SỞ GD&ĐT THANH HÓA TRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN HDC ĐỀ THI KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG ĐT HSG NĂM HỌC 2021 2022 MÔN NGỮ VĂN – LỚP 12 THPT Thời gian làm bài 150 phút (Không kể thời gian giao đề) (HDC gồm có 04 trang)[.]
Trang 1SỞ GD&ĐT THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN HDC ĐỀ THI KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG ĐT HSGNĂM HỌC 2021 - 2022
MÔN: NGỮ VĂN – LỚP 12 THPT
Thời gian làm bài: 150 phút (Không kể thời gian giao đề)
(HDC gồm có 04 trang)
I
2 Câu nói: “Có thể em chỉ là rong, là rêu nhưng nhất định em phải là rong rêu của
đại dương” có nghĩa là:
- Rong, rêu mang ý nghĩa chỉ những con người nhỏ bé, bình dị…; đại dương chỉ
không gian rộng lớn, là thế giới toàn cầu;
- Từ đó rút ra ý nghĩa cả câu: cho dù làm một con người bình thường, nhỏ bé thì cũng không được an phận, quanh quẩn trong môi trường quen thuộc mà phải chủ động vươn ra một không gian rộng lớn- không gian xã hội, đất nước, thế giới với những thách thức và cơ hội để trưởng thành và tiến xa hơn
0,5 1,0
3 Tác giả cho rằng: “Một quốc gia có tương lai chỉ khi có cá nhân vượt lên với tầm
nhìn toàn cầu.”bởi vì:
- Tầm nhìn là hoạch định tương lai đi đến đâu, tầm nhìn toàn cầu là tầm nhìn xa
rộng, dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận thử thách và dám sáng tạo
- Trong thời đại công nghệ thông tin 4.0 bản thân chúng ta cần có cái nhìn toàn cầu để xóa bỏ mặc cảm tự ti, dám nghĩ, dám làm, dám ước mơ và khát vọng lớn,
dám chấp nhận đổi thay, tự tin chủ động, tìm kiếm cơ hội, chấp nhận thử thách
và sẵn sàng đối mặt với thất bạ, chuẩn bị đầy đủ kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ, công nghệ thông tin và kĩ năng mềm cần thiết Từ đó, chúng ta mới có thể đưa đất nước phát triển, hội nhập với thế giới
0,5 1,0
4 Học sinh có thể rút ra nhiều thông điệp ý nghĩa, nhưng cần phù hợp với nội dung
văn bản Sau đây là gợi ý:
- Khát vọng vươn ra thế giới giúp con người chủ động đón đầu những cơ hội khám phá, dám chấp nhận thử thách, dám sáng tạo để thành công bằng khí chất
và trí tuệ của mình
- Khi nuôi khát vọng vươn ra thế giới nhưng chưa chuẩn bị cho mình những hành trang cần thiết, con người sẽ thất bại và dẫn đến tâm lí tự ti, lo sợ, vì thế tồn tại trong không gian quen thuộc là sự lựa chọn an toàn…
2,0
II
1
Hãy viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 300 chữ) bày tỏ suy nghĩ của
mình về vấn đề: Không có điều vĩ đại nào trên đời đạt được mà thiếu đi sự tâm huyết.
4,0
Yêu cầu chung
- Câu hỏi hướng đến việc đánh giá năng lực, đòi hỏi thí sinh phải huy động những hiểu biết về đời sống xã hội, kĩ năng tạo lập văn bản để bày tỏ thái độ, chủ kiến của mình.
- Thí sinh có thể làm bài theo nhiều cách khác nhau nhưng phải có lí lẽ và căn
cứ xác đáng; được tự do bày tỏ quan điểm riêng của mình, nhưng phải có thái
độ chân thành nghiêm túc, phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật
Yêu cầu cụ thể
Trang 2- "Điều vĩ đại": điều to lớn, có ý nghĩa lớn lao với con người; có thể là sự nghiệp,
tình cảm, thành tựu,
- "Tâm huyết": tập trung tuyệt đối về sức lực, tài sản, khả năng, đặc biệt là niềm
đam mê cho một điều gì đó
- Ý nghĩa: Khẳng định vai trò của tâm huyết đối với những thành tựu có ý nghĩa
lớn lao trong cuộc sống
2 Bàn luận
- Tâm huyết là động lực, niềm đam mê, ý chí vượt qua khó khăn, nó đem đến
tình yêu, trách nhiệm, sự hy sinh vô bờ bến cho điều mà người ta theo đuổi, để
đạt được kết quả tốt đẹp Những người đạt được sự vĩ đại đều là những người có
tâm huyết
- Thiếu tâm huyết, người ta dễ nản lòng, vô trách nhiệm, hời hợt, hoài phí thời
gian mà chẳng đem lại điều gì tốt đẹp, lớn lao
- Bên cạnh ca ngợi những người say mê, tâm huyết, có tinh thần trách nhiệm
trong học tập, lao động, cần phê phán những người hời hợt, dễ nản lòng, thiếu
kiên trì, vượt khó
- Tuy nhiên, tâm huyết phải đặt đúng chỗ, nếu không sẽ trở thành vô dụng, có
khi góp phần làm nên cái xấu, cái ác, tổn hại đến xã hội Những người có tâm
huyết nhưng có cách nhìn nhận không đúng cũng dễ dẫn đến thất bại Người có
tâm huyết cũng cần có một quá trình rèn luyện
2,0
3 Bài học nhận thức và hành động
- Nhận thức được tâm huyết xuất phát từ sự chân thành, hướng thiện, mục đích
cao cả và thể hiện trong hành động thực tế mới góp phần làm nên những điều tốt
đẹp
- Mỗi cá nhân cần sống có trách nhiệm, yêu thích và đam mê với công việc, xây
dựng tâm huyết từ những điều nhỏ bé đến những việc lớn lao; bồi đắp sự tâm
huyết ở mọi lứa tuổi, mọi hoàn cảnh,
1,0
2
Trong Mấy ý nghĩ về thơ, Nguyễn Đình Thi viết: “Cái kì diệu ấy của
tiếng nói trong thơ, có lẽ chăng ta tìm nó trong nhịp điệu, trong nhạc của thơ.
Nhịp điệu của thơ không những là nhịp điệu bằng bằng, trắc trắc, lên bổng
xuống trầm như tiếng đàn êm tai… Nhạc của thơ không giới hạn ở thứ nhạc
ngoài tai ấy Thơ có một thứ nhạc nữa, một thứ nhạc điệu bên trong, một thứ
nhạc của hình ảnh, của tình ý, nói chung là của tâm hồn.”
(Ngữ văn 12,Tập một, NXBGD 2016, tr.58-59)
Anh/chị hiểu gì về ý kiến trên? Hãy lắng nghe nhạc điệu bên ngoài và nhạc điệu
bên trong ở bài thơ “Tây Tiến” của Quang Dũng
10,0
Yêu cầu chung
- Câu hỏi hướng đến việc đánh giá năng lực viết bài văn NLVH, đòi hỏi thí sinh
phải huy động kiến thức về lí luận văn học, tác phẩm văn học, kĩ năng tạo lập
văn bản, khả năng cảm nhận văn chương của mình để làm bài.
- Thí sinh có thể cảm nhận và kiến giải theo những cách khác nhau, nhưng phải
có lí lẽ, căn cứ xác đáng.
Yêu cầu cụ thể
- Nhạc điệu bên ngoài: là nhạc điệu được tạo nên bởi cách tổ chức các yếu tố
ngôn ngữ: thể thơ, thanh điệu, vần điệu, cách ngắt nhịp …
- Nhạc điệu bên trong: là nhạc điệu của tâm hồn nhà thơ, được tạo nên bởi hình
ảnh, tình ý
1,5
Trang 3→ Nội dung ý kiến: Nguyễn Đình Thi khẳng định nhạc điệu là yếu tố làm nên điều kì diệu của ngôn ngữ thơ Nhạc điệu của thơ là sự phối hợp giữa nhạc điệu bên trong và nhạc điệu bên ngoài Đây thực chất là mối quan hệ giữa nội dung và hình thức nghệ thuật hài hòa trong một tác phẩm thơ ca
- Lí giải
+ Nhận định của Nguyễn Đình Thi bắt nguồn từ đặc trưng của thơ Thơ là tác phẩm trữ tình phản ánh cuộc sống qua những rung động của tình cảm Cũng như nhịp đập trái tim khi xúc động, ngôn ngữ thơ có nhịp điệu riêng Thế giới nội tâm của nhà thơ không chỉ biểu hiện bằng ý nghĩa của từ ngữ mà còn bằng cả âm
thanh, nhịp điệu của từ ngữ ấy “Thi trung hữu nhạc”, tính nhạc được xem là đặc trưng chủ yếu của ngôn ngữ thơ ca và “Ly khai với nhạc tính thơ chỉ còn là
một nhan sắc trơ trẽn, thiếu duyên” (Tam Ích) Nhạc tính trong thơ được thể
hiện qua sự hài hòa, cân đối giữa các dòng thơ, sự trầm bổng của ngôn ngữ thơ,
sự thay đổi của thanh bằng trắc, cách ngắt nhịp…
- Nhạc điệu trong thơ không chỉ có nhạc điệu bên ngoài mà nó chỉ là nhịp cầu
nối để người đọc bước vào thế giới nhạc điệu bên trong tâm hồn thi sĩ “Thơ là người thư kí trung thành của trái tim”, là những giai điệu cảm xúc trong tâm hồn
thi nhân biết bao vui buồn, suy tư, trăn trở trước những âm vang của cuộc đời Nhà thơ đã tìm thấy ở nhạc điệu bên ngoài một hình thức biểu hiện mang xúc cảm thẩm mĩ Tác phẩm thơ giá trị và có sức sống lâu bền phải là sự cộng hưởng của hai điệu nhạc ấy Qua nhạc điệu trong thơ, người đọc thấy được cái tài và tình và dấu ấn riêng của người nghệ sĩ
1,5
2 Lắng nghe nhạc điệu bên ngoài và nhạc điệu bên trong ở bài thơ “Tây
* Vài nét về Quang Dũng và bài thơ “Tây Tiến”
* Nhạc điệu bên ngoài
- Thể thơ: Thể thơ thất ngôn mang âm hưởng trầm hùng, cổ kính làm sống lại thể
hành cổ xưa
- Cách gieo vần: Bài thơ được gieo vần vừa liên tiếp vừa gián cách,với những
âm mở (ơi, chơi vơi, hơi, trời, khơi…) đặt cuối các câu thơ tạo âm hưởng ngân
dài, vang xa
- Cách sử dụng từ ngữ:
+ Từ láy: Những từ láy: chơi vơi, thăm thẳm, chiều chiều, đêm đêm, đong đưa…
như những nốt nhạc luyến láy, hồi hoàn, da diết
+ Từ Hán-Việt: đoàn binh, biên cương, viễn xứ, khúc độc hành… gợi âm hưởng
hào hùng, bi tráng, trang trọng, thiêng liêng của một khúc tráng ca
- Cách phối thanh điệu: Phối hợp nhịp nhàng giữa các thanh bằng – trắc: thanh
trắc mang âm hưởng rắn rỏi, gân guốc, trúc trắc đan xen là những thanh bằng mang âm hưởng nhẹ nhàng, êm đềm, mênh mang
- Nhịp điệu: ngắt nhịp linh hoạt4/3, 2/2/3 … cùng với nghệ thuật đối xứng tạo
nên bản hòa âm Tây Tiến
→Nhạc điệu bên ngoài đưa Tây Tiến trở thành bản nhạc ngôn ngữ, hội tụ những
đặc sắc trong nghệ thuật biểu hiện nhạc tính trong thơ.“Đọc Tây Tiến, có cảm
giác như ngậm âm nhạc trong miệng”(Xuân Diệu) Nhạc điệu bên ngoài là yếu
tố hình thức đầu tiên lôi cuốn và lay thức người đọc, là chiếc chìa khóa giúp người đọc khám phá nhạc tính của một thi phẩm
* Nhạc điệu bên trong:
0,5 2,0
2,5
Trang 4- Nhạc điệu bên trong của bài thơ Tây Tiến chính là nỗi nhớ da diết, khắc khoải
của Quang Dũng bao trùm, trải dọc bài thơ như những tia hồi quang về miền kí
ức một thời gắn bó
+ Đó là nỗi nhớ bâng khuâng, man mác về một thiên nhiên miền Tây vừa thơ
mộng, trữ tình vừa hùng vĩ, hoang sơ lại dữ dội, khắc nghiệt
+ Là sự nhớ nhung, khắc khoải về những kỉ niệm ấm tình quân dân, cảm xúc
nồng nàn, xao xuyến về những khoảnh khắc lãng mạn, tâm hồn đa tình, hào hoa
của người lính Tây Tiến
+ Đó còn là sự đồng cảm với những gian khổ của đời sống chiến trường, ca ngợi
sự hi sinh bi tráng, khẳng định sự bất tử của người lính Tây Tiến
- Lắng nghe nhạc điệu trong thơ ta thấy âm vang tâm hồn thi sĩ, hòa nhịp cùng
tiếng lòng nhà thơ trước cuộc đời: “Thơ là tiếng lòng” (Diệp Tiếp)
→Nhạc điệu bên trong của bài thơ Tây Tiến vừa trữ tình, lãng mạn, lại vừa hào
hùng, bi tráng. Nhạc điệu bên trong áy là yếu tố để lại dư âm trong lòng người
đọc, làm nên sức sống cho thi ca
3 Đánh giá khái quát
- Tây Tiến là bài thơ tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp, là gương mặt
đại diện cho thơ hiện đại Việt Nam sau năm 1945 Với sự đan xen giữa bút pháp
hiện thực và lãng mạn, Quang Dũng đã mang đến một dấu ấn riêng về đề tài
người lính Ở đó, ta nhận ra “nhạc điệu” trong hồn thơ Quang Dũng với nỗi nhớ
miên man, khắc khoải, với những hồi ức đẹp của nhà thơ về thiên nhiên miền
Tây, về những người lính Tây Tiến rất hào hoa, đắm say trong tâm hồn nhưng
vẫn luôn sẵn sàng “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” mang một vẻ đẹp lãng mạn
bi tráng Bài thơ đã không chỉ nói lên được khí phách mạnh mẽ, cái quyết tâm,
can trường của tuổi trẻ và cái hùng thiêng, tráng khí của một thời đại rực lửa,
không thể nào quên mà còn đã thể hiện được sự hòa phối tuyệt vời giữa nhạc
điệu bên ngoài và nhạc điệu bên trong, qua đó giúp người đọc nhận ra cái tài và
cái tình của thi nhân.
- Ý kiến của Nguyễn Đình Thi ngắn gọn nhưng rất xác đáng, đã khẳng định được
đặc trưng cơ bản của thơ Ý kiến trên là kết quả của quá trình nghiên cứu công
phu của một nhà lí luận phê bình văn học và rung động thơ, thực tiễn sáng tác
của một thi sĩ
- Ý kiến là bài học cho người sáng tác thơ, đồng thời có tác dụng định hướng cho
người đọc trong quá trình tiếp nhận thơ Người đọc thơ cần tìm hiểu về đặc trưng
của thơ và nhạc điệu trong thơ Từ “nghe” nhạc điệu bên ngoài để “lắng” vào thế
giới nhạc điệu trong tâm hồn nhà thơ
- Ý kiến trên cũng đã giúp chúng ta biết lắng nghe nhạc điệu của cuộc sống
quanh để lắng nghe nhạc điệu trong thơ, ngược lại qua nhạc điệu trong thơ để
rung động với những giai điệu của cuộc sống
2,0
….……… HẾT ………