Chủ đề sinh thái học hs

Ở dạng bài tập này thường có những vấn đề sau: - Tính tổng nhiệt hữu hiệu - Tính ngưỡng nhiệt phát triển - Số ngày hoàn thành vòng đời chu trình sống - Số thế hệ trung bình trong 1 năm C

ÔN TẬP SINH THÁI HỌC NÂNG CAO

I MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP SINH THÁI HỌC

1 Bài tập về tổng nhiệt hữu hiệu của một chu kì phát triển

1.1 Phương pháp giải: Bài tập sinh thái về tổng nhiệt hữu hiệu của động vật biến nhiệt Ở

dạng bài tập này thường có những vấn đề sau:

- Tính tổng nhiệt hữu hiệu

- Tính ngưỡng nhiệt phát triển

- Số ngày hoàn thành vòng đời (chu trình sống)

- Số thế hệ trung bình trong 1 năm

Công thức S = (T- C)D

Trong đó:

S: tổng nhiệt hữu hiệu của một giai đoạn phát triển hay cả đời sống của sinh vật (độ ngày): là nhiệt lượng cần thiết cho cả pt phát triển từ trứng

T: nhiệt độ trung bình của ngày - đêm

C: nhiệt độ ngưỡng của sự phát triển

D: số ngày cần thiết để hoàn thành một giai đoạn phát triển hay cả đời sống của sinh vật (ngày)

1.2 Ví dụ

Bài 1: Một loài ruồi ở đồng bằng sông Hồng có tổng nhiệt hữu hiệu của một chu kì sống là

1700C, thời gian sống trung bình là 10 ngày đêm

a Hãy tính ngưỡng nhiệt của loài ruồi đó, biết rằng nhiệt độ trung bình ngày trong năm ở vùngnày là 250C

b Thời gian sống trung bình của loài ruồi đó ở đồng bằng sông Cửu Long là bao nhiêu? Biếtnhiệt độ trung bình ngày trong năm của đồng bằng sông Cửu Long là 270C

Hướng dẫn trả lời

a Ở động vật biến nhiệt, tổng nhiệt hữu hiệu cho một chu kì phát triển được tính theo công

thức: S = (T - C).D

Trong đó: Q là tổng nhiệt hữu hiệu, T là nhiệt độ môi trường, C là ngưỡng nhiệt phát triển, D

là số ngày của một chu kì phát triển (một vòng đời)

- Áp dụng công thức trên ta có: 170 = (25 - C).10

=> C = 8o C

Vậy ngưỡng nhiệt phát triển của loài ruồi là 80C

b Thời gian sống ở đồng bằng sông Cửu Long: 170 = (27 - 8).D => D = 9 ngày

Bài 2 Nghiên cứu sự ảnh hưởng của nhiệt độ lên các giai đoạn phát triẻn khác nhau của sâu đục

thân lúa thu được bảng số liệu:

1 Hãy tính nhiệt độ thềm phát triển đối với mỗi giai đoạn phát triển của sâu đục thân lúa?

Nguyễn Viết Trung, 2023

2 Hãy xác định thời gian xuất hiện của sâu trưởng thành, trình bày phương pháp phòng trừ cóhiệu quả?

Cách giải

1 Theo công thức: S = (T - C)xD C = T - (S : D)

Thay các giá trị ta có: C = 250 C - (81,1 : 8 )

- Nhiệt độ thềm phát triển của trứng C = 150C

- Nhiệt độ thềm phát triển của sâu C = 130C

-Nhiệt độ thềm phát triển của nhộng C = 150C

- Nhiệt độ thềm phát triẻn của bướm C = 140C

2 Thời gian phát triển của giai đoạn sâu: 39 ngày

Sâu có 6 tuổi, vậy thời gian phát triển một tuổi là: 39/6 = 6,5 (ngày)

Phát hiện thấy sâu non ở cuối tuổi 2, vậy để phát triển hết giai đoạn sâu non còn 4 tuổi Thời gian phát triển hết giai đoạn sâu là: 6,5 4 = 26 (ngày)

Thời gian phát triển giai đoạn nhộng là 10 ngày Vậy để bước vào giai đoạn bướm cần:

26 + 10 = 36 (ngày)

Phát hiện sâu ở cuối tuổi 2 vào ngày 30 - 3, vậy vào khoảng ngày 5 - 5 sẽ xuất hiện bướm.Xác định được thời gian phát triển của bướm sẽ có phương pháp phòng trừ có hiệu quả: Diệt bướm trước khi bướm đẻ trứng cho thế hệ sâu tiếp theo bằng phương pháp cơ học: tổ chức bẫy đèn hoặc dùng vợt, sử dụng phương pháp này đạt hiệu quả cao

Bài 4 Tổng nhiệt hữu hiệu cho các giai đoạn sống của loài sâu cuốn lá như sau:

2 Sâu non có 6 tuổi phát triển, vậy thời gian phát triển một tuổi là: 42 : 6 = 7 ngày

Để phát triển hết giai đoạn sâu non cần 3 tuổi, vậy để phát triển hết giai đoan sâu non cần: 7

3 = 21(ngày)

Thời gian phát triển giai đoạn nhộng là 17(ngày)

Thời gian đẻ trứng của bướm là 2(ngày)

Vậy thời gian xuất hiện trứng là: 21 + 17 + 2 = 40 (ngày)

Khi xác định được thời gian xuất hiện trứng thì tiến hành các biện pháp diệt trừ có hiệu quả:Trứng sâu phát triển trong 10 ngày, trong 10 ngày đó trực hiện các biện pháp cơ học để diệt trứng:ngâm nước ngập cổ lúa trong 48 ngờ, đặc biệt là trong điều kiện nóng trứng sẽ bị hỏng, không nở

Trứng cá hồi phát triển ở 00C, nếu ở nhiệt độ nước là 20C thì sau 205 ngày trứng nở thành cácon.

1) Tính tổng nhiệt hữu hiệu cho sự phát triển trứng cá hồi?

2) Tính thời gian trứng nở thành cá con khi nhiệt độ nước là 50C, 80C, 100C, 120C?

3) Vẽ đồ thị quan hệ giữa nhiệt độ với thời gian phát triển của trứng cá Hãy nhận xét đồ thị?

Cách giải

1 Theo công thức: S = (T - C ) D

Thay các giá trị ta có: S = (2 - 0 ) 205 = 410 (độ ngày)

Vậy tổng nhiệt hữu hiệu cho sự phát triển của trứng cá hồi là 410 (độ ngày)

1) Tính tổng nhiệt hữu hiệu cho sự phát triển của trứng cá mè?

2) Tính tổng thời gian trứng nở thành cá con khi nhiệt độ nước là 200C: 220C: 250C: 280C ?3) Vẽ đồ thị quan hệ giữa nhiệt độ với thời gian phát triển của trứng cá

Biện pháp tác động: Trứng có thể phát triển trong khoảng 150C - 180C, trứng phát triển tốtnhất là nhiệt độ 20 - 220C Do vậy để thu được cá bột trong khoảng thời gian ngắn nhất là tiếnhành các biện pháp tăng nhiệt độ của nước (lên cao nhất là 280C) Để thu được cá bột sớm nhấtnhưng dồng thời có chất lượng cá bột tốt nhất thì ta tiến hành các biện pháp duy trì nhiệt độ nước

ở 220C khi ương trứng

Bài 7: Trong phòng thí nghiệm có độ ẩm tương đối là 70%: Nếu giữ nhiệt độ phòng là 250C thì chu kỳ phát triển của ruồi giấm là 10 ngày; còn ở 180C là 17 ngày

1) Tính nhiệt độ thềm phát triển và tổng nhiệt hữu hiệu cho sự phát triển của ruồi giấm?

2) So sánh chu kỳ phát triển của ruồi giấm ở những điều kiện nhiệt độ khác nhau?

Bài 8 Cá mè nuôi ở miền Bắc có tổng nhiệt thời kỳ sinh trưởng là 8.250 (độ/ngày) và thời kỳ thành

Vậy cá mè nuôi ở miền Bắc có thời gian sinh trưởng là 11 tháng và tuổi thành thục là 3 tuổi

2 Thay các giá trị vào công thức (2) ta có: S1 = 27,2 (12 30) = 9792 (độ ngày)

Thay các giá trị vào công thức (1) ta có S1 = 9792 2 = 19.584 (độ ngày)

Cá mè miền Bắc

Cá mè miền Nam

1112

32

250C27,20C

Cá mè sinh sống ở các vùng nước khác nhau thì có tuổi thành thục và thời gian sinh

trưởng khác nhau Tốc độ thành thục tỷ lệ thuận với nhiệt độ nước Ở miền Nam nhiệt độ nước cao hơn nên tuổi thành thục của cá sớm hơn ở miền Bắc

Do vậy muốn thúc đẩy sớm tuổi thành thục của cá thì tiến hành các biện pháp nâng caonhiệt độ nước (rút bớt mực nước ao), chọn nơi thả cá ở vùng có nhiệt độ nước cao

Bài 10Ảnh hưởng của độ ẩm đến số lượng trứng của mọt gạo trong điều kiện nhiệt độ là 27,50C nhưsau:

1 Vẽ đồ thị ảnh hưởng của độ ẩm đến sản lượng trứng của mọt

2 Tìm giới hạn thích hợp về độ ẩm của mọt qua đó có kết luận gì trong việc bảo quản nông sản?









10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

2 Mọt gạo phát triển thuận lợi trong điều kiện độ ẩm là 70 - 95% Trong khoảng độ ẩm nàymọt gạo đẻ trứng với số lượng tối đa

Khi tăng độ ẩm môi trường từ 35 - 70% số lượng trứng của mọt gạo tăng dần

Ở điều kiện độ ẩm dưới 35% sẽ ức chế sự đẻ trứng của mọt gạo

Do mọt gạo phát triển thuận lợi trong điều kiện độ ẩm cao do vậy khi bảo quản nông sảnphải để ở nơi khô ráo hạn chế điều kiện phát triển của mọt gạo

Cho đồ thị thực nghiệm thúc đẩy sinh đẻ của cá hồi bằng ánh sáng nhân tạo

Biết: đường đồ thị đi lên biểu thị sự tăng cường độ chiếu sáng trong ngày, đường đồ thị đi xuốngbiểu thị sự giảm cường độ chiếu sáng

1) Dựa vào đồ thị hãy trình bày phương pháp thúc đẩy sinh sản của cá hồi?

2) Qua đố hãy nêu phương pháp thúc đẩy sinh sản trong công tác nuôi thả cá ở địa phương

đẻ trứng sớm vào mùa hè(tháng7)

2 Qua thực nghiệm trên cá hồi ta thấy rằng do ảnh hưởng của ánh sáng, nhiệt độ cao sẽ thúcđẩy quá trình thành thục của cá Đối với mỗi loài cá nuôi thả ở địa phương, tuỳ theo sự thích nghi

của cá đối với điều kiện chiếu sáng tự nhiên mà tiến hành các biện pháp chiếu sáng nhân tạo chophù hợp: để tăng cường độ chiếu sáng có biện pháp làm hạ mực nước trong ao (thường vào mùaxuân) để tăng cường độ chiếu sáng và làm tăng nhiệt độ nước cho cá thành thục sớm.

Bài 12 Ảnh hưởng của mật độ ruồi giấm lên tuổi thọ của chúng như sau:

1) Tìm giới hạn thích hợp của mật độ lên tuổi thọ của ruồi giấm?

2) Phân tích mối quan hệ cùng loài của các cá thể ruồi giấm khi mật độ của chúng nằm trong vàngoài giới hạn trên Qua đó rút ra kết luận chung về mối quan hệ cùng loài?

Cách giải

1 Mật độ ruồi giấm tăng làm tăng tuổi thọ của ruồi giấm, tuổi thọ tăng đến một mức nào đólại giảm xuống Giới hạn mật độ thích hợp đối với ruồi giấm là 12,4 đến 44,7 (cá thể) Trong giớihạn này tuổi thọ của ruồi cao nhất trong đó điểm cực thuận là 44,7

2 Mật độ ruồi giấm tăng làm tăng tuổi thọ của ruồi giấm, nếu mật độ quá thấp sẽ ảnh hưởngkhông tốt và làm tuổi thọ của ruồi giấm giảm xuống Mật độ thích hợp sẽ tạo điều kiện cho những

cá thể trong đó những thuận lợi nhất định:

- Tạo ra một khí hậu nhỏ thích hợp (nhiệt độ, độ ẩm .) cho sự phát triển

- tạo được nhịp điệu trao đổi chất cực thuận đảm bảo cho sự tiêu phí chất dự chữ ở mức độ tiếtkiệm nhất

- Tạo điều kiện cho việc gặp gỡ giữa cá thể đực và cái trong mùa sinh sản, làm tăng tuổi thọ,giảm tỷ lề tăng

Mật độ ruồi giấm tăng vượt quá giới hạn cho phép thì ảnh hưởng không tốt đến ruồi và làmtuổi thọ của chúng giảm xuống Chứng tỏ rằng lúc này sự tác động giữa cá thể trong đàn khôngcòn thuận lợi nữa Sự tăng mật độ ra khỏi giới hạn thích hợp sẽ gây ra sự cạnh tranh (do thiếuthức ăn, chỗ ở, sự cạnh tranh cá thể cái .)

Do nhu cầu sinh thái học các cá thể của hầu hết các loài sinh vật có xu hướng quần tụ bênnha Trong những điều kiện nhất định sự quần tụ này ảnh hưởng tốt đến những cá thể trong đàn

Do vậy những cá thể trong loài có quan hệ hỗ trợ là chính Chỉ khi những điều kiện trên khôngđảm bảo (do thiếu thức ăn, chỗ ở .) thì mới đẫn đến hiện tượng cạnh tranhgiữa những cá thểcùng loài

2 Bài tập về kích thước quần thể

2.1 Phương pháp giải

- Công thức xác định kích thước của quần thể: Nt = No + (B + I) – (D + E)

Trong đó:

+ Nt: Số cá thể của quần thể ở thời điểm t

+ No: Số cá thể ban đầu của QT

Bài 1: Trong khu bảo tồn đất ngập nước có diện tích là 5000ha Người ta theo dõi số lượng của

quần thể chim cồng cộc, vào năm thứ nhất ghi nhận được mật độ cá thể trong quần thể là 0,25 cáthể/ha Đến năm thứ hai, đếm được số lượng cá thể là 1350 cá thể Biết tỉ lệ tử vong của quần thể là2%/năm Hãy xác định:

a Tỉ lệ sinh sản theo phần trăm của quần thể

b Mật độ của quần thể vào năm thứ II

Hướng dẫn giải

a Tỉ lệ sinh sản = số cá thể mới được sinh ra/ tổng số cá thể ban đầu

- Số cá thể vào cuối năm thứ nhất là: 0,25 x 5000 = 1250 cá thể

- Số lượng cá thể vào cuối năm thứ 2 là 1350 cá thể

- Số lượng cá thể được tăng lên trong năm thứ hai là: 1350 - 1250 = 100 cá thể

- Tốc độ tăng trưởng

- Tốc độ tăng trưởng = tỉ lệ sinh sản – tỉ lệ tử vong

à Tỉ lệ sinh sản = tốc độ tăng trưởng + tỉ lệ tử vong = 8% + 2% = 10%

b Mật độ cá thể vào năm thứ hai là cá thể/ha

Bài 2: Người ta thả 10 con chuột cái và 5 con chuột đực vào một đảo hoang (trên đảo chưa có loại

chuột này) Hãy dự đoán số lượng cá thể của quần thể chuột sau hai năm kể từ lúc thả Biết rằngtuổi sinh sản của chuột là 1 năm, mỗi năm đẻ 3 lứa, trung bình mỗi lứa có 4 con (tỉ lệ đực : cái là1L1) Trong hai năm đầu chưa có tử vong

Hướng dẫn giải

Tuổi sinh sản của chuột là 1 năm có nghĩa là chuột con sau 1 năm thì làm nhiệm vụ sinh sản và trởthành chuột bố mẹ

- Số lượng chuột được sinh ra ở năm thứ nhất là = 10 x 4 x 3 = 120 cá thể

- Sau 1 năm, tổng số chuột là = 120 + 15 = 135 cá thể

- Số lượng chuột được sinh ra ở năm thứ hai là

= (10+6) x 4 x 3 = 840 cá thể

- Số lượng chuột sau 2 năm là = 135 + 840 = 950 cá thể

Bài 3: Để xác định số lượng cá thể của quần thể ốc người ta đánh bắt lần thứ nhất được 125 con ốc,

tiến hành đánh dấu các con bắt được và thả trở lại quần thể Một năm sau tiến hành đánh bắt và thuđược 625 con, trong đó có 50 con được đánh dấu Nếu tỉ lệ sinh sản là 50% năm, tỉ lệ tử vong là30% năm Hãy xác định số lượng cá thể ốc hiện tại của quần thể Cho rằng các cá thể phân bố ngẫunhiên và việc đánh dấu không ảnh hưởng đến sức sống và khả năng sinh sản của các cá thể

Hướng dẫn giải

- Gọi a là số ốc hiện có của quần thể

- Tỉ lệ số ốc được đánh dấu ở năm thứ hai là

- Tỉ lệ số ốc được đánh dấu ở năm thứ nhất là

Do trong thời gian 1 năm có tỉ lệ tử vong là 30% nên sau 1 năm, số cá thể được đánh dấu bịgiảm đi 30% (chỉ còn lại 70%) Tỉ lệ sinh sản là 50% nên sau 1 năm, số cá thể hiện có là a.1,5

3 Hiệu suất sinh thái

Một số công thức liên quan về dòng năng lượng trong hệ sinh thái

1 Hiệu suất sinh thái có thể được biểu diễn bằng công thức:

eff = Ci+1/ Cix 100%

Trong đó, eff là hiệu suất sinh thái (tính bằng %), Cilà bậc dinh dưỡng thứ i, Ci+1là bậcdinh dưỡng thứ i+1 sau bậc Ci

Hoặc:

2 Hiệu suất quang hợp: Còn gọi là sản lượng sinh vật sơcấp, là tỉ lệphần trăm năng lượng

mặt trời được dùng để tổng hợp chất hữu cơ tính trên tổng sốnăng lượng mặt trời chiếuxuống hệsinh thái

3 Hiệu suất khai thác: Tỉ lệ phần trăm năng lượng chứa trong chất hữu cơ con người sử

dụng từ một loài so với loài có mắc xích phía trước

4 Năng lượng toàn phần: Nguồn năng lượng chứa trong cơ thể các sinh vật của một loài

nào đó trong hệ sinh thái

5 Năng lượng thực tế: Tỉ lệ % năng lượng của một loài trong chuỗi chuyển sang bậc dinh

dưỡng kế tiếp Nói khác đi năng lượng thực tế của một bậc dinh dưỡng cũng là năng lượngtoàn phần của bậc dinh dưỡng kế tiếp

Q toàn phần = Q SVthực + Q mất đi do hô hấp, bài tiết.

Bài 1: Ở một vùng biển, năng lượng bức xạ chiếu xuống mặt nước đạt đến 3 triệu kcal/m2/ngày.Tảo silic chỉ đồng hóa được 0,3% tổng năng lượng đó, giáp xác khai thác 40% năng lượng tích lũytrong tảo, cá ăn giáp xác khai thác được 0,15% năng lượng của giáp xác Biết diện tích môi trường

là 105m2

a Số năng lượng tích tụ trong giáp xác, trong cá là bao nhiêu?

b Hiệu suất chuyển hóa năng lượng của cá so với tảo silic là bao nhiêu %?

Hướng dẫn giải

a - Số năng lượng tích lũy được ở trong giáp xác là:

= 3.106 x 0,3% x 40% x 105 = 3600.105 = 36.107 (kcal)

- Số năng lượng tích lũy được trong cá là = 36.107 x 0,15% = 54.104 (kcal)

b Hiệu suất chuyển hóa năng lượng của cá so với tảo silic là: =40% x 0,15% = 0,06%

Bài 1: Một loài ruồi ở đồng bằng sông Hồng có tổng nhiệt hữu hiệu của một chu kì sống là 1700C,thời gian sống trung bình là 10 ngày đêm

a Hãy tính ngưỡng nhiệt của loài ruồi đó, biết rằng nhiệt độ trugng bình ngày trong năm ở vùngnày là 250C

b Thời gian sống trung bình của loài ruồi đó ở đồng bằng sông Cửu Long là bao nhiêu? Biết nhiệt

độ trung bình ngày trong năm của đồng bằng sông Cửu Long là 270C

Bài 2: Trong một công viên, người ta mới nhập một giống cỏ sống một năm có chỉ số sinh sản/năm

là 20 (một cây cỏ mẹ sẽ cho 20 cây cỏ con trong một năm) Số lượng cỏ trồng ban đầu là 500 câytrên diện tích 10m2 Mật độ cỏ sẽ như thế nào sau 1 năm, 2 năm, 3 năm và 10 năm?

4 Bài tập xác định số cá thể trong quần thể “bắt, đánh dấu - thả, bắt lại”

Nếu gọi

Bài 1: Từ giai đoạn năm 2000 đến năm 2010, nhóm nghiên cứu tiến hành xác định sự biến động số

lượng cá thể của quần thể chim trĩ ở rừng quốc gia U Minh Hạ bằng phương pháp bắt, đánh dấu –thả - bắt lại Kết quả thu được như sau:

Thời điểm lấy mẫu

Lần 1(đầu tháng 4) Lần 2 (cuối tháng 4)

Số cá thể được bắt và tiếnhành đánh dấu Số cá thể được bắt lại

Số cáthể códấu

a Hãy xác định số lượng cá thể của quần thể chim trĩ ở các năm nói trên?

b Hãy đưa ra dự đoán xu hướng biến động số lượng cá thể của quần thể này ở những năm tiếptheo

Giải

a Sau khi được thả thì các cá thể được đánh dấu phân bố ngẫu nhiên và xen lẫn các cá thể khôngđánh dấu nên trong các cá thể được bắt lại lần 2, số cá thể được đánh dấu phản ánh đúng tỉ lệ cá thểđược đánh dấu có trong quần thể

- Nếu gọi a là số cá thể có trong quần thể, b là số cá thể được bắt lên và đánh dấu, c là số cá thể

được bắt lại lần 2, d là số cá thể có dấu ở lần bắt thứ 2 Thì ta có tỉ lệ thức

- Số cá thể tại các thời điểm nghiên cứu:

Năm

MỘT SỐ CÂU HỎI TRONG CÁC ĐỀ THI HSG VÀ CHUYÊN 1.

Giới hạn về nhiêt độ của 1 loài sinh vật là gì? Động vật biến nhiệt và động vật đẳng nhiệt có phản

ứng với sự thay đổi nhiệt độ môi trường khác nhau như thế nào? (Đề thi tuyển sinh lớp 10 chuyên Vĩnh phúc 2008-2009)

2 Nêu tên các mối quan hệ khác loài? Lấy ví dụ và cho biết đặc điểm của các mối quan hệ nêu trên?

(Đề thi chọn HS, G Hà nam 2009-2010)

3.

Ô nhiễm môi trường là gì? Nêu các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường? Tại sao cần phải ban

hành Luật bảo vệ môi trường? (Đề khảo sát ĐT HSG Yên lạc 2009-2010)

4. Nêu sự khác nhau giữa thực vật ưa sáng và thực vật ưa bóng? (Đề thi chọn HSG huyện krongnang

a, Giới hạn sinh thái rộng hay hẹp phụ thuộc vào loài và môi trường

- Giới hạn sinh thái được hình thành trong quá trình tiến hóa của sinh vật

b, SV có giới hạn sinh thái rộng thường có vùng phân bố rộng, dễ thích nghi

SV có giới hạn sinh thái hẹp thường có vùng phân bố hẹp, thích nghi kém

9.

Hãy sắp xếp các hiện tượng sau vào các mối quan hệ sinh thái cho phù hợp:

1, Chim ăn sâu; 2, dây tơ hồng bám trên bụi cây; 3, Vi khuẩn cố định đạm sống trong nốt sần rễcây họ đậu; 4, giun kí sinh trong ruột của động vật và người; 5, Sâu bọ sống nhờ trong tổ kiến, tổ mối;

6, Nhạn bể và Cò làm tổ tập đoàn; 7, Hiện tượng liền rễ ở các cây thông; 8, Địa y; 9, Loài cây cọ mọcquần tụ thành từng đám; 10, Cáo ăn thỏ

Động vật đẳng nhiệt và động vật biến nhiệt, nhóm nào có khả năng chống chịu với sự thay đổi của

nhiệt độ môi trường tốt hơn? Vì sao?

(Đề thi chọn HSG Vĩnh Phúc 2011-2012) Gợi ý trả lời

Tại sao nói các mối quan hệ giữa các cá thể trong quần thể đã giúp quần thể tồn tại và phát triển ổnđịnh?

(Đề thi chọn HSG Vĩnh Phúc 2012-2013) Gợi ý trả lời

- Các mối quan hệ trên giúp quần thể tồn tại và phát triển ổn định vì:

+ Quan hệ hỗ trợ giúp các cá thể trong quần thể kiếm sống hiệu quả hơn, bảo vệ nhau chống lại kẻ thù tốt hơn

+ Quan hệ cạnh tranh giúp quần thể duy trì số lượng và phân bố cá thể hợp lí, phù hợp với khảnăng đáp ứng nguồn sống của môi trường giúp quần thể phát triển ổn định

a Quan hệ giữa các cá thể: Quan hệ cạnh tranh cùng loài và khác loài

- Khi trồng cây quá dày, thiếu ánh sáng thì hiện tượng tự tỉa sẽ diễn ra một cách mạnh mẽ

13.

a Thế nào là một hệ sinh thái? Vì sao cần phải bảo vệ hệ sinh thái rừng?

b Điểm khác biệt cơ bản của lưới thức ăn so với chuỗi thức ăn là gì? Trong một lưới thức ăn hoànchỉnh có những thành phần chủ yếu nào?

(Đề thi vào lớp 10 THPT Chuyên Vĩnh Phúc 2013-2014) Gợi ý trả lời

a, Khái niệm một hệ sinh thái(HS tự làm).

Cần phải bảo vệ hệ sinh thái rừng vì: Hệ sinh thái rừng có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, giữ cân bằng sinh thái của Trái Đất…

b Điểm khác biệt cơ bản ở lưới thức ăn so với chuỗi thức ăn: Lưới thức ăn gồm các chuỗi thức ăn

có nhiều mắt xích chung

14.

a Nêu sự khác nhau giữa tài nguyên không tái sinh và tài nguyên tái sinh?

b Ngày nay chúng ta thường nhắc đến hiện tượng ô nhiễm phóng xạ Hãy cho biết nguồn ô nhiễmphóng xạ chủ yếu từ đâu? Vì sao chúng ta phải ngăn chặn ô nhiễm phóng xạ?

(Đề thi vào lớp 10 THPT Chuyên Vĩnh Phúc 2013-2014) Gợi ý trả lời

a, Khác nhau giữa tài nguyên tái sinh và tài nguyên không tái sinh:

- Tài nguyên không tái sinh là dạng tài nguyên sau một thời gian sử dụng sẽ bị cạn kiệt

- Tài nguyên tái sinh là dạng tài nguyên khi sử dụng hợp lí sẽ có điều kiện phát triển phục hồi

b, Nguồn ô nhiễm phóng xạ: Chất thải của công trường khai thác chất phóng xạ, nhà máy điệnnguyên tử, thử vũ khí hạt nhân

Phải ngăn chặn ô nhiễm phóng xạ vì: Chất phóng xạ có khả năng gây đột biến ở người và sinh vật,

gây ra một số bệnh di truyền, bệnh ung thư…

a Trong các tập hợp sau, tập hợp nào là quần thể? Giải thích?

- Tập hợp những con ốc trong ao

- Tập hợp những con cá chép có trong những cái ao ở cạnh nhau

b Khi gặp điều kiện bất lợi, các cá thể trong quần thể cạnh tranh gay gắt làm cho một số cá thể

tách khỏi nhóm Nêu ý nghĩa của hiện tượng đó

c Vì sao hệ sinh thái có lưới thức ăn càng phức tạp thì tính ổn định và khả năng tự điều chỉnh

của hệ sinh thái càng cao?

(Đề thi chọn HSG Vĩnh Phúc 2014-2015) Gợi ý trả lời

a, Tập hợp sinh vật là quần thể:

- Tập hợp những con ốc trong ao: Không là quần thể vì trong ao có nhiều loài ốc

- Tập hợp những con cá chép có trong những cái ao ở cạnh nhau: Không là quần thể vì chúng không

cùng không gian sinh sống

*Ý nghĩa: Làm giảm nhẹ sự cạnh tranh và hạn chế cạn kiệt nguồn thức ăn

b, HS tự làm

c, Vì : Lưới thức ăn càng phức tạp => có nhiều mắt xích chung => có nhiều loài ăn rộng => khi mất một

mắt xích nào đó vẫn có thể điều chỉnh ăn loại thức ăn khác => không ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinhthái

16.

Phân tích ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật Mối quan hệ giữa vật ăn thịt và con mồi có ýnghĩa như thế nào trong tự nhiên?

(Đề thi chọn HSG Hà nam 2012-2013) Gợi ý trả lời

*Độ ẩm của không khí và đất ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng, phát triển, hình thái và hoạt độngsinh lí của sinh vật Mỗi loài sinh vật đều có 1 giới hạn chịu đựng về độ ẩm

- Thực vật cũng như động vật mang nhiều đặc điểm thích nghi với những môi trường có độ ẩm khác

nhau.

- Căn cứ vào khả năng thích nghi với độ ẩm của môi trường, người ta chia thực vật thành hai nhóm

là thực vật ưa ẩm và thực vật chịu hạn, động vật cũng được chia thành hai nhóm là động vật ưa ẩm vàđộng vật ưa khô

*Phản ánh mối quan hệ đối địch giữa các loài sinh vật

- Là cơ chế điều chỉnh số lượng cá thể để đảm bảo trạng thái cân bằng của quần xã

+ Vật ăn thịt là nhân tố tham gia điều chỉnh số lượng con mồi

+ Bản thân con mồi cũng là nhân tố điều chỉnh số lượng vật ăn thịt

17. a) Cho các quần thể sinh vật sau: cây cỏ, ếch, sâu, chuột, mèo, vi sinh vật Hãy lập

các chuỗi thức ăn có thể có?

b) Những điều kiện nào để các quần thể tạo thành quần xã sinh vật?

c) Nêu những đặc trưng cơ bản của quần thể? Mật độ của quần thể thay đổi như

thế nào?

Chuyên Phan Bội Châu- Nghệ An 2011-2012

4 điểm

Các chuỗi thức ăn có thể có:

+ Cây cỏ  sâu  vi sinh vật

+ Cây cỏ  chuột  vi sinh vật

+ Cây cỏ  sâu  chuột  vi sinh vật

+ Cây cỏ  sâu  ếch  vi sinh vật

+ Cây cỏ  chuột  mèo  vi sinh vật

+ Cây cỏ  sâu  chuột  mèo  vi sinh vật

+ Cây cỏ  sâu  ếch  mèo  vi sinh vật

Viết được 4 chuỗi trở lên thì cho điểm tối đa.

0,50,5

Những điều kiện để các quần thể tạo thành quần xã sinh vật:

+ Thuộc nhiều loài khác nhau

+ Cùng chung sống trong một khoảng không gian xác định

+ Thích nghi với môi trường sống

+ Có mối quan hệ gắn bó với nhau như một thể thống nhất

0,250,250,250,25

* Những đặc trưng cơ bản của quần thể:

+ Tỉ lệ giới tính: là tỉ lệ giữa số lượng cá thể đực/cá thể cái.

+ Thành phần nhóm tuổi: trước sinh sản, đang sinh sản, sau sinh sản

+ Mật độ quần thể: là số lượng hay khối lượng sinh vật có trong một đơn vị diện tích

hay thể tích

* Mật độ quần thể thay đổi:

+ Theo mùa, theo năm và phụ thuộc vào chu kì sống của sinh vật

+ Tăng khi nguồn thức ăn trong quần thể dồi dào

+ Giảm mạnh do những biến động bất thường của điều kiện sống: lụt lội, cháy rừng

hoặc dịch bệnh

0,50,50,250,250,250,25

b Điều gì xảy ra nếu nhiệt độ phòng ấp trứng không duy trì ở nhiệt độ cực thuận ? Giải thích

(Đề thi chọn HSG Thang hóa 2013-2014) Gợi ý trả lời

a Nhận xét: Các số liệu thu được mô tả giới hạn sinh thái của sự nở trứng đối với độ ẩm:

+ Khi độ ẩm phòng ấp bằng 74% hoặc bằng 96% thì tỉ lệ nở của trứng bằng 0

+ Trong khoảng giới hạn độ ẩm (74%;85%) thì tỉ lệ nở của trứng tăng;

Trong khoảng giới hạn độ ẩm (90%;96%) thì tỉ lệ nở của trứng giảm

+ Trong giới hạn độ ẩm từ 85%  đến 90% thì tỉ lệ nở của trứng cao nhất và không đổi;

- Giới hạn dưới, giới hạn trên, khoảng cực thuận

+ Giới hạn dưới: độ ẩm tương đối 75%;

+ Giới hạn trên: độ ẩm tương đối 95%;

+ Khoảng cực thuận là 85%  90%

b Khi nhiệt độ phòng ấp trứng không duy trì ở nhiệt độ cực thuận

- Nếu giữ nguyên độ ẩm cực thuận, thay đổi nhiệt độ  tỉ lệ nở của trứng thay đổi và phụ thuộc vàonhiệt độ (nhiệt độ trở thành nhân tố sinh thái giới hạn đối với sự nở của trứng)

- Nếu độ ẩm không ở khoảng cực thuận, nhiệt độ thấp hơn hoặc cao hơn nhiệt độ cực thuận khoảng cực thuận về độ ẩm sẽ bị thu hẹp, tỉ lệ nở của trứng sẽ giảm

19

Hãy chọn từ thích hợp chú thích sơ đồ giới hạn sinh thái sau thay cho 1, 2, 3, 4, 5

Gợi ý trả lời -Chú thích 1: Điểm gây chết giới hạn dưới (giới hạn dưới).

- Chú thích 2: Điểm cực thuận

- Chú thích 3: Điểm gây chết giới hạn trên (giới hạn trên)

- Chú thích 4: Khoảng thuận lợi

- Chú thích 5: Giới hạn chịu đựng

20. Cho quần xã sinh vật có lưới thức ăn sau:

45

a) Em hãy cho biết: loài nào là sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ bậc , sinh vật tiêu thụ bậc 2, sinhvật tiêu thụ bậc 3, sinh vật tiêu thụ bậc 4?

b) Giả sử chim ăn hạt là loài chim quý hiếm cần được bảo vệ thì việc tiêu diệt hoàn toàn chim diềuhâu có phải là biện pháp hữu hiệu hay không? Vì sao?

Gợi ý trả lời

a) Xác định dạng sinh vật:

- Sinh vật sản xuất: thực vật

- Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Chuột, thỏ, sóc, chim ăn hạt, côn trùng ăn thực vật

- Sinh vật tiêu thụ bậc 2: sói, diều hâu, rắn, ếch, chim ăn côn trùng, nhện

- Sinh vật tiêu thụ bậc 3: sói, diều hâu, chim ăn côn trùng, rắn

- Sinh vật tiêu thụ bậc 4: soi, diều hâu

- Sinh vật phân hủy: vi sinh vật

b) Việc tiêu diệt hoàn toàn chim diều hâu để bảo vệ chim ăn hạt là loài chim quý hiếm không phải là biện pháp hữu hiệu Vì:

- Khi sử dụng chim ăn hạt làm thức ăn, diều hâu chỉ có thể bắt được dễ dàng những con già yếu, hặcmắc bệnh tật Điều này góp phần ngăn cản sự lây lan của bệnh truyền nhiễm đối với quần thể chim

- Khi diều hâu bị tiêu diệt hoàn toàn, chim ăn hạt phát triển mạnh, những con mang gen xấu có hạivẫn sống sót và sinh sản do đó làm cho các gen xấu có hại được nhân lên và phát tán trong quần thể từ

đó có thể làm cho quần thể bị suy thoái

- Khi diều hâu bị tiêu diệt hoàn toàn thì những loài như chuột, thỏ, sóc, chim ăn hạt phát triển mạnh

sẽ làm tiêu diệt thực vật, từ đó làm cho quần xã có thể bị huỷ diệt do sự suy giảm nghiêm trọng sinh vậtsản xuất

21.

Sơ đồ sau biểu diễn tương quan giới hạn sinh thái về nhân tố nhiệt độ 3 loài A, B, C

toCDựa vào sơ đồ em hãy thử đánh giá khả năng phân bố của các loài này trên Trái đất

(Đề thi vào lớp 10 THPT Chuyên Nam Định 2012-2013) Gợi ý trả lời

Loài A phân bố rộng, có thể phân bố khắp trái đất

Loài B và C phân bố hẹp

Loài B sống ở vùng có nhiệt độ thấp (VD: vùng ôn đới…)

Loài C sống ở vùng có nhiệt độ cao (VD: vùng nhiệt đới…)

22. a Kể tên và phân biệt bằng hình vẽ ba dạng hình tháp tuổi biểu diễn thành phần nhóm tuổi của quầnthể sinh vật

b Nêu những đặc điểm khác nhau cơ bản giữa quần thể sinh vật và quần xã sinh vật

Thực

vật

Ch uột Thỏ Sóc

Sói Rắn

Nh ện

Chim

ăn hạt Côn trùng ăn thực vật

Chim ăn côn trùng Ếch

(Đề thi thử vào lớp 10 Chuyên Hà nội- Amstecđam 2014-2015)

b

- Tập hợp các cá thể cùng loài - Tập hợp các QT của các loài khác nhau

- Đơn vị cấu trúc là cá thể - Đơn vị cấu trúc là QT

- Mối quan hệ chủ yếu cùng loài: sinh sản - Mối quan hệ chủ yếu cùng loài và khác loài:

- Không có cấu trúc phân tầng - Có cấu trúc phân tầng

- Không có hiện tượng khống chế sinh học - Có hiện tượng khống chế sinh học

- Cơ chế cân bằng dựa vào tỉ lệ sinh sản, tử

vong, phát tán

- Cơ chế cân bằng do hiện tượng khống chế sinh học

23.

a) Môi trường có ảnh hưởng như thế nào tới số lượng cá thể của quần thể?

b) Sự chuyển hóa năng lượng trong chuỗi thức ăn diễn ra như thế nào?

(Đề thi thử vào lớp 10 Chuyên Hà nội- Amstecđam 2014-2015)

Gợi ý trả lời

a) Các yếu tố vô sinh: khí hậu, thổ nhưỡng, mùa ,năm…

- Các yếu tố hữu sinh như vật ăn thịt – con mồi, kí sinh – vật chủ, cạnh tranh cùng loài và khác loài.b) Sinh vật sản xuất:

- Thực vật quang hợp tổng hợp chất hữu cơ, năng lượng từ Mặt Trời chuyển thành năng lượng hóahọc trong chất hữu cơ

- Sinh vật tiêu thụ bậc 1 sẽ sử dụng một phần năng lượng được tích tụ ở sinh vật sản xuất, sinh vậttiêu thụ bậc sau sẽ sử dụng một phần năng lượng tích tụ ở bậc trước

- Sinh vật phân hủy sử dụng một phần năng lượng tích tụ trong các xác sinh vật sản xuất và sinh vậttiêu thụ

24.

a Hai quần thể động vật khác loài cùng bậc dinh dưỡng sống trong một khu vực có các điều kiệnsống giống nhau, nếu cả hai quần thể này đều bị con người khai thác quá mức như nhau thì quần thểnào có khả năng phục hồi nhanh hơn? Giải thích

b Cho biết những biện pháp chính của con người trong việc bảo vệ và cải tạo môi trường tự nhiên

(Đề thi thử vào lớp 10 Chuyên Hà nội- Amstecđam 2014-2015)

a) - Quần thể bị khai thác quá mức nhưng vẫn có khả năng phục hồi nhanh hơn là QT có tiềm năngsinh học cao hơn

- Tiềm năng sinh học thể hiện qua các đặc điểm sau: có chu kì sống ngắn, thời gian thành thục sinhdục sớm, mức sinh sản lớn…, có kích thước cơ thể nhỏ

- Quần thể bị khai thác quá mức nhưng khó có khả năng phục hồi số lượng cá thể là quần thể cótiềm năng sinh học thấp: có chu kì sống dài, thời gian thành thục sinh dục muộn, mức sinh sản thấp…,

có kích thước cơ thể lớn hơn

Nhiệt độ có ảnh hưởng tới hoạt động sinh lí của sinh vật như quang hợp, hô hấp,

Nhiệt độ có ảnh hưởng tới tập tính của động vật như tập tính tránh nóng ngủ hè, tránh lạnh ngũ đông,