

lơ đễnh thì không ghi nhận được hoạt động đó Hằng ngàybiết bao nhiêu sự việc xảy ra trong người chúng ta bất cứ lúcnào, trong mỗi giây đồng hồ chúng ta tác động và phản độngtrong tất cả mọi cơ năng của chúng ta Nhưng kì dị thay,chúng ta không chú trọng đến thể tính đã kết tinh được đờisống trên trái đất này Nếu chúng ta chú trọng đến thể tính thìhẳn là chúng ta biết nó thế nào

Tác động tri thức là tác động nhận định, bởi vậy nó

là tác động trực tiếp, nhưng rất khó thực hiện, bởi vì đứng vềphương diện nào chúng ta cũng vấp phải tập thể mà khôngđạt được con người Những vấn đề gay cấn nhất, những thảmkịch đau đớn nhất phải chăng là thảm kịch gây nên vì mộtvài cách rung cảm, suy tưởng và xử sự chung cho một quốcgia, một đoàn thể, nghề nghiệp hay một giai cấp? Phải chăng

vì chúng ta đồng nhất hoá mình với một vài cách xử sự lưutruyền hay chung cho tập thể mà chúng ta đã gây ra phần lớnnhững thảm kịch gia đình của chúng ta? Điều ấy đúng quá,chúng ta đã quen xử sự như thế cho nên có những thảm kịchgây ra vì phong tục tập quán xa lạ với chúng ta, chúng ta cho

là quái dị Nếu chúng ta chỉ biết tự tôn thờ mình, thì khichúng ta phải giải quyết vấn đề đặt ra vì sự tôn thờ ấy đốidiện với vấn đề dìu dắt linh hồn, chúng ta những muốn lấyđộc trị độc Trái lại nếu chúng ta chấp nhận sự tự tri là mộtgiá trị, nghĩa là chỉ có ta biết mình ta, ngoài ra không ai biếtđược thì chúng ta sẽ bác bỏ tất cả tin tưởng, truyền tục, kinhthánh, thần thư của Đông phương cũng như Tây phương, ý

niệm về con người và cuộc đời, quan niệm triết lí, ý thức hệ,đến cả đường lối suy tưởng nữa Quả vậy, chỉ có một tâmhồn mới mẻ, giản dị, hồn nhiên theo đúng nghĩa của nhữngdanh từ ấy là có thể trông thấy cái gì có thực Những điềungười ta dạy bảo chúng ta đều che lấp sự thực.

Thử hỏi ai có thể biết rõ được ý nghĩa thâm sâu củamột sự phản ứng, của một cảm xúc mờ mịt, của những ýnghĩ không hiện rõ rệt, không hiện ra, chính những ý nghĩakhông hiện rõ đó là tinh chất, là thế giới thâm sâu của chúng

ta, đời sống hàng ngày hàng giờ luôn luôn khơi động những

ý nghĩa đó Nếu không phải là chính chúng ta thì ai có thểbiết được thâm tâm của chúng ta? Chúng ta có cần tới sựkhôn ngoan của người xưa để biết trái tim ta khô khan hay tayêu mến chăng?

Như vậy, chúng ta không nên để mình bị lôi cuốnbởi những cái gọi là Thượng đế, Thiện, Tinh Thần hay Vậtchất, Quốc gia hay Quốc Tế, thực ra chỉ là những phóng rọitrừu tượng của sự ngu muội; chúng ta nhận thấy sự biết mình

là biết những liên lạc của mình với đời sống và với mỗingười, vấn đề cá nhân là vấn đề xã hội và ngược lại, vấn đề

xã hội là vấn đề cá nhân

Chúng ta không thể biết mình chúng ta nếu chúng takhông biết qua những liên lạc với đời sống và mọi người.Lập trường của Krishnamurti là chính yếu, lập trường ấydiễn tả đúng tính chất thiết thực của tư tưởng hơn những lậptrường khác Chúng ta không thể quan niệm được một ngườitrong tình trạng sống cô độc không liên lạc gì với ngườikhác Con người chỉ hiện hữu trong phạm vi liên lạc với

người và vật quanh mình Như vậy, nếu chúng ta muốn biết

rõ chúng ta thế nào, chúng ta chỉ có thể biết qua những sựtiếp xúc, những sự trao đổi, nhưng sự xung đột của chúng ta.Nếu chúng ta rút mình vào cô độc với mục đích suy tư vềmình, chúng ta không còn tiếp xúc với những gì khơi động

sự phản ứng của chúng ta và bộc lộ bản chất chân thực củachúng ta Vả chăng sự biệt tích như thế chỉ là hão huyền: sựliên lạc với bên ngoài, dù là liên lạc tối thiểu theo lối sống ẩn

sĩ và nhà tu cũng vẫn có Những liên lạc ấy được lọc qua lớp

vỏ dựng lên theo hình ảnh ngu muội của chúng ta để che chởcho chúng ta Như vậy chúng ta có thể đạt tới sự quân bình,tới sự thư thái, tới sự siêu thoát thần bí, nhưng đó không phải

là tri thức Ông Trời mà chúng ta khám phá ra chỉ là giả tạo.Nếu chúng ta chính là phương tiện để đi tới sự hiểu biết củachúng ta, chúng ta phải luôn luôn qua những thử thách,chúng ta phản ứng trước cuộc đời như thế nào thì chúng taphải thấy rõ chúng ta đúng như vậy Đời sống bất trắc khôngthể dự đoán trước được, đời sống có khuynh hướng huỷ bỏnhững tin tưởng trên đó người ta xây dựng quân bình tâm lí.Người ta trông đợi Ông Trời đem lại cho người ta sự yên ổnnhất, người ta gán cho ông Trời quyền năng cho người tasống vĩnh cữu trong niềm cực lạc Nhưng chúng ta càng tiếntới gần sự yên ổn tâm lí, chúng ta càng kém hiểu biết vềmình Tìm ông Trời, tìm chân lí, là tìm cách không hiểumình nữa Nếu chúng ta chỉ tìm đến sự yên ổn vật chất, sựyên ổn đó có ngày sụp đổ, chúng ta sẽ trở lại sự bất ổn, vớicuộc đời Không ai kém sống bằng những người nấp kíntrong tín lí, trong tín ngưỡng, trong ý thức công bình chính

ề

trực của mình Phàm nhận tội lỗi ít ra cũng có ý thức về hànhđộng, họ hành động chống lại người khác để theo đuổi mụcđích riêng Có lẽ ý thức hành động đó sẽ có ngày đưa họ đến

sự hiểu biết Nhưng người vô tư bảo vệ một lí tưởng, cho sựthành tâm là một đức tính, họ bênh người này chống ngườikhác, đem lại thắng thế cho quan điểm này, đánh bại quanđiểm khác, như vậy họ khác nào một cán bộ cuồng tín baogiờ cũng tìm được lí lẽ để biện minh việc làm gàn rỡ củamình, khác nào một kẻ gây ra hỗn loạn Trong mối liên lạcvới mọi người, họ không có dịp để biết mình, họ tự đồngnhất hoá với quyền lợi của tập thể, họ để hết thì giờ để suyxét, tán thành và bài bác, rốt cuộc họ thấy mình càng hoạtđộng mạnh thì họ càng không thấy mình gây ra hỗn loạn.Chúng ta có thể tự hỏi tại sao chúng ta khước từ trách nhiệm,

từ khước sự già dặn của tâm lí, thậm chí chúng ta quên rằngbổn phận đầu tiên của chúng ta là tự hiểu mình chứ khôngphải là hành động một cách mù quáng Cho rằng tự tri là mộtphần trừu tượng của triết học không có ích lợi gì là tự thúrằng mình vô trách nhiệm Một người làm công sử dụng mộtcái máy hay một khí cụ mà không học được cách sử dụng sẽcảm thấy mình trách nhiệm về sự thất bại của mình Nhưng

vì sai làm chúng ta sử dụng con người chúng ta làm phươngtiện mạnh mẽ nhất, gần tầm quan sát nhất để hoạt động, ấythế mà chúng ta theo tiên thiên rằng chúng ta không thể tự triđược Nhân loại còn ăn rễ sâu xa xuống cái ngu muội và cái

vô thức, thậm chí những người ưu tú nhất cũng bị mê hoặcbởi thành kiến rằng người thường không thể đạt tới tri thứtuyệt đối Người ta tin rằng người ta có linh hồn bất diệt hay

không có linh hồn bất diệt Người ta tin rằng có Đấng TạoHoá hay có sự tiến hoá của một vũ trụ bỗng dưng có đókhông hiểu tại sao Hầu như "tin tưởng" đã có một ý nghĩanào đó rồi Hầu như phủ nhận sự tin tưởng của người khác đã

có một ý nghĩa rồi Rốt cuộc mỗi người tự giam cầm mìnhtrong một thành trì kiên cố giữa cõi huyền bí và hữu hạn,mục tiêu và lí do tồn tại của một thứ trách nhiệm riêng biệt,hẹp hòi và độc hại

Nhận lấy trách nhiệm toàn diện chứ không phảitừng phần là một lí do cần thiết và đầy đủ để chấp nhận sự tựtri làm giá trị duy nhất, cá nhân và tập thể Quy về một mốinhư vậy chúng ta có thể nói rằng không có vấn đề nào có thểgiải quyết trên bình diện riêng biệt của nó, bởi vì giải phápchỉ là giải pháp trong phạm vi nguyên nhân của vận để, giảipháp ở trong vấn đề vì vấn đề là vấn đề riêng biệt Nhưngnếu chúng ta xét toàn thể một con người, nếu chúng ta xétcon người toàn diện, thì chúng ta đã tác động ở ngoài và ởtrên vấn đề

Đời sống kim thời quá ư phức tạp, các chuyên giachia tay nhau nắm giữ từng phần, bởi vậy người thườngkhông thể kiểm soát nổi Thí dụ sự sản xuất và sự phân phối(liên hệ trực tiếp đến mỗi người chúng ta) bao gồm biết baoyếu tố Những yếu tố ấy tuỳ thuộc nhiều ngành nghiên cứu,

sử dụng khoa học kinh tế, xã hội, chính trị, điều động nhâncông và vốn liếng, tổ chức kĩ nghệ, thương mại, canh nông,lịch sử, địa dư, toán học, triết lí…, nói tóm lại, cần đến toàn

bộ kiến thức nhân loại, sự áp dụng lại theo những lí thuyếtmâu thuẫn nhau, chuyên gia không đồng ý với nhau về một

điểm nào, họ chỉ đồng ý với nhau một điểm là không thể sảnxuất và phân phối tài nguyên mà không có xung đột, thậmchí nền tảng chung của mọi hệ thống là vũ lực Dĩ nhiênnhững người không được huấn luyện về những khoa học ấykhông bao giờ hiểu hết kiến thức của các chuyên gia Nhưvậy không bao giờ chúng ta nắm vững được tình trạngchăng? Tình trạng ấy vượt tầm hiểu biết của chúng ta chăng?Chúng ta thử nhìn toàn bộ, nhìn một cách trực tiếp, giản dịvới cặp mắt con người xem sao? Trước hết chúng ta nhậnthấy sản xuất nhiều thì không có gì là khó khăn Nếu nhânloại làm việc đầy đủ năng suất thì chỉ trong vài tuần lễ thựcphẩm nhiều không thể tưởng tượng được Hàng trăm triệungười cần thực phẩm đó sẽ có ngay mà dùng Vậy thì vấn đề

ở đâu? Sản xuất không phải là "vấn đề", vì nếu cứ để sự sảnxuất tiến hành theo phương tiện của nó thì nó sẽ phát triểnkhông có hạn chế Về phương diện tiêu thụ cũng thế Nhưnggiữa sản xuất và tiêu thụ, theo các chuyên gia, có một bứctường bí hiểm không thể vượt qua được Họ không thấyrằng "vấn đề" không giải quyết được chỉ vì không có vấn đề.Các chuyên gia không thể ngờ được rằng "vấn đề" chỉ lànguỵ đề Bởi vậy, họ cố gắng "giải quyết" trên phương diệnriêng biệt của "vấn đề" Nếu họ xem xét tình trạng theo nhỡnquang của thân phận con người trên một hành tình nhỏkhông mong chờ sự cứu giúp của cõi trời nào, hẳn là họ sẽmuốn chung nhau chút tài nguyên của tạo hoá, những danh

từ "giá cả", "mua bán" sẽ hiện ra vẻ ti tiện Quả vậy, khichiến tranh bộc phát thì những danh từ ấy biến mất, hầu nhưkhông có, hầu như biến thành hư không, chưa cấu tạo "Vấn

đề" là ở chỗ đó: mặc dù chuyên gia cố gắng chứng minh,nhưng "vấn đề" không có thực, mà chỉ có giá trị tâm lí.

Như vậy, chúng ta trở lại sự biết mình, sự cần thiếtphải vượt ra ngoài cái khuôn chật hẹp mà chuyên gia đãdùng để đóng khung những vấn đề của chúng ta một cách võđoán Bộ máy kĩ thuật vĩ đại với những bánh xe rắc rối,những khó khăn kinh tế và tài chánh, tất cả chỉ là nhữngmánh lới của người chỉ huy dùng để cấm đoán chúng ta bướcvào chỗ hội họp bí mật của họ Họ trưng ra tài năng hãohuyền của họ để cấm kị hết cái này đến cái khác Còn chúng

ta, vừa dễ tin, vừa tỉnh táo, vừa ráng chịu, vừa chống trả,chúng ta không biết hành động thế nào, hành động từ đâu,chúng ta bị lôi cuốn vào một tiến trình phá hoại Chúng tathiên tả hay thiên hữu, chúng ta nghiêng về Đông phươnghay Tây phương, duy tâm hay duy vật Krishnamurti chứngminh cho chúng ta thấy rằng chúng ta phản ứng trong điềukiện sinh sống của chúng ta, khí giới của chúng ta cũngkhông hơn gì khí giới của đối thủ Nhưng khi chúng ta đãchấp nhận sự tự tri là một giá trị, một thế giới mới sẽ mở racho chúng ta, trong tâm hồn chúng ta không còn sự ngăncách thiếu nhất trí, chúng ta không gặp những khó khăn đủloại, chúng ta hội nhập vào chính chúng ta và vào nhân loạithống nhất

NHÂN VĂN

Tự tri là một sự kiện tuyệt đối, người biết mình sẽphủ nhận những giá trị khác vì biết mình chính là đạt đượccái "thành" của tất cả các giá trị Những giá trị khác phải tanvào trong sự tự tri như hạt thóc gieo xuống đất sẽ biến thái

để thành cây kết quả Toàn bộ những kinh nghiệm của loàingười phải tan vào trong sự tự tri để tạo ra một hành động

sáng tạo có tính cách tự động mạc khải Cái gọi là bước tiến

trong tương lai của nhân loại sẽ vượt khỏi nhu cầu kinhnghiệm và phủ nhận thời gian, theo quan niệm củaKrishnamurti Lương tâm con người phủ nhận cả khái niệm

biến dịch, những lớp đất bồi của tương tâm hốt nhiên được

tri giác mãnh liệt, tự chúng sẽ biến mất Đường lối đi đến sựtri thức theo như người ta hiểu nhằm vào một mục đích, một

sự khắc khổ, một kỉ luật, bởi thế chúng ta có thể mô tả vàtrình bày được Nhưng sự tri giác trực tiếp và tức thời "cáihữu thể" không phải là một đường lối, không phải là cái gì

mô tả được, bởi vậy sự tri thức ấy khó giải thích Sự khó

khăn không phải ở tri thức mà ở những trở ngại chúng ta đưa

ra để chống lại nó Do đó mà có khía cạnh tiêu cực củaKrishnamurti, cạnh khía tiêu cực ấy làm cho những giá trịnguỵ trá quay lại chống nhau Nhưng sự phá huỷ đó chỉ làphá huỷ những bức tường ngăn cản và có khi còn dắt đế sự

tự vẫn tâm lí Nếu người ta tự buộc mình phải phá huỷ thìngười ta đi đến chỗ tự vẫn tâm lí thật Một tín đồ đồng nhấthoá mình với tín ngưỡng, nếu người ta làm cho họ không tinđạo của họ nữa thì không khác nào người ta giết chết họ,nhưng nếu có sự hiểu biết, nếu vừa có có tự tận lẫn tái sinh,người ta sẽ được thanh thoát không còn gì xúc phạm đượcđến người ta nữa Chuốc lấy cái chết để được tái sinh thì thật

là vô ích Dầu sao thì cái chết vẫn chờ đợi ta, tại sao người talại để cho nó phải chờ đợi nếu không phải là tìm cách đánhlừa nó, dùng nó làm lối đi cho quá khứ đã chết có đường kéodài ra thành tương lai, như vậy tương lai chỉ là sự phóng rọicủa quá khứ Tất cả cái gì chúng ta có thể nghĩ tới mới chỉ làquá khứ, quá khứ ấy lại trở thành quá khứ của quá khứ nếuchúng ta nghĩ lại một lần nữa Nhắc lại những khái niệm,biểu thị, tin tưởng, kỉ luật, suy tư, chỉ là bỏ chạy trước cáikhông thể tránh được Nếu quả như vậy thì tại sao chúng talại tìm cách né tránh? Tại sao chúng ta không lần hồi chếttrong sự tái sinh thường xuyên? Muốn cho tâm trí được tươitắn mới mẻ thì chúng ta bóp chết mỗi kinh nghiệm trải quacũng là sự phi thường chăng? Hay là người ta vẫn bất định,người ta không tin nó nuôi dưỡng người ta, thậm chí người tađem xếp cẩn thận vào kho, chất thành đống cồng kềnh, đếnnỗi người ta chỉ còn là một mớ thói quen?

Đón nhận cái chết và đón nhận sự sống không khác

gì nhau Từ chối sự chết tức là từ chối sự sống Sống chết chỉ

là hai mặt của cái gì không có quá khứ, không có tương lai.Nhưng người tin tưởng vật chất hay tinh thần dạy ta rằngkhước từ hiện tại là sửa soạn một đời sống tốt đẹp hơn ở tráiđất này hay ở thế giới bên kia Đối với phái này thì sự giảithoát là giải thoát toàn thể chúng sinh, đối với phái kia là cứurỗi cá nhân Chúng ta theo sở thích, ý muốn, giáo dục,khuynh hướng của chúng ta, nói chung chúng ta theo điềukiện sống của chúng ta, chúng ta đưa một giá trị thực tại vàonhững hệ thống đặc trách sự cứu rỗi linh hồn hay thân xác,làm như những hệ thống ấy hiện hữu một cách khách quan,bên ngoài sự tin tưởng của chúng ta!

Trong lãnh vực ấy, tình trạng hỗn độn của các nhàlãnh đạo tinh thần còn sâu xa hơn của các nhà doanh nghiệp

và chính trị gia, chúng ta để cho họ khai thác vì những lí dosâu xa hơn, bí hiểm hơn Người thiếu cơm ăn tưởng tượng rathiên đàng tương lai bờ xôi ao mật ở ngay trái đất này hay ởthế giới bên kia Mỗi người sáng chế ra một bảng kê điềuthiện theo hình ảnh lộn ngược của đời sống mà họ cho là xấu

xa Sự phủ nhận cái có thật, sự khước từ hiện tại chỉ có thựcnếu ta kể nó là sự phủ nhận, nhưng không có thực nếu ta kể

nó là cuộc đời; bởi vậy, chỉ có sự trốn tránh cuộc đời chứkhông có thiên đàng Sự phủ nhận ấy là phủ nhận trong hiệntại, được gác lại để sau sẽ hay Như vậy cái được tổ chức bởi

hệ thống kinh tế hay tín ngưỡng chính là sự trốn tránh cuộcđời chứ không phải thiên đàng, bởi vì người ta không thể tổchức cái gì không có, nhưng chúng ta dễ tin cái tốt lành

tưởng tượng cho nên chúng ta dễ bị người khác khai thác.Người chịu ách độc tài lại tìm cách độc tài với người khác.Người không chịu uốn nắn tâm trí của mình vào khuôn khổnào đó lại tìm cách đưa ra một khuôn khổ cũng giống nhưkhuôn khổ trước nhưng giống theo kiểu bức ảnh giống tấmphim chụp Toàn bộ những cách chạy theo một mục tiêutưởng tượng như thế được gọi bằng cái tên rất kêu: sự biếndịch, thực ra nó đưa loài người đến chỗ tự sát Vì yêu ma phùchú nào, vì phép thánh thần nào mà chúng ta trao chìa khoá

mở cửa thiên đàng hão huyền ấy cho họ?

Chúng ta đã lầm mà học hệ thống tư tưởng và quanniệm thần học của họ, chứng minh và mạc khải của họ; hiểnnhiên là họ mâu thuẫn nhau, trong phe này cũng như phe kia,chỉ những người muốn để cho họ thuyết phục là bị thuyếtphục mà thôi Chúng ta sẽ thấy có ích lợi hơn nếu chúng tatìm hiểu những lí do làm cho chúng ta chấp nhận hệ thốngnày, theo tín ngưỡng kia Những lí do ấy sẽ bộc lộ cho chúng

ta biết điều kiện tư tưởng của ta, tình cảm của ta Triết gia vàthần học gia đưa ra những biểu thị về con người và vũ trụ,những hệ thống của họ lại uốn nắn họ theo những biểu thị ấy,thậm chí họ không biết rằng những hệ thống aayts do chính

họ lập ra Tư tưởng của con người được trừu tượng hoá cáchnào cũng được Người ta đưa ra những quan niệm gọi là BảnThể, Tuyệt Đối, Vĩnh Cửu… và nhà tư tưởng tưởng tượng rarằng những phóng rọi đảo ngược sự dốt nát của họ là những

sự thật Thực ra nhà tư tưởng không thăm dò những ướcvọng kín đáo Những nguyên nhân không chịu thú nhận của

họ đã làm cho họ tin tưởng hệ thống lập ra, họ thích dốt nát

ồ ồ

và hồ đồ cho được nên thân Tin tưởng của họ, tín ngưỡngcủa họ không phải là tri thức Tri thức là sự tự động mạc khảitiến trình toàn diện của lương tâm; không làm gì có kháiniệm, tín lí hay biểu thị về đời sống Như vậy, triết lí có hạicho tri thức.

Tri thức nghĩa là nhận thấy cái gì hữu thể trong sựvận hành luôn luôn đổi mới trong cuộc đời Như vây là tham

dự vào mọi sự biến đổi, mọi chuyển hoán tinh tế nhất củalương tâm Chính vì thế mà ôm đồm khăn gói tay nải cồngkềnh chỉ có hại Bất cứ yếu tố nào có sẵn trong ý thức đềukìm hãm làm cho nó bất động Ý thức của con người nếugồm nhiều cơ năng nhưng không có điểm làm mốc sẽ thấy rõnhững chỗ kết tinh của trí nhớ làm vướng víu nó Gặp một sựcản trở là ý thức tan biến; làm cho sức sống hừng lên được làđiều đáng mừng cho tri thức Tri thức chính là sự giải toả ấy.Đây không có gì giống một môn bách khoa hay một chủthuyết Tất cả cái gì có thể biết được đều phải nhận thứcđược, đời sống không biết ngày mai nó sẽ thế nào, nhờ sựnhận thức nó mới có thể tồn tại được Bởi thế cho nên tìmhiểu cái bất khả tri theo sự chỉ dẫn của nhà thần học chỉ làmột việc làm phi lí

Trạng thái vô thời gian sáng tác ngẫu phát không cóquá khứ, không có tương lai Chúng ta có thể biết được cuộcsống giải thoát ấy nếu chúng ta giam mình trong nhữngthành trì tâm lí chăng? Chúng ta đã cho rằng không thể biếtđược cái bất khả tri, ấy thế mà chúng ta hăm hở đi tìm cái bấtkhả tri Như vậy, vực thẳm, vô minh của chúng ta tức là cáibất khả tri trong chúng ta, chúng ta muốn đem nó kết hợp với

cái bất khả tri khác là đời sống sáng tạo! Vô minh là khôngbiết rằng mình vô minh, nhưng nguyên nhân ấy có thể biếtđược Khi đã tri giác được nguyên nhân thì người ta khôngcòn vô minh, cái bất khả tri có thể hiện ra thành khả tri Thực

ra, người ta làm cho nó hiện hữu, người ta tạo ra nó

Vô minh đồng nghĩa với kì gian, với sự tồn tục Trigiác được như thế là hành vi của người lớn Từ lúc tuổi thơcho đến lúc chín chắn sung mãn, chúng ta qua đủ mọi giaiđoạn phát triển của lương tâm nhân loại Đến lúc ấy chúng tanhận thức được rằng mỗi chúng ta là kết quả của toàn thể sựtồn tục dòng giống, như vậy lương tâm của chúng ta là mộtvực thẳm của chính nó, bởi vì nó bị giam hãm trong một biếnhành mà người ta không biết rằng có khởi điểm hay không

có khởi điểm Tuy thế nhưng chúng ta cũng tự đồng nhất hoávới sự tồn tục đó suốt từ lúc ra đời đến lúc chết Trong chuỗiThời Gian thăm thẳm mịt mù chúng ta dọn sạch độ một trămnăm quèn đời sống của chúng ta, rồi chúng ta đưa lên hàngmột thực thể và chúng ta tưởng tượng ra đó là sợi dây duynhất và liên tục của ba vạn sáu nghìn ngày cuộn lại như cáivòng đeo tay Chúng ta muốn cho cái tôi của chúng ta có khảnăng biến hình đổi dạng Từ thời thơ ấu đến tuổi thiếu niên,qua tuổi tráng niên, qua tuổi tráng niên rồi đến tuổi lão niên,chúng ta tích luỹ những kinh nghiệm may rủi, chúng ta tiếpxúc với đời sống dưới trăm ngàn cạnh khía, chúng ta thay đổi

ý kiến, quan điểm, chúng ta biến đổi hoàn toàn, thậm chíkhông còn gì là người thưở trước, nhưng chúng ta có cảmtưởng rằng chúng ta vẫn là thực thể ấy, chúng ta chỉ nhưngười bộ hành đã trải qua nhiều bước phiêu lưu Ảo tưởng

ấy, kì gian ấy, chính là hiện thân của sự vô minh bởi vì nó chỉ

có thể là một giai đoạn không đáng kể giữa vực thẳm bí hiểmquá khứ và tương lai Bí mật quá khứ và bí mật tương lai đềuphi lí vì chúng ta không thể nghĩ đến một giải đáp nào, chúng

ta không thể biết nó có chung có thuỷ hay vô chung vô thuỷ.Cái Ngã của chúng ta chỉ là sự nhân cách hoá một cái khôngthể thấu hiểu được, nói khác đi là cái phi lí Cái Ngã muốn tựtạo cho mình một Thực Thể , một Bản Thể, đành phải cờgian bạc lận Cái Ngã ẩn mình vào thế giới trừu tượng tinrằng vĩnh cửu là một kì gian vô tận, đúng ra quan niệm ấy vônghĩa

Sự thật thì cái Ngã rối loạn và bất định, không biếtnguồn gốc, cứu cánh và lí do tồn tại của mình, phải tìm sựkhuây khoả dưới hình thức giải trí hay an toàn Dưới thâmsâu, cái Ngã chỉ là sự rỗng tuyếch thống trị bởi sự tham lam

và sợ sệt với bộ mặt độc ác và mâu thuẫn Sự rỗng tuyếch dễnhận ra khi chúng ta thấy khía cạnh đáng ghét của nó nhưng

nó cũng biết trá hình để tiếp tay cho chúng ta, chúng ta lạikính trọng, tôn sùng nó Nó sẽ nguỵ trang bằng những danh

từ rất kêu, những lí tưởng rất phấn khích để kẻ thù chúng ta

có thể điềm nhiên phá hoại những giá trị cao trọng của chúng

ta cũng như chúng ta có thể điềm nhiên mà phá hoại giá trịcủa họ Đạo lí quan niệm là đối lập với tà tâm cần phải dựavào một hình ảnh, một giáo lí, một cách xét đoán, nghĩa làmột niềm tin vững chắc để con người được an tâm, cả đếnngười anh hùng dấn thân vào cõi chết cũng cần như vậy Sựquên mình, lòng vị tha, sự hi sinh, đều là mưu chước của cái

Ngã dùng để xác định Nếu nó tự biết nó như thế thì nó còn

gì để hi sinh? Không lẽ nó hi sinh cái vô minh?

Chúng ta không cần suy xét nhiều về những giá trịphấn khích nhất, đời sống không phải là do anh hùng haythánh nhân dẫn đạo, có lẽ ta sẽ học hỏi được chút gì nếu tatìm sự tự tri qua cách xét định những người dẫn đạo tâm linh

và thế tục của chúng ta, họ mưu đồ một sự an toàn có hại cho

sự an toàn của chúng ta Chúng ta nên tự hỏi rằng chúng ta

có mắc vào ảo tưởng ấy chăng khi ảo tưởng ấy đi xa chúng tađến nỗi nó theo hình ảnh sự kinh hoàng sợ sệt của chúng ta

mà chế tạo ra những người lãnh đạo

Theo đuổi sự yên ổn tâm lí "chống" cái này,

"chống" cái khác, là tự đặt mình vào một tình trạng biến tháitâm thần và phá hoại sự an toàn tương đối và hợp lí duy nhất

mà chúng ta có thể vươn tới, đó là sự an toàn vì đời sống vậtchất của giống người Đại chúng bị sự tuyên truyền làm chohoảng hốt không còn biết suy nghĩ nữa Về phương diện tâm

lí, quần chúng như miếng bột mềm, dễ bị những lời phỉnhphờ dối trá thô thiển nhào nặn, như có thể xảy ra trong đờisống các đô thị lớn chói lòa ánh sáng và bụi bặm Quầnchúng đô thị trở nên bị nhồi sọ vô cùng, đó chỉ là sự dichuyển những nhu cầu sinh lí bị tước đoạt, thậm chí nhữnggiá trị gọi là tâm linh bị biến đổi thành giá trị cảm giác, ấythế mà người ta còn ngạc nhiên rằng tính vô sĩ trở thành mộttính xấu chung

Trong tình trạng hỗn loạn ấy, sự khẩn thiết là mỗingười phải tự xác định vị trí của mình và ước lượng tầmquan trọng của thái độ mình Nếu không có chút an toàn tâm

lí, nếu sự an toàn ấy chỉ là hình ảnh thực tại lộn ngược, nếuđời sống bất an thì đâu là nền tảng tâm lí của đời sống chúngta? Đối với câu hỏi ấy, đời sống hàng ngày có câu trả lời mộtcách hiểu biết và sát với đời sống, đó là sự tri giác lẽ sốngcủa chúng ta, lẽ sống của sự hiện hữu cá nhân của chúng ta.Xác định vị trí của chúng ta, chúng ta xác định vị trí củanhân loại đối với muôn loài sinh sống Từ con côn trùng chođến người, sự hiện hữu cá nhân có một mục đích phi ý thứchay có liên tiếp những mục đích ý thức được Nếu chúng tachế tạo ra những mục đích hạn chế thì dĩ nhiên những mụcđích ấy không phải là toàn thể lẽ sống của chúng ta và chỉ cóchỗ trong cái "trở thành" Nhưng nếu chúng ta đặt lẽ sốngvào cái trở thành thì chúng ta phủ nhận lẽ sống Xét cho kĩthì không có sự biện minh nào cho cái trở thành là có giá trị

cả Khất lần đến ngày mai mới biết đến sự thật là tưởngtượng ra rằng trong chuỗi dài những con số sẽ có một con sốbất thình lình nhẩy vọt đến vô cực Thực ra con người làđiểm gặp gỡ của trở thành và hiện hữu, hay đúng hơn, làđiểm tranh chấp của trở thành và hiện hữu, bởi vì hai cáikhông thể dung hòa được với nhau, nếu con người hiện hữuthì phải ngưng trở thành

Con người cô lập trong ý thức cá nhân của mình làtổng số những sự giải phóng lần hồi qua sự tiến hóa củamuôn loài đưa đến loài người Trong sự tiến hoá áy loài vậtngừng lại ở giữa đường, chỉ thích ứng một cách máy móc

Có sự tranh chấp liên tục giữa sự thích ứng và khả năng thíchứng, giữa nhu cầu sinh sống trong hoàn cảnh sống và nhucầu vượt qua những đảo lộn của hoàn cảnh sống Hoàn cảnh

gồm cả thiên nhiên lẫn xã hội Xã hội càng ổn định (như kiểu

xã hội của côn trùng), cá nhân càng bị dồn vào tình trạng mộtyếu tố chỉ có chức vụ làm cho chạy guồng máy xã hội Việc

ấy đã hiển nhiên trong xã hội loài mối và rõ rệt trong các giaicấp xã hội kết tinh Bây giờ nếu có sự đảo lộn thì cá nhân bịlên án, địa vị yên ổn của họ bị lung lay, xã hội sụp đổ vì cácchức vụ trong xã hội bị chuyên môn hoá quá mức

Từ loài vật đến loài người đã có sự gián đoạn,người khác giống vật về bản năng tích luỹ trong quá khứ.Loài côn trùng sinh ra đã biết sử dụng đủ bản năng một cáchtuyệt vời; nhưng đứa trẻ bị tê liệt vì không sử dụng được bảnnăng, nó không thể sống một mình được Con người sinh rachỉ mang theo có sự thất bại ấy, và chính sự thất bại ấy đemlại cho họ khả năng ứng phó với hoàn cảnh, họ có thể biếnđổi mãi Nhưng chính mục đích kì lạ ấy lại là một sự mâuthuẫn sống động Quả vậy, sự thích ứng bị khả năng thíchứng đánh bại, nhưng thực ra khả năng thích ứng tự nó khônghiện hữu; nó chỉ là sự gián đoạn thường xuyên những sựthích ứng cần thiết để con người sinh sống Thực ra cùngmột lúc có cả hai hiện tượng: sự thích ứng và khả năng thíchứng Đó là sự vận hành Nhưng khi còn là cái bào thai đứatrẻ phải hư không hoá sự vận hành đó Đó là một kết hợpsinh lí rất bén nhạy, con người phản ứng trước ngoại giới sẽ

in hình sống động vào tâm khảm, kết hợp sinh lí trở thànhkết hợp tâm thần sinh lí, sự phối hợp các phản ứng sẽ tạo ranhững hành động máy móc nhờ có trí nhớ ghi vào khắp nơi

Sự tích luỹ kinh nghiệm vì bám riết lấy đời sống như thể có

khuynh hướng gây ra nọa tính của đời sống, người ta trở nên

nọa tính vì hiện tượng đồng nhất hoá, hiện tượng đồng nhấthoá đó là cái ngã Như vậy cái Ngã chỉ là hiện thân của sựmâu thuẫn, cái Ngã chỉ là sự ngưng trệ nhất thời của sự vậnhành, sự vận hành đó chính là dòng sống Kiếp người thốngkhổ vì muốn giữ mãi tình trạng khốn quẩn đó tuy có bài họccủa cuộc đời dạy ta rằng tất cả đều vô thường Hẳn là toànthể cái gì hiện hữu cũng có thường xuyên, nhưng sự hiện hữu

thường xuyên đó chống lại cái thường trụ Lương tâm cá

nhân là một giai đoạn mà người ta nhận thức được cái bấtkhả tri không tiêu huỷ được Chính ở vị trí ấy màKrishnamurti muốn can thiệp để làm cho lương tâm cá nhân

bỏ khuynh hướng đồng nhất hoá, tri giác được chân tướngcủa mình, biết mình và huỷ mình đi để cái bất khả tri có thể

lộ diện

Đứng về phương diện sinh vật học thì hầu như sựtiến hoá của muôn loài đến loài người là giai đoạn chót, loàingười có kĩ thuật đã biết làm chủ thiên nhiên, tự đặt mìnhvào kỉ luật để bảo toàn đời sống của giống nòi Về phươngdiện tâm lí thì không phải như vậy, người ta có thể giải thíchtình trạng khủng hoảng của nhân loại ngày nay như sau: cuộcđấu tranh cho tiến hoá của muôn loài tiếp diễn trên bình diệntâm lí, thực vậy, Krishnamurti muốn phát động một cuộchoán cải bất thần, một cuộc hoán cải nhẩy vọt khi ông tuyên

bố rằng con người bình thường, đúng nghĩa là con người,không có ngã Những người cô lập trong lương tâm cá nhâncủa mình đều sống trong tình trạng nguy nan, tình trạng tạm

bợ, nói đúng ra họ mới là tiền nhân loại, xét một cách vô tưthì họ không có sinh lực Nhận định như thế thì Krishnamurti

ầ

không phải là ông thầy dạy đời, ông chỉ là một sự hiện diện.Ông xây dựng cái đơn nhất và cái bình thường, nhưng cáchxây dựng của ông không thể mô tả được Chính ông là cái gì

mà ông nói: khó lòng mà tìm được ở ông cái gì vô ngã, sự kìdiệu đó làm kinh ngạc chúng ta vì chúng ta không kinh ngạcchút nào Sự hiện diện ấy không thấy được, không thể địnhnghĩa được, đối với chúng ta, nó là nét giản lược nhất của sựtổng hợp cá nhân chúng ta Kết quả sự tìm tòi của chúng ta ởgần chúng ta hơn sự dọ dẫm của chúng ta Chúng ta sẽ loại

bỏ được những cuộc dọ dẫm một cách tự nhiên và bất thầnkhi chúng ta tự thực hiện So với Krishnamurti thì chúng tachỉ là một thứ tiền nhân loại chưa tiến được tới trình độ nhânvăn Những tranh chấp, đau khổ và ước vọng của chúng ta đểtìm đường giải thoát đã báo trước và sửa soạn con ngườinhân văn So với chúng ta thì ông là người báo trước một conngười nhân văn Nếu hiểu chữ báo trước theo hai nghĩa ấy thìkhông làm gì còn sự trở thành Đã có sự tiếp diễn

Chúng ta không thể chứng minh sự kết hợp ấy bằngcách nào khác cách nghiên cứu sự cách biệt giả tạo mà chúng

ta tạo ra trong mình chúng ta Không có cách học hỏi nàolàm cho chúng ta biết được tình trạng ấy, bởi vì chủ thuyếtnào cũng đòi hỏi chúng ta vượt một khoảng cách không có:tai hại hơn, họ còn muốn cho khoảng cách ấy không thể vượtqua được, dưới này là thế nhân, trên kia là thiên thần Tráilại, Krishnamurti ngay từ khi tuyên bố mình tự thực hiệnđược mình đã không ngừng nhắc lại rằng ai cũng có thể tựthực hiện được một cách hoàn toàn như vậy, ông cả quyếtrằng người nào được giải thoát cũng được được chân lí như

một Ki-tô hay một Thích Ca, sự giải thoát không dành riêngcho một thiểu số người có tu luyện hay một số siêu nhân, aicũng có thể đạt được; sau này ông khước từ cả lí luận suy lí,

bẻ gẫy luật nhân quả, công kích hành vi tác động quần chúngcăn cứ vào một ý thức hệ, ông cho rằng cách mạng và cảicách chỉ có tính cách thoái hoá Mặc dầu người ta muốn cóthời gian để tìm hiểu, để chấp nhận một thông điệp hầu như

ở trên trình độ tiến hoá của con người, ông cương quyết phủnhận tiến hoá, kì gian và biến dịch Tính cách quyết liệt ấy,

đó là nền tảng và yếu tính của chân lí Mặc dầu người ta cốgắng dung hoà Krishnamurti với một mục đích theo đuổi, vớimột cuộc tìm tòi, với một cuộc khổ tu, tóm lại là một lí tưởngcủa phàm nhân hay một sự toàn thiện của thần linh, lí lẽ viện

ra cũng chỉ có nghĩa là khước từ chân lí

Như vậy, Krishnamurti chủ trương sự hoán cải tâm

lí, ông đề nghị với chúng ta phương pháp ý thức được điềukiện tâm thần của chúng ta, với sự ý thức ấy chúng ta sẽ líhội được điều kiện tâm thần, chúng ta sẽ chú trọng đến nóđúng mức và chúng ta giữ được cái vô tư, cái vô sở cầu, tuy

bị đời sống hàng ngày thôi thúc Sự khó khăn chính là chúng

ta tự đồng nhất hoá với những điều kiện ấy, thậm chí chúng

là chúng ta, chúng là cái tôi của chúng ta, thậm chí chúngkhông cho chúng ta biết được ý nghĩa của chúng, bởi vìchúng ta không thể tự mình quan sát mình nếu không tạo ramột người quan sát khác, và cứ theo cách ấy tạo thêm mãitheo phương sách quen dùng của siêu hình học Không phảibằng cách ấy mà người ta loại bỏ được cái vòng luẩn quẩnxấu xa của cái Ngã, sự phân tích chỉ tăng cường sức kiềm toả

của vòng luẩn quẩn Nhưng nếu người ta muốn lãnh hộiđược điều cần thiết, được hiện tại, được con người vô thờigian, không quá khứ, không tương lai, con người sẽ ngạcnhiên mà nhận thấy ngay rằng cái Ngã của chúng ta và hiệntại không bao giờ gặp gỡ nhau Cái Ngã chúng ta thu thậpnhững yếu tố của quá khứ để sử dụng, nó đem phóng vàotương lai để tạo ra những hình ảnh, những đối tượng thị dụccủa chúng ta Mơ mộng nhục thể hay tâm linh, mục đích cóthực hay tưởng tượng, chỉ là những mưu chước để gây chochúng ta cảm tưởng rằng có cái gì tồn tại trong thời gian.Nhưng nếu bất thần sự sáng suốt của chúng ta soi thấukhoảnh khắc sống động ấy thì sự điên đảo sẽ tan biến, thaythế vào chỗ ấy sẽ là một thứ nhẹ nhàng, một sự giải thoát,một sự an nhiên tự tại không thể diễn tả được.

Hẳn là mơ mộng, lợi danh và thị dục chưa thoả sẽ

có lúc trở lại vì thói quen, lười biếng suy nghĩ và tật xấu.Một phút giác ngộ có thể xua đuổi được chúng nhưng rồichúng trở lại với đôi chút thay đổi Khi thăng khi giáng, việcđời quấy rầy chúng ta lâu, nhất là khi tuổi đời đã uốn nắn vàkết tinh chúng ta Nội tâm chúng ta có thể thay đổi từ phútnày sang phút khác, nhưng có lẽ chúng ta phải nhiều nhẫnnại kiên trì mới đem lại được trật tự trong mọi lãnh vực tâmthần và thể chất Krishnamurti hiểu điều ấy lắm cho nên ôngkhông muốn đưa ra phép lạ Trạng thái tri thức là sự suy tưthường xuyên, là sự chủ ý phân biệt chân ngụy Phân địnhđược chân ngụy là ngộ đạo bất cứ lúc nào

Sự tri giác hiện tại rất có hiệu lực đối với chúng ta

vì nó tác động đến mọi tầng lớp của lương tâm, nó thấu suốt

những bức tường ngăn cách lương tâm thành lớp trên lớpdưới Những sự ngăn cách ấy chính là cái ngã, chúng ta trigiác sự ngăn cách ấy như một thực thể Gặp lúc thuận tiện nóđoạt lấy sức lực của ta và tước đoạt khả năng sáng tạo của ta.Tâm thần ta phân ra từng lớp ngăn cách nhau như vậy là bởi

có tiến trình phát triển của con người từ thưở nhỏ đến tuổilớn khôn Các nhà tâm lí học hiểu rõ lắm, họ nhận thấy cáclớp ngăn cách trong tâm thần khó lòng thông hiểu nhau và sựliên lạc với nhau rất bí hiểm, bởi vậy họ tìm cách phân tíchmật hiệu của biểu tượng và giấc mơ và tìm cách lập lạinguyên nhân quá khứ của những tình trạng dao động ấy Họbình thường hoá sự lưu thông qua các vách tường ngăn cáchnhưng bức tường vẫn còn Như vậy con người có thể đạtđược một toàn bộ những tiến trình đã thống nhất và họ tựđồng nhất hoá với một hình ảnh nhất định của chính mình,cái Ngã của họ được củng cố bởi những luận điệu giải thích

và chứng minh ấy Họ cảm thấy mình đã thích ứng được Sự

lo sợ về mâu thuẫn nội tâm được tạm yên Như vậy sự phântách là một yếu tố làm cho con người thoái lui

Nhưng theo Krishnamurti thì những vách tườngngăn cách ấy đều sống động, nguyên nhân của chúng vẫnhoạt động và ở hiện tại chứ không phải ở quá khứ, và kinhnghiệm đã chứng thực điều ấy Những yếu tố của sự kết tinh

ấy xuất hiện từng thời kì Cái đáng kể là tiến trình kết tinh,

và tiến trình kết tinh thì bất biến nếu không nó đã không cómặt Đi tìm một sự tổn thương trong quá khứ như kiểu khámnghiệm một cái sẹo ở mặt là không kể đến sự kiện sống độngtức là thực thể tâm thần, trong cái thực thể ấy một hậu quả

không ngừng gây ra nguyên nhân vì vô minh, nó là nguyênnhân của chính nó cho đến lúc sự tự tri giác đều tiêu huỷ nó

đi để tái tạo nó

Như ta đã thấy, nhân - quả là sự mâu thuẫn gắn liềnvới sự quân bình nhân vị, đối diện với đời sống phổ quát,nhân vị tự lên án mình để tự xác định Cái Ngã tưởng rằngkhông biết mình bị lên án, nhưng những lớp sâu thì biết lắm

Do đó mà có những hàng rào ngăn cản để chận lấy tin tức,gây rắc rối và xáo trộn Như vậy cái Ngã tạo ra vô minh vớimục đích duy nhất là tự biện hộ Tấn hài kịch chóng xoay rathảm kịch, giấc mơ biến thành cơn mê sảng Cái Ngã là mộttrạng thái ô trọc Ta chỉ cần nhận thấy để chấp nhận vớiKrishnamurti rằng tuy trên thế giới có nhiều tôn giáo nhưngngười bình thường đã từ bỏ cái Ngã Lúc khởi thuỷ conngười ấy là đại diện duy nhất của trạng thái "bình thường"

ấy, điều đó xem ra có vẻ mâu thuẫn nhưng không có gì làquan trọng! Lời nói của Krishnamurti căn cứ vào lương tri vàquan sát Trong phạm vi ấy không có cái gì không thể xemxét và chứng nghiệm được với điều kiện là từ bỏ những líthuyết đã nuôi dưỡng các cuộc tương tranh trên thế giới Áchâu muốn cho cái Ngã là một ảo tưởng và sự hoà động với

vũ trụ là một thực thể Âu châu thích linh hồn bất diệt và mộtÔng Trời nhân cách hoá, ở giữa là một thuyết xã hội họcthực tiễn xây dựng một cái Ngã tập thể bằng cách đoàn ngũhoá xã hội, tâm lí học xoay sở giữa những thành trì kiên cố

ấy Chúng ta muốn có ánh sáng để biết đường đi, chúng takhông cần gì cả Ý tứ của chúng ta quay vào những hiện

ố

tượng của ý thức sẽ lãnh hội được sự thật giản đơn là muốntìm phải biết chỗ mà tìm.

Nói rằng cái Ngã biến mất nghe ra có vẻ kì dị,nhưng sự biến mất cũng là một hiện tượng bình thường như

sự xuất hiện của nó mà chúng ta ai cũng biết từ khi thoátkhỏi tuổi ấu trĩ, từ khi dưới hình thức này hay hình thứckhác, chúng ta có một cảm tưởng kì lạ về chân tướng củachúng ta giữa lúc cái Ngã kết tinh Cảm tưởng cảm phục lẫn

lo ngại mà chúng ta thấy có khi xuất hiện kèm theo nhữngcâu hỏi có vẻ ngây ngô rằng do sự trùng phùng nào chúng talại là chúng ta, cha mẹ chúng ta lại là cha mẹ chúng ta, thếgian là thế gian chứ không phải cái gì khác, chúng ta nhữngmuốn quên đi, chúng ta được khuyến khích bởi cuộc sống có

tổ chức ở quanh mình ta, chúng ta bị thúc dục bởi cái Ngãchỉ muốn dập tắt vùi sâu một tri giác nguy hiểm cho nó đangtìm cách xuất lộ Cái gì ta tri giác được tự nhiên trở lại bềmặt và lôi cuốn chúng ta qua một nơi chênh vênh khúckhuỷu nếu chúng ta cứ để nó kéo đi

Chúng ta cũng còn biết những lúc mà ý thức củachúng ta không đạt tới cái Ngã, thí dụ lúc chúng ta ngủ saymới tỉnh, tư tưởng của chúng ta bám lấy một vật, một ýtưởng, cho đến lúc bất thần chúng ta nhận biết chúng ta làchúng ta, chúng ta trở lại hoàn toàn thân phận làm người củachúng ta Một trạng thái luôn luôn ở bên dưới cái Ngã làtrạng thái của người cổ sơ, của người man dã, con ngườichưa được phân hóa cá tính, họ còn lẫn vào với bộ lạc, vớitôn tộc, với cha mẹ, con cái Trái lại, có khi một linh hồnđoàn thể, một tiềm thức tập thể xuất hiện như một cái Ngã,

thí dụ trường hợp một người lính mù quáng, cử chỉ máy mócnhất vẫn tự phụ là mình hơn người, là mình sống theo ýmuốn của mình Như thế cũng đủ hiểu rằng con người chỉ có

ý nghĩ, tình cảm và thái độ rập khuôn theo mọi người sẽ càngthêm cảm tưởng là mình sống với quan điểm riêng của mình.Xét đến sự phi lí ấy chúng ta sẽ thấy cái Ngã của ta bản chất

nó là một sản phẩm của tập thể, thật là một mâu thuẫn danh

từ nếu không phải là mâu thuẫn của cái Ngã

Nhưng chúng ta cũng có lúc sống ở bên trên cáiNgã, những lúc chúng ta yêu mến, chúng ta sống mãnh liệt,chúng ta sáng tác, chúng ta hành động theo trực giác.Đứngtrước những sự nguy hiểm lớn, những vẻ đẹp huy hoàng,chúng ta tập trung mọi năng khiếu của chúng ta, chúng ta trởlại con người toàn diện Trong những lúc ấy, chúng ta đitrước tư tưởng của chúng ta, và, lạ lùng thay, tư tưởng đichậm lại cơ hồ bị ngưng hẳn; cái Ngã đã nhường chỗ chosinh hoạt sáng tạo

Cái Ngã cấu tạo ra văn minh và giá trị của chúng tamới còn ở giai đoạn ấu trị của nhân loại Vượt khỏi nó là tiếnđến sự trưởng thành, sự sung mãn, huyền thoại, tôn giáo,triết lí với đạo lí tích luỹ hàng bao thế kỉ sẽ tiêu tan

Chúng ta có thể quan sát được tất cả những sự kiệnấy

š›

Năm 1948, Krishnamurti đã tuyên bố rằng ôngkhông đọc một cuốn sách triết lí nào, một cuốn thần thư nào.Những điều ông biết, ông biết một cách trực tiếp, như vậyông chứng minh được hiệu năng của sự tự tri Nói đúng ra

ế

không phải ông nói rõ như thế, nhưng qua những cuộc nóichuyện và thảo luận tổ chức tại nhiều nước, ý kiến của ông

tự nhiên xuất hiện tuỳ theo mọi trường hợp khiến cho ôngtiếp xúc được với đủ mọi hạng thính giả, ông trình bày cácsuy tư của ông đúng như thấy nó xuất hiện trong tâm trí ông.Phần nhiều những sách của ông xuất bản chỉ là những tậpbiên bản cuộc thảo luận ghi lại bằng tốc kí, ông đọc qua vàsửa chữa chút ít Bởi vậy cho nên chúng ta không thấy nhữngtác phẩm viết ra như một thiên đại luận Khi chúng tôi viếtnhững dòng này (1950), ông đã hoạt động được một phần tưthế kỉ, tư tưởng của ông đã tiến triển rất nhiều Không cầnnói đến những tác phẩm của ông viết hồi còn nhỏ như "Dướichân thầy" hay những tác phẩm khác người ta viết về ôngnhư "Temple Talk" không có nét gì chung với tư tưởng củaông sau này, chúng ta nhận thấy một cách hiển nhiên rằngnhững lời bàn luận và những tập thơ ra đời sau khi ông tựthực hiện (vào năm ông độ 30 tuổi, năm 1927) đều khôngnên trích dẫn những câu nói của ông nếu người ta muốnthành tâm tìm hiểu bức thông điệp của ông Nhưng nếuchúng ta đặt những tác phẩm đầu tiên ấy vào toàn bộ sựnghiệp của ông thì những tác phẩm cảm kích ấy sẽ giúpchúng ta theo dõi sự tiến triển của một kinh nghiệm đángkính phục

Trong những chương sau chúng tôi sẽ nhắc lạiKrishnamurti từ đầu và theo sát tư tưởng của ông cho đếnthời kì hiện tại Chúng tôi sẽ có dịp khoáng triển thêm nhữngkhái niệm đã cô đọng lại trong vài trang giấy