Một số định hướng cơ bản để vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người toàn diện

Để hiện thực hóa việc đào tạo, phát triển con người toàn diện trong chiến lược con người ở nước ta hiện nay, cần phải tập trung các nguồn lực để phát triển mạnh sự nghiệp giáo dục, đào tạo, giải quyết tốt hơn nữa mối quan hệ giữa dạy ''''chữ'''', dạy ''''nghề'''' với dạy ''''người''''.

MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG CƠ BẢN ĐỂ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI TOÀN DIỆN

ThS Nguyễn Thành Đạo

Khoa Lý luận Chính trị, trường Đại học Xây dựng Miền Trung

Tóm tắt: Để hiện thực hóa việc đào tạo, phát triển con người toàn diện trong chiến lược

con người ở nước ta hiện nay, cần phải tập trung các nguồn lực để phát triển mạnh sự nghiệp giáo dục, đào tạo, giải quyết tốt hơn nữa mối quan hệ giữa dạy ''chữ'', dạy ''nghề'' với dạy ''người'' Có thể nói, đây là biện pháp chủ yếu và có hiệu quả nhất để đào tạo cho đất nước một nguồn nhân lực mới với chất lượng cao, đủ sức đưa dân tộc Việt Nam vững bước tiến vào thế kỷ XXI

Từ khóa: phát triển con người toàn diện

1 Kết hợp chặt chẽ giữa dạy “chữ”, dạy

“nghề” với dạy “người” trong giáo dục,

đào tạo

Thế hệ những người Việt Nam sinh ra

cùng thời với Hồ Chí Minh, được Người đào

tạo, bồi dưỡng về mọi mặt trở thành những

con người mới, đã hoàn thành sứ mệnh vẻ

vang của mình, đưa nước ta từ một nước nô

lệ thành một nước độc lập, tự do, có vị thế

trên thế giới Những thế hệ cách mạng nối

tiếp trong thời đại Hồ Chí Minh được giáo

dục, đào tạo, phát triển một cách toàn diện

cũng tỏ ra xứng đáng với vị trí con người mới

xã hội chủ nghĩa, đã hoàn thành xuất sắc

nhiệm vụ của mình và hiện nay họ đang giữ

vai trò quyết định trong sự nghiệp đổi mới,

đưa nước ta bước vào con đường công nghiệp

hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước

mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Các thế hệ cách mạng nối tiếp liệu có

bảo vệ và phát huy được những thành quả

cách mạng mà các thế hệ cha anh để lại hay

không, điều này không thể xem là việc tất

nhiên hay chắc chắn nếu chúng ta không tiếp

tục sự nghiệp “trồng người”, giáo dục, đào

tạo, phát triển con người theo quan điểm

toàn diện của Hồ Chí Minh

Nghiên cứu quy luật hình thành và phát triển con người mới ở nước ta, chúng ta thấy rõ vai trò vô cùng to lớn của giáo dục, đào tạo Đây là nhân tố cơ bản, tác động mạnh mẽ và có hiệu quả nhất đến sự hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực của con người toàn diện Việt Nam Nó thể hiện sâu sắc tính chủ động của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong sự nghiệp "trồng người", bồi dưỡng các thế hệ cách mạng cho dân tộc Việt Nam

So với các ngành khác, trong lĩnh vực phát triển con người toàn diện, giáo dục, đào tạo có ưu thế hơn, bởi hoạt động của nó liên quan trực tiếp đến sự phát triển mọi mặt của con người, góp phần quyết định hình thành nên các phẩm chất, năng lực của mỗi cá nhân

Vì vậy, để xây dựng và phát triển con người mới ở nước ta hiện nay nhất thiết phải quan tâm đến giáo dục, đào tạo, phải đề ra được nội dung, chương trình giảng dạy và học tập thật sự khoa học, trong đó việc dạy chữ, dạy nghề và dạy người phải được kết hợp chặt chẽ, hài hòa, cân đối Có như vậy chúng ta mới đào tạo được những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa “vừa hồng, vừa chuyên" như Hồ Chí Minh đã từng căn dặn

Con người vừa là khởi nguyên, vừa là

điểm kết thúc đồng thời lại là yếu tố trung

tâm quyết định mọi quá trình xã hội, còn

giáo dục đào tạo là công cụ cơ bản và trực

tiếp nhất để hình thành nên các phẩm chất,

năng lực con người Nhận thức được tầm

quan trọng của giáo dục, đào tạo đối với sự

hưng vong của dân tộc, Đảng Cộng sản Việt

Nam đã xác định: "Giáo dục, đào tạo là quốc

sách hàng đầu" [2, tr 59] của nước ta hiện

nay Trên cơ sở nhận thức đúng đắn đó, Đảng,

Nhà nước và nhân dân ta hết sức quan tâm,

chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục, đào

tạo của nước nhà Nhờ vậy, trên lĩnh vực

trọng yếu này của đất nước, chúng ta đã đạt

được những thành tựu to lớn, phẩm chất, năng

lực mọi mặt của con người Việt Nam có sự

biến đổi ngày càng tốt đẹp hơn

Trong mối quan hệ giữa dạy chữ, dạy

nghề, dạy người, mục đích cuối cùng của hoạt

động giáo dục, đào tạo ở nước ta là phải tạo ra

những con người Việt Nam phát triển về mọi

mặt Đó là những con người đậm đà bản sắc

dân tộc: kiên định bảo vệ nền độc lập dân

tộc, tự hào với truyền thống văn hóa của đất

nước, quê hương, yêu nhân dân, yêu Tổ

quốc, thương đồng bào, sống nhân nghĩa,

thủy chung, có đạo đức cao cả “mình vì mọi

người", hiếu thảo với cha mẹ, tình nghĩa với

bạn bè, đồng chí, luôn tôn trọng và hướng

tới cái thiện, cái tốt, cái đẹp

Đó là những con người biết tiếp thu

tinh hoa văn hóa nhân loại, nhân văn, nhân

ái, hòa bình, hữu nghị, hợp tác; có kiến thức

trình độ khoa học công nghệ, kỹ năng nghề

nghiệp tốt; biết khám phá, sáng tạo; khả

năng tự lập và thích nghi cao, làm việc có

hiệu quả

Đó cũng là con người có lý tưởng sống

đúng đắn: độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã

hội, lập trường giai cấp vững vàng, tinh thần quốc tế trong sáng; có ý thức công dân, sống, làm việc và hành động theo hiến pháp

và pháp luật; có thể lực, sức khỏe dồi dào, biết chăm lo rèn luyện thân thể; quan tâm giữ gìn và bảo vệ môi trường sống

2 Đổi mới quan điểm đánh giá và tiêu chuẩn tuyển chọn, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức

Việc đổi mới quan điểm đánh giá phẩm chất, năng lực, sự phát triển của con người Việt Nam hiện nay để sắp xếp, bố trí công tác cần lưu ý:

- Phải có cái nhìn tổng thể, phải đứng trên quan điểm hệ thống khi xem xét, đánh giá sự phát triển của con người Thực tế cho thấy, con người tồn tại và phát triển bao giờ cũng là sự kết tinh của nhiều nhân tố: thể lực, trí tuệ, lý tưởng, đạo đức, quan niệm sống, trình độ, năng lực thẩm mỹ, là sự phát triển hài hòa, cân đối giữa mặt sinh học và

xã hội Vì vậy, xem xét, đánh giá con người nhất thiết phải chú ý đến tính toàn diện trong

sự phát triển của nó, tìm ra những nhân tố chủ yếu tác động đến sự phát triển của con người Có như vậy mới tránh tình trạng hời hợt, phiến diện hoặc lẫn lộn giữa hình thức với nội dung, hiện tượng với bản chất khi nhìn nhận, đánh giá con người

- Dân chủ, công khai và dựa vào tập thể để đánh giá năng lực, bố trí công tác cho phù hợp là yêu cầu đặc biệt quan trọng, cần phải quán triệt trong việc đổi mới quan điểm đánh giá phẩm chất, năng lực của con người Xem xét, đánh giá quá trình phấn đấu rèn luyện của mỗi con người và những kết quả mà họ đạt được trong quá trình phát triển phẩm chất, năng lực cá nhân là vấn đề phức tạp Mỗi người từ sự hiểu biết, từ mối quan hệ, thái độ, tình cảm với đối tượng

mà có cách nhận xét, đánh giá khác nhau,

thậm chí trái ngược nhau trên cùng một con

người Để tránh tình trạng này, cần phải dân

chủ, công khai khi xem xét tài năng, đạo

đức, nhân cách con người, phải dựa vào tập

thể, phải lấy ý kiến rộng rãi của mọi người,

của các đoàn thể, tổ chức nơi cá nhân đó

sống và làm việc Những nhận xét, đánh giá

của các tầng lớp nhân dân sẽ cho phép chúng

ta tìm ra được kết luận chính xác, phù hợp,

tránh chủ quan, cá nhân chủ nghĩa khi nhìn

nhận, đánh giá trình độ, năng lực của mỗi

thành viên trong cộng đồng

- Nhanh chóng xây dựng những tiêu

chuẩn mới, khoa học làm cơ sở để đánh giá

phẩm chất, năng lực của con người đang là

vấn đề cấp bách trong chiến lược con người

ở nước ta hiện nay

Để đạt được mục tiêu đó, theo tôi cần

phải quán triệt các quan điểm của Đảng, của

Chủ tịch Hồ Chí Minh khi xem xét đánh giá

con người Đây là căn cứ vững chắc nhất để

xây dựng tiêu chuẩn mới cho việc đánh giá

con người, tuyển chọn nhân lực cho các

ngành kinh tế, xã hội và bộ máy quản lý các

cấp ở nước ta

Tiêu chuẩn mới phải bao quát được các

mặt trong chỉnh thể con người, phải thấy

được mối liên hệ, sự tác động qua lại giữa đạo

đức, lý tưởng, quan điểm sống với tài năng,

năng lực, sức khỏe trong việc hình thành nhân

cách con người Tất nhiên, tùy vào điều kiện

cụ thể, có thể nhấn mạnh mặt này hoặc mặt

khác, song đó chỉ là thứ yếu, không nên lạm

dụng Con người dù trong bất kỳ hoàn cảnh

nào đều tồn tại và hoạt động với tư cách là

một thực thể vẹn toàn với những phẩm chất,

đặc trưng riêng của nó Vì thế, tiêu chuẩn mới

cần phải coi trọng cả mặt tài và đức trong đó

đức là gốc, nhưng không được xem nhẹ mặt

tài, phải trân trọng mọi kết quả phấn đấu vươn lên hoàn thiện phẩm chất, năng lực của các cá nhân

Trong giai đoạn hiện nay, tiêu chuẩn

để đánh giá sự phát triển của con người Việt Nam phải được đặt trên nền tảng chất lượng mới, cao hơn Việc xem xét phẩm chất, năng lực của con người Việt Nam cần phải liên hệ chặt chẽ với cách đánh giá chung của các nước trong khu vực và trên thế giới, để thấy được mặt mạnh, mặt yếu, trình độ phát triển

và năng lực của con người Việt Nam, trên cơ

sở đó xác định được tiêu chuẩn phù hợp, không chỉ đánh giá đúng mà còn khuyến khích và tạo điều kiện cho sự phát triển ngày một cao hơn trí tuệ, đạo đức, sức khỏe, trình

độ thẩm mỹ của người Việt Nam Trong tiêu chuẩn mới để đánh giá sự phát triển mọi mặt con người hiện nay, chúng ta nên chú trọng đến cách thức “làm người”, trách nhiệm công dân của các thành viên trong cộng đồng Đây là tiêu chuẩn cơ bản và hiện đại

để đánh giá mức độ phát triển của con người trong thời đại hiện nay Ý thức công dân tốt, trách nhiệm xã hội cao là kết quả tác động của nhiều yếu tố: lý tưởng, quan điểm sống, đạo đức, trí tuệ, lòng nhân ái, tính cộng đồng của con người Xây dựng một xã hội trong đó mỗi người luôn thấy được nghĩa vụ, trách nhiệm đối với công việc chung, mang hết tài năng, sức lực của mình cống hiến cho

sự phát triển đất nước là mục tiêu quan trọng của Đảng và nhân dân ta Muốn đạt tới điều

đó, nhất thiết phải có những con người có lý tưởng, quan điểm sống mới, cao đẹp: mình

vì mọi người; gian khổ đi trước, hưởng thụ

đi sau; luôn hành động vì hạnh phúc của đồng bào, đồng chí như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nêu lên Do đó, trong tiêu chuẩn mới đánh giá sự phát triển của con

người, cần phải đặt lên rất cao vấn đề ý thức

trách nhiệm công dân

Con người Việt Nam đậm đà bản sắc

dân tộc cũng là điều phải đặc biệt chú trọng

trong tiêu chuẩn đánh giá sự phát triển con

người trong thời kỳ đổi mới ở nước ta Coi

trọng những giá trị tốt đẹp trong truyền thống

dân tộc, tiếp thu, kế thừa tinh hoa văn hóa cha

ông để làm phong phú các năng lực của con

người Việt Nam đang là vấn đề lớn của chiến

lược con người, của việc xây dựng và phát

triển con người mới ở nước ta hiện nay Sự

phát triển của con người toàn diện Việt Nam

không chỉ được đo bằng tri thức khoa học

hiện đại, ý thức công dân cao mà còn ở trình

độ hiểu biết, nắm bắt, tiếp thu các giá trị cao

đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc mà

cha ông ta đã tốn bao mồ hôi, xương máu để

tạo dựng nên Trong xu thế hội nhập hiện nay

của thế giới, vấn đề có tính toàn cầu là làm

sao bảo vệ được bản sắc riêng của các dân

tộc, hội nhập thành công về kinh tế nhưng

không bị thôn tính, hòa tan về văn hóa Kinh nghiệm cho thấy, để giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc trong thời đại mới, trước hết phải có những con người biết quý trọng những giá trị văn hóa của dân tộc mình, biết kế thừa, nâng cao và làm tỏa sáng những giá trị đó trong cộng đồng thế giới Từ rất sớm, trong chiến lược con người của Việt Nam, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng việc giáo dục những giá trị truyền thống của dân tộc, của cách mạng cho mọi người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ Đây

là nét đẹp trong tâm hồn, tư tưởng của con người Việt Nam mà chúng ta cần giữ gìn và phát huy Do đó trong tiêu chuẩn đánh giá sự phát triển của con người Việt Nam hiện đại, yếu tố truyền thống cần phải được hết sức coi trọng Đổi mới quan điểm xem xét, đánh giá trình độ phát triển về mọi mặt của con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới là một đòi hỏi bức thiết, mang tính tất yếu khách quan

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Phạm Ngọc Anh 1995 “Nguồn lực con người trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” Nghiên cứu lý luận, tr 13-15

[2] Đảng cộng sản Việt Nam 1996 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội