CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH LAO PHỔI pot

HÌNH ẢNH HỌCLAO SƠ NHIỄM – HÌNH ẢNH Ở TRẺ EM Xẹp phổi 30%: Phân thùy trước của thùy trên.. HÌNH ẢNH HỌCLAO SƠ NHIỄM – HÌNH ẢNH Ở TRẺ EM Trẻ trai 4 tuổi: hạch rốn phổi phải mũi tên, đông

Trang 1

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

LAO PHỔI

BS NGUYỄN QUÝ KHOÁNG

BS NGUYỄN QUANG TRỌNG

Trang 2

Lao sơ nhiễm trẻ em.

Lao sơ nhiễm người lớn.

Lao phổi.

Biến chứng của hang lao.

Các di chứng.

Các dạng lao khác: u lao, lao kê, PQPV lao.

Chẩn đoán phân biệt.

Trang 3

DÀN BÀI

Đại cương.

Cơ chế sinh bệnh.

Hình ảnh học.

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 4

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 5

Lao chiếm 10-15% ở người trẻ dưới 6 tuổi.

Đa số người ≤ 20 tuổi, IDR(+)

Có nước 20-50% bệnh nhân chết vì lao không

được chẩn đoán trước

Ở các nước tiên tiến, lao có khuynh hướng bộc phát trên người có HIV (+)

Trang 6

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 7

Ổ Ghon + viêm bạch mạch + hạch rốn phổi

phức hợp Ranke (phức hợp sơ nhiễm-primary

complex) Phần lớn phức hợp sơ nhiễm lành và tạo

xơ, có thể vôi hóa

Trang 8

90% bệnh nhân bị nhiễm Lao nhưng chưa bị bệnh vì

có sự cân bằng về sinh học giữa BK và cơ thể, chỉ

10% bệnh nhân bị bệnh

Trang 9

CƠ CHẾ SINH BỆNH

Giai đoạn lao bệnh (tuberculose maladie –

postprimary tuberculosis)

Mất cân bằng trên Sức đề kháng cơ thể giảm

Bệnh lao (10% của 90% bệnh nhân bị nhiễm)

Đa số do BK đã có sẵn trong cơ thể (réinfection endogène), một vài khi do bội nhiễm (surinfection exogène)

Thời gian tiềm ẩn giữa lao sơ nhiễm đến khi phát bệnh có thể rất ngắn nhưng cũng có thể hàng chục năm sau (lao ở người già)

Trang 10

5/14/2013 10

BK

LAO SƠ NHIỄM

KHÔNG TRIỆU CHỨNG (90%) CÓ TRIỆU CHỨNG (10%)

LAO PHỔI BỆNH LAO KÊ KHỎI (SAU ĐIỀU TRỊ)

LAO PHỔI XƠ – BÃ ĐẬU HÓA VPQP LAO KHỎI (SAU ĐIỀU TRỊ)

KHỎI (SAU ĐIỀU TRỊ) CHẾT

Fraser and Paré Synopsis of diseases of the chest 2 nd edition 1994

Trang 12

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 13

HÌNH ẢNH HỌC

LAO SƠ NHIỄM – TRẺ EM

65% không triệu chứng Phát hiện nhờ khám sức

khoẻ định kỳ

35% có triệu chứng nhẹ: sốt, ho, sụt ký

Không có sự song hành giữa X quang và lâm sàng

Trang 14

Thường ở thùy trên bên (P).

70% biến mất sau 6 tháng điều trị

30% để lại sẹo

Trang 15

HÌNH ẢNH HỌC

LAO SƠ NHIỄM – HÌNH ẢNH Ở TRẺ EM

Xẹp phổi (30%):

Phân thùy trước của thùy trên

Phân thùy trong của thùy giữa

Tràn dịch màng phổi (10%)

Đóng vôi:

Ổ Ghon (17%)

Hạch (36%)

Trang 16

5/14/2013 16

HÌNH ẢNH HỌC

Phức hợp sơ nhiễm: tổn thương thâm nhiễm hạ đòn + hạch rốn phổi

Sebastian Lange, MD et al Radiology of Chest Diseases 2nd Edition, 1998

Trang 17

HÌNH ẢNH HỌC

Trẻ trai 4 tuổi: hạch rốn phổi phải (mũi tên), đông đặc thùy trên (P)

Ann N Leung, MD Pulmonary Tuberculosis: The Essentials Radiology 1999;210:307-322

Trang 18

5/14/2013 18

HÌNH ẢNH HỌC

Trẻ trai 7 tháng tuổi: hạch cạnh phải khí quản (mũi tên thẳng), đông đặc

phổi nhiều thùy, hai bên (ưu thế bên (P)), xẹp thùy dưới phổi (P) (các

mũi tên cong).

Trang 19

HÌNH ẢNH HỌC

Trẻ gái 4 tuổi: hạch rốn phổi trái, không tổn thương nhu mô phổi

Trang 20

5/14/2013 20

HÌNH ẢNH HỌC

Vôi hóa phức hợp sơ nhiễm

Sebastian Lange, MD et al Radiology of Chest Diseases 2nd Edition, 1998

Trang 21

HÌNH ẢNH HỌC

Hạch quanh khí quản (các mũi tên) điển hình:

giảm đậm độ, bắt thuốc dạng viền.

Mukesh G Harisinghani, MD et al Tuberculosis from Head to Toe Radiographics.

2000;20:449-470

Trang 22

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 23

HÌNH ẢNH HỌC

LAO SƠ NHIỄM – HÌNH ẢNH Ở NGƯỜI LỚN

84% có triệu chứng: sốt, ho, sụt ký, khái huyết

Đông đặc thùy phổi (75%):

Dịch tiết, màu vàng chanh

Có hoặc không kèm tổn thương nhu mô phổi

Trang 24

5/14/2013 24

HÌNH ẢNH HỌC

Hạch rốn phổi (P) (mũi tên cong), đông đặc thùy

giữa phổi (P) (mũi tên thẳng).

2000;20:449-470

Trang 25

HÌNH ẢNH HỌC

Nốt dưới màng phổi ở thùy trên (P) kết hợp với hạch cạnh (P) khí quản.

Daniel Jeanbourquin et al Imagerie Thoracique de l'adulte 2003

Trang 26

May 14, 2013 26

Trang 27

HÌNH ẢNH HỌC

Hạch cạnh rốn phổi (các mũi tên), tràn dịch màng

phổi (P) (các mũi tên cong).

Trang 28

5/14/2013 28

HÌNH ẢNH HỌC

Hạch cạnh khí quản (các mũi tên) điển hình: giảm

đậm độ, bắt thuốc dạng viền.

Trang 29

DÀN BÀI

Đại cương.

Hình ảnh học.

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 30

Phân thùy sau (S2).

Phân thùy đỉnh của thùy dưới (S6=Nelson)

Phân biệt với Histoplasmose: bệnh này chỉ gây tổn thương phân thùy trước (S3)

Trang 32

5/14/2013 32

Hạch cạnh (P) khí quản

Hai tháng sau: Lao phổi

Hyae Young Kim, MD et al Thoracic Sequelae and Complications of Tuberculosis

Radiographics 2001;21:839-858

Trang 33

Wolfgang Dahnert, MD Radiology Review Manual.5thEditon.2003

Hình ảnh “tree-in-bud” tương đương với hình ảnh “finger-in-glove” trong X quang qui ước: nó được tạo nên bởi sự lấp đầy các tiểu phế quản (bronchiole) với đầu phình to ở tiểu phế quản xa (distal bronchiole).

Trang 34

Sự lan tràn trong lòng phế quản của bệnh lao.

Nhiễm trùng phổi do virus, nấm, ký sinh trùng

Viêm phổi hít (aspiration pneumonitis)

Allergic bronchopulmonary aspergillosis

Cystic fibrosis

Trang 35

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI

Santiago Enrique Rossi, MD et al Tree-in-Bud Pattern at Thin-Section CT of the Lungs:

Radiologic-Pathologic Overview RadioGraphics 2005;25:789-801

Trang 37

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI

Dày thành tiểu phế quản (mũi tên thẳng) và hình ảnh “tree- in-bud” (mũi tên cong).

2000;20:449-470

Trang 38

Trang 39

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI

Trang 40

5/14/2013 40

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI

Trang 41

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔIHang (caverne): 50% bệnh nhân

Nằm giữa đám thâm nhiễm này do loét của ổ bã đậu vào một phế quản dẫn lưu, có thể có mực

thủy-khí (20%), thành hang mỏng

Phân biệt với hang hình thành do u hoại tử:

Vách hang bờ đều, bề dày < 4mm: lành tính

Vách hang không đều, bề dày > 16mm: ác tính Hang thường thấy với squamous cell carcinoma

Trang 42

5/14/2013 42

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI

Trang 43

Jeremy J Erasmus, MD et al Pulmonary Nontuberculous Mycobacterial Infection:

Radiologic Manifestations Radiographics 1999;19:1487-1503

Nam 60 tuổi, hang vách mỏng ở phân thùy S2 phải thông thương với phế quản

(các đầu mũi tên), các nốt trung tâm tiểu thùy (các mũi tên).

Trang 44

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 45

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI – BIẾN CHỨNG CỦA HANG LAO

Các biến chứng của hang lao:

Phình mạch Rasmussen (Rasmussen’s aneurysm)

Trang 46

5/14/2013 46

HÌNH ẢNH HỌC

Phình mạch Rasmussen (Rasmussen’s

aneurysm): do yếu thành động mạch phổi nằm

cạnh hang lao, gặp ở 5% bệnh nhân có hang lao Khi phình mạch vỡ gây ho ra máu có thể đưa

đến tử vong

Trang 47

5/14/2013 47

Tufail Patankar et al Fatal Hemoptysis Caused by Ruptured Giant Rasmussen's Aneurysm

Bệnh nhân nhập viện vì ho ra máu nhiều

X quang phổi 2 tháng trước có nhiều nốt mờ

ở 2 phổi và bóng hang lớn giữa phổi (P).

X quang phổi lúc nhập viện cho hình ảnh một

khối mờ lớn giữa phổi (P).

CT cho biết khối này là phình mạch vỡ, huyết

khối một phần.

Trang 48

5/14/2013 48

Vỡ phình mạch Rasmussen

Trang 49

HÌNH ẢNH HỌC

U nấm (Aspergilloma): đây cũng là nguyên nhân gây ho ra máu nhiều ở bệnh nhân có hang lao

Khoảng 25-55% bệnh nhân u nấm có tiền sử lao hang

Aspergilloma xuất hiện trong hang lao hoặc ở phế quản bị dãn dưới dạng quả banh nấm (fungus ball)

Trang 50

5/14/2013 50

HÌNH ẢNH HỌC

Hình ảnh X quang và CT là một khối tròn di động bao quanh bởi một liềm khí (air-crescent sign)

nằm giữa banh nấm và vách hang

Banh nấm có thể vôi hóa

Dày thành hang lao là dấu hiệu sớm của sự hình

thành u nấm

Trang 51

HÌNH ẢNH HỌC

ASPERGILLOMA / HANG LAO

(air crescent sign)

2000;20:449-470

Trang 52

5/14/2013 52

HÌNH ẢNH HỌC

ASPERGILLOMA

Tomás Franquet, MD et al Spectrum of Pulmonary Aspergillosis: Histologic, Clinical, and

Radiologic Findings Radiographics 2001;21:825-837

Trang 53

ASPERGILLOMA / HANG LAO

(air crescent sign)

Trang 54

5/14/2013 54

HÌNH ẢNH HỌC

Nếu ổ bã đậu (caseum) vỡ vào màng phổi sẽ gây tràn mủ màng phổi mạn tính do lao (chronic

tuberculous empyema)

Hình ảnh CT cho thấy tụ dịch ở khoang màng

phổi, màng phổi dày và vôi hóa, có hoặc không

tăng sản lớp mỡ ngoài màng phổi (extrapleural

fat)

Trang 55

HÌNH ẢNH HỌC

Tràn mủ màng phổi mạn tính do lao: vôi hóa màng phổi,

tăng sản lớp mỡ ngoài màng phổi.

Trang 56

5/14/2013 56

HÌNH ẢNH HỌC

Mủ màng phổi mạn tính do lao có thể rất giàu

lipid và calcium khiến ta có thể lầm với tràn dịch dưỡng chấp, ta gọi là tràn dịch giả dưỡng chấp

(pseudochylous pleural effusion)

Lúc này ta có thể có thêm hình ảnh mực mỡ-dịch (fat-fluid level) và mực dịch-calcium (fluid-

calcification level)

Trang 57

HÌNH ẢNH HỌC

Tràn mủ màng phổi mạn tính do lao: vôi hóa màng phổi,

mực mỡ-dịch (mũi tên)

Trang 58

5/14/2013 58

HÌNH ẢNH HỌC

Tràn mủ màng phổi mạn tính do lao: vôi hóa màng phổi, mực

dịch-calcium (các đầu mũi tên)

Trang 59

DÀN BÀI

Đại cương.

Hình ảnh học.

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 60

5/14/2013 60

HÌNH ẢNH HỌC

LAO PHỔI – CÁC DI CHỨNG

Đóng vôi ở phổi, màng phổi, hạch

Xơ hóa phổi gây xẹp thùy trên phổi, kéo rốn phổi và vòm hoành lên cao, khí quản bị kéo lệch qua bên tổn thương

Dãn phế quản và những bong bóng do ứ khí (bulles d’emphysème)

Hẹp khí-phế quản

Trang 61

HÌNH ẢNH HỌC

Hạch lao cạnh (P) khí quản trước và sau điều trị lao (nhỏ lại, vôi hóa – mũi tên)

Trang 62

5/14/2013 62

HÌNH ẢNH HỌC

Vôi hóa dạng vỏ trứng (eggshell) của hạch lao

Fraser et al Diagnosis of Diseases of the Chest 4th edition 1999

Trang 63

CÁC HÌNH ẢNH X QUANG CỦA

MÀNG PHỔI

VÔI HÓA MÀNG PHỔI:HÌNH ẢNH MAI MỰC

Trang 65

65 May 14, 2013

CÁC HÌNH ẢNH X QUANG CỦA

MÀNG PHỔI

VÔI HÓA MÀNG PHỔI SAU TDMP DO LAO

(Nhiều hạch vôi hóa ở trung thất)

Trang 67

SẸO HẸP PHẾ QUẢN SAU LAO

(POSTTUBERCULOUS STENOSIS)

Trang 68

sẹo (paracicatricial emphysema) ở thùy giữa.

Trang 69

DÀN BÀI

Đại cương.

Hình ảnh học.

Lao phổi.

Các di chứng.

Trang 70

5/14/2013 70

HÌNH ẢNH HỌC

CÁC DẠNG LAO PHỔI KHÁC – U LAO

1 U lao (tuberculoma):

Thường xảy ra sau lao sơ nhiễm hơn là trong lao bệnh.

Khối mờ viền rõ với nhiều lớp do hoại tử liên tiếp quanh một ổ lao.

Kích thước 0,5-5cm, tiến triển chậm.

Vị trí: mọi nơi ở phổi.

Có thể cố định, đóng vôi hoặc mềm ra tạo thành hang.

Thường có những đốm vôi hoặc những vòng vôi hóa đồng tâm, nhờ đó giúp chẩn đoán phân biệt với K phổi.

Trang 71

HÌNH ẢNH HỌC

2000;20:449-470

Trang 72

5/14/2013 72

HÌNH ẢNH HỌC

Tuberculome thùy trên phổi (T) (mũi tên lớn), D=2cm, tạo hang Vài nốt

mờ nhỏ kế cận (mũi tên nhỏ).

Trang 73

HÌNH ẢNH HỌC

Tuberculome phân thùy S6, (P), tạo hang

Daniel Jeanbourquin et al Imagerie Thoracique de l'adulte 2003

Trang 74

5/14/2013 74

HÌNH ẢNH HỌC

Tuberculome 1,5cm ở phân thùy S6 phổi (P) vôi

hóa toàn bộ

Trang 75

HÌNH ẢNH HỌC

Trang 76

5/14/2013 76

HÌNH ẢNH HỌC

U LAO – CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

Vôi hóa dạng bắp rang (popcorn) đặc trưng của Hamartoma

Trang 77

HÌNH ẢNH HỌC

CÁC DẠNG LAO PHỔI KHÁC – LAO KÊ

2 Lao phổi kê (tuberculose miliaire):

Chiếm khoảng 2% các bệnh nhân bị lao phổi nói chung

Do vi trùng lan theo đường máu từ một ổ bã đậu nào đó (phổi, hạch, đường tiêu hóa)

Thời gian từ lúc BK lan tràn theo đường máu đến khi có triệu chứng X quang là 6 tuần

Trang 78

5/14/2013 78

HÌNH ẢNH HỌC

CÁC DẠNG LAO PHỔI KHÁC – LAO KÊ

2 Lao phổi kê (tuberculose miliaire):

Gồm nhiều nốt nhỏ li ti, bờ rõ, 1-3mm rải rác khắp hai phổi, ưu thế ở đáy Nốt lớn khoảng 5mm

thường gặp khi làm tử thiết

Các tổn thương này cũng có thể tụ lại cho hình ảnh tổn thương dạng phế nang

Tiêu đề	Chẩn đoán hình ảnh Lao phổi
Tác giả	Nguyễn Quý Khoáng, Nguyễn Quang Trọng
Trường học	Trường Đại học Y Hà Nội
Chuyên ngành	Y học
Thể loại	Báo cáo y học
Năm xuất bản	2013
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	105
Dung lượng	19,39 MB