Đề Án Kiểm Toán.docx

iiNguyễn iiThị iiPhương iiHoa, ii2017: ii“chọn iimẫu iikiểm iitoán iilà iiquá iitrình iichọn iimột iinhóm iicác iiphần iitử iihoặc iiđơn iivị iigọi iilà iimẫu iitừ iimột iitập iihợp iilớ

TRƯỜNG iiĐẠI iiHỌC iiKINH iiTẾ iiQUỐC iiDÂN

_ ii ii _

ĐỀ iiÁN ii

MÔN iiHỌC iiKIỂM iiTOÁN

iiTẠI iiVIỆT iiNAM iiHIỆN iiNAY ii

DANH iiMỤC iiTỪ iiVIẾT iiTẮT

BCTC Báo iicáo iitài iichính

KTV Kiểm iitoán iiviên

KSNB Kiểm iisoát iinội iibộ

TNHH Trách iinhiệm iihữu iihạn

CMA Cumulative iiMonetary iiAmounts

DANH MỤC BẢNG BIỂU

HÌNH 1 1 BẢNG SỐ NGẪU NHIÊN 18

BẢNG 2 1 PHÂN TÍCH BIẾN ĐỘNG CHI PHÍ QUẢN LÝ CÔNG TY XYZ (GLV G443.1) 40 BẢNG 2 2 CÁC SAI SÓT PHÁT HIỆN TỪ CHỌN MẪU ĐỐI VỚI KHOẢN MỤC CHI PHÍ QUẢN LÍ CỦA CÔNG TY XYZ (GLV G444) 43 BẢNG 2 3 HỆ THỐNG CÁC CHỈ TIÊU ĐƯỢC TÍNH VÀ NHẬP VÀO CHƯƠNG TRÌNH CMA CHỌN MẪU KIỂM TRA CHỨNG TỪ NHẬP KHO CÔNG TY XYZ 47

HÌNH 2 1 CHỌN MẪU TRONG GLV C210 KIỂM TRA KSNB CHU TRÌNH MUA HÀNG, PHẢI THU, THU TIỀN CÔNG TY ABC 38 HÌNH 2 2 GLV A710 XÁC ĐỊNH MỨC TRỌNG YẾU CÔNG TY XYZ 45 HÌNH 2 3 GIAO DIỆN CHƯƠNG TRÌNH CHỌN MẪU CMA GIAI ĐOẠN NHẬP LIỆU ĐỐI VỚI KHOẢN MỤC HÀNG TỒN KHO CÔNG TY XYZ 48 HÌNH 2 4 GIAO DIỆN CHƯƠNG TRÌNH CHỌN MẪU CMA GIAI ĐOẠN NHẬP LIỆU ĐỐI VỚI KHOẢN MỤC HÀNG TỒN KHO CÔNG TY XYZ 49

LỜI iiMỞ iiĐẦU

Dù chúng ta luôn nói khả năng và trí tuệ của con người là vô tận, tuy nhiên

đã là con người thì sẽ luôn có một giới hạn nhất định Khả năng của con người để hoàn thành công việc thu được kết quả tốt nhất cũng không phải là vô tận Chúng ta cũng có lúc mệt mỏi, cũng có lúc chịu áp lực Trong bối cảnh xã hội ngày càng phức tạp, nền kinh tế đang trên đà phát triển, con người sẽ bị chi phối bởi không gian, thời gian, chi phí cơ hội, chi phí để thực hiện một việc gì đó Đặc biệt là trong các hoạt động nghiên cứu, điều tra và kiểm tra Do đó, để hạn chế hệ quả của sự giới hạn đem lại, đã ra đời, hình thành một số phương pháp giúp con người vẫn có thể nghiên cứu, kiểm tra trong điều kiện bị giới hạn, nổi bật nhất phải kể đến là phương pháp chọn mẫu.

Chọn iimẫu iilà iimột iiphương iipháp, iikỹ iithuật iivô iicùng iiquan iitrọng, iiđược iiáp iidụng

iikhá iiphổ iibiến iitrên iimọi iilĩnh iivực. iiNhư iiđã iiđề iicập iiở iitrên, iiđiển iihình iitrong iinghiên iicứu

iikhoa iihọc, iiđiều iitra, iikiểm iitra, iikiểm iitoán. iiỞ iicác iihoạt iiđộng iinày iiđều iicó iiđiểm iichung iilà

iiphạm iivi iitổng iithể iikhá iilớn. iiVí iidụ iinhư iicác iinhà iikhoa iihọc iithực iihiện iinghiên iicứu iikhoa

iihọc, iiphạm iivi iicủa iihọ iithường iirộng, iicó iithể iiở iimôi iitrường iivĩ iimô, iimôi iitrường iicấp iiđịa

iiphương iihoặc iicũng iicó iithể iilà iitrung iiương, iirộng iihơn iilà iiquốc iitế. iiKhi iiđó, iicác iinhà iinghiên

iicứu iinày iikhông iithể iikhảo iisát iitrên iitoàn iibộ iitổng iithể iiđược iivì iisố iilượng iicần iinghiên iicứu

iitrải iirộng, iicho iinên iihọ iisẽ iiáp iidụng iichọn iimẫu iimột iisố iiđối iitượng iiđiển iihình, iicố iigắng

iimang iitính iiđại iidiện iiđể iicó iithể iisuy iirộng iicho iitổng iithể. iiHay iiở iilĩnh iivực iimarketing, iicác

iinhà iira iiquyết iiđịnh iikinh iidoanh, iisản iixuất iisẽ iicần iiphải iikhảo iisát iiđược iithị iitrường iiđể iiđảm

iibảo iiđáp iiứng iiđược iinhu iicầu iicủa iingười iitiêu iidùng. iiViệc iikhảo iisát iithị iitrường iibị iiảnh

iihưởng iibởi iithời iigian ii(cần iira iiquyết iiđịnh iiđúng iithời iigian, iikịp iithời), iiphạm iivi iithị iitrường

iilại iirộng iilớn, iido iiđó iichọn iimẫu iiở iiđây iicũng iisẽ iigiúp iiích iicho iihọ iiđảm iibảo iihoàn iithành

iinhiệm iivụ iivới iikết iiquả iithu iiđược iitốt iinhất.

Chọn mẫu không chỉ dùng ở hoạt động nghiên cứu, mà còn, hoạt động kiểm toán với chọn mẫu là một trong các công việc điển hình của kiểm toán viên thường

xuyên thực hiện Đối với mỗi nhóm kiểm toán, mục tiêu họ hướng đến là tính hiệu quả của các hoạt động kiểm toán, chất lượng kiểm toán Mỗi loại hình kiểm toán khác nhau sẽ có mục tiêu khác nhau, kiểm toán tuân thủ hướng đến việc kiểm tra có phù hợp với các nguyên tắc, chuẩn mực, luật pháp, kiểm toán hoạt động hướng tới mục tiêu 3Es, còn ở kiểm toán tài chính, mục tiêu là xác minh các bảng báo cáo tài chính có được trình bày trung thực hợp lý, hợp pháp hay không. iiThời iigian iivà iichi

iiphí iilà iihai iinhân iitố iichủ iiyếu iichi iiphối iiđến iihoạt iiđộng iikiểm iitoán iicủa iicác iikiểm iitoán iiviên.

iiĐể iicó iithể iiđạt iimục iitiêu iikiểm iitoán iitrong iiđiều iikiện iithời iigian iibị iihạn iichế, iinguồn iilực iicon

iingười iicũng iihạn iichế, iivới iichi iiphí iikiểm iitoán iitối iiưu iinhất, iicông iicụ iihữu iihiệu iinhất iiđể iigiải

iiquyết iivấn iiđề iitrên iimà iicác iikiểm iitoán iiviên iithường iisử iidụng iiđó iilà iichọn iimẫu. iiVì iivậy, iicó

iithể iithấy iichọn iimẫu iilà iimột iiphương iipháp, iikỹ iithuật iiquan iitrọng iicủa iikiểm iitoán iiviên. iiCác

iikiểm iitoán iiviên iisẽ iicần iihiểu iirõ iikỹ iithuật iinày iiđể iiáp iidụng iicho iiphù iihợp, iiđảm iibảo iichất

iilượng iikiểm iitoán.

Trong iicác iiloại iihình iikiểm iitoán, iikiểm iitoán iitài iichính iilà iiloại iihình iiphổ iibiến iinhất,

iichiếm iiđa iisố iitrong iihoạt iiđộng iikiểm iitoán. iiĐối iitượng iicủa iikiểm iitoán iitài iichính iilà iicác

iibảng iikhai, iibáo iicáo iitài iichính iicủa iidoanh iinghiệp. iiTrên iiđó, iicác iikiểm iitoán iiviên iisẽ iicần

iiphải iiđi iixác iiminh iitính iitrung iithực iicủa iicác iicon iisố, iichỉ iitiêu iicủa iicác iibảng iikhai iinày Các chỉ tiêu này là kết quả hoạt động của doanh nghiệp trong kỳ kinh doanh của mình,

là kết quả tổng hợp lại từ các nghiệp vụ, giao dịch kinh tế phát sinh của doanh nghiệp Trên thực tế, số lượng các nghiệp vụ của doanh nghiệp thường là không nhỏ, rất nhiều đồng thời cũng xuất hiện các nghiệp vụ kinh tế phức tạp, do đó mà việc kiểm tra tính chính xác của các chỉ tiêu cũng gặp khó khăn, tốn kém nếu như kiểm toán viên phải tiến hành kiểm tra toàn bộ Do vậy, kỹ thuật chọn mẫu được áp dụng triệt để trong các cuộc kiểm toán báo cáo tài chính.

Vậy iinên, iiem iiđã iichọn iiđề iitài ii“Ứng iidụng iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán iibáo iicáo iitài

iichính iitại iiViệt iiNam iihiện iinay” iiđể iicó iithể iihiểu iisâu iihơn iivề iiphương iipháp iinày iitrong iikiểm

iitoán, iitừ iiđó iiứng iidụng iicó iiích iicho iitương iilai iisau iinày, iigiúp iiđảm iibảo iihoàn iithành iikiểm

iitoán iitrong iithời iigian iivà iichi iiphí iitối iiưu iinhất, iithu iithập iiđược iibằng iichứng iicần iithiết.

Đề iitài iicủa iiem iibao iigồm ii3 iichương: ii

Chương ii1: iiLý iiluận iichung iivề iikỹ iithuật iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán iibáo iicáo iitài

iichính ii

Chương ii2: iiThực iitrạng iiviệc iivận iidụng iikỹ iithuật iichọn iimẫu iitrong iiquá iitrình iikiểm

iitoán iibáo iicáo iitài iichính iicủa iicác iicông iity iikiểm iitoán iitại iiViệt iiNam

Chương ii3: iiNhận iixét iivà iikiến iinghị iigiúp iihoàn iithiện, iinâng iicao iikỹ iithuật iichọn

iimẫu iitrong iikiểm iitoán iibáo iicáo iitài iichính

CHƯƠNG ii1: iiLÍ iiLUẬN iiCHUNG iiVỀ iiKĨ iiTHUẬT iiCHỌN iiMẪU iiTRONG iiKIỂM

iiTOÁN iiBÁO iiCÁO iiTÀI iiCHÍNH

1.1 Các iikhái iiniệm iiliên iiquan iiđến iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán

1.1.1 Chọn iimẫu iikiểm iitoán

Chọn mẫu kiểm toán, hiểu đơn giản là lựa chọn một số các khoản mục, số dư một số tài khoản, một số nghiệp vụ, giao dịch xảy ra tại đơn vị trong tổng thể khách thể kiểm toán để kiểm tra, xác minh, rà soát, đối chiếu nhằm phát hiện các sai phạm tồn tại trên các bảng khai tài chính Từ đó thu được kết quả từ mẫu dùng để suy luận cho tổng thể, cơ sở để kiểm toán viên phát hành báo cáo kiểm toán.

Theo iiđịnh iinghĩa iivề iichọn iimẫu iikiểm iitoán iiđược iinhắc iiđến iitrong iichương ii7 iiGiáo

iitrình iiLý iithuyết iikiểm iitoán ii(GS.TS iiNguyễn iiQuang iiQuynh, iiPGS.TS. iiNguyễn iiThị

iiPhương iiHoa, ii2017): ii“chọn iimẫu iikiểm iitoán iilà iiquá iitrình iichọn iimột iinhóm iicác iiphần iitử

iihoặc iiđơn iivị ii(gọi iilà iimẫu) iitừ iimột iitập iihợp iilớn iicác iiphần iitử iihoặc iiđơn iivị ii(gọi iilà iitổng

iithể) iivà iisử iidụng iicác iiđặc iitrưng iicủa iimẫu iiđể iisuy iirộng iicho iiđặc iitrưng iicủa iitoàn iibộ iitổng

iithể.”

Còn iitheo iichuẩn iimực iikiểm iitoán iiquốc iitế iiISA ii530 iivà iichuẩn iimực iikiểm iitoán

iiViệt iiNam iisố ii530 ii(Bộ iitài iichính, ii2012), iichọn iimẫu iikiểm iitoán iiđược iiđịnh iinghĩa iinhư iisau

ii: ii“Lấy iimẫu iikiểm iitoán ii(sau iiđây iigọi iilà ii“lấy iimẫu”): iiLà iiviệc iiáp iidụng iicác iithủ iitục iikiểm

iitoán iitrên iisố iiphần iitử iiít iihơn ii100% iitổng iisố iiphần iitử iicủa iimột iitổng iithể iikiểm iitoán iisao

iicho iitất iicả iicác iiđơn iivị iilấy iimẫu iiđều iicó iicơ iihội iiđược iilựa iichọn iinhằm iicung iicấp iicho iikiểm

iitoán iiviên iicơ iisở iihợp iilý iiđể iiđưa iira iikết iiluận iivề iitoàn iibộ iitổng iithể”

Ngoài iira, iiAICPA- iiviện iikế iitoán iicông iichứng iiHoa iiKỳ iicũng iiđề iicập iiđến iichọn

iimẫu iitrong iiAU-C ii530 iivới iikhái iiniệm iinhư iisau: ii“Chọn iimẫu iikiểm iitoán iilà iiquá iitrình iilựa

iichọn iivà iiđánh iigiá iicác iiphần iitử iivới iisố iilượng iiít iihơn ii100% iitổng iithể iikiểm iitoán iisao iicho

iikiểm iitoán iiviên iimong iiđợi iivề iicác iikhoản iiđược iichọn ii(mẫu) iiđảm iibảo iitính iiđại iidiện iicho

iitổng iithể, iiđể iicung iicấp iicơ iisở iihợp iilý iiđưa iira iikết iiluận iivề iitổng iithể”

"Chọn iimẫu iikiểm iitoán iilà iiáp iidụng iithủ iitục iikiểm iitoán iitrên iinhỏ iihơn ii100 iisố iiđơn

iivị iitrong iitổng iithể iiđể iithu iithập iibằng iichứng iikiểm iitoán iivề iicác iiđặc iitrưng iiriêng iibiệt iicủa

iitổng iithể. iiBằng iiviệc iithực iihiện iicác iithử iinghiệm iitrên iicác iiphần iitử iiđược iichọn, iikiểm iitoán

iiviên iicó iithể iiđưa iira iikết iiluận iivề iicác iisố iidư iihay iicác iinghiệp iivụ iicấu iithành iitổng iithể."

ii(Kiểm iitoán iivà iicác iidịch iivụ iibảo iiđảm iiở iiAustralia- iiAudit iiand iiAssurance iiservices iiin

iiAustralia)

Có thể thấy có nhiều sách, giáo trình chuẩn mực các nước đã đưa ra những định nghĩa cụ thể về chọn mẫu kiểm toán Nói chung lại, chọn mẫu kiểm toán là một phương pháp thể hiện cách lấy được các phần tử ít hơn 100% tổng số mục trong tổng thể các mục được chọn để kiểm toán Đây là một kỹ thuật kiểm toán cung cấp bằng chứng hỗ trợ kiểm toán viên đưa ra ý kiến kiểm toán mà không cần phải kiểm toán từng khoản mục và giao dịch Sau khi chọn được mẫu cần thiết, đảm bảo tính đại diện, kiểm toán áp dụng các thủ tục kiểm toán trên cơ sở mẫu đó để thu thập được bằng chứng, phục vụ cho kết luận kiểm toán, đảm bảo chất lượng kiểm toán

1.1.2 Tổng iithể iikiểm iitoán, iimẫu iikiểm iitoán iivà iicác iikhái iiniệm iiliên iiquan

Khi đề cập đến chọn mẫu kiểm toán, trong các định nghĩa đã nêu ở trên có thể thấy khi chọn mẫu thường phải chú ý mẫu cần mang tính đại diện, đặc trưng Kết luận của mẫu sẽ dùng để kết luận cho toàn bộ tổng thể Để hiểu rõ hơn về tổng thể và mẫu, hãy cùng tìm hiểu ở phần sau đây.

Đầu iitiên, iitổng iithể iicó iithể iihiểu iilà iimột iitập iihợp iimẹ iibao iigồm iinhiều iiphần iitử, iithể

iihiện iicho iitoàn iibộ iiđối iitượng iitrong iiphạm iivi iimình iinghiên iicứu. iiTheo iikhái iiniệm iitrong

iiChuẩn iimực iikiểm iitoán iiViệt iiNam iisố ii530 ii(Bộ iiTài iichính, ii2012): ii“Tổng iithể iilà iitoàn iibộ

iidữ iiliệu iimà iitừ iiđó iikiểm iitoán iiviên iilấy iimẫu iinhằm iirút iira iikết iiluận iivề iitoàn iibộ iidữ iiliệu

iiđó.” ii ii

Khi kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán viên cần đưa ra ý kiến kiểm toán của mình về các thông tin được trình bày trên các bảng khai tài chính xem nó có

trung thực, hợp lý, hợp pháp hay không (mục tiêu chung của kiểm toán) Việc kiểm toán viên đưa ra kết luận về các thông tin tài chính đó chính là đưa ra kết luận về tổng thể Tổng thể của kiểm toán báo cáo tài chính là các thông tin tài chính trên các bảng khai tài chính. iiCác iithông iitin iinày iibắt iinguồn, iitổng iihợp iilại iitừ iicác iinghiệp iivụ, iikinh

iitế iiphát iisinh iitrong iidoanh iinghiệp, iitừ iicác iicông iiviệc iimà iikế iitoán iiviên iilàm, iitừ iicác iiquyết

iiđịnh iibiên iibản iihọp iicủa iidoanh iinghiệp. iiCụ iithể iihơn, iiví iidụ iikhi iikiểm iitoán iikhoản iimục

iiPhải iithu iikhách iihàng, iitổng iithể iicủa iikhoản iimục iinày iilà iitoàn iibộ iicác iigiao iidịch iihình

iithành iinên iicác iikhoản iiphải iithu iicủa iicông iity iinhư iibán iihàng iichưa iithu iitiền, iibán iichịu, iibán

iihàng iiđại iilý iiDo iiđó iicó iithể iithấy iitổng iithể iicủa iikiểm iitoán iitài iichính iikhá iirộng. iiMột iitổng

iithể iicó iithể iibao iigồm iinhiều iitổng iithể iicon, iihoặc iicác iinhóm iitổng iithể.

Cấu thành nên tổng thể được gọi là đơn vị tổng thể Đơn vị tổng thể đơn giản

là mỗi phần tử trong tổng thể đó Lấy lại ví dụ ở trên, tổng thể là các giao dịch của công ty thì đơn vị tổng thể ở đây sẽ là từng giao dịch của công ty.

Nhỏ iihơn iicủa iitổng iithể iilà iimẫu. iiTập iihợp iicác iiphần iitử iiđược iichọn iira iitừ iitổng iithể iilà

iimẫu. iiMỗi iiphần iitử iiđược iichọn iira iiở iitrên iiđược iigọi iilà iiđơn iivị iimẫu. iiCác iiphần iitử iinày iiđược

iichọn iira iitheo iicác iikỹ iithuật, iiphương iipháp iichọn iimẫu iikhác iinhau.

Áp iidụng iitrong iikiểm iitoán, iimẫu iitrong iikiểm iitoán iilà iimột iiphần iidữ iiliệu iiđược iilấy

iira iitừ iitổng iithể, iitrên iimẫu iiđó, iikiểm iitoán iiviên iisẽ iisử iidụng iicác iithủ iitục iikiểm iitoán iiphân

iitích, iiđánh iigiá iichúng iiđể iitừ iiđó iiđưa iira iikết iiluận. iiTrong iichuẩn iimực iiVSA ii530, iiđưa iira

iikhái iiniệm iivề iithuật iingữ iinày iinhư iisau: ii“ iiĐơn iivị iilấy iimẫu iilà iicác iiphần iitử iiriêng iibiệt iicấu

iithành iitổng iithể. ii iiĐơn iivị iilấy iimẫu iicó iithể iilà iiđơn iivị iihiện iivật ii(ví iidụ iicác iiséc iitrong iibảng

iikê iinộp iitiền, iicác iinghiệp iivụ iighi iiCó iitrên iisổ iiphụ iingân iihàng, iihóa iiđơn iibán iihàng iihoặc iisố

iidư iinợ iicác iikhoản iiphải iithu iikhách iihàng) iihoặc iiđơn iivị iitiền iitệ”.

Ví dụ, khi kiểm toán số dư khoản mục Phải trả người bán, kiểm toán viên sẽ kiểm tra, rà soát sổ theo dõi chi tiết khoản mục này- các nhà cung cấp (người bán) của doanh nghiệp Sau đó, kiểm toán viên thực hiện chọn mẫu, lựa chọn ra các nhà cung cấp để gửi thư xác nhận về số dư Thì đơn vị mẫu là một nhà cung cấp, tập

hợp các nhà cung cấp được chọn là mẫu Có thể thấy mỗi phần tử của mẫu đều là một cá thể riêng biệt, khác nhau.

1.1.3 Mẫu iiđại iidiện

Như đã nói đến ở trên, mẫu chọn ra phải đảm bảo là mẫu đại diện thì từ đó kết luận trên mẫu mới có thể dùng để kết luận cho tổng thể Đây là một điều kiện quan trọng để có thể áp dụng chọn mẫu trong kiểm toán Vậy thế nào là mẫu đại diện, làm sao để có thể đảm bảo tính đại diện cho mẫu? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu một cách chi tiết hơn về điều này.

Đầu iitiên iilà iivề iimẫu iiđại iidiện. iiMẫu iiđại iidiện iilà iimẫu iichứa iicác iiphần iitử iithể iihiện

iiđặc iiđiểm iicủa iitoàn iibộ iitổng iithể, iimang iiđầy iiđủ iicác iiđặc iitrưng iicủa iitổng iithể iimà iimẫu

iiđược iichọn iira. iiĐặc iiđiểm iicủa iimẫu iicũng iitương iitự iichính iilà iiđặc iiđiểm iicủa iitổng iithể Một

ví dụ đơn giản, trong các số dư Phải thu khách hàng mà kiểm toán viên cần kiểm tra, xác minh, sẽ có những trị số có quy mô lớn, cũng có những trị số quy mô nhỏ và bình thường Khi đó nếu chỉ chọn được mẫu mang quy mô lớn, sẽ không đại diện cho tổng thể bởi đặc điểm của mẫu lúc này là không mang đặc trưng cho toàn bộ tổng thể Vì vậy, để giải quyết tình huống này làm sao để chọn được mẫu đại diện, kích cỡ mẫu như thế nào, các phần tử ra sao để đảm bảo chất lượng mẫu cao nhất, đồng nghĩa với việc chọn được mẫu tiêu chuẩn với những đặc điểm tổng thể có mẫu được chọn ra Chẳng hạn như qua hệ thống kiểm soát nội bộ xác định có 5% đơn đặt hàng không có giấy đề nghị mua hàng kèm theo Nếu trong một các đơn đặt hàng, chọn ra được 100 phiếu thấy có đúng 5 lần thiếu giấy đề nghị mua hàng thì mẫu được chọn là tiêu biểu Vẫn đảm bảo có 5% đơn đặt hàng bị thiếu giấy

đề nghị đi kèm như tổng thể.ii

1.1.4 Rủi iiro iitrong iichọn iimẫu

Mọi iithứ iiđều iilà iikhông iichắc iichắn ii100%, iichọn iimẫu iicũng iivậy. iiCác iikiểm iitoán

iiviên iisẽ iikhông iithể iiđảm iibảo iiviệc iichọn iimẫu iilà iihoàn iihảo iinhất, iichính iixác iinhất iicho iiviệc

iilàm iicơ iisở iiđưa iira iikết iiluận. iiKhi iitiến iihành iichọn iimẫu, iisẽ iiluôn iigắn iiliền iivới iiviệc iirủi iiro

iido iichọn iimẫu iiphát iisinh. iiĐây iilà iimột iihạn iichế iivốn iicó, iinhược iiđiểm iicố iihữu iicủa iikỹ iithuật

iichọn iimẫu iinói iichung iivà iichọn iimẫu iikiểm iitoán iinói iiriêng. iiTheo iiVSA ii530: ii“Rủi iiro iilấy

iimẫu iilà iirủi iiro iimà iikết iiluận iicủa iikiểm iitoán iiviên iidựa iitrên iiviệc iikiểm iitra iimẫu iicó iithể iikhác

iiso iivới iikết iiluận iiđưa iira iinếu iikiểm iitra iitoàn iibộ iitổng iithể iivới iicùng iimột iithủ iitục iikiểm

iitoán”.

Rủi iiro iido iichọn iimẫu iicó iithể iihiểu iiđơn iigiản iilà iisự iisai iikhác iicó iithể iixảy iira iikhi iimà

iikiểm iitoán iiviên iidùng iikết iiluận iicủa iimẫu iisuy iirộng iicho iikết iiluận iicủa iitổng iithể. iiĐiều iinày

iinhận iibiết iiđược iithông iiqua iiviệc iiso iisánh iikết iiluận iicủa iikiểm iitoán iiviên iithông iiqua iiđánh

iigiá iitrên iimẫu iiđã iichọn iivới iikết iiluận iimà iikiểm iitoán iiviên iiđạt iiđược iinếu iiáp iidụng iicác iithử

iinghiệm iitương iitự iitrên iitoàn iibộ iitổng iithể. iiMột iitrong iinhững iinguyên iinhân iidẫn iiđến iiviệc

iinày iilà iido iilựa iichọn iicỡ iimẫu iikhông iithích iihợp. iiVí iidụ, iimẫu iimà iikiểm iitoán iiviên iiquyết

iiđịnh iichọn iikhông iiđủ iilớn iiđể iilàm iiđại iidiện iicho iitổng iithể iivà iikết iiquả iiđánh iigiá iitrên iimẫu

iinày iisẽ iilàm iikiểm iitoán iiviên iiđưa iira iikết iiluận iisai Ví dụ, mẫu mà kiểm toán viên quyết định chọn không đủ lớn để làm đại diện cho tổng thể và kết quả đánh giá trên mẫu này sẽ làm kiểm toán viên đưa ra kết luận sai Ví dụ, kiểm toán viên thực hiện thử nghiệm kiểm soát về việc phát hành hóa đơn của công ty bằng cách chọn ngẫu nhiên 20 hóa đơn và phát hiện ra rằng 5 hóa đơn đã bị phát hành sai, không đúng theo quy trình Từ đó họ cho rằng hệ thống kiểm soát hóa đơn này hoạt động không hiệu quả Tuy nhiên, khi chọn khác với số lượng 1000 hóa đơn thì cũng chỉ phát hiện 5 hóa đơn đã bị xuất sai Đây chính là minh họa cho việc rủi ro lấy mẫu ảnh hưởng như thế nào đến kết luận của kiểm toán.

Rủi iiro iido iichọn iimẫu iicó iithể iiảnh iihưởng iiđến iithử iinghiệm iikiểm iisoát iivà iithử

iinghiệm iicơ iibản. iiRủi iiro iikhi iikiểm iitoán iiviên iikết iiluận iirủi iiro iikiểm iisoát iithấp iihơn iihoặc

iicao iihơn iimức iirủi iiro iithực iitế, iiđiều iinày iidẫn iiđến iiđưa iira iilà iikết iiluận iisai. iiCụ iithể iinhư iisau: ii

Với các kết luận rằng các hoạt động kiểm soát của doanh nghiệp có hiệu quả cao hơn so với thực tế (đối với thử nghiệm kiểm soát), hoặc kết luận rằng không có

sai sót trọng yếu trong khi thực tế lại có (đối với kiểm tra chi tiết), thường làm tăng rủi ro kiểm toán, ảnh hưởng đến ý kiến kiểm toán.

Ngược iilại, iikhi iikết iiluận iirằng iicác iihoạt iiđộng iikiểm iisoát iicủa iidoanh iinghiệp iicó

iihiệu iiquả iikém iihơn iiso iivới iithực iitế iihoặc iiđưa iira iikết iiluận iirằng iicó iisai iisót iitrọng iiyếu iitrong

iikhi iithực iitế iikhông iicó, iicó iithể iilàm iităng iichi iiphí iikiểm iitoán. ii“Loại iikết iiluận iisai iinày iiảnh

iihưởng iiđến iihiệu iiquả iicủa iicuộc iikiểm iitoán iivì iithường iidẫn iitới iicác iicông iiviệc iibổ iisung iiđể

iichứng iiminh iirằng iikết iiluận iiban iiđầu iilà iikhông iiđúng”

Trong iichọn iimẫu, iibên iicạnh iirủi iiro iido iichọn iimẫu iigây iira, iicòn iicó iirủi iiro iikhông iido

iichọn iimẫu. iiRủi iiro iikhông iido iichọn iimẫu ii“là iirủi iiro iikhi iikiểm iitoán iiviên iiđi iiđến iimột iikết

iiluận iisai iivì iicác iinguyên iinhân iikhông iiliên iiquan iiđến iirủi iiro iilấy iimẫu. iiCác iiví iidụ iivề iirủi iiro

iingoài iilấy iimẫu iibao iigồm iiviệc iikiểm iitoán iiviên iisử iidụng iicác iithủ iitục iikiểm iitoán iikhông

iiphù iihợp iihoặc iihiểu iisai iibằng iichứng iikiểm iitoán iivà iikhông iinhận iidiện iiđược iisai iilệch iihay

iisai iisót”

Rủi ro không do chọn mẫu là khả năng kiểm toán viên đưa ra những kết luận không phù hợp, nguyên nhân không phải do lỗi chọn mẫu mà là do các yếu tố không liên quan trực tiếp đến việc chọn mẫu (năng lực của kiểm toán viên, ) mặc

dù đã chọn đúng mẫu để kiểm tra Ví dụ khi kiểm toán viên áp dụng các thủ tục kiểm toán không thích hợp kể cả chọn được mẫu tốt, đã đưa ra các kết luận sai, không phù hợp Hay khi KTV không thể hiểu rõ bản chất của bằng chứng thu được (có sai phạm hay không) ngay cả khi các thủ tục kiểm toán đưa ra bằng chứng chính xác do đó đưa ra kết luận sai.

Tuy iivậy, iicả iihai iirủi iiro iiđều iicó iithể iikiểm iisoát iikhi iikiểm iitoán iiviên iithận iitrọng

iitrong iiviệc iichọn iimẫu. iiCho iinên, iiviệc iithiết iikế iicác iithủ iitục iikiểm iitoán iihợp iilý, iithận iitrọng,

iilựa iichọn iimẫu iiphù iihợp iiđặc iibiệt iichú iiý iitới iisố iilượng iimẫu, iilập iikế iihoạch iivà iigiám iisát

iiviệc iithực iihiện iikế iihoạch, iicác iithủ iitục iimột iicách iichặt iichẽ iilà iicách iihạn iichế iirủi iiro iitrong

iichọn iimẫu

1.2 Các iihình iithức iichọn iimẫu iiáp iidụng iitrong iicác iithử iinghiệm iikiểm iitoán

Trong kiểm toán, nhìn chung có 2 hình thức chọn mẫu cơ bản là chọn mẫu thống kê và chọn mẫu phi thống kê Cả hai hình thức chọn mẫu này nếu được áp dụng một cách phù hợp, hợp lý thì đều có thể chọn được mẫu tốt, cung cấp đủ bằng chứng hiệu lực Thông thường, trong các cuộc kiểm toán, KTV thực tế sẽ kết hợp cả hai cách này để phù hợp cho từng đối tượng, khoản mục được kiểm toán.

1.2.1 Chọn iimẫu iithống iikê

Trong iichuẩn iimực iikiểm iitoán iiViệt iiNam iisố ii530 iicũng iinhư iichuẩn iimực iikiểm iitoán

iiquốc iitế ii530, iicó iiđịnh iinghĩa iiChọn iimẫu iithống iikê iinhư iisau:

ii“Lấy iimẫu iithống iikê: iiLà iiphương iipháp iilấy iimẫu iicó iicác iiđặc iiđiểm iisau:

(i) ii ii iiCác iiphần iitử iiđược iilựa iichọn iingẫu iinhiên iivào iimẫu;

(ii) ii iiSử iidụng iilý iithuyết iixác iisuất iithống iikê iiđể iiđánh iigiá iikết iiquả iimẫu, iibao iigồm iicả iiviệc

iiđịnh iilượng iirủi iiro iilấy iimẫu.” ii ii

Từ iiđịnh iinghĩa iitrên, iicó iithể iithấy iichọn iimẫu iithống iikê iilà iicách iilựa iichọn iisao iicho

iimọi iiphần iitử iiđược iilựa iichọn iitừ iitổng iithể iivào iimẫu iiđều iicó iicơ iihội iinhư iinhau, iikhả iinăng,

iixác iisuất iiđược iichọn iilà iigiống iinhau iiđể iihình iithành iinên iimẫu. iiDo iivậy, iimẫu iiđược iichọn

iitheo iihình iithức iinày iiđược iigọi iilà iimẫu iithống iikê. iiMẫu iithống iikê iilà iimẫu iibao iigồm iicác

iiphần iitừ iiđược iichọn iibằng iicác iiáp iidụng iicác iiphương iipháp iichọn iilựa iingẫu iinhiên. iiSau iiđó,

iisử iidụng iicác iiphương iipháp iitoán iihọc iiví iidụ iinhư iivận iidụng iilí iithuyết iixác iisuất iithống iikê iiđể

iicó iithể iitính iitoán iivà iiđịnh iilượng iiđược iicác iiyếu iitố iirủi iiro Không chỉ vậy, hình thức chọn mẫu này còn cho phép kiểm toán viên xác định được phạm vi cần thiết (cỡ mẫu) thích hợp để hạn chế rủi ro chọn mẫu ở mức tối thiểu, cho phép, đảm bảo đủ cơ sở cho kiểm toán viên hình thành ý kiến kiểm toán của mình trong điều kiện nhất định Đây cũng là một ưu điểm của chọn mẫu thống kê Với những đặc điểm trên, trên thực tế, mẫu thống kê được sử dụng trong trường hợp số lượng các phần tử trong tổng thể lớn Vì vậy, trong quá trình chọn lựa, có sự hỗ trợ của các phần mềm chọn mẫu trong đó bao gồm các phép toán thống kê.

Có iimột iisố iiphương iipháp iichọn iimẫu iitheo iihình iithức iimẫu iithống iikê, iiphổ iibiến

iiphải iikể iitới iinhư iisau: iichọn iitheo iibảng iisố iingẫu iinhiên, iichọn iitheo iihệ iithống, iichọn iimẫu

iixác iisuất iitheo iitỷ iilệ iivới iicỡ iimẫu iivà iicuối iicùng iilà iichọn iimẫu iiphân iitầng

1.2.2 Chọn mẫu phi thông kê

Nếu iinhư iichọn iimẫu iithống iikê iibao iigồm iihai iiđặc iiđiểm iiđặc iitrưng iicơ iibản iiđã iinêu iiở

iitrên iithì iichọn iimẫu iiphi iithống iikê iingược iilại. iiChọn iimẫu iiphi iithống iikê iilà iihình iithức iilấy

iimẫu iikhông iicó iimột iitrong iihai iihoặc iicả iihai iiđặc iiđiểm ii“các iiphần iitử iiđược iichọn iivào iimẫu

iimột iicách iingẫu iinhiên” iivà ii“sử iidụng iilý iithuyết iixác iisuất iithống iikê iiđể iiđánh iigiá iikết iiquả

iimẫu, iibao iigồm iicả iiviệc iiđịnh iilượng iirủi iiro iilấy iimẫu”. iiTóm iilại, iicách iichọn iimẫu iimà iicác

iiphần iitử iiđược iilựa iichọn iitừ iitổng iithể iikhông iicó iicơ iihội iingang iinhau, iixác iisuất iikhông

iigiống iinhau iivào iimẫu, iihoặc iikhông iithể iidùng iiphương iipháp iiđể iiđịnh iilượng, iitính iitoán iitừ

iiđó iihạn iichế iirủi iiro iihoặc iikết iihợp iicả iihai iiđược iihiểu iilà iichọn iimẫu iiphi iithống iikê. iiMẫu iiđược

iihình iithành iinên iitừ iihình iithức iichọn iimẫu iinhư iivậy iitương iitự iicó iitên iigọi iilà iimẫu iiphi iithống

iikê. iiCó iithể iithấy, iicách iichọn iinhư iivậy iikhông iiđảm iibảo iitính iikhách iiquan iitrong iiviệc iilựa

iichọn, iithiên iivề iimang iitính iichủ iiquan. iiKiểm iitoán iiviên iithường iisử iidụng iixét iiđoán iichuyên

iimôn iiđể iilựa iichọn iicác iiphần iitử iicủa iimẫu. iiMà iisự iixét iiđoán iicủa iikiểm iitoàn iiviên iilại iiphụ

iithuộc iivào iinăng iilực, iikinh iinghiệm iicủa iikiểm iitoán iiviên iiđó. iiDo iivậy, iicác iikiểm iitoán iiviên

iikhông iithể iitính iitoán iiđược iicũng iinhư iihạn iichế iirủi iiro iicủa iiviệc iichọn iimẫu. iiVì iivậy, iiviệc

iiđánh iigiá iikết iiquả iidựa iitrên iisự iixét iiđoán iicủa iikiểm iitoán iiviên iilà iichủ iiyếu. ii

Trong iihình iithức iichọn iimẫu iiphi iithống iikê, iicó iimột iisố iiphương iipháp iichọn iimẫu

iitiêu iibiểu iinhư iichọn iimẫu iitheo iikhối iivà iilựa iichọn iicác iiphần iitử iiđặc iibiệt ii(chủ iiyếu iidựa iitrên

iisự iixét iiđoán iicủa iikiểm iitoán iiviên, iicảm iithấy iiphần iitử iinào iidễ iichứa iiđựng iisai iiphạm iitrọng

iiyếu ) Ví dụ: Với việc kiểm toán nhóm khách hàng quen thuộc, ở các năm trước đó, kiểm toán viên đã kiểm tra rà soát các khách hàng của khách thể kiểm toán thông qua chọn thống kê, thì trong năm nay, xuất hiện những nhóm khách hàng mới, nếu

sử dụng phương pháp thống kê thì có thể những khách hàng này không được chọn vào mẫu Do vậy trong thực tế, các kiểm toán viên thường sử dụng linh hoạt các hình thức này, kết hợp chúng phù hợp, hợp lý để đảm bảo có thể thu thập được bằng chứng hữu hiệu, tạo điều kiện cho việc hình thành kết luận một cách chắc chắn nhất

có thể.

Cả iihai iihình iithức iichọn iimẫu iinày iiđều iibao iigồm ii3 iibước. iiĐầu iitiên iilà iilập iikế iihoạch

iichọn iimẫu. iiTiếp iitheo iilà iigiai iiđoạn iithực iihiện iichọn iimẫu. iiVà iicông iiviệc iikiểm iitra iimẫu

iikết iihợp iiđánh iigiá iikết iiquả iilà iibước iicuối iicùng. iiHai iibước iiđầu iitiên iicó iithể iigộp iilại iithành

iimột iiquy iitrình iichung iilà iiquy iitrình iichọn iimẫu, iibước ii3 iisẽ iitương iiứng iilà iiquy iitrình iiđánh

iigiá iikết iiquả. iiQuy iitrình iichọn iimẫu iibao iigồm iiviệc iilập iikế iihoạch iichọn iimẫu ii(xác iiđịnh

iiphương iipháp iichọn iimẫu iithích iihợp, iikích iicỡ iimẫu iicần iichọn, iithời iigian iitiến iihành,…),

iitrong iikhi iiquy iitrình iiđánh iigiá iikết iiquả iisẽ iiđưa iira iicác iikết iiluận iidựa iitrên iicác iicuộc iithử

iinghiệm iikiểm iitoán ii(dùng iikết iiquả iisau iikhi iiáp iidụng iicác iithủ iitục iikiểm iitoán iitrên iimẫu iicó

iisuy iirộng iiđược iicho iitổng iithể iihay iikhông?) Minh họa cho quy trình này, ta có thể lấy

ví dụ sau Khi tiến hành kiểm toán khoản mục tiền mặt, kiểm toán viên sau khi thực hiện các phương pháp đã chọn ra được 200 phiếu chi tiền để tiến hành rà soát các phiếu chi tiền này có được phê duyệt hay không, đính kèm đầy đủ các chứng từ gốc

và xác định có 5 trường hợp không hợp lệ Việc thực hiện các phương pháp để tìm

ra được con số 200, lựa chọn 200 phiếu chi tiền số hiệu nào là một phần trong quy trình chọn mẫu Còn quy trình đánh giá kết quả là kiểm toán viên đánh giá xem với

tỷ lệ sai sót là 2.5% từ mẫu có dùng để kết luận cho tỷ lệ sai sót tổng thể cũng là 2.5% hay không? Có thể nói, cách lấy mẫu là nghệ thuật của kiểm toán viên, lấy mẫu sao cho phù hợp, hạn chế rủi ro, có thể dùng để kết luận tổng thể…

1.3 Các iiphương iipháp iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán ii

Phương iipháp iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán iihay iicòn iiđược iibiết iiđến iivới iiphương

iipháp iilựa iichọn iicác iiphần iitử iivào iimẫu. iiMục iinày iisẽ iihướng iitới iitrình iibày iichi iitiết iicác

iiphương iipháp, iikỹ iithuật iidùng iiđể iichọn iilựa iicác iiphần iitử iivào iimẫu iitrong iiquy iitrình iichọn

iimẫu. iiChọn iimẫu iinhư iithế iinào, iicách iilấy iimẫu iinày iicó iiưu iiđiểm iigì, iinhược iiđiểm iigì iisẽ

iiđược iiđề iicập iisau iiđây.

“Phương iipháp iichọn iimẫu iilà iimột iitrong iinhững iiphương iipháp iitoán iihọc, iicó iithể

iidùng iiđể iiước iilượng iikhả iinăng iisai iisót iicùng iicác iimối iiquan iihệ iitương iiquan iitrong iiviệc

iixem iixét, iidự iibáo iicác iimối iiliên iihệ iicụ iithể” ii(Lý iithuyết iikiểm iitoán, iiNXB iiTrường iiĐại iihọc

iiKinh iitế iiQuốc iidân). iiThông iiqua iichọn iimẫu, iikiểm iitoán iiviên iisẽ iilựa iichọn iiđược iicác iiphần

iitử iivào iimẫu, iisau iiđó iisẽ iitiến iihành iicác iithủ iitục iikiểm iitoán, iiphương iipháp iikiểm iitoán iivà

iiđích iiđến iilà iithu iithập iiđược iibằng iichứng iikiểm iitoán iithích iihợp. ii

Có nhiều phương pháp chọn mẫu được dùng phổ biến trong các cuộc kiểm toán Nếu phân loại theo hình thức biểu hiện, người ta chia làm hai loại là chọn mẫu

theo đơn vị tiền tệ và chọn mẫu theo đơn vị hiện vật Nếu phân loại theo cách thức thực hiện, cũng có hai loại là chọn mẫu xác suất và chọn mẫu phi xác suất Tương ứng mỗi phương pháp chọn lại có một số cách chọn mẫu khác nhau Phổ biến có ba cách chọn đối với phương pháp chọn mẫu xác suất, đó là chọn mẫu dựa trên bảng số ngẫu nhiên, chọn dựa theo chương trình máy vi tính và chọn mẫu hệ thống Còn đối với chọn mẫu phi xác suất có các cách chọn như chọn mẫu theo khối, chọn mẫu theo xét đoán của kiểm toán viên, chọn mẫu trực tiếp

1.3.1 iiChọn iimẫu iixác iisuất

Chọn mẫu xác suất là cách chọn mẫu sao cho mỗi phần tử được chọn vào mẫu từ tổng thể có một xác suất nhất định và đảm bảo việc được lựa chọn mẫu là ngẫu nhiên Chọn mẫu xác suất chia làm hai cách chọn, đó là chọn mẫu ngẫu nhiên

và chọn mẫu hệ thống (chọn mẫu xác suất có khoảng cách) Thông thường, trong các cuộc kiểm toán, chọn ngẫu nhiên được các kiểm toán viên ưu tiên áp dụng hơn cả.

a. iiChọn iimẫu iingẫu iinhiên

Chọn iimẫu iingẫu iinhiên iilà iiphương iipháp iichọn iimẫu iimà iicác iiphần iitử iiđược iichọn iitừ

iitổng iithể iitrước iikhi iivào iimẫu iiđều iicó iicơ iihội iingang iinhau. iiĐặc iitrưng iicủa iiphương iipháp

iinày iilà iiáp iidụng iiphương iipháp iimáy iimóc iixác iiđịnh iivà iitiến iihành iiđánh iigiá iimột iicách

iikhách iiquan iivề iikết iiquả iithu iiđược. iiVới iiphương iipháp iinày, iicơ iihội iimỗi iiphần iitử iicủa iitổng

iithể iilà iinhư iinhau, iivì iivậy iigiúp iimẫu iiđảm iibảo iitính iikhách iiquan, iicó iithể iidùng iikết iiluận iitrên

iimẫu iisuy iirộng iicho iicả iitổng iithể Mặt khác, tuy mọi cách chọn mẫu đều tồn tại rủi ro chọn mẫu (không đảm bảo mẫu đại diện) nhưng với chọn mẫu ngẫu nhiên cho phép tính toán mức rủi ro bằng các công thức thống kê Đây cũng được coi là một ưu điểm của phương pháp này Đơn vị lấy mẫu có thể là đơn vị hiện vật, chẳng hạn như hóa đơn bán hàng, phiếu thu, phiếu chi số hiệu hoặc có thể là đơn vị tiền tệ ii

Cách iichọn iinày iicũng iiđược iiđề iicập iitrong iichuẩn iimực iikiểm iitoán iiViệt iiNam iisố

ii530. iiChi iitiết iinhư iisau: ii“Lựa iichọn iingẫu iinhiên ii(sử iidụng iimột iisố iichương iitrình iichọn iisố

iingẫu iinhiên, iiví iidụ, iicác iibảng iisố iingẫu iinhiên)”. iiCó iithể iithấy iiđể iichọn iiđược iimẫu iingẫu

iinhiên, iichắc iichắn iisẽ iikhông iiphải iidùng iitheo iiphán iiđoán iicủa iikiểm iitoán iiviên ii(mang iitính

iichủ iiquan), iithay iivào iiđó, iingẫu iinhiên iiở iiđây iilà iithực iisự iikhách iiquan. iiMẫu iichọn iingẫu

iinhiên iimang iitính iiđặc iitrưng iicho iitổng iithể iicao, iiđòi iihỏi iikiểm iitoán iiviên iiphải iisử iidụng

iimột iiphương iipháp iicó iitính iihệ iithống iihoá iicao, iicho iinên, iisự iitồn iitại iicủa iicác iichương iitrình

iichọn iisố, iibảng iisố iingẫu iinhiên iilà iicần iithiết, iiđảm iibảo iiđáp iiứng iiyêu iicầu iicủa iimẫu iicần

iichọn. iiTừ iiđó, iihình iithành iinên iinhiều iikỹ iithuật iichọn iimẫu iingẫu iinhiên. iiTrong iiđó iiphổ

iibiến iilà iisử iidụng iibảng iisố iingẫu iinhiên iivà iichương iitrình iimáy iivi iitính

Tuy nhiên cũng có điều cần chú ý khi sử dụng phương pháp này Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên chỉ áp dụng khi các phần tử trong tổng thể được đánh giá là tương đối đồng đều nhau chẳng hạn như đồng đều về quy mô, về khả năng có thể xảy ra sai phạm.

 Chọn iimẫu ii dựa ii theo ii bảng ii số iingẫu ii nhiên

Chọn iimẫu iidựa iitheo iibảng iisố iingẫu iinhiên iilà iikỹ iithuật iilấy iicác iiphần iitử iitừ iitổng iithể

iivào iimẫu, iitrong iiquá iitrình iinày, iicác iikiểm iitoán iiviên iisẽ iisử iidụng iibảng iisố iingẫu iinhiên iiđể

iidựa iitrên iiđó iisẽ iibiết iiđược iicác iiphần iitử iinào iiđược iilựa iichọn. ii

Công cụ được sử dụng để đảm bảo tính khách quan, lựa chọn ngẫu nhiên theo phương pháp này là bảng số ngẫu nhiên Bảng số ngẫu nhiên là một bảng gồm các con số được sắp xếp một cách ngẫu nhiên theo kiểu ma trận, gồm nhiều dòng và nhiều cột

Đây iilà iicông iicụ iido iiHiệp iihội iiThương iimại iiLiên iihiệp iiquốc iigia iiHoa iiKỳ iixây iidựng.

iiCụ iithể, iibảng iisố iinày iiđược iithiết iikế iibao iigồm ii105000 iisố, iimỗi iicon iisố iiđược iicấu iitạo iibởi

ii5 iichữ iisố iithập iiphân. iiBảng iisố iingẫu iinhiên iiđóng iivai iitrò iitương iiđối iiquan iitrọng iitrong iiquá

iitrình iichọn iimẫu iicủa iikiểm iitoán iiviên, iiđảm iibảo iiđúng iiquy iitrình iichọn iimẫu iingẫu iinhiên.

Hình 1 1 Bảng số ngẫu nhiên

Nguồn: iiBảng iisố iingẫu iinhiên iiAICPA

Để iicó iithể iithực iihiện iichọn iimẫu iitheo iiphương iipháp iichọn iitheo iibảng iisố iingẫu

iinhiên, iita iicần iitiến iihành iibốn iibước. iiChi iitiết iinhư iisau:

Bước ii1: iiTiến iihành iithực iihiện iiquá iitrình iiđịnh iilượng iicho iicác iiđối iitượng iikiểm

iitoán, iiđịnh iidạng iicác iiphần iitử iibằng iimột iihệ iithống iicác iicon iisố iiduy iinhất.

Có thể thấy, bảng số ngẫu nhiên được cấu thành bởi các con số Trong khi

đó, các đối tượng kiểm toán có thể là chứng từ như phiếu thu, phiếu chi, phiếu nhập kho, phiếu xuất kho,…có thể là tài sản vật chất như nguyên vật liệu, hàng tồn kho,

….không được biểu hiện về mặt hình thức bằng các con số Vì vậy, cần định lượng,

định dạng các phần tử này bằng một con số duy nhất, riêng biệt, đặc trưng cho phần

tử đó để có thể sử dụng được bảng số ngẫu nhiên

Ví iidụ iinhư iikhi iikiểm iitoán iiviên iitiến iihành iichọn iimẫu iicác iimặt iihàng iitồn iikho iiđể

iikiểm iitra iichất iilượng iicủa iichúng, iithông iithường iihàng iitồn iikho iitrong iicông iity iiđược iiquy

iiđịnh iibằng iimã iichữ iinhư iiDT-1, iiDT-2, iiA-1, iiA-2,…Lúc iinày iiKTV iisẽ iicần iiquy iiđổi iimã

iichữ iinày iivề iicác iimã iisố iitheo iimột iithứ iitự iinhất iiđịnh, iilần iilượt iinhư iitừ ii001,002,003,004,…

để iicó iithể iitương iithích iivới iibảng iisố. ii ii

Bước ii2: iiSau iikhi iitiến iihành iisố iihóa iicác iiphần iitử, iikiểm iitoán iiviên iisẽ iixác iiđịnh iivà

iithiết iilập iimối iiliên iihệ iigiữa iitổng iithể iivới iibảng iisố iingẫu iinhiên.

Mối iiliên iihệ iiở iiđây iiđược iihiểu iiđơn iigiản iilà iiso iisánh iisố iichữ iisố iigiữa iiphần iitử iiđã

iiđược iiđịnh iilượng, iiđịnh iidạng iiở iitrên iivới iisố iitrên iibảng iisố iingẫu iinhiên. iiDễ iidàng iinhìn

iithấy, iisố iingẫu iinhiên iitrong iibảng iisố iiđược iicấu iitạo iibởi ii5 iichữ iisố iithập iiphân. iiNhư iivậy iicó

iithể iicó iiba iimối iiliên iihệ iiso iisánh iiđược iitạo iinên, iiđó iilà iilớn iihơn, iinhỏ iihơn iihoặc iibằng.

Xét iimối iiliên iihệ iiđầu iitiên, iiquan iihệ iibằng iinhau, iicó iinghĩa iilà iisố iichữ iisố iicủa iiphần

iitử, iiđối iitượng iikiểm iitoán iiđã iiđược iiđịnh iidạng, iiđịnh iilượng iibằng iisố iichữ iisố iicủa iisố iingẫu

iinhiên iivà iibằng ii5. iiTừ iiđây iisẽ iithiết iilập iimối iiliên iihệ ii5-5. iiNhư iivậy iikhi iisử iidụng iibảng iisố,

iikiểm iitoán iiviên iilấy iinguyên iisố iingẫu iinhiên iiđể iitiến iihành iichọn iimẫu.

Thứ iihai, iixét iiđến iiquan iihệ iinhỏ iihơn. iiCó iithể iixảy iira iitrường iihợp iisố iichữ iisố iicủa

iiphần iitử iiđã iiđược iiđịnh iidạng iinhỏ iihơn ii5 iichữ iisố. iiTừ iiđây iisẽ iithiết iilập iimối iiquan iihệ iix-5

iitrong iiđó iithỏa iimãn iix<5. iiVới iitừng iitrường iihợp iisẽ iicó iicách iichọn iikhác iinhau. iiVí iidụ iinhư

iinếu iisố iichữ iisố ii= ii2, iitrong iitrường iihợp iinày, iikiểm iitoán iiviên iicó iithể iilấy ii2 iichữ iisố iiđầu, ii2

iichữ iisố iigần iiđầu iihoặc ii2 iichữ iisố iigần iicuối iihoặc iicũng iicó iithể iilấy ii2 iichữ iisố iicuối iicủa iisố

iingẫu iinhiên iitrên iibảng iisố. iiCòn iiứng iivới iitrường iihợp iisố iichữ iisố ii= ii3 iithì iicó ii3 iicách iilựa

iichọn iikiểm iitoán iiviên iicó iithể iisử iidụng, iiđó iilà iilấy ii3 iichữ iisố iiđầu, ii3 iichữ iisố iiở iigiữa, iihoặc ii3

iichữ iisố iicuối iicùng iicủa iisố iingẫu iinhiên iitrong iibảng iisố. iiTương iitự, iikiểm iitoán iiviên iisẽ iicó ii2

iicách iilựa iichọn: ii4 iichữ iisố iiđầu iihoặc ii4 iichữ iisố iicuối iitrong iitrường iihợp iisố iichữ iisố ii= ii4.

Ví dụ, kiểm toán viên chọn mẫu để kiểm tra 100 phiếu chi từ một tập hợp phiếu chi tiền được đánh số liên tục bắt đầu từ 1232 và kết thúc là 2103 Vì các phiếu chi này có 4 chữ số do đó cần sử dụng 4 trên số trên bảng ngẫu nhiên Khi ấy, kiểm toán viên có thể lấy 4 chữ số như đã đề cập ở trên.

Cuối cùng là quan hệ lớn hơn Số chữ số của phần tử đã định dạng lớn hơn 5, thiết lập mối liên hệ x/5 với x>5 Trong trường hợp này kiểm toán viên sẽ xác định đâu là cột chính, đâu là cột phụ Khi tiến hành chọn mẫu sẽ lấy toàn bộ 5 chữ số của

số ngẫu nhiên trên cột chính, và lấy thêm số chữ số tương ứng trên cột phụ để có được số ngẫu nhiên có chữ số bằng với số chữ số của phần tử.

Ví dụ, với phần tử có 6 chữ số, ta có thể ghép số ngẫu nhiên của cột chính với 1 chữ số trong cột phụ nào đó để được số có 6 chữ số.

Bước ii3: iiXác iiđịnh iihành iitrình, iihướng iiđi iisử iidụng iibảng iisố iingẫu iinhiên.

Đây iilà iiviệc iithiết iilập iihướng iiđi, iicách iiđọc iibảng iicủa iiquá iitrình iichọn iicác iisố iingẫu

iinhiên. iiVới iicấu iitạo iibảng iisố iingẫu iinhiên iigồm iicột iivà iihàng. iiVì iivậy iicó iithể iiđi iitheo iicột, iitừ

iitrên iixuống iidưới iihoặc iitừ iidưới iilên iitrên, iihoặc iiđi iitheo iidòng/ iihàng, iitừ iitrái iisang iiphải iihay

iitừ iiphài iisang iitrái. iiCách iilựa iichọn iiđi iitheo iihướng iinào iilà iimột iiquyết iiđịnh iitùy iiý iicủa iikiểm

iitoán iiviên, iituy iinhiên iiphải iiđược iixây iidựng iitừ iitrước, iiđược iighi iichép iitrong iihồ iisơ iikiểm

iitoán iiđể iikiểm iitoán iiviên iikhác iicó iithể iikiểm iitra iilại iiviệc iichọn iimẫu, iixem iicó iinhất iiquán

iihay iikhông.

Bước ii4: iiTiến iihành iichọn iiđiểm iixuất iiphát iikhởi iiđầu, iiđảm iibảo iilựa iichọn iiphải

iihoàn iitoàn iingẫu iinhiên. iiBảng iisố iingẫu iinhiên iigồm iinhiều iidòng, iinhiều iicột. iiKhi iisử iidụng

iikiểm iitoán iiviên iicần iixác iiđịnh iingẫu iinhiên iibắt iiđầu iitừ iidòng iinào, iicột iinào. iiCách iiđể iikiểm

iitoán iiviên iicó iithể iikhách iiquan iinhất iilà iichọn iingẫu iinhiên iimột iisố iitrong iibảng iiđể iilàm iiđiểm

iixuất iiphát iikhi iiKTV iimới iinhìn iivào iibảng, iichưa iikịp iihình iithành iisuy iinghĩ iinên iichọn iisố

iinào. iiViệc iichọn iimẫu iinhư iivậy iisẽ iigiúp iiloại iitrừ iikhả iinăng iiKTV iidự iiđoán iicác iiphần iitử

iichọn iimẫu iitrước iivà iitính iitoán iinên iibắt iiđầu iitừ iiđâu iiđể iiđạt iiđược iiphần iitử iiđó. iiĐiểm iixuất

iiphát iithường iiđược iikí iihiệu iiD.C, iichẳng iihạn iinhư iiD3C5 ii(dòng ii3 iicột ii5)

Có thể thấy, các con số được chọn là ngẫu nhiên, dẫn đến có khả năng có những số mình chọn được bị trùng nhau Việc kiểm toán viên chấp nhận cách chọn trong đó xuất hiện những phần tử được chọn giống hệt nhau được gọi là chọn mẫu lặp lại (chọn mẫu không thay thế) Ngược lại, các phần tử được chọn trong mẫu chỉ xuất hiện một lần thì được gọi là chọn mẫu không lặp lại (chọn mẫu thay thế) Việc lựa chọn cách chọn nào thường do Kiểm toán viên xác định trong quá trình chọn mẫu Thông thường kiểm toán viên ưu tiên cách chọn không lặp lại hơn bởi KTV có thể thu thập được phần tử đa dạng hơn, bằng chứng kiểm toán thu được sẽ đủ hơn,

độ tin cậy của mẫu chọn cũng cao hơn so với mẫu bị lặp lại phần tử.

 Chọn iimẫu ii theo ii chương ii trình ii máy ii vi ii tính

Có thể thấy chọn theo bảng số ngẫu nhiên có khả năng đem lại mẫu đại diện, ngẫu nhiên Tuy nhiên cách chọn mẫu này nếu với số lượng phần tử cần chọn vào mẫu lớn thì cách chọn thủ công theo bảng số ngẫu nhiên sẽ tốn kém thời gian, sai sót do rủi ro trong chọn mẫu cũng sẽ xảy ra khi kiểm toán viên chọn điểm xuất phát theo ý định từ trước Trong khi đó, công việc chính của các kiểm toán viên thường tập trung vào việc áp dụng các thủ tục kiểm toán để thu thập bằng chứng, có rất nhiều các khoản mục cần lựa chọn vì vậy chọn mẫu đóng vai trò hỗ trợ hoạt động kiểm toán đảm bảo điều kiện thời gian Khi đó, để nhanh hơn trong việc chọn ra các phần tử để kiểm tra, các công ty kiểm toán, hãng kiểm toán phần lớn hiện nay đã thuê hoặc tự xây dựng, thiết kế các chương trình chọn mẫu ngẫu nhiên qua máy vi tính Các chương trình được hệ thống, kỹ thuật hóa như vậy, máy tính sẽ xử lý dữ liệu nhanh hơn khả năng làm thủ công của con người, do đó giúp tiết kiệm thời gian, giảm sai sót trong chọn mẫu

Nhìn iichung iicác iichương iitrình iichọn iimẫu iichuyên iidụng iibằng iimáy iitính iinày

iitương iiđối iiđa iidạng. iiSong iinó iivẫn iiđược iithiết iikế, iiáp iidụng ii2 iibước iiđầu iitiên iicủa iichọn

iitheo ii“Bảng iisố iingẫu iinhiên” iilà iiđịnh iilượng iivà iiđịnh iidạng iicác iiphần iitử iitrong iitổng iithể

iibằng iicon iisố iiriêng, iiduy iinhất iitheo iithứ iitự iinhất iiđịnh, iisau iiđó iilà iithiết iilập iimối iiliên iihệ iigiữa

iiphần iitử iiđã iiđược iiđịnh iilượng iiđó iivà iisố iingẫu iinhiên iitrong iibảng. iiTuy iinhiên, iiđiểm iikhác

iibiệt iigiữa iihai iiphương iipháp iinày iilà iiở iichỗ iicác iicon iisố iingẫu iinhiên iikhông iiphải iilấy iitheo

iibảng iisố iingẫu iinhiên iimà iicác iicon iisố iiđó iido iichương iitrình iimáy iitính iitạo iira.

Như vậy, dữ liệu ở đầu vào chương trình cần nhập bao gồm số nhỏ nhất và

số lớn nhất trong số dãy số thứ tự của các phần tử đã được lượng hóa, kích cỡ mẫu cần chọn (số lượng các con số ngẫu nhiên cần có) và trong một số trường hợp nhất định, cần phải đưa vào một số ngẫu nhiên để làm điểm xuất phát của chương trình Tương ứng như vậy, thường có một bảng tập hợp các số ngẫu nhiên theo thứ tự lựa chọn hoặc theo dãy số tăng dần hoặc cả hai là kết quả đầu ra Chọn mẫu theo chương trình máy tính có thể đáp ứng, thoả mãn các yêu cầu đặt ra cũng như có khả năng tự động loại bỏ những phần tử bị lặp lại, không thích hợp Sau đó, nó sẽ tự động dán kết quả vào giấy tờ làm việc của kiểm toán viên Qua đây, có thể thấy, ưu điểm của phương pháp này là giảm thiểu các tác động chủ quan của kiểm toán viên,

từ đó giảm rủi ro có thể xảy ra trong quá trình chọn mẫu.

b. iiChọn iimẫu iihệ iithống

Chọn iimẫu iihệ iithống iilà iicách iichọn iitrong iiđó iikiểm iitoán iiviên iisẽ iisử iidụng iicông

iithức iitính iitoán iiđược iikhoảng iicách iimẫu ii(k), iisau iiđó iichọn iingẫu iinhiên iimột iiđiểm iixuất

iiphát iivà iicứ iivới iikhoảng iicách iik, ii2k, ii3k, ii4k,… iisẽ iichọn iiphần iitử iitương iiứng iilần iilượt iitiếp

iitheo iiở iivị iitrí iiđó. ii

Khoảng iicách iimẫu iiđược iiđề iicập iitrong iiđịnh iinghĩa iiở iitrên iiđược iitính iibằng iiviệc

iilấy iisố iilượng iitổng iithể iicác iiphần iitử iicần iichọn iimẫu iichia iicho iisố iilượng iimẫu ii(kích iicỡ/quy

iimô) iimẫu iicần iichọn. ii

Dễ iidàng iinhận iithấy, iiđơn iivị iiđầu iitiên iicủa iimẫu iitheo iiphương iipháp iichọn iinày iiđược

iichọn iingẫu iinhiên, iimỗi iiphần iitử iitrong iitổng iithể iiđều iicó iixác iisuất iiđược iilựa iichọn iilàm

iiđiểm iibắt iiđầu iilà iinhư iinhau. iiTuy iinhiên, iicác iiphần iitử iiđược iichọn iikế iitiếp iilại iikhông iicó iicơ

iihội iinhư iinhau iiđể iichọn iivào iimẫu, iichúng iiđược iimặc iiđịnh iicách iinhau iimột iikhoảng iibằng iik.

iiĐây iicũng iilà iimột iinhược iiđiểm iicủa iiphương iipháp iichọn iimẫu iihệ iithống. iiVì iivậy, iitrong

iichuẩn iimực iikiểm iitoán iiVSA ii530, iiđã iiđưa iira iiyêu iicầu ii“Khi iisử iidụng iiphương iipháp iichọn

iimẫu iitheo iihệ iithống, iikiểm iitoán iiviên iicần iixác iiđịnh iirằng iicác iiđơn iivị iilấy iimẫu iitrong iitổng

iithể iikhông iiđược iisắp iixếp iisao iicho iikhoảng iicách iilấy iimẫu iitrùng iihợp iivới iimột iikiểu iisắp

iixếp iinhất iiđịnh iitrong iitổng iithể”. ii ii ii ii

Khi iichọn iimẫu iihệ iithống, iiđiều iiquan iitrọng iilà iiphải iixác iiđịnh iiđược iicác iimẫu iiđại

iidiện iithoả iimãn iiyêu iicầu:

 Các iiphần iitử iicủa iimẫu iiđại iidiện iitrong iitổng iithể iiphải iicó iinhững iiđặc iiđiểm iigiống

iinhau.

 Các iiphần iitử iicủa iimẫu iiđược iichọn iiphải iiđược iisắp iixếp iicó iihệ iithống iituần iitự.

 Không iiđể iimột iiphần iitử iinào iitrong iitổng iithể iibị iibỏ iisót.

Ngoài ra, ở phương pháp này cũng có một số ưu điểm nhất định Việc chọn mẫu

hệ thống giúp kiểm toán viên dễ thực hiện Mẫu được chọn theo cách này có thể được thực hiện một cách nhanh chóng, khi chọn được phần tử ngẫu nhiên, các phần

tử còn lại sẽ được chọn một cách tự động theo khoảng cách k đã xác định được từ trước đó Mặt khác, nhược điểm đáng kể ở đây là tính đại diện của mẫu hệ thống sẽ phụ thuộc vào điểm xuất phát và chỉ phù hợp khi sai sót trọng yếu phân bổ đều Do

đó để ứng dụng phương pháp chọn mẫu hệ thống phải nghiên cứu chi tiết tổng thể

để xem xét và đánh giá khả năng xảy ra sai sót hệ thống Để khắc phục hạn chế trên, KTV cần sắp xếp tổng thể theo một thứ tự ngẫu nhiên, hoặc có thể dùng nhiều điểm bắt đầu Trong thực tế, dựa trên kinh nghiệm của một số kiểm toán viên, đã chỉ ra rằng, cần sử dụng tối thiếu 5 điểm bắt đầu, đồng thời khi ứng dụng cách này, khoảng cách mẫu cũng cần điều chỉnh hợp lý.

• iiCác iibước iitiến iihành iilấy iimẫu: ii ii

Bước ii1: iiXác iiđịnh iiquy iimô iitổng iithể ii(N). iiNếu iilà iidãy iisố iiliên iitục iithì iiquy iimô iitổng iithể

iiđược iixác iiđịnh iinhư iisau: iiN ii= ii(Phần iitử iicuối ii– iiPhần iitử iiđầu) ii+ ii1 ii ii

Quy iimô iitổng iithể iihay iicòn iigọi iilà iikích iicỡ iitổng iithể iibao iigồm iitập iihợp iitổng iicác iiphần iitử

iicó iitrong iitổng iithể iiđó. iiVí iidụ, iichọn ii10 iihóa iiđơn iibán iihàng iitừ ii200 iihóa iiđơn iibán iihàng

iitrong iingày iicủa iidoanh iinghiệp iithì iiN iiở iiđây ii=200.

Bước ii2: iiXác iiđịnh iiquy iimô iimẫu ii(M). iiTương iitự iinhư iiquy iimô iitổng iithể, iiM iibiểu iihiên iisố

iilượng iimẫu iicần iichọn, iisố iicác iiphần iitử iicần iichọn iivào iimẫu. iiVới iiví iidụ iiminh iihọa iitrên iithì

iiM= ii10. ii

Bước ii3: iiXác iiđịnh iikhoảng iicách iimẫu iicố iiđịnh ii(k)

Bước ii4: iiXác iiđịnh iiđiểm iixuất iiphát ii(M 1 ). iiĐiểm iixuất iiphát iinày iiđược iichọn iingẫu iinhiên,

iicó iithể iidùng iibảng iisố iingẫu iinhiên iihoặc iichọn iitheo iichương iitrình iimáy iitính. iiSau iiđó iiphần

iitử iiđược iilựa iichọn iitiếp iitheo iithõa iimãn iicông iithức iiM 2 = iiM 1 +k, iiM 3 =M 2 +k,…

Công iithức iitổng iiquát iiđược iiminh iihọa iinhư iiphương iitrình iidưới iiđây:

iiMi ii= iiM(i ii–1) ii+ iik iihoặc iiMi ii= iiM 1 ii+ ii(i ii– ii1) ii* iik

=> iiKết iiluận iiphương iipháp iichọn iimẫu iixác iisuất:

Phương pháp chọn mẫu xác suất có thể sử dụng để lấy được cả mẫu thống kê và mẫu phi thống kê Tuy nhiên, trong thực tế, các kiểm toán viên ít khi sử dụng phương pháp này khi lấy mẫu phi thống kê Ngược lại, để lấy được mẫu thống kê, các kiểm toán viên bắt buộc áp dụng phương pháp này.

1.3.2 iiChọn iimẫu iiphi iixác iisuất

Ngược iilại iivới iichọn iimẫu iixác iisuất ii(cách iichọn iimẫu iimà iimỗi iiphần iitử iiđược iichọn

iivào iimẫu iitừ iitổng iithể iicó iimột iixác iisuất iinhất iiđịnh) iithì iitrong iichọn iimẫu iiphi iixác iisuất, iicác

iiphần iitử iikhông iicó iixác iisuất iinhư iinhau iiđể iiđược iichọn iivào iimẫu. iiCó iinghĩa iilà iitheo

iiphương iipháp iinày, iikhông iicó iimột iihoặc iikhông iicó iicả iihai iiđặc iiđiểm iicủa iichọn iimẫu iixác

iisuất iinhư iisau:

- iiCác iiphần iitử iiđược iilựa iichọn iimột iicách iingẫu iinhiên iivào iimẫu.

- iiKiểm iitoán iiviên iicó iithể iisử iidụng iilý iithuyết iixác iisuất iithống iikê iiđể iiđịnh iilượng iirủi iiro iilấy

iimẫu, iihạn iichế iiphạm iivi iirủi iiro iitừ iiđó iiđánh iigiá iikết iiquả iimẫu.

Không iidựa iitrên iicách iilấy iimẫu ii“ngẫu iinhiên” iikhách iiquan, iichọn iimẫu iiphi iixác

iisuất iilà iicách iichọn iimẫu iichủ iiyếu iidựa iitrên iisự iixét iiđoán/phán iiđoán iicủa iikiểm iitoán iiviên,

iido iiđó iimẫu iiđược iichọn iihoàn iitoàn iimang iitính iichủ iiquan. iiKiểm iitoán iiviên iisẽ iidựa iivào

iicảm iinhận iichủ iiquan iicủa iimình, iixét iiđoán iinghề iinghiệp iichuyên iimôn iivà iiđưa iira iiquyết

iiđịnh iilựa iichọn iiphần iitử iinào iiđược iivào iimẫu, iiphần iitử iinào iikhông. iiVì iivậy, iicách iichọn iimẫu

iinày iikhiến iicho iicác iiphần iitử iikhông iicó iicơ iihội iinhư iinhau iivề iiviệc iiđược iichọn iivào iimẫu

iinhư iiđặc iiđiểm iiđã iinêu iiở iitrên. iiBởi iivậy, iiphương iipháp iinày iikhông iiđược iisử iidụng iikhi iilấy

iimẫu iithống iikê ii(mẫu iicần iiđược iingẫu iinhiên,…) iimà iichỉ iicó iithể iiáp iidụng iitrong iilấy iimẫu

iiphi iithống iikê ii(phù iihợp iivới iiđặc iiđiểm iicủa iimẫu iiphi iithông iikê). ii

Mặc iidù iiphương iipháp iichọn iimẫu iinày, iitồn iitại iinhược iiđiểm: iikhông iiđảm iibảo iitính

iiđại iidiện, iinếu iinhư iinăng iilực iichuyên iimôn iikiểm iitoán iiviên iichưa iicao iithì iikết iiquả iichọn

iimẫu iicó iikhả iinăng iigặp iisai iisót iidẫn iiđến iiý iikiến iiphát iihành iikhông iiphù iihợp,…tuy iinhiên

iikiểm iitoán iiviên iilựa iichọn iiphương iipháp iinày iilà iibởi iinhược iiđiểm iicủa iichọn iimẫu iingẫu

iinhiên iikhông iithể iiáp iidụng iikhi iisai iisót iikhông iiphân iibố iiđều. iiTrong iitrường iihợp iisai iisót

iitrọng iiyếu iitập iitrung iiphân iibổ iitheo iinhững iikhối iiquần iithể iixác iiđịnh iihoặc iinếu iitổng iithể iicó

iiqui iimô iinhỏ, iichọn iimẫu iingẫu iinhiên iikhông iinên iisử iidụng iimà iithay iivào iiđó iilà iichọn iimẫu

iiphi iixác iisuất. ii

Thông iithường, iicó iimột iisố iiphương iipháp iichọn iimẫu iiphi iixác iisuất iithường iiđược

iisử iidụng iitrong iikiểm iitoán iilà iichọn iimẫu iitheo iilô ii(khối), iichọn iimẫu iixét iiđoán ii(chọn iimẫu

iinhận iiđịnh, iichọn iimẫu iitrực iitiếp) iivà iichọn iibất iikì ii(tình iicờ). iiHai iiphương iipháp iiđầu iitiên

iigặp iikhá iiphổ iibiến, iicòn iiphương iipháp iicuối- iichọn iimẫu iibất iikì iiít iiđược iisử iidụng iihơn.

a. iiChọn iimẫu iitheo iilô/khối:

Chọn iimẫu iitheo iilô iilà iicách iichọn iimột iitập iihợp iicác iiphần iitử iiliên iitiếp iinhau iitrong

iitổng iithể ii(tạo iithành iimột iikhối iitrong iimột iidãy iinhất iiđịnh). iiTrong iichuẩn iimực iikiểm iitoán

iiVSA ii530 iicũng iiđưa iira iikhái iiniệm iicho iithuật iingữ iinày: ii“Lựa iichọn iimẫu iitheo iikhối iilà

iiviệc iilựa iichọn iimột iihay iinhiều iikhối iiphần iitử iiliên iitiếp iinhau iitrong iimột iitổng iithể”

Nguyên iitắc iicủa iiphương iipháp iichọn iinày iilà iikhi iiphần iitử iiđầu iitiên iitrong iikhối

iiđược iichọn iithì iicác iiphần iitử iicòn iilại iitrong iikhối iicũng iiđược iitự iiđộng iichọn iivào iimẫu. iiVì

iivậy, iitheo iicách iinày, iikiểm iitoán iiviên iicó iithể iichọn ii1 iikhối iihoặc iichọn iinhiều iikhối iilàm

iimẫu. iiChọn iimẫu iitheo iilô iiđược iiáp iidụng iikhi iimà iicác iisai iisót iitrọng iiyếu iiphân iibổ iitheo iicác

iikhối iiquần iithể iinhất iiđịnh iihoặc iiđám iiđông iivới iiquy iimô iinhỏ. iiKhối iitrong iikhái iiniệm iinày

iihiểu iiđơn iigiản iilà iicác iinhóm iitập iihợp iicó iicác iiđặc iiđiểm, iixếp iiloại iitạo iithành iitổng iithể. iiVí

iidụ iinhư iitổng iithể iilà iitất iicả iicác iiphiếu iithu iitrong iinăm iiN iithì iimẫu iichọn iibao iigồm iicác iiphiếu

iithu iitrong iitháng ii5, iicác iiphiếu iithu iitrong iitháng ii6, iithì iikhối iiở iiđây iiđược iiphân iitheo iitháng,

iitương iiứng iivới iimỗi iitháng iicó ii1 iikhối. ii

Mẫu iiđược iichọn iisẽ iicó iitính iiđại iidiện iikhông iicao iinếu iisố iilượng iikhối iiđược iichọn

iinhỏ iilà iimột iinhước iiđiểm iicủa iiphương iipháp iinày. iiNgoài iira, iiviệc iichọn iimẫu iitheo iikhối iiđể

iikiểm iitoán iicác iinghiệp iivụ iidiễn iira, iitình iihình iitài iisản, iicác iikhoản iimục iichỉ iiđược iiáp iidụng

iikhi iiđã iinắm iichắc iitình iihình iicủa iikhách iithể iikiểm iitoán iivà iiđảm iibảo iisố iilượng iicác iikhối iilà

iihợp iilý. iiDo iiđó, iikhi iitiến iihành iichọn iimẫu, iikiểm iitoán iiviên iicần iiquan iitâm, iichú iiý iiđến iicác

iitình iihuống iiđặc iibiệt iinhư: iihệ iithống iikế iitoán iicó iithay iiđổi iikhông, iichính iisách iikinh iitế iicó

iikhác iigì iiso iivới iitrước, iitính iithời iivụ iicủa iimột iisố iinghành iikinh iidoanh… ii“Tuy iinhiên iitheo

iicác iichuyên iigia iikiểm iitoán iithì iicon iisố iihợp iilý iisố iilượng iiít iinhất iilà ii9 iikhối iitừ ii9 iitháng iikhác

iinhau iitrong iinăm” ii(Giáo iitrình iiLý iithuyết iikiểm iitoán iiNXB iitrường iiĐH iiKTQD)

b. iiChọn iimẫu iitheo iinhận iiđịnh/xét iiđoán ii(chọn iimẫu iitrực iitiếp)

Chọn iimẫu iitheo iinhận iiđịnh iihay iitrong iigiáo iitrình iiLý iithuyết iikiểm iitoán iicòn iigọi iilà

iichọn iimẫu iitrực iitiếp iilà iicách iichọn iimẫu iitrong iiđó iikiểm iitoán iiviên iidựa iivào iikinh iinghiệm,

iinăng iilực iichuyên iimôn iicủa iimình iiđể iilựa iichọn iicác iiphần iitử iivào iimẫu. iiViệc iilựa iichọn iinày

iisẽ iidựa iitrên iinhững iitiêu iichí iimà iikiểm iitoán iiviên iiđưa iira. iiCác iitiêu iichí iithường iiđược iisử

iidụng iiphải iikể iiđến iinhư iikiểm iitoán iisẽ iilựa iichọn iicác iiphần iitử iicó iikhả iinăng iilà iisai iiphạm

iinhất, iicác iiphần iitử iicó iiđặc iitrưng iicủa iitổng iithể iihoặc iicác iiphần iitử iicó iiquy iimô iitiền iitệ iilớn.

iiĐể iithực iihiện iichọn iimẫu iitheo iiphương iipháp iinày, iikiểm iitoán iiviên iiphải iinắm iichắc iicác

iiđặc iiđiểm iicơ iibản iicủa iikhách iithể iikiểm iitoán iivà iiấn iiđịnh iiđược iimẫu iiđại iidiện iitrước iikhi

iichọn iimẫu. ii

iiƯu iiđiểm iicủa iiphương iipháp iinày iilà iikhi iikích iicỡ iimãu iinhỏ iihoặc iicó iitình iihuống

iiđặc iibiệt, iichọn iimẫu iitrực iitiếp iisẽ iitạo iicơ iihội iitốt iicho iisự iixuất iihiện iicủa iinhững iimẫu iiđại

iidiện. iiVì iivậy iiđể iihỗ iitrợ iitốt iihơn iiđảm iibảo iimẫu iiđại iidiện, iikiểm iitoán iiviên iicần iitập iitrung

iichú iiý iivào iilựa iichọn iimẫu iidựa iitrên iicác iihướng iikhác iinhau iinhư iisau:

 Theo iinội iidung iinghiệp iivụ iikinh iitế iichủ iiyếu: iichẳng iihạn iinhư iikhi iikhảo iisát iicác

iinghiệp iivụ iibán iihàng, iikiểm iitoán iiviên iikhông iinên iichỉ iixem iixét iicác iinghiệp iivụ iibán

iihàng iimà iicũng iicần iiphải iiquan iitâm iiđến iicác iinghiệp iivụ iiquảng iicáo, iikhuyến iimãi,

iitruyền iithông.

 Theo iiphần iiviệc iido iicác iinhân iiviên iikhác iinhau iiphụ iitrách: iiKhi iicó iinhiều iingười

iiphụ iitrách iinhiệm iixử iilý iicác iinghiệp iivụ iikinh iitế iithì iikiểm iitoán iiviên iicần iiphải iichọn

iimẫu iibao iigồm iinghiệp iivụ iicủa iimỗi iingười. iiSố iilượng iimẫu iicăn iicứ iivào iisố iilượng

iinghiệp iivụ iido iimỗi iingười iithực iihiện. iiNếu iinhận iithấy iicó iithay iiđổi iinhân iiviên iihoặc

iinếu iicác iinghiệp iivụ iiở iicác iiđịa iiđiểm iikhác iinhau iisẽ iidễ iicó iimẫu iichọn iikhông iiđại

iidiện iitrong iiđiều iikiện iigiới iihạn iiphạm iivi iichọn iimẫu.

 Theo iiquy iimô iinghiệp iivụ iiphát iisinh: iikhi iikiểm iitoán iiviên iikiểm iitra iisố iidư iicác iitài

iikhoản, iicác iikhoản iimục iithì iiphần iitử iicó iisố iidư iilớn iihơn iithường iicó iixu iihướng iiđược

iichọn iivào iimẫu iiđể iikiểm iitra iinhiều iihơn iilà iicác iiphần iitử iicó iisố iidư iinhỏ. iiBởi iivới iicác

iiphần iitử iicó iisố iidư iilớn iikhả iinăng iichứa iiđựng iisai iiphạm iitrọng iiyếu iinhiều iihơn iicác

iisố iidư iinhỏ. iiTuy iinhiên iitrong iimột iisố iitrường iihợp iiví iidụ iinhư iikiểm iitoán iicác iikhoản

iiphải iitrả iithì iingược iilại iibởi iilúc iinày iidoanh iinghiệp iisẽ iicó iixu iihướng iikhai iigiảm iicác

iikhoản iinợ iiphải iitrả.

c. iiChọn iimẫu iitình iicờ:

Trong iichuẩn iimực iiVSA ii530, iiđưa iira iikhái iiniệm: ii“Lựa iichọn iibất iikỳ, iitrong iiđó

iikiểm iitoán iiviên iichọn iimẫu iikhông iitheo iimột iitrật iitự iinào iinhưng iiphải iitránh iibất iikỳ iisự

iithiên iilệch iihoặc iiđịnh iikiến iichủ iiquan iinào ii(ví iidụ iitránh iicác iiphần iitử iikhó iitìm iihay iiluôn

iichọn iihoặc iitránh iicác iiphần iitử iinằm iiở iidòng iiđầu iitiên iihoặc iidòng iicuối iicủa iitrang) iivà iido

iiđó iiđảm iibảo iirằng iitất iicả iicác iiphần iitử iitrong iitổng iithể iiđều iicó iicơ iihội iiđược iilựa iichọn. iiLựa

iichọn iibất iikỳ iikhông iiphải iilà iiphương iipháp iithích iihợp iikhi iilấy iimẫu iithống iikê”. ii

Có iithể iithấy, iichọn iimẫu iitình iicờ ii(còn iiđược iigọi iilà iichọn iimẫu iibất iikỳ) iilà iikhi iikiểm

iitoán iiviên iichọn iimẫu iimà iikhông iiquan iitâm iiđến iiquy iimô, iitính iichất, iinội iidung iicủa iicác

iiphần iitử iimà iichọn iimột iicách ii“không iisuy iinghĩ”. iiViệc iichọn iilựa iihoàn iitoàn iikhông iinghĩ

iinhư iivậy iicũng iichính iilà iinhược iiđiểm iicủa iiphương iipháp iinày iibởi iitư iiduy iixét iiđoán iihình

iithành iicủa iikiểm iitoán iiviên iiluôn iivận iiđộng. iiVì iivậy, iikhi iithực iihiện iicách iichọn iimẫu iinày,

iikiểm iitoán iiviên iicần iitránh iimọi iisự iithiên iilệch iivà iimọi iisự iichủ iiquan iidự iiđoán. ii

=> Kết luận phương pháp chọn mẫu phi xác suất: Chọn mẫu phi xác suất chủ

yếu dựa trên phán đoán, xét đoán nghề nghiệp của kiểm toán viên Cho nên nếu kiểm toán viên có phán đoán tốt, nhiều kinh nghiệm, quen thuộc với các đối tượng kiểm toán khác nhau thì khi sử dụng phương pháp này sẽ mang lại kết quả tốt hơn

so với phương pháp chọn mẫu xác suất Các phương pháp chọn mẫu phi xác xuất có nhiều ưu việt trong một số tình huống, chẳng hạn như khi chi phí cho những phương pháp chọn mẫu phức tạp vượt quá lợi ích mà kiểm toán viên có thể nhận được,….

1.4. iiVận iidụng iikĩ iithuật iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán iiBCTC ii

1.4.1. iiCác iiloại iithử iinghiệm iikiểm iitoán iicó iithể iiáp iidụng iikĩ iithuật iichọn iimẫu ii

Các iithử iinghiệm iikiểm iitoán iiáp iidụng iitrong iikiểm iitoán iibáo iicáo iitài iichính iibao

iigồm iithử iinghiệm iikiểm iisoát iivà iithử iinghiệm iicơ iibản. iiThử iinghiệm iikiểm iisoát iinhằm iiđánh

iigiá iihệ iithống iikiểm iisoát iinội iibộ iicủa iikhách iihàng iicó iihoạt iiđộng iihữu iihiệu iivà iihiệu iiquả iihay

iikhông, iido iiđó, iiđối iivới iicác iithủ iitục iikiểm iisoát iiđể iilại iidấu iivết iivề iisự iithực iihiện iithì iikiểm

iitoán iiviên iimới iiáp iidụng iikỹ iithuật iichọn iimẫu. ii

Thử iinghiệm iicơ iibản iibao iigồm iithủ iitục iiphân iitích iivà iikiểm iitra iichi iitiết iicác iinghiệp

iivụ iivà iisố iidư. iiTrong iiđó, iikiểm iitoán iiviên iichỉ iiáp iidụng iikỹ iithuật iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitra

iichi iitiết iicác iinghiệp iivụ iivà iisố iidư. iiKiểm iitra iinghiệp iivụ iilà iikiểm iitra iichi iitiết iimột iisố iiít iihay

iitoàn iibộ iinghiệp iivụ iiphát iisinh iiđể iixem iixét iivề iimức iiđộ iitrung iithực iicủa iikhoản iimục. iiKiểm

iitra iisố iidư iilà iikiểm iitra iiđể iiđánh iigiá iivề iimức iiđộ iitrung iithực iicủa iisố iidư iicác iitài iikhoản iicó

iinhiều iinghiệp iivụ iiphát iisinh. ii

Hiện iinay, iichọn iimẫu iithuộc iitính iiđược iisử iidụng iirộng iirãi iiđối iivới iithử iinghiệm

iikiểm iisoát iikhi iimà iikiểm iitoán iiviên iimuốn iiước iilượng iitỷ iilệ iisai iilệch iicủa iicác iihoạt iiđộng

iikiểm iisoát iiso iivới iithiết iikế iinhằm iixác iiđịnh iimức iiđánh iigiá iithích iihợp iicủa iirủi iiro iikiểm iisoát.

iiĐối iivới iithử iinghiệm iikiểm iitra iichi iitiết, iikiểm iitoán iiviên iithường iiáp iidụng iichọn iimẫu iitheo

iiđơn iivị iitiền iitệ. iiPhương iipháp iinày iisử iidụng iilý iithuyết iichọn iimẫu iithuộc iitính iithể iihiện iikết

iiluận iibằng iiđơn iivị iitiền iitệ, iimỗi iiđơn iivị iitiền iitệ iilà iimột iiđơn iivị iitổng iithể. ii

1.4.2. iiQuy iitrình iichọn iimẫu iitrong iikiểm iitoán iiBCTC

Quy iitrình iichọn iimẫu iitrong iicác iithử iinghiệm iikiểm iitoán iigồm ii3 iibước: ii

Bước ii1: iiLập iikế iihoạch iichọn iimẫu, iithiết iikế iimẫu

Ở iibước iinày, iikiểm iitoán iiviên iisẽ iixác iiđịnh iimục iitiêu iicủa iicác iithử iinghiệm, iixác

iiđịnh iitổng iithể iivà iixác iiđịnh iicỡ iimẫu iivà iiphương iipháp iilựa iichọn iiphần iitử iivào iimẫu. iiTuy

iinhiên iiđối iivới iithử iinghiệm iikiểm iisoát, iikiểm iitoán iiviên iisẽ iithực iihiện iithêm iiviệc iixác iiđịnh

iinhững iisai iilệch iitừ iichính iisách iivà iihoạt iiđộng iikiểm iisoát.

Để iicó iithể iichọn iiđược iimẫu iiphù iihợp, iiKTV iicần iinghiên iicứu iikỹ iimục iitiêu iicủa iicác

iithử iinghiệm iivà iibản iichất iicủa iitổng iithể, iitrên iicơ iisở iiđó, iixác iiđịnh iisai iiphạm iivà iitổng iithể.

Xác iiđịnh iisai iiphạm iilà iixác iiđịnh iinhững iitình iihuống iinào iiđược iixem iilà iisai iiphạm

iitrong iithử iinghiệm iiđang iixem iixét. iiViệc iinghiên iicứu iinội iidung iicủa iibằng iichứng iikiểm

iitoán iithu iithập iiđược iivà iihoàn iicảnh iixảy iira iisẽ iigiúp iiKTV iixác iiđịnh iiđược iiđó iilà iisai iilệch

iihay iisai iisót. iiCó iinhững iisai iisót, iigian iilận iikhông iiđược iixem iilà iisai iiphạm iiđối iivới iithử

iinghiệm iiđang iiđược iitiến iihành iikhi iichúng iikhông iicó iiliên iiquan, iiảnh iihưởng iiđến iimục iitiêu

iicủa iithử iinghiệm

Ví dụ như kiểm tra chi tiết tín hiện hữu của các khoản nợ phải thu bằng cách gửi thư xác nhận, những sai sót như số liệu của khách hàng và đơn vị khác nhau vì khách hàng trả tiền trước ngày khóa sổ nhưng đơn vị lại nhận được tiền sau ngày khóa sổ Thì sai sót này không ảnh hưởng đến mục tiêu xác minh sự hiện hữu của khoản nợ phải thu

Ngoài iira, iiKTV iicòn iicần iinhận iibiết, iiđánh iigiá iixem iichúng iicó iilà iicái iisai iiphạm iicá

iibiệt iihay iikhông? iiTheo iiđịnh iinghĩa iiđược iiđề iicập iitrong iichuẩn iimực iiVSA ii530: ii“Sai

iiphạm iicá iibiệt iilà iimột iisai iisót iihay iisai iilệch iiđược iichứng iiminh iilà iikhông iiđại iidiện iicho iicác iisai

iisót iihay iisai iilệch iicủa iitổng iithể”. iiPhục iivụ iicho iiviệc iiước iilượng iitỷ iilệ iisai iiphạm iicho iitổng iithể

ii(sẽ iiloại iitrừ iikhoản iisai iisót iicá iibiệt iinày iira)

Xác iiđịnh iitổng iithể iilà iiviệc iikiểm iitoán iiviên iisẽ iikhoanh iivùng iidữ iiliệu iimà iiqua iiđó

iiKTV iichọn iimẫu iikiểm iitra. iiKTV iicần iixem iixét iimục iitiêu iithử iinghiệm iiđể iichọn iiđược iitổng

iithể iiphù iihợp. iiVí iidụ iinhư iinếu iimục iitiêu iicủa iithử iinghiệm iilà iixem iixét iitính iiđầy iiđủ iicủa iicác

iinghiệp iivụ iibán iihàng iithì iitổng iithể iiở iiđây iilà iidanh iisách iicác iihóa iiđơn, iihợp iiđồng iibán iihàng.

iiNgược iilại iinếu iixem iixét iinghiệp iivụ iibán iihàng iitrong iitháng ii1 iicó iithực iisự iixảy iira iihay

iikhông iithì iitổng iithể iiở iiđây iilà iidanh iisách iicác iivận iiđơn iicủa iiđơn iivị iitrong iitháng ii1 iibởi iicác

iivận iiđơn iimới iichứng iiminh iisố iihàng iiđã iixuất iibán.

Xác định cỡ mẫu: là việc xác định xem có bao nhiêu phần tử được chọn từ tổng thể để kiểm tra Khi chọn mẫu sẽ kèm theo rủi ro do chọn mẫu, điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định kích cỡ mẫu cần lấy Khi KTV đánh giá mức độ

rủi ro do chọn mẫu thấp thì cỡ mẫu cần thiết sẽ càng lớn Vì vậy, KTV cần xác

định được mẫu đủ lớn để đảm bảo giảm rủi ro chọn mẫu đến mức thấp nhất có thể chấp nhận được

Trong i chuẩn i mực VSA 530 cũng có đề cập đến quy i định về việc i xác định cỡ

ii mẫu:

 “Đối iivới iithử iinghiệm iikiểm iisoát, iikhi iixem iixét iicác iitính iichất iicủa iimột iitổng iithể,

iikiểm iitoán iiviên iicần iiđánh iigiá iitỷ iilệ iisai iilệch iikỳ iivọng iidựa iitrên iihiểu iibiết iicủa iikiểm